១០. កយវិក្កយសិក្ខាបទវណ្ណនា

៥៩៣. តេន សមយេនាតិ កយវិក្កយសិក្ខាបទំ. តត្ថ កតិ ហិបិ ត្យាយន្តិ កតិ តេ អយំ, ហិការោ បនេត្ថ បទបូរណោ, បិការោ គរហាយំ, អយំ ទុព្ពលសង្ឃាដិ តវ កតិ ទិវសានិ ភវិស្សតីតិ អត្ថោ. អថ វា កតិហម្បិ ត្យាយន្តិបិ បាឋោ. តត្ថ កតិហន្តិ កតិ អហានិ, កតិ ទិវសានីតិ វុត្តំ ហោតិ. សេសំ វុត្តនយមេវ. កតិហិបិ ម្យាយន្តិ ឥទម្បិ ឯតេនេវ នយេន វេទិតព្ពំ. គិហីបិ នំ គិហិស្សាតិ ឯត្ថ នន្តិ នាមត្ថេ និបាតោ, គិហី នាម គិហិស្សាតិ វុត្តំ ហោតិ.

៥៩៤. នានប្បការកន្តិ ចីវរាទីនំ កប្បិយភណ្ឌានំ វសេន អនេកវិធំ. តេនេវស្ស បទភាជនេ ចីវរំ អាទិំ កត្វា ទសិកសុត្តបរិយោសានំ កប្បិយភណ្ឌមេវ ទស្សិតំ. អកប្បិយភណ្ឌបរិវត្តនញ្ហិ កយវិក្កយសង្គហំ ន គច្ឆតិ. កយវិក្កយន្តិ កយញ្ចេវ វិក្កយញ្ច. ‘‘ឥមