៩. សាសង្កសិក្ខាបទវណ្ណនា

៦៥២. តេន សមយេនាតិ សាសង្កសិក្ខាបទំ. តត្ថ វុត្ថវស្សា អារញ្ញកេសូតិ តេ បុព្ពេបិ អរញ្ញេយេវ វិហរិំសុ. ទុព្ពលចីវរត្តា បន បច្ចយវសេន គាមន្តសេនាសនេ វស្សំ វសិត្វា និដ្ឋិតចីវរា ហុត្វា ‘‘ឥទានិ និប្បលិពោធា សមណធម្មំ ករិស្សាមា’’តិ អារញ្ញកេសុ សេនាសនេសុ វិហរន្តិ. កត្តិកចោរកាតិ កត្តិកមាសេ ចោរា. បរិបាតេន្តីតិ ឧបទ្ទវន្តិ, តត្ថ តត្ថ អាធាវិត្វា ឧត្តាសេន្តិ បលាបេន្តិ. អន្តរឃរេ និក្ខិបិតុន្តិ អន្តោគាមេ និក្ខិបិតុំ. ភគវា យស្មា បច្ចយា នាម ធម្មេន សមេន ទុល្លភា, សល្លេខវា ហិ ភិក្ខុ មាតរម្បិ វិញ្ញាបេតុំ ន សក្កោតិ. តស្មា ចីវរគុត្តត្ថំ អន្តរឃរេ និក្ខិបិតុំ អនុជានាតិ. ភិក្ខូនំ បន អនុរូបត្តា អរញ្ញវាសំ ន បដិក្ខិបិ.

៦៥៣. ឧបវស្សំ ខោ បនាតិ ឯត្ថ ឧបវស្សន្តិ ឧបវស្ស; ឧបវសិត្វាតិ វុត្តំ ហោតិ. ឧបសម្បជ្ជន្តិអាទីសុ វិយ ហិ ឯត្ថ អនុនាសិកោ ទដ្ឋព្ពោ. វស្សំ ឧបគន្ត្វា វសិត្វា ចាតិ អត្ថោ. ឥមស្ស ច បទស្ស ‘‘តថារូបេសុ ភិក្ខុ សេនាសនេសុ វិហរន្តោ’’តិ ឥមិនា សម្ពន្ធោ. កិំ វុត្តំ ហោតិ? វស្សំ ឧបគន្ត្វា វសិត្វា ច តតោ បរំ បច្ឆិមកត្តិកបុណ្ណមបរិយោសានកាលំ យានិ ខោ បន តានិ អារញ្ញកានិ សេនាសនានិ សាសង្កសម្មតានិ សប្បដិភយានិ; តថារូបេសុ ភិក្ខុ សេនាសនេសុ វិហរន្តោ អាកង្ខមានោ តិណ្ណំ ចីវរានំ អញ្ញតរំ ចីវរំ អន្តរឃរេ និក្ខិបេយ្យាតិ. យស្មា បន យោ វស្សំ ឧបគន្ត្វា យាវ បឋមកត្តិកបុណ្ណមំ វសតិ, សោ វុដ្ឋវស្សានំ អព្ភន្តរោ ហោតិ, តស្មា ឥទំ អតិគហនំ ព្យញ្ជនវិចារណំ អកត្វា បទភាជនេ កេវលំ ចីវរនិក្ខេបារហំ បុគ្គលំ ទស្សេតុំ ‘‘វុដ្ឋវស្សាន’’ន្តិ វុត្តំ. តស្សាបិ ‘‘ភិក្ខុ សេនាសនេសុ វិហរន្តោ’’តិ ឥមិនា សម្ពន្ធោ. អយញ្ហិ ឯត្ថ អត្ថោ ‘‘វុដ្ឋវស្សានំ ភិក្ខុ សេនាសនេសុ វិហរន្តោ’’តិ ឯវរូបានំ ភិក្ខូនំ អព្ភន្តរេ យោ កោចិ ភិក្ខូតិ វុត្តំ ហោតិ.

អរញ្ញលក្ខណំ អទិន្នាទានវណ្ណនាយំ វុត្តំ. អយំ បន វិសេសោ – សចេ វិហារោ បរិក្ខិត្តោ ហោតិ, បរិក្ខិត្តស្ស គាមស្ស ឥន្ទខីលតោ អបរិក្ខិត្តស្ស បរិក្ខេបារហដ្ឋានតោ បដ្ឋាយ យាវ វិហារបរិក្ខេបា មិនិតព្ពំ. សចេ វិហារោ អបរិក្ខិត្តោ ហោតិ, យំ សព្ពបឋមំ សេនាសនំ វា ភត្តសាលា វា ធុវសន្និបាតដ្ឋានំ វា ពោធិវា ចេតិយំ វា ទូរេ ចេបិ សេនាសនតោ ហោតិ, តំ បរិច្ឆេទំ កត្វា មិនិតព្ពំ. សចេបិ អាសន្នេ គាមោ ហោតិ, វិហារេ ឋិតេហិ ឃរមានុសកានំ សទ្ទោ សូយតិ, បព្ពតនទីអាទីហិ បន អន្តរិតត្តា ន សក្កា ឧជុំ គន្តុំ, យោ ចស្ស បកតិមគ្គោ ហោតិ, សចេបិ នាវាយ សញ្ចរិតព្ពោ, តេន មគ្គេន គាមតោ បញ្ចធនុសតិកំ គហេតព្ពំ. យោ អាសន្នគាមស្ស អង្គសម្បាទនត្ថំ តតោ តតោ មគ្គំ បិទហតិ, អយំ ‘‘ធុតង្គចោរោ’’តិ វេទិតព្ពោ.

