ឧបាលិបញ្ចកំ

អនិស្សិតវគ្គវណ្ណនា

៤១៧. ឧបាលិបញ្ហេសុ កតិហិ នុ ខោ ភន្តេតិ បុច្ឆាយ អយំ សម្ពន្ធោ. ថេរោ កិរ រហោគតោ សព្ពានិ ឥមានិ បញ្ចកានិ អាវជ្ជេត្វា ‘‘ភគវន្តំ ទានិ បុច្ឆិត្វា ឥមេសំ និស្សាយ វសនកាទីនំ អត្ថាយ តន្តិំ ឋបេស្សាមី’’តិ ភគវន្តំ ឧបសង្កមិត្វា ‘‘កតិហិ នុ ខោ ភន្តេ’’តិអាទិនា នយេន បញ្ហេ បុច្ឆិ. តេសំ វិស្សជ្ជនេ ឧបោសថំ ន ជានាតីតិ នវវិធំ ឧបោសថំ ន ជានាតិ. ឧបោសថកម្មំ ន ជានាតីតិ អធម្មេនវគ្គាទិភេទំ ចតុព្ពិធំ ឧបោសថកម្មំ ន ជានាតិ. បាតិមោក្ខំ ន ជានាតីតិ ទ្វេ មាតិកា ន ជានាតិ. បាតិមោក្ខុទ្ទេសំ ន ជានាតីតិ ភិក្ខូនំ បញ្ចវិធំ ភិក្ខុនីនំ ចតុព្ពិធន្តិ នវវិធំ បាតិមោក្ខុទ្ទេសំ ន ជានាតិ.

បវារណំ ន ជានាតីតិ នវវិធំ បវារណំ ន ជានាតិ. បវារណាកម្មំ ន ជានាតីតិ អធម្មេនវគ្គាទិភេទំ ចតុព្ពិធំ បវារណាកម្មំ ន ជានាតិ.

អាបត្តានាបត្តិំ ន ជានាតីតិ តស្មិំ តស្មិំ សិក្ខាបទេ និទ្ទិដ្ឋំ អាបត្តិញ្ច អនាបត្តិញ្ច ន ជានាតិ.

អាបន្នោ កម្មកតោតិ អាបត្តិំ អាបន្នោ តប្បច្ចយាវ សង្ឃេន កម្មំ កតំ ហោតិ.

នប្បដិប្បស្សម្ភនវគ្គវណ្ណនា

៤២០. កម្មំ នប្បដិប្បស្សម្ភេតព្ពន្តិ អយំ យស្មា អនុលោមវត្តេ ន វត្តតិ, តស្មា នាស្ស កម្មំ បដិប្បស្សម្ភេតព្ពំ; សរជ្ជុកោវ វិស្សជ្ជេតព្ពោតិ អត្ថោ.

៤២១. សចេ ឧបាលិ សង្ឃោ សមគ្គករណីយានិ កម្មានិ ករោតីតិ សចេ សមគ្គេហិ ករណីយានិ ឧបោសថាទីនិ កម្មានិ ករោតិ, ឧបោសថបវារណាទីសុ ហិ ឋិតាសុ ឧបត្ថម្ភោ ន ទាតព្ពោ. សចេ ហិ សង្ឃោ អច្ចយំ ទេសាបេត្វា សង្ឃសាមគ្គិំ ករោតិ, តិណវត្ថារកសមថំ វា កត្វា ឧបោសថបវារណំ ករោតិ, ឯវរូបំ សមគ្គករណីយំ នាម កម្មំ ហោតិ. តត្រ ចេតិ សចេ តាទិសេ កម្មេ ភិក្ខុនោ នក្ខមតិ, ទិដ្ឋាវិកម្មម្បិ កត្វា តថារូបា សាមគ្គី ឧបេតព្ពា, ឯវំ វិលោមគ្គាហោ ន គណ្ហិតព្ពោ. យត្រ បន ឧទ្ធម្មំ ឧព្ពិនយំ សត្ថុ សាសនំ ទីបេន្តិ, តត្ថ ទិដ្ឋាវិកម្មំ ន វដ្ដតិ, បដិពាហិត្វា បក្កមិតព្ពំ.

ឧស្សិតមន្តី ចាតិ លោភទោសមោហមានុស្សន្នំ វាចំ ភាសិតា កណ្ហវាចោ អនត្ថកទីបនោ. និស្សិតជប្បីតិ អត្តនោ ធម្មតាយ ឧស្សទយុត្តំ ភាសិតុំ ន សក្កោតិ; អថ ខោ ‘‘មយា សទ្ធិំ រាជា ឯវំ កថេសិ, អសុកមហាមត្តោ ឯវំ កថេសិ, អសុកោ នាម មយ្ហំ អាចរិយោ វា ឧបជ្ឈាយោ វា តេបិដកោ មយា សទ្ធិំ ឯវំ កថេសី’’តិ ឯវំ អញ្ញំ និស្សាយ ជប្បតិ. ន ច ភាសានុសន្ធិកុសលោតិ កថានុសន្ធិវចនេ ច វិនិច្ឆយានុសន្ធិវចនេ ច អកុសលោ ហោតិ. ន យថាធម្មេ យថាវិនយេតិ ន ភូតេន វត្ថុនា អាបត្តិំ សារេត្វា ចោទេតា ហោតិ.

