១. វិតក្កសុត្តំ

៣៨. វុត្តញ្ហេតំ ភគវតា, វុត្តមរហតាតិ មេ សុតំ –

‘‘តថាគតំ, ភិក្ខវេ, អរហន្តំ សម្មាសម្ពុទ្ធំ ទ្វេ វិតក្កា ពហុលំ សមុទាចរន្តិ – ខេមោ ច វិតក្កោ, បវិវេកោ ច [វិវេកោ ច (ស្យា.)]. អព្យាបជ្ឈារាមោ [អព្យាបជ្ជារាមោ (ក.), អព្យាពជ្ឈារាមោ (?)], ភិក្ខវេ, តថាគតោ អព្យាបជ្ឈរតោ. តមេនំ, ភិក្ខវេ, តថាគតំ អព្យាបជ្ឈារាមំ អព្យាបជ្ឈរតំ ឯសេវ វិតក្កោ ពហុលំ សមុទាចរតិ – ‘ឥមាយាហំ ឥរិយាយ ន កិញ្ចិ ព្យាពាធេមិ តសំ វា ថាវរំ វា’តិ.

‘‘បវិវេការាមោ, ភិក្ខវេ, តថាគតោ បវិវេករតោ. តមេនំ, ភិក្ខវេ, តថាគតំ បវិវេការាមំ បវិវេករតំ ឯសេវ វិតក្កោ ពហុលំ សមុទាចរតិ – ‘យំ អកុសលំ តំ បហីន’ន្តិ.

‘‘តស្មាតិហ, ភិក្ខវេ, តុម្ហេបិ អព្យាបជ្ឈារាមា វិហរថ អព្យាបជ្ឈរតា. តេសំ វោ, ភិក្ខវេ, តុម្ហាកំ អព្យាបជ្ឈារាមានំ វិហរតំ អព្យាបជ្ឈរតានំ ឯសេវ វិតក្កោ ពហុលំ សមុទាចរិស្សតិ – ‘ឥមាយ មយំ ឥរិយាយ ន កិញ្ចិ ព្យាពាធេម តសំ វា ថាវរំ វា’តិ.

‘‘បវិវេការាមា, ភិក្ខវេ, វិហរថ បវិវេករតា. តេសំ វោ, ភិក្ខវេ, តុម្ហាកំ បវិវេការាមានំ វិហរតំ បវិវេករតានំ ឯសេវ វិតក្កោ ពហុលំ សមុទាចរិស្សតិ – ‘កិំ អកុសលំ, កិំ អប្បហីនំ, កិំ បជហាមា’’’តិ. ឯតមត្ថំ ភគវា អវោច. តត្ថេតំ ឥតិ វុច្ចតិ –

‘‘តថាគតំ ពុទ្ធមសយ្ហសាហិនំ, ទុវេ វិតក្កា សមុទាចរន្តិ នំ;

ខេមោ វិតក្កោ បឋមោ ឧទីរិតោ, តតោ វិវេកោ ទុតិយោ បកាសិតោ.

‘‘តមោនុទំ បារគតំ មហេសិំ, តំ បត្តិបត្តំ វសិមំ អនាសវំ;

វិសន្តរំ [វេសន្តរំ (សី. ក.), វិស្សន្តរំ (បី.)] តណ្ហក្ខយេ វិមុត្តំ, តំ វេ មុនិំ អន្តិមទេហធារិំ;

មារញ្ជហំ [មារជហំ (ស្យា.), មានជហំ (សី. ក.), មានំ ជហំ (បី.)] ព្រូមិ ជរាយ បារគុំ.

‘‘សេលេ យថា បព្ពតមុទ្ធនិដ្ឋិតោ, យថាបិ បស្សេ ជនតំ សមន្តតោ;

តថូបមំ ធម្មមយំ សុមេធោ, បាសាទមារុយ្ហ សមន្តចក្ខុ;

សោកាវតិណ្ណំ ជនតមបេតសោកោ, អវេក្ខតិ ជាតិជរាភិភូត’’ន្តិ.

អយម្បិ អត្ថោ វុត្តោ ភគវតា, ឥតិ មេ សុតន្តិ. បឋមំ.