សាសង្កសម្មតានីតិ ‘‘សាសង្កានី’’តិ សម្មតានិ; ឯវំ សញ្ញាតានីតិ អត្ថោ. បទភាជនេ បន យេន ការណេន តានិ សាសង្កសម្មតានិ, តំ ទស្សេតុំ ‘‘អារាមេ អារាមូបចារេ’’តិអាទិ វុត្តំ.

សហ បដិភយេន សប្បដិភយានិ, សន្និហិតពលវភយានីតិ អត្ថោ. បទភាជនេ បន យេន ការណេន តានិ សប្បដិភយានិ; តំ ទស្សេតុំ ‘‘អារាមេ អារាមូបចារេ’’តិអាទិ វុត្តំ.

សមន្តា គោចរគាមេ និក្ខិបេយ្យាតិ អារញ្ញកស្ស សេនាសនស្ស សមន្តា សព្ពទិសាភាគេសុ អត្តនា អភិរុចិតេ គោចរគាមេ សតិយា អង្គសម្បត្តិយា និក្ខិបេយ្យ.

តត្រាយំ អង្គសម្បត្តិ – បុរិមិកាយ ឧបគន្ត្វា មហាបវារណាយ បវារិតោ ហោតិ, ឥទមេកំ អង្គំ. សចេ បច្ឆិមិកាយ វា ឧបគតោ ហោតិ ឆិន្នវស្សោ វា, និក្ខិបិតុំ ន លភតិ. កត្តិកមាសោយេវ ហោតិ, ឥទំ ទុតិយំ អង្គំ. កត្តិកមាសតោ បរំ ន លភតិ, បញ្ចធនុសតិកំ បច្ឆិមមេវ បមាណយុត្តំ សេនាសនំ ហោតិ, ឥទំ តតិយំ អង្គំ. ឩនប្បមាណេ វា គាវុតតោ អតិរេកប្បមាណេ វា ន លភតិ, យត្រ ហិ បិណ្ឌាយ ចរិត្វា បុន វិហារំ ភត្តវេលាយំ សក្កា អាគន្តុំ, តទេវ ឥធ អធិប្បេតំ. និមន្តិតោ បន អទ្ធយោជនម្បិ យោជនម្បិ គន្ត្វា វសិតុំ បច្ចេតិ, ឥទមប្បមាណំ. សាសង្កសប្បដិភយមេវ ហោតិ, ឥទំ ចតុត្ថំ អង្គំ. អនាសង្កអប្បដិភយេ ហិ អង្គយុត្តេបិ សេនាសនេ វសន្តោ និក្ខិបិតុំ ន លភតីតិ.

អញ្ញត្រ ភិក្ខុសម្មុតិយាតិ យា ឧទោសិតសិក្ខាបទេ កោសម្ពកសម្មុតិ (បារា. ៤៧៥) អនុញ្ញាតា តស្សា សម្មុតិយា អញ្ញត្រ; សចេ សា លទ្ធា ហោតិ, ឆារត្តាតិរេកម្បិ វិប្បវសិតុំ វដ្ដតិ.

បុន គាមសីមំ ឱក្កមិត្វាតិ សចេ គោចរគាមតោ បុរត្ថិមាយ ទិសាយ សេនាសនំ; អយញ្ច បច្ឆិមទិសំ គតោ ហោតិ, សេនាសនំ អាគន្ត្វា សត្តមំ អរុណំ ឧដ្ឋាបេតុំ អសក្កោន្តេន គាមសីមម្បិ ឱក្កមិត្វា សភាយំ វា យត្ថ កត្ថចិ វា វសិត្វា ចីវរប្បវត្តិំ ញត្វា បក្កមិតុំ វដ្ដតីតិ អត្ថោ. ឯវំ អសក្កោន្តេន តត្ថេវ ឋិតេន បច្ចុទ្ធរិតព្ពំ, អតិរេកចីវរដ្ឋានេ ឋស្សតីតិ. សេសំ ឧត្តានមេវ.

កថិនសមុដ្ឋានំ – កាយវាចតោ កាយវាចាចិត្តតោ ច សមុដ្ឋាតិ, អកិរិយា, នោសញ្ញាវិមោក្ខំ, អចិត្តកំ, បណ្ណត្តិវជ្ជំ, កាយកម្មវចីកម្មំ, តិចិត្តំ, តិវេទនន្តិ.

សាសង្កសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.