ឧស្សាទេតា ហោតីតិ ‘‘អម្ហាកំ អាចរិយោ មហាតេបិដកោ បរមធម្មកថិកោ’’តិអាទិនា នយេន ឯកច្ចំ ឧស្សាទេតិ. ទុតិយបទេ ‘‘អាបត្តិំ កិំ សោ ន ជានាតី’’តិអាទិនា ឯកច្ចំ អបសាទេតិ. អធម្មំ គណ្ហាតីតិ អនិយ្យានិកបក្ខំ គណ្ហាតិ. ធម្មំ បដិពាហតីតិ និយ្យានិកបក្ខំ បដិពាហតិ. សម្ផញ្ច ពហុំ ភាសតីតិ ពហុំ និរត្ថកកថំ កថេតិ.

បសយ្ហ បវត្តា ហោតីតិ អនជ្ឈិដ្ឋោ ភារេ អនារោបិតេ កេវលំ មានំ និស្សាយ អជ្ឈោត្ថរិត្វា អនធិការេ កថេតា ហោតិ. អនោកាសកម្មំ ការេត្វាតិ ឱកាសកម្មំ អការេត្វា បវត្តា ហោតិ. ន យថាទិដ្ឋិយា ព្យាកតា ហោតីតិ យស្ស អត្តនោ ទិដ្ឋិ តំ បុរក្ខត្វា ន ព្យាកតា; លទ្ធិំ និក្ខិបិត្វា អយថាភុច្ចំ អធម្មាទីសុ ធម្មាទិលទ្ធិកោ ហុត្វា កថេតា ហោតីតិ អត្ថោ.

វោហារវគ្គវណ្ណនា

៤២៤. អាបត្តិយា បយោគំ ន ជានាតីតិ ‘‘អយំ អាបត្តិ កាយប្បយោគា, អយំ វចីបយោគា’’តិ ន ជានាតិ. អាបត្តិយា វូបសមំ ន ជានាតីតិ ‘‘អយំ អាបត្តិ ទេសនាយ វូបសមតិ, អយំ វុដ្ឋានេន, អយំ នេវ ទេសនាយ ន វុដ្ឋានេនា’’តិ ន ជានាតិ. អាបត្តិយា ន វិនិច្ឆយកុសលោ ហោតីតិ ‘‘ឥមស្មិំ វត្ថុស្មិំ អយំ អាបត្តី’’តិ ន ជានាតិ, ទោសានុរូបំ អាបត្តិំ ឧទ្ធរិត្វា បតិដ្ឋាបេតុំ ន សក្កោតិ.

អធិករណសមុដ្ឋានំ ន ជានាតីតិ ‘‘ឥទំ អធិករណំ អដ្ឋារស ភេទករវត្ថូនិ និស្សាយ សមុដ្ឋាតិ, ឥទំ ចតស្សោ វិបត្តិយោ, ឥទំ បញ្ច វា សត្ត វា អាបត្តិក្ខន្ធេ, ឥទំ ចត្តារិ សង្ឃកិច្ចានិ និស្សាយ សមុដ្ឋាតី’’តិ ន ជានាតិ. បយោគំ ន ជានាតីតិ ‘‘ឥទំ អធិករណំ ទ្វាទសមូលប្បយោគំ, ឥទំ ចុទ្ទសមូលប្បយោគំ, ឥទំ ឆមូលបយោគំ, ឥទំ ឯកមូលបយោគ’’ន្តិ ន ជានាតិ. អធិករណានញ្ហិ យថាសកំមូលមេវ បយោគា នាម ហោន្តិ, តំ សព្ពម្បិ ន ជានាតីតិ អត្ថោ. វូបសមំ ន ជានាតីតិ ‘‘ឥទំ អធិករណំ ទ្វីហិ សមថេហិ វូបសមតិ, ឥទំ តីហិ, ឥទំ ចតូហិ, ឥទំ ឯកេន សមថេន វូបសមតី’’តិ ន ជានាតិ. ន វិនិច្ឆយកុសលោ ហោតីតិ អធិករណំ វិនិច្ឆិនិត្វា សមថំ បាបេតុំ ន ជានាតិ.

កម្មំ ន ជានាតីតិ តជ្ជនីយាទិ សត្តវិធំ កម្មំ ន ជានាតិ. កម្មស្ស ករណំ ន ជានាតីតិ ‘‘ឥទំ កម្មំ ឥមិនា នីហារេន កាតព្ព’’ន្តិ ន ជានាតិ. កម្មស្ស វត្ថុំ ន ជានាតីតិ ‘‘ឥទំ តជ្ជនីយស្ស វត្ថុ, ឥទំ និយស្សាទីន’’ន្តិ ន ជានាតិ. វត្តន្តិ សត្តសុ កម្មេសុ ហេដ្ឋា ចតុន្នំ កម្មានំ អដ្ឋារសវិធំ តិវិធស្ស ច ឧក្ខេបនីយកម្មស្ស តេចត្តាលីសវិធំ វត្តំ ន ជានាតិ. កម្មស្ស វូបសមំ ន ជានាតីតិ ‘‘យោ ភិក្ខុ វត្តេ វត្តិត្វា យាចតិ, តស្ស កម្មំ បដិប្បស្សម្ភេតព្ពំ, អច្ចយោ ទេសាបេតព្ពោ’’តិ ន ជានាតិ.

វត្ថុំ ន ជានាតីតិ សត្តន្នំ អាបត្តិក្ខន្ធានំ វត្ថុំ ន ជានាតិ. និទានំ ន ជានាតីតិ ‘‘ឥទំ សិក្ខាបទំ ឥមស្មិំ នគរេ បញ្ញត្តំ, ឥទំ ឥមស្មិ’’ន្តិ ន ជានាតិ. បញ្ញត្តិំ ន ជានាតីតិ បញ្ញត្តិអនុបញ្ញត្តិអនុប្បន្នបញ្ញត្តិវសេន តិវិធំ បញ្ញត្តិំ ន ជានាតិ. បទបច្ចាភដ្ឋំ ន ជានាតីតិ សម្មុខា កាតព្ពំ បទំ ន ជានាតិ. ‘‘ពុទ្ធោ ភគវា’’តិ វត្តព្ពេ ‘‘ភគវា ពុទ្ធោ’’តិ ហេដ្ឋុបរិយំ កត្វា បទំ យោជេតិ.

អកុសលោ ច ហោតិ វិនយេតិ វិនយបាឡិយញ្ច អដ្ឋកថាយញ្ច អកុសលោ ហោតិ.

ញត្តិំ ន ជានាតីតិ សង្ខេបតោ ហិ ទុវិធា ញត្តិ – ‘‘ឯសា ញត្តី’’តិ ឯវំ និទ្ទិដ្ឋា ច អនិទ្ទិដ្ឋា ច. តត្ថ យា ឯវំ អនិទ្ទិដ្ឋា, សា ‘‘កម្មញត្តិ’’ នាម ហោតិ. យា និទ្ទិដ្ឋា, សា ‘‘កម្មបាទញត្តិ’’ នាម, តំ សព្ពេន សព្ពំ ញត្តិំ ន ជានាតិ. ញត្តិយា ករណំ ន ជានាតីតិ នវសុ ឋានេសុ កម្មញត្តិយា ករណំ ន ជានាតិ, ទ្វីសុ ឋានេសុ កម្មបាទញត្តិយា. ញត្តិយា អនុស្សាវនន្តិ ‘‘ឥមិស្សា ញត្តិយា ឯកា អនុស្សាវនា, ឥមិស្សា តិស្សោ’’តិ ន ជានាតិ. ញត្តិយា សមថំ ន ជានាតីតិ យ្វាយំ សតិវិនយោ, អមូឡ្ហវិនយោ, តស្សបាបិយសិកា, តិណវត្ថារកោតិ ចតុព្ពិធោ សមថោ ញត្តិយា វិនា ន ហោតិ, តំ ញត្តិយា សមថោតិ ន ជានាតិ. ញត្តិយា វូបសមំ ន ជានាតីតិ យំ អធិករណំ ឥមិនា ចតុព្ពិធេន ញត្តិសមថេន វូបសមតិ, តស្ស តំ វូបសមំ ‘‘អយំ ញត្តិយា វូបសមោ កតោ’’តិ ន ជានាតិ.

សុត្តំ ន ជានាតីតិ ឧភតោវិភង្គំ ន ជានាតិ. សុត្តានុលោមំ ន ជានាតីតិ ចត្តារោ មហាបទេសេ ន ជានាតិ. វិនយំ ន ជានាតីតិ ខន្ធកបរិវារំ ន ជានាតិ. វិនយានុលោមំ ន ជានាតីតិ ចត្តារោ មហាបទេសេយេវ ន ជានាតិ. ន ច ឋានាឋានកុសលោតិ ការណាការណកុសលោ ន ហោតិ.

