កថិនភេទំ

កថិនអត្ថតាទិវណ្ណនា

៤០៣. កថិនេ – អដ្ឋ មាតិកាតិ ខន្ធកេ វុត្តា បក្កមនន្តិកាទិកា អដ្ឋ. បលិពោធានិសំសាបិ បុព្ពេ វុត្តា ឯវ.

៤០៤. បយោគស្សាតិ ចីវរធោវនាទិនោ សត្តវិធស្ស បុព្ពករណស្សត្ថាយ យោ ឧទកាហរណាទិកោ បយោគោ កយិរតិ, តស្ស បយោគស្ស. កតមេ ធម្មា អនន្តរបច្ចយេន បច្ចយោតិ អនាគតវសេន អនន្តរា ហុត្វា កតមេ ធម្មា បច្ចយា ហោន្តីតិ អត្ថោ. សមនន្តរបច្ចយេនាតិ សុដ្ឋុ អនន្តរបច្ចយេន, អនន្តរបច្ចយមេវ អាសន្នតរំ កត្វា បុច្ឆតិ. និស្សយបច្ចយេនាតិ ឧប្បជ្ជមានស្ស បយោគស្ស និស្សយំ អាធារភាវំ ឧបគតា វិយ ហុត្វា កតមេ ធម្មា បច្ចយា ហោន្តីតិ អត្ថោ. ឧបនិស្សយបច្ចយេនាតិ ឧបេតេន និស្សយបច្ចយេន; និស្សយបច្ចយមេវ ឧបគតតរំ កត្វា បុច្ឆតិ. បុរេជាតបច្ចយេនាតិ ឥមិនា បឋមំ ឧប្បន្នស្ស បច្ចយភាវំ បុច្ឆតិ. បច្ឆាជាតបច្ចយេនាតិ ឥមិនា បច្ឆា ឧប្បជ្ជនកស្ស បច្ចយភាវំ បុច្ឆតិ. សហជាតបច្ចយេនាតិ ឥមិនា អបុព្ពំ អចរិមំ ឧប្បជ្ជមានានំ បច្ចយភាវំ បុច្ឆតិ. បុព្ពករណស្សាតិ ធោវនាទិនោ បុព្ពករណស្ស. បច្ចុទ្ធារស្សាតិ បុរាណសង្ឃាដិអាទីនំ បច្ចុទ្ធរណស្ស. អធិដ្ឋានស្សាតិ កថិនចីវរាធិដ្ឋានស្ស. អត្ថារស្សាតិ កថិនត្ថារស្ស. មាតិកានញ្ច បលិពោធានញ្ចាតិ អដ្ឋន្នំ មាតិកានំ ទ្វិន្នញ្ច បលិពោធានំ. វត្ថុស្សាតិ សង្ឃាដិអាទិនោ កថិនវត្ថុស្ស; សេសំ វុត្តនយមេវ.

ឯវំ យញ្ច លព្ភតិ យញ្ច ន លព្ភតិ, សព្ពំ បុច្ឆិត្វា ឥទានិ យំ យស្ស លព្ភតិ, តទេវ ទស្សេន្តោ បុព្ពករណំ បយោគស្សាតិអាទិនា នយេន វិស្សជ្ជនមាហ. តស្សត្ថោ – យំ វុត្តំ ‘‘បយោគស្ស កតមេ ធម្មា’’តិអាទិ, តត្ថ វុច្ចតេ, បុព្ពករណំ បយោគស្ស អនន្តរបច្ចយេន បច្ចយោ, សមនន្តរនិស្សយឧបនិស្សយបច្ចយេន បច្ចយោ. បយោគស្ស ហិ សត្តវិធម្បិ បុព្ពករណំ យស្មា តេន បយោគេន និប្ផាទេតព្ពស្ស បុព្ពករណស្សត្ថាយ សោ បយោគោ កយិរតិ, តស្មា ឥមេហិ ចតូហិ បច្ចយេហិ បច្ចយោ ហោតិ. បុរេជាតបច្ចយេ បនេស ឧទ្ទិដ្ឋធម្មេសុ ឯកធម្មម្បិ ន លភតិ, អញ្ញទត្ថុ បុព្ពករណស្ស សយំ បុរេជាតបច្ចយោ ហោតិ, បយោគេ សតិ បុព្ពករណស្ស និប្ផជ្ជនតោ. តេន វុត្តំ – ‘‘បយោគោ បុព្ពករណស្ស បុរេជាតបច្ចយេន បច្ចយោ’’តិ. បច្ឆាជាតបច្ចយំ បន លភតិ, តេន វុត្តំ – ‘‘បុព្ពករណំ បយោគស្ស បច្ឆាជាតបច្ចយេន បច្ចយោ’’តិ. បច្ឆា ឧប្បជ្ជនកស្ស ហិ បុព្ពករណស្ស អត្ថាយ សោ បយោគោ កយិរតិ. សហជាតបច្ចយំ បន មាតិកាបលិពោធានិសំសសង្ខាតេ បន្នរស ធម្មេ ឋបេត្វា អញ្ញោ បយោគាទីសុ ឯកោបិ ធម្មោ ន លភតិ, តេ ឯវ ហិ បន្នរស ធម្មា សហ កថិនត្ថារេន ឯកតោ និប្ផជ្ជន្តីតិ អញ្ញមញ្ញំ សហជាតបច្ចយា ហោន្តិ. តេន វុត្តំ – ‘‘បន្នរស ធម្មា សហជាតបច្ចយេន បច្ចយោ’’តិ. ឯតេនុបាយេន សព្ពបទវិស្សជ្ជនានិ វេទិតព្ពានិ.

