៩. រូបិយសំវោហារសិក្ខាបទវណ្ណនា

៥៨៧. តេន សមយេនាតិ រូបិយសំវោហារសិក្ខាបទំ. តត្ថ នានប្បការកន្តិ កតាកតាទិវសេន អនេកវិធំ. រូបិយសំវោហារន្តិ ជាតរូបរជតបរិវត្តនំ. សមាបជ្ជន្តីតិ បដិគ្គហណស្សេវ បដិក្ខិតត្តា បដិគ្គហិតបរិវត្តនេ ទោសំ អបស្សន្តា ករោន្តិ.

៥៨៩. សីសូបគន្តិអាទីសុ សីសំ ឧបគច្ឆតីតិ សីសូបគំ, បោត្ថកេសុ បន ‘‘សីសូបក’’ន្តិ លិខិតំ, យស្ស កស្សចិ សីសាលង្ការស្សេតំ អធិវចនំ. ឯស នយោ សព្ពត្ថ. កតេន កតន្តិអាទីសុ សុទ្ធោ រូបិយសំវោហារោយេវ.

រូបិយេ រូបិយសញ្ញីតិអាទិម្ហិ បុរិមសិក្ខាបទេ វុត្តវត្ថូសុ និស្សគ្គិយវត្ថុនា និស្សគ្គិយវត្ថុំ ចេតាបេន្តស្ស មូលគ្គហណេ បុរិមសិក្ខាបទេន និស្សគ្គិយំ បាចិត្តិយំ, អបរាបរបរិវត្តនេ ឥមិនា និស្សគ្គិយបាចិត្តិយមេវ. និស្សគ្គិយវត្ថុនា ទុក្កដវត្ថុំ វា កប្បិយវត្ថុំ វា ចេតាបេន្តស្សបិ ឯសេវ នយោ. យោ ហិ អយំ អរូបិយេ រូបិយសញ្ញី រូបិយំ ចេតាបេតីតិអាទិ ទុតិយោ តិកោ វុត្តោ, តស្សានុលោមត្តា អវុត្តោបិ អយមបរោបិ រូបិយេ រូបិយសញ្ញី អរូបិយំ ចេតាបេតីតិអាទិ តិកោ វេទិតព្ពោ. អត្តនោ វា ហិ អរូបិយេន បរស្ស រូបិយំ ចេតាបេយ្យ អត្តនោ វា រូបិយេន បរស្ស អរូបិយំ, ឧភយថាបិ រូបិយសំវោហារោ កតោយេវ ហោតិ, តស្មា បាឡិយំ ឯកន្តេន រូបិយបក្ខេ ឯកោយេវ តិកោ វុត្តោតិ.

ទុក្កដវត្ថុនា បន និស្សគ្គិយវត្ថុំ ចេតាបេន្តស្ស មូលគ្គហណេ បុរិមសិក្ខាបទេន ទុក្កដំ, បច្ឆា បរិវត្តនេ ឥមិនា និស្សគ្គិយំ បាចិត្តិយំ, គរុកស្ស ចេតាបិតត្តា. ទុក្កដវត្ថុនា ទុក្កដវត្ថុមេវ, កប្បិយវត្ថុំ វា ចេតាបេន្តស្ស មូលគ្គហណេ បុរិមសិក្ខាបទេន ទុក្កដំ, បច្ឆា បរិវត្តនេបិ ឥមិនា ទុក្កដមេវ. កស្មា? អកប្បិយវត្ថុនា ចេតាបិតត្តា. អន្ធកដ្ឋកថាយំ បន ‘‘សចេ កយវិក្កយំ សមាបជ្ជេយ្យ, និស្សគ្គិយំ បាចិត្តិយ’’ន្តិ ភាសិតំ, តំ ទុព្ភាសិតំ. កស្មា? ន ហិ ទានគ្គហណតោ អញ្ញោ កយវិក្កយោ នាម អត្ថិ, កយវិក្កយសិក្ខាបទញ្ច កប្បិយវត្ថុនា កប្បិយវត្ថុបរិវត្តនមេវ សន្ធាយ វុត្តំ, តញ្ច ខោ អញ្ញត្រ សហធម្មិកេហិ. ឥទំ សិក្ខាបទំ រូបិយេន ច រូបិយារូបិយចេតាបនំ អរូបិយេន ច រូបិយចេតាបនំ. ទុក្កដវត្ថុនា បន ទុក្កដវត្ថុនោ ចេតាបនំ នេវ ឥធ ន តត្ថ បាឡិយំ វុត្តំ, ន ចេត្ថ អនាបត្តិ ភវិតុំ អរហតិ. តស្មា យថេវ ទុក្កដវត្ថុនោ បដិគ្គហណេ ទុក្កដំ, តថេវ តស្ស វា តេន វា ចេតាបនេបិ ទុក្កដំ យុត្តន្តិ ភគវតោ អធិប្បាយញ្ញូហិ វុត្តំ.

កប្បិយវត្ថុនា បន និស្សគ្គិយវត្ថុំ ចេតាបេន្តស្ស មូលគ្គហណេ បុរិមសិក្ខាបទេន អនាបត្តិ, បច្ឆា បរិវត្តនេ ឥមិនា និស្សគ្គិយំ បាចិត្តិយំ. វុត្តញ្ហេតំ – ‘‘អរូបិយេ អរូបិយសញ្ញី រូបិយំ ចេតាបេតិ និស្សគ្គិយំ បាចិត្តិយ’’ន្តិ. តេនេវ កប្បិយវត្ថុនា ទុក្កដវត្ថុំ ចេតាបេន្តស្ស មូលបដិគ្គហណេ តថេវ អនាបត្តិ, បច្ឆា បរិវត្តនេ ឥមិនា ទុក្កដំ. កស្មា? អកប្បិយស្ស ចេតាបិតត្តា. កប្បិយវត្ថុនា បន កប្បិយវត្ថុំ អញ្ញត្រ សហធម្មិកេហិ ចេតាបេន្តស្ស មូលគ្គហណេ បុរិមសិក្ខាបទេន អនាបត្តិ, បច្ឆា បរិវត្តនេ ឧបរិ កយវិក្កយសិក្ខាបទេន និស្សគ្គិយំ បាចិត្តិយំ. កយវិក្កយំ មោចេត្វា គណ្ហន្តស្ស ឧបរិសិក្ខាបទេនបិ អនាបត្តិ, វឌ្ឍិំ បយោជេន្តស្ស ទុក្កដំ.

ឥមស្ស ច រូបិយសំវោហារស្ស គរុកភាវទីបកំ ឥទំ បត្តចតុក្កំ វេទិតព្ពំ. យោ ហិ រូបិយំ ឧគ្គណ្ហិត្វា តេន អយពីជំ សមុដ្ឋាបេតិ, តំ កោដ្ដាបេត្វា តេន លោហេន បត្តំ ការេតិ, អយំ បត្តោ មហាអកប្បិយោ នាម, ន សក្កា កេនចិ ឧបាយេន កប្បិយោ កាតុំ. សចេ ហិ តំ វិនាសេត្វា ថាលកំ ការេតិ, តម្បិ អកប្បិយំ. វាសិំ ការេតិ, តាយ ឆិន្នំ ទន្តកដ្ឋម្បិ អកប្បិយំ. ពឡិសំ ការោតិ, តេន មារិតា មច្ឆាបិ អកប្បិយា. វាសិផលំ តាបេត្វា ឧទកំ វា ខីរំ វា ឧណ្ហាបេតិ, តម្បិ អកប្បិយមេវ.

យោ បន រូបិយំ ឧគ្គណ្ហិត្វា តេន បត្តំ កិណាតិ, អយម្បិ បត្តោ អកប្បិយោ. ‘‘បញ្ចន្នម្បិ សហធម្មិកានំ ន កប្បតី’’តិ មហាបច្ចរិយំ វុត្តំ. សក្កា បន កប្បិយោ កាតុំ, សោ ហិ មូលេ មូលសាមិកានំ បត្តេ ច បត្តសាមិកានំ ទិន្នេ កប្បិយោ ហោតិ. កប្បិយភណ្ឌំ ទត្វា គហេត្វា បរិភុញ្ជិតុំ វដ្ដតិ.