ធម្មំ ន ជានាតីតិ ឋបេត្វា វិនយបិដកំ អវសេសំ បិដកទ្វយំ ន ជានាតិ. ធម្មានុលោមំ ន ជានាតីតិ សុត្តន្តិកេ ចត្តារោ មហាបទេសេ ន ជានាតិ. វិនយំ ន ជានាតីតិ ខន្ធកបរិវារមេវ ន ជានាតិ. វិនយានុលោមំ ន ជានាតីតិ ចត្តារោ មហាបទេសេ ន ជានាតិ. ឧភតោវិភង្គា បនេត្ថ អសង្គហិតា ហោន្តិ, តស្មាយំ កុរុន្ទិយំ វុត្តំ – ‘‘វិនយន្តិ សកលំ វិនយបិដកំ ន ជានាតី’’តិ តំ ន គហេតព្ពំ. ន ច បុព្ពាបរកុសលោ ហោតីតិ បុរេកថាយ ច បច្ឆាកថាយ ច អកុសលោ ហោតិ. សេសំ សព្ពត្ថ វុត្តបដិបក្ខវសេន ញេយ្យត្តា បុព្ពេ បកាសិតត្តា ច ឧត្តានមេវាតិ.

អនិស្សិតវគ្គនប្បដិប្បស្សម្ភនវគ្គវោហារវគ្គវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

ទិដ្ឋាវិកម្មវគ្គវណ្ណនា

៤២៥. ទិដ្ឋាវិកម្មវគ្គេ – ទិដ្ឋាវិកម្មាតិ ទិដ្ឋីនំ អាវិកម្មានិ; លទ្ធិប្បកាសនានិ អាបត្តិទេសនាសង្ខាតានំ វិនយកម្មានមេតំ អធិវចនំ. អនាបត្តិយា ទិដ្ឋិំ អាវិ ករោតីតិ អនាបត្តិមេវ អាបត្តីតិ ទេសេតីតិ អត្ថោ. អទេសនាគាមិនិយាតិ គរុកាបត្តិយា ទិដ្ឋិំ អាវិករោតិ; សង្ឃាទិសេសញ្ច បារាជិកញ្ច ទេសេតីតិ អត្ថោ. ទេសិតាយាតិ លហុកាបត្តិយាបិ ទេសិតាយ ទិដ្ឋិំ អាវិករោតិ; ទេសិតំ បុន ទេសេតីតិ អត្ថោ.

ចតូហិ បញ្ចហិ ទិដ្ឋិន្តិ យថា ចតូហិ បញ្ចហិ ទិដ្ឋិ អាវិកតា ហោតិ, ឯវំ អាវិករោតិ; ចត្តារោ បញ្ច ជនា ឯកតោ អាបត្តិំ ទេសេន្តីតិ អត្ថោ. មនោមានសេនាតិ មនសង្ខាតេន មានសេន ទិដ្ឋិំ អាវិករោតិ; វចីភេទំ អកត្វា ចិត្តេនេវ អាបត្តិំ ទេសេតីតិ អត្ថោ.

នានាសំវាសកស្សាតិ លទ្ធិនានាសំវាសកស្ស វា កម្មនានាសំវាសកស្ស វា សន្តិកេ ទិដ្ឋិំ អាវិករោតិ; អាបត្តិំ ទេសេតីតិ អត្ថោ. នានាសីមាយាតិ សមានសំវាសកស្សាបិ នានាសីមាយ ឋិតស្ស សន្តិកេ អាវិករោតិ. មាឡកសីមាយ ហិ ឋិតេន សីមន្តរិកាយ ឋិតស្ស សីមន្តរិកាយ វា ឋិតេន អវិប្បវាសសីមាយ ឋិតស្សាបិ អាបត្តិំ ទេសេតុំ ន វដ្ដតិ. អបកតត្តស្សាតិ ឧក្ខិត្តកស្ស វា, យស្ស វា ឧបោសថបវារណា ឋបិតា ហោន្តិ, តស្ស សន្តិកេ ទេសេតីតិ អត្ថោ.

៤៣០. នាលំ ឱកាសកម្មំ កាតុន្តិ ន បរិយត្តំ កាតុំ; ន កាតព្ពន្តិ អត្ថោ. ឥធាបិ អបកតត្តោ ឧក្ខិត្តកោ ច ឋបិតឧបោសថបវារណោ ច. ចាវនាធិប្បាយោតិ សាសនតោ ចាវេតុកាមោ.

៤៣២. មន្ទត្តា មោមូហត្តាតិ មន្ទភាវេន មោមូហភាវេន វិស្សជ្ជិតម្បិ ជានិតុំ អសមត្ថោ, កេវលំ អត្តនោ មោមូហភាវំ បកាសេន្តោយេវ បុច្ឆតិ ឧម្មត្តកោ វិយ. បាបិច្ឆោតិ ‘‘ឯវំ មំ ជនោ សម្ភាវេស្សតី’’តិ បាបិកាយ ឥច្ឆាយ បុច្ឆតិ. បរិភវាតិ បរិភវំ អារោបេតុកាមោ ហុត្វា បុច្ឆតិ. អញ្ញព្យាករណេសុបិ ឯសេវ នយោ. សេសំ សព្ពត្ថ ឧត្តានមេវាតិ. អត្តាទានវគ្គេ ច ធុតង្គវគ្គេ ច យំ វត្តព្ពំ សិយា, តំ សព្ពំ ហេដ្ឋា វុត្តមេវ.

ទិដ្ឋាវិកម្មវគ្គវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

មុសាវាទវគ្គវណ្ណនា

៤៤៤. មុសាវាទវគ្គេ – បារាជិកំ គច្ឆតីតិ បារាជិកគាមី; បារាជិកាបត្តិភាវំ បាបុណាតីតិ អត្ថោ. ឥតរេសុបិ ឯសេវ នយោ. តត្ថ អសន្តឧត្តរិមនុស្សធម្មារោចនមុសាវាទោ បារាជិកគាមី, អមូលកេន បារាជិកេន អនុទ្ធំសនមុសាវាទោ សង្ឃាទិសេសគាមី, ‘‘យោ តេ វិហារេ វសតី’’តិអាទិនា បរិយាយេន ជានន្តស្ស វុត្តមុសាវាទោ ថុល្លច្ចយគាមី, អជានន្តស្ស ទុក្កដគាមី, ‘‘សម្បជានមុសាវាទេ បាចិត្តិយ’’ន្តិ អាគតោ បាចិត្តិយគាមីតិ វេទិតព្ពោ.

អទស្សនេនាតិ វិនយធរស្ស អទស្សនេន. កប្បិយាកប្បិយេសុ ហិ កុក្កុច្ចេ ឧប្បន្នេ វិនយធរំ ទិស្វា កប្បិយាកប្បិយភាវំ បដិបុច្ឆិត្វា អកប្បិយំ បហាយ កប្បិយំ ករេយ្យ, តំ អបស្សន្តោ បន អកប្បិយម្បិ កប្បិយន្តិ ករោន្តោ អាបជ្ជតិ. ឯវំ អាបជ្ជិតព្ពំ អាបត្តិំ វិនយធរស្ស ទស្សនេន នាបជ្ជតិ, អទស្សនេនេវ អាបជ្ជតិ, តេន វុត្តំ ‘‘អទស្សនេនា’’តិ. អស្សវនេនាតិ ឯកវិហារេបិ វសន្តោ បន វិនយធរស្ស ឧបដ្ឋានំ គន្ត្វា កប្បិយាកប្បិយំ អបុច្ឆិត្វា វា អញ្ញេសញ្ច វុច្ចមានំ អសុណន្តោ អាបជ្ជតិយេវ, តេន វុត្តំ ‘‘អស្សវនេនា’’តិ. បសុត្តកតាតិ បសុត្តកតាយ. សហគារសេយ្យញ្ហិ បសុត្តកភាវេនបិ អាបជ្ជតិ. អកប្បិយេ កប្បិយសញ្ញិតាយ អាបជ្ជន្តោ បន តថាសញ្ញី អាបជ្ជតិ. សតិសម្មោសា ឯករត្តាតិក្កមាទិវសេន អាបជ្ជិតព្ពំ អាបជ្ជតិ. សេសំ សព្ពត្ថ ឧត្តានមេវាតិ.

មុសាវាទវគ្គវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

ភិក្ខុនោវាទវគ្គវណ្ណនា

៤៥០. ភិក្ខុនិវគ្គេ – អលាភាយាតិ ចតុន្នំ បច្ចយានំ អលាភត្ថាយ; យថា បច្ចយេ ន លភន្តិ, តថា បរិសក្កតិ វាយមតីតិ អត្ថោ. អនត្ថាយាតិ អនត្ថំ កលិសាសនំ អារោបេន្តោ បរិសក្កតិ. អវាសាយាតិ អវាសត្ថាយ; យស្មិំ គាមខេត្តេ វសន្តិ, តតោ នីហរណត្ថាយ. សម្បយោជេតីតិ អសទ្ធម្មបដិសេវនត្ថាយ សម្បយោជេតិ.

៤៥១. ‘‘កតិហិ នុ ខោ ភន្តេ អង្គេហិ សមន្នាគតាយ ភិក្ខុនិយា កម្មំ កាតព្ព’’ន្តិ សត្តន្នំ កម្មានំ អញ្ញតរំ សន្ធាយ បុច្ឆតិ.

៤៥៤. ន សាកច្ឆាតព្ពោតិ កប្បិយាកប្បិយនាមរូបបរិច្ឆេទសមថវិបស្សនាទិភេទោ កថាមគ្គោ ន កថេតព្ពោ. យស្មា បន ខីណាសវោ ភិក្ខុ ន វិសំវាទេតិ, តថារូបស្ស កថាមគ្គស្ស សាមី ហុត្វា កថេតិ, ន ឥតរោ; តស្មា បឋមបញ្ចកេ ‘‘ន អសេក្ខេនា’’តិ បដិក្ខិបិត្វា ទុតិយបញ្ចកេ ‘‘អសេក្ខេនា’’តិអាទិ វុត្តំ.

ន អត្ថបដិសម្ភិទាបត្តោតិ អដ្ឋកថាយ បដិសម្ភិទាបត្តោ បភេទគតញាណប្បត្តោ ន ហោតិ. ន ធម្មបដិសម្ភិទាបត្តោតិ បាឡិធម្មេ បដិសម្ភិទាបត្តោ ន ហោតិ. ន និរុត្តិបដិសម្ភិទាបត្តោតិ វោហារនិរុត្តិយំ បដិសម្ភិទាបត្តោ ន ហោតិ. ន បដិភានបដិសម្ភិទាបត្តោតិ យានិ តានិ បដិភានសង្ខាតានិ អត្ថបដិសម្ភិទាទីនិ ញាណានិ, តេសុ បដិសម្ភិទាបត្តោ ន ហោតិ. យថាវិមុត្តំ ចិត្តំ ន បច្ចវេក្ខិតាតិ ចតុន្នំ ផលវិមុត្តីនំ វសេន យថាវិមុត្តំ ចិត្តំ ឯកូនវីសតិភេទាយ បច្ចវេក្ខណាយ ន បច្ចវេក្ខិតា ហោតិ. សេសំ សព្ពត្ថ ឧត្តានមេវាតិ.

ភិក្ខុនោវាទវគ្គវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

ឧព្ពាហិកវគ្គវណ្ណនា

៤៥៥. ឧព្ពាហិកវគ្គេ – ន អត្ថកុសលោតិ ន អដ្ឋកថាកុសលោ; អត្ថុទ្ធារេ ឆេកោ ន ហោតិ. ន ធម្មកុសលោតិ អាចរិយមុខតោ អនុគ្គហិតត្តា បាឡិយំ ន កុសលោ, ន បាឡិសូរោ. ន និរុត្តិកុសលោតិ ភាសន្តរវោហារេ ន កុសលោ. ន ព្យញ្ជនកុសលោតិ សិថិលធនិតាទិវសេន បរិមណ្ឌលព្យញ្ជនារោបនេ កុសលោ ន ហោតិ; ន អក្ខរបរិច្ឆេទេ និបុណោតិ អត្ថោ. ន បុព្ពាបរកុសលោតិ អត្ថបុព្ពាបរេ ធម្មបុព្ពាបរេ និរុត្តិបុព្ពាបរេ ព្យញ្ជនបុព្ពាបរេ បុរេកថាបច្ឆាកថាសុ ច ន កុសលោ ហោតិ.

កោធនោតិអាទីនិ យស្មា កោធាទីហិ អភិភូតោ ការណាការណំ ន ជានាតិ, វិនិច្ឆិតុំ ន សក្កោតិ, តស្មា វុត្តានិ. បសារេតា ហោតិ នោ សារេតាតិ មោហេតា ហោតិ, ន សតិឧប្បាទេតា; ចោទកចុទិតកានំ កថំ មោហេតិ បិទហតិ ន សារេតីតិ អត្ថោ. សេសមេត្ថ ឧព្ពាហិកវគ្គេ ឧត្តានមេវាតិ.

ឧព្ពាហិកវគ្គវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

អធិករណវូបសមវគ្គវណ្ណនា

៤៥៧. អធិករណវូបសមវគ្គេ – បុគ្គលគរុ ហោតីតិ ‘‘អយំ មេ ឧបជ្ឈាយោ, អយំ មេ អាចរិយោ’’តិអាទីនិ ចិន្តេត្វា តស្ស ជយំ អាកង្ខមានោ ‘‘អធម្មំ ធម្មោ’’តិ ទីបេតិ. សង្ឃគរុ ហោតីតិ ធម្មញ្ច វិនយញ្ច អមុញ្ចិត្វា វិនិច្ឆិនន្តោ សង្ឃគរុកោ នាម ហោតិ. ចីវរាទីនិ គហេត្វា វិនិច្ឆិនន្តោ អាមិសគរុកោ នាម ហោតិ, តានិ អគ្គហេត្វា យថាធម្មំ វិនិច្ឆិនន្តោ សទ្ធម្មគរុកោ នាម ហោតិ.

៤៥៨. បញ្ចហុបាលិ អាការេហីតិ បញ្ចហិ ការណេហិ សង្ឃោ ភិជ្ជតិ – កម្មេន, ឧទ្ទេសេន, វោហរន្តោ, អនុស្សាវនេន, សលាកគ្គាហេនាតិ. ឯត្ថ កម្មេនាតិ អបលោកនាទីសុ ចតូសុ កម្មេសុ អញ្ញតរេន កម្មេន. ឧទ្ទេសេនាតិ បញ្ចសុ បាតិមោក្ខុទ្ទេសេសុ អញ្ញតរេន ឧទ្ទេសេន. វោហរន្តោតិ កថយន្តោ; តាហិ តាហិ ឧបបត្តីហិ ‘‘អធម្មំ ធម្មោ’’តិអាទីនិ អដ្ឋារស ភេទករវត្ថូនិ ទីបេន្តោ. អនុស្សាវនេនាតិ ‘‘ននុ តុម្ហេ ជានាថ មយ្ហំ ឧច្ចាកុលា បព្ពជិតភាវំ ពហុស្សុតភាវញ្ច, មាទិសោ នាម ឧទ្ធម្មំ ឧព្ពិនយំ សត្ថុ សាសនំ គាហេយ្យាតិ ចិត្តម្បិ ឧប្បាទេតុំ តុម្ហាកំ យុត្តំ, កិំ មយ្ហំ អវីចិ នីលុប្បលវនមិវ សីតលោ, កិមហំ អបាយតោ ន ភាយាមី’’តិអាទិនា នយេន កណ្ណមូលេ វចីភេទំ កត្វា អនុស្សាវនេន. សលាកគ្គាហេនាតិ ឯវំ អនុស្សាវេត្វា តេសំ ចិត្តំ ឧបត្ថម្ភេត្វា អនិវត្តិធម្មេ កត្វា ‘‘គណ្ហថ ឥមំ សលាក’’ន្តិ សលាកគ្គាហេន.

ឯត្ថ ច កម្មមេវ ឧទ្ទេសោ វា បមាណំ, វោហារានុស្សាវនសលាកគ្គាហា បន បុព្ពភាគា. អដ្ឋារសវត្ថុទីបនវសេន ហិ វោហរន្តេ តត្ថ រុចិជននត្ថំ អនុស្សាវេត្វា សលាកាយ គាហិតាយបិ អភិន្នោវ ហោតិ សង្ឃោ. យទា បន ឯវំ ចត្តារោ វា អតិរេកេ វា សលាកំ គាហេត្វា អាវេណិកំ កម្មំ វា ឧទ្ទេសំ វា ករោតិ, តទា សង្ឃោ ភិន្នោ នាម ហោតិ. ឥតិ យំ សង្ឃភេទកក្ខន្ធកវណ្ណនាយំ អវោចុម្ហា ‘‘ឯវំ អដ្ឋារសសុ វត្ថូសុ យំកិញ្ចិ ឯកម្បិ វត្ថុំ ទីបេត្វា តេន តេន ការណេន ‘ឥមំ គណ្ហថ, ឥមំ រោចេថា’តិ សញ្ញាបេត្វា សលាកំ គាហេត្វា វិសុំ សង្ឃកម្មេ កតេ សង្ឃោ ភិន្នោ ហោតិ. បរិវារេ បន ‘បញ្ចហិ, ឧបាលិ, អាការេហិ សង្ឃោ ភិជ្ជតី’តិអាទិ វុត្តំ. តស្ស ឥមិនា ឥធ វុត្តេន សង្ឃភេទលក្ខណេន អត្ថតោ នានាករណំ នត្ថិ. តំ បនស្ស នានាករណាភាវំ តត្ថេវ បកាសយិស្សាមា’’តិ, ស្វាយំ បកាសិតោ ហោតិ.

បញ្ញត្តេតន្តិ បញ្ញត្តំ ឯតំ. ក្វ បញ្ញត្តំ? វត្តក្ខន្ធកេ. តត្រ ហិ ចុទ្ទស ខន្ធកវត្តានិ បញ្ញត្តានិ. តេនាហ – ‘‘បញ្ញត្តេតំ, ឧបាលិ, មយា អាគន្តុកានំ ភិក្ខូនំ អាគន្តុកវត្ត’’ន្តិអាទិ. ឯវម្បិ ខោ ឧបាលិ សង្ឃរាជិ ហោតិ, នោ ច សង្ឃភេទោតិ ឯត្តាវតា ហិ សង្ឃរាជិមត្តមេវ ហោតិ, ន តាវ សង្ឃភេទោ; អនុបុព្ពេន បន អយំ សង្ឃរាជិ វឌ្ឍមានា សង្ឃភេទាយ សំវត្តតីតិ អត្ថោ. យថារត្តន្តិ រត្តិបរិមាណានុរូបំ; យថាថេរន្តិ អត្ថោ. អាវេនិភាវំ ករិត្វាតិ វិសុំ វវត្ថានំ ករិត្វា. កម្មាកម្មានិ ករោន្តីតិ អបរាបរំ សង្ឃកម្មំ ឧបាទាយ ខុទ្ទកានិ ចេវ មហន្តានិ ច កម្មានិ ករោន្តិ. សេសមេត្ថាបិ អធិករណវូបសមវគ្គេ ឧត្តានមេវ.

សង្ឃភេទកវគ្គទ្វយវណ្ណនា

៤៥៩. សង្ឃភេទវគ្គទ្វយេ – វិនិធាយ ទិដ្ឋិំ កម្មេនាតិ តេសុ អធម្មាទីសុ អធម្មាទយោ ឯតេតិ ឯវំទិដ្ឋិកោវ ហុត្វា តំ ទិដ្ឋិំ វិនិធាយ តេ ធម្មាទិវសេន ទីបេត្វា វិសុំ កម្មំ ករោតិ. ឥតិ យំ វិនិធាយ ទិដ្ឋិំ កម្មំ ករោតិ, តេន ឯវំ កតេន វិនិធាយ ទិដ្ឋិំ កម្មេន សទ្ធិំ បញ្ចង្គានិ ហោន្តិ, ‘‘ឥមេហិ ខោ ឧបាលិ បញ្ចហង្គេហី’’តិ អយមេកស្មិំ បញ្ចកេ អត្ថយោជនា. ឯតេន នយេន សព្ពបញ្ចកានិ វេទិតព្ពានិ. ឯត្ថាបិ ច វោហារាទិ អង្គត្តយំ បុព្ពភាគវសេនេវ វុត្តំ. កម្មុទ្ទេសវសេន បន អតេកិច្ឆតា វេទិតព្ពា. សេសំ សព្ពត្ថ ឧត្តានមេវ. ន ហេត្ថ កិញ្ចិ អត្ថិ យំ បុព្ពេ អវុត្តនយំ.

អាវាសិកវគ្គវណ្ណនា

៤៦១. អាវាសិកវគ្គេ – យថាភតំ និក្ខិត្តោតិ យថា អាហរិត្វា ឋបិតោ.

៤៦២. វិនយព្យាករណាតិ វិនយបញ្ហេ វិស្សជ្ជនា. បរិណាមេតីតិ និយាមេតិ ទីបេតិ កថេតិ. សេសមេត្ថ ឧត្តានមេវ.

កថិនត្ថារវគ្គវណ្ណនា

៤៦៧. កថិនត្ថារវគ្គេ – ឱតមសិកោតិ អន្ធការគតោ; តញ្ហិ វន្ទន្តស្ស មញ្ចបាទាទីសុបិ នលាដំ បដិហញ្ញេយ្យ. អសមន្នាហរន្តោតិ កិច្ចយបសុតត្តា វន្ទនំ អសមន្នាហរន្តោ. សុត្តោតិ និទ្ទំ ឱក្កន្តោ. ឯកាវត្តោតិ ឯកតោ អាវត្តោ សបត្តបក្ខេ ឋិតោ វេរី វិសភាគបុគ្គលោ វុច្ចតិ; អយំ អវន្ទិយោ. អយញ្ហិ វន្ទិយមានោ បាទេនបិ បហរេយ្យ. អញ្ញវិហិតោតិ អញ្ញំ ចិន្តយមានោ.

ខាទន្តោតិ បិដ្ឋខជ្ជកាទីនិ ខាទន្តោ. ឧច្ចារញ្ច បស្សាវញ្ច ករោន្តោ អនោកាសគតត្តា អវន្ទិយោ. ឧក្ខិត្តកោតិ តិវិធេនបិ ឧក្ខេបនីយកម្មេន ឧក្ខិត្តកោ អវន្ទិយោ. តជ្ជនីយាទិកម្មកតា បន ចត្តារោ វន្ទិតព្ពា. ឧបោសថបវារណាបិ តេហិ សទ្ធិំ លព្ភន្តិ. អាទិតោ បដ្ឋាយ ច វុត្តេសុ អវន្ទិយេសុ នគ្គញ្ច ឧក្ខិត្តកញ្ច វន្ទន្តស្សេវ អាបត្តិ. ឥតរេសំ បន អសារុប្បដ្ឋេន ច អន្តរា វុត្តការណេន ច វន្ទនា បដិក្ខិត្តា. ឥតោ បរំ បច្ឆាឧបសម្បន្នាទយោ ទសបិ អាបត្តិវត្ថុភាវេនេវ អវន្ទិយា. តេ វន្ទន្តស្ស ហិ និយមេនេវ អាបត្តិ. ឥតិ ឥមេសុ បញ្ចសុ បញ្ចកេសុ តេរស ជនេ វន្ទន្តស្ស អនាបត្តិ, ទ្វាទសន្នំ វន្ទនាយ អាបត្តិ.

៤៦៨. អាចរិយោ វន្ទិយោតិ បព្ពជ្ជាចរិយោ ឧបសម្បទាចរិយោ និស្សយាចរិយោ ឧទ្ទេសាចរិយោ ឱវាទាចរិយោតិ អយំ បញ្ចវិធោបិ អាចរិយោ វន្ទិយោ. សេសំ សព្ពត្ថ ឧត្តានមេវាតិ.

កថិនត្ថារវគ្គវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

និដ្ឋិតា ច ឧបាលិបញ្ចកវណ្ណនា.