បុព្ពករណនិទានាទិវិភាគវណ្ណនា

៤០៥. បុព្ពករណំ កិំនិទានន្តិអាទិបុច្ឆាវិស្សជ្ជនំ ឧត្តានមេវ.

៤០៦-៧. ‘‘បយោគោ កិំនិទានោ’’តិអាទីសុ បុច្ឆាទ្វយវិស្សជ្ជនេសុ ហេតុនិទានោ បច្ចយនិទានោតិ ឯត្ថ ឆ ចីវរានិ ហេតុ ចេវ បច្ចយោ ចាតិ វេទិតព្ពានិ. បុព្ពបយោគាទីនញ្ហិ សព្ពេសំ តានិយេវ ហេតុ, តានិ បច្ចយោ. ន ហិ ឆព្ពិធេ ចីវរេ អសតិ បយោគោ អត្ថិ, ន បុព្ពករណាទីនិ, តស្មា ‘‘បយោគោ ហេតុនិទានោ’’តិអាទិ វុត្តំ.

៤០៨. សង្គហវារេ – វចីភេទេនាតិ ‘‘ឥមាយ សង្ឃាដិយា, ឥមិនា ឧត្តរាសង្គេន, ឥមិនា អន្តរវាសកេន កថិនំ អត្ថរាមី’’តិ ឯតេន វចីភេទេន. កតិមូលាទិបុច្ឆាវិស្សជ្ជនេ – កិរិយា មជ្ឈេតិ បច្ចុទ្ធារោ ចេវ អធិដ្ឋានញ្ច.

៤១១. វត្ថុវិបន្នំ ហោតីតិ អកប្បិយទុស្សំ ហោតិ. កាលវិបន្នំ នាម អជ្ជ ទាយកេហិ ទិន្នំ ស្វេ សង្ឃោ កថិនត្ថារកស្ស ទេតិ. ករណវិបន្នំ នាម តទហេវ ឆិន្ទិត្វា អកតំ.

កថិនាទិជានិតព្ពវិភាគវណ្ណនា

៤១២. កថិនំ ជានិតព្ពន្តិអាទិបុច្ឆាយ វិស្សជ្ជនេ – តេសញ្ញេវ ធម្មានន្តិ យេសុ រូបាទិធម្មេសុ សតិ កថិនំ នាម ហោតិ, តេសំ សមោធានំ មិស្សីភាវោ. នាមំ នាមកម្មន្តិអាទិនា បន ‘‘កថិន’’ន្តិ ឥទំ ពហូសុ ធម្មេសុ នាមមត្តំ, ន បរមត្ថតោ ឯកោ ធម្មោ អត្ថីតិ ទស្សេតិ.

ចតុវីសតិយា អាការេហីតិ ‘‘ន ឧល្លិខិតមត្តេនា’’តិអាទីហិ បុព្ពេ វុត្តការណេហិ. សត្តរសហិ អាការេហីតិ ‘‘អហតេន អត្ថតំ ហោតិ កថិន’’ន្តិអាទីហិ បុព្ពេ វុត្តការណេហិ. និមិត្តកម្មាទីសុ យំ វត្តព្ពំ សព្ពំ កថិនក្ខន្ធកវណ្ណនាយំ វុត្តំ.

៤១៦. ឯកុប្បាទា ឯកនិរោធាតិ ឧប្បជ្ជមានាបិ ឯកតោ ឧប្បជ្ជន្តិ, និរុជ្ឈមានាបិ ឯកតោ និរុជ្ឈន្តិ. ឯកុប្បាទា នានានិរោធាតិ ឧប្បជ្ជមានា ឯកតោ ឧប្បជ្ជន្តិ, និរុជ្ឈមានា នានា និរុជ្ឈន្តិ. កិំ វុត្តំ ហោតិ? សព្ពេបិ អត្ថារេន សទ្ធិំ ឯកតោ ឧប្បជ្ជន្តិ, អត្ថារេ ហិ សតិ ឧទ្ធារោ នាម. និរុជ្ឈមានា បនេត្ថ បុរិមា ទ្វេ អត្ថារេន សទ្ធិំ ឯកតោ និរុជ្ឈន្តិ, ឧទ្ធារភាវំ បាបុណន្តិ. អត្ថារស្ស ហិ និរោធោ ឯតេសញ្ច ឧទ្ធារភាវោ ឯកក្ខណេ ហោតិ, ឥតរេ នានា និរុជ្ឈន្តិ. តេសុ ឧទ្ធារភាវំ បត្តេសុបិ អត្ថារោ តិដ្ឋតិយេវ. សេសំ សព្ពត្ថ ឧត្តានមេវាតិ.

សមន្តបាសាទិកាយ វិនយសំវណ្ណនាយ

កថិនភេទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

បញ្ញត្តិវគ្គវណ្ណនា និដ្ឋិតា.