យោបិ រូបិយំ ឧគ្គណ្ហាបេត្វា កប្បិយការកេន សទ្ធិំ កម្មារកុលំ គន្ត្វា បត្តំ ទិស្វា ‘‘អយំ មយ្ហំ រុច្ចតី’’តិ វទតិ. កប្បិយការកោ ច តំ រូបិយំ ទត្វា កម្មារំ សញ្ញាបេតិ, អយម្បិ បត្តោ កប្បិយវោហារេន គហិតោបិ ទុតិយបត្តសទិសោយេវ, មូលស្ស សម្បដិច្ឆិតត្តា អកប្បិយោ. កស្មា សេសានំ ន កប្បតីតិ? មូលស្ស អនិស្សដ្ឋត្តា.

យោ បន រូបិយំ អសម្បដិច្ឆិត្វា ‘‘ថេរស្ស បត្តំ កិណិត្វា ទេហី’’តិ បហិតកប្បិយការកេន សទ្ធិំ កម្មារកុលំ គន្ត្វា បត្តំ ទិស្វា ‘‘ឥមេ កហាបណេ គហេត្វា ឥមំ ទេហី’’តិ កហាបណេ ទាបេត្វា គហិតោ, អយំ បត្តោ ឯតស្សេវ ភិក្ខុនោ ន វដ្ដតិ ទុព្ពិចារិតត្តា, អញ្ញេសំ បន វដ្ដតិ, មូលស្ស អសម្បដិច្ឆិតត្តា.

មហាសុមត្ថេរស្ស កិរ ឧបជ្ឈាយោ អនុរុទ្ធត្ថេរោ នាម អហោសិ. សោ អត្តនោ ឯវរូបំ បត្តំ សប្បិស្ស បូរេត្វា សង្ឃស្ស និស្សជ្ជិ. តិបិដកចូឡនាគត្ថេរស្សបិ សទ្ធិវិហារិកានំ ឯវរូបោ បត្តោ អហោសិ. តំ ថេរោបិ សប្បិស្ស បូរាបេត្វា សង្ឃស្ស និស្សជ្ជាបេសីតិ. ឥទំ អកប្បិយបត្តចតុក្កំ.

សចេ បន រូបិយំ អសម្បដិច្ឆិត្វា ‘‘ថេរស្ស បត្តំ កិណិត្វា ទេហី’’តិ បហិតកប្បិយការកេន សទ្ធិំ កម្មារកុលំ គន្ត្វា បត្តំ ទិស្វា ‘‘អយំ មយ្ហំ រុច្ចតី’’តិ វា ‘‘ឥមាហំ គហេស្សាមី’’តិ វា វទតិ, កប្បិយការកោ ច តំ រូបិយំ ទត្វា កម្មារំ សញ្ញាបេតិ, អយំ បត្តោ សព្ពកប្បិយោ ពុទ្ធានម្បិ បរិភោគារហោតិ.

៥៩១. អរូបិយេ រូបិយសញ្ញីតិ ខរបត្តាទីសុ សុវណ្ណាទិសញ្ញី. អាបត្តិ ទុក្កដស្សាតិ សចេ តេន អរូបិយំ ចេតាបេតិ ទុក្កដាបត្តិ ហោតិ. ឯស នយោ វេមតិកេ. អរូបិយសញ្ញិស្ស បន បញ្ចហិ សហធម្មិកេហិ សទ្ធិ ‘‘ឥទំ គហេត្វា ឥទំ ទេថា’’តិ កយវិក្កយំ ករោន្តស្សាបិ អនាបត្តិ. សេសំ ឧត្តានមេវ.

ឆសមុដ្ឋានំ, កិរិយំ, នោសញ្ញាវិមោក្ខំ, អចិត្តកំ, បណ្ណត្តិវជ្ជំ, កាយកម្មវចីកម្មំ, តិចិត្តំ, តិវេទនន្តិ.

រូបិយសំវោហារសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.