(១) សុប្បតិដ្ឋិតបាទតាលក្ខណំ

២០១. ‘‘យម្បិ, ភិក្ខវេ, តថាគតោ បុរិមំ ជាតិំ បុរិមំ ភវំ បុរិមំ និកេតំ បុព្ពេ មនុស្សភូតោ សមានោ ទឡ្ហសមាទានោ អហោសិ កុសលេសុ ធម្មេសុ, អវត្ថិតសមាទានោ កាយសុចរិតេ វចីសុចរិតេ មនោសុចរិតេ ទានសំវិភាគេ សីលសមាទានេ ឧបោសថុបវាសេ មត្តេយ្យតាយ បេត្តេយ្យតាយ សាមញ្ញតាយ ព្រហ្មញ្ញតាយ កុលេ ជេដ្ឋាបចាយិតាយ អញ្ញតរញ្ញតរេសុ ច អធិកុសលេសុ ធម្មេសុ. សោ តស្ស កម្មស្ស កដត្តា ឧបចិតត្តា ឧស្សន្នត្តា វិបុលត្តា កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា សុគតិំ សគ្គំ លោកំ ឧបបជ្ជតិ. សោ តត្ថ អញ្ញេ ទេវេ ទសហិ ឋានេហិ អធិគ្គណ្ហាតិ ទិព្ពេន អាយុនា ទិព្ពេន វណ្ណេន ទិព្ពេន សុខេន ទិព្ពេន យសេន ទិព្ពេន អាធិបតេយ្យេន ទិព្ពេហិ រូបេហិ ទិព្ពេហិ សទ្ទេហិ ទិព្ពេហិ គន្ធេហិ ទិព្ពេហិ រសេហិ ទិព្ពេហិ ផោដ្ឋព្ពេហិ. សោ តតោ ចុតោ ឥត្ថត្តំ អាគតោ សមានោ ឥមំ មហាបុរិសលក្ខណំ បដិលភតិ. សុប្បតិដ្ឋិតបាទោ ហោតិ. សមំ បាទំ ភូមិយំ និក្ខិបតិ, សមំ ឧទ្ធរតិ, សមំ សព្ពាវន្តេហិ បាទតលេហិ ភូមិំ ផុសតិ.

២០២. ‘‘សោ តេន លក្ខណេន សមន្នាគតោ សចេ អគារំ អជ្ឈាវសតិ, រាជា ហោតិ ចក្កវត្តី ធម្មិកោ ធម្មរាជា ចាតុរន្តោ វិជិតាវី ជនបទត្ថាវរិយប្បត្តោ សត្តរតនសមន្នាគតោ. តស្សិមានិ សត្ត រតនានិ ភវន្តិ; សេយ្យថិទំ, ចក្ករតនំ ហត្ថិរតនំ អស្សរតនំ មណិរតនំ ឥត្ថិរតនំ គហបតិរតនំ បរិណាយករតនមេវ សត្តមំ. បរោសហស្សំ ខោ បនស្ស បុត្តា ភវន្តិ សូរា វីរង្គរូបា បរសេនប្បមទ្ទនា. សោ ឥមំ បថវិំ សាគរបរិយន្តំ អខិលមនិមិត្តមកណ្ដកំ ឥទ្ធំ ផីតំ ខេមំ សិវំ និរព្ពុទំ អទណ្ឌេន អសត្ថេន ធម្មេន អភិវិជិយ អជ្ឈាវសតិ. រាជា សមានោ កិំ លភតិ? អក្ខម្ភិយោ [អវិក្ខម្ភិយោ (សី. បី.)] ហោតិ កេនចិ មនុស្សភូតេន បច្ចត្ថិកេន បច្ចាមិត្តេន. រាជា សមានោ ឥទំ លភតិ. ‘‘សចេ ខោ បន អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជតិ, អរហំ ហោតិ សម្មាសម្ពុទ្ធោ លោកេ វិវដ្ដច្ឆទោ. ពុទ្ធោ សមានោ កិំ លភតិ? អក្ខម្ភិយោ ហោតិ អព្ភន្តរេហិ វា ពាហិរេហិ វា បច្ចត្ថិកេហិ បច្ចាមិត្តេហិ រាគេន វា ទោសេន វា មោហេន វា សមណេន វា ព្រាហ្មណេន វា ទេវេន វា មារេន វា ព្រហ្មុនា វា កេនចិ វា លោកស្មិំ. ពុទ្ធោ សមានោ ឥទំ លភតិ’’. ឯតមត្ថំ ភគវា អវោច.

២០៣. តត្ថេតំ វុច្ចតិ –

‘‘សច្ចេ ច ធម្មេ ច ទមេ ច សំយមេ,

សោចេយ្យសីលាលយុបោសថេសុ ច;

ទានេ អហិំសាយ អសាហសេ រតោ,

ទឡ្ហំ សមាទាយ សមត្តមាចរិ [សមន្តមាចរិ (ស្យា. ក.)].

‘‘សោ តេន កម្មេន ទិវំ សមក្កមិ [អបក្កមិ (ស្យា. ក.)],

សុខញ្ច ខិឌ្ឌារតិយោ ច អន្វភិ [អំន្វភិ (ដីកា)];

តតោ ចវិត្វា បុនរាគតោ ឥធ,

សមេហិ បាទេហិ ផុសី វសុន្ធរំ.

‘‘ព្យាកំសុ វេយ្យញ្ជនិកា សមាគតា,

សមប្បតិដ្ឋស្ស ន ហោតិ ខម្ភនា;

គិហិស្ស វា បព្ពជិតស្ស វា បុន [បន (ស្យា.)],

តំ លក្ខណំ ភវតិ តទត្ថជោតកំ.

‘‘អក្ខម្ភិយោ ហោតិ អគារមាវសំ,

បរាភិភូ សត្តុភិ នប្បមទ្ទនោ;

មនុស្សភូតេនិធ ហោតិ កេនចិ,

អក្ខម្ភិយោ តស្ស ផលេន កម្មុនោ.

‘‘សចេ ច បព្ពជ្ជមុបេតិ តាទិសោ,

នេក្ខម្មឆន្ទាភិរតោ វិចក្ខណោ;

អគ្គោ ន សោ គច្ឆតិ ជាតុ ខម្ភនំ,

នរុត្តមោ ឯស ហិ តស្ស ធម្មតា’’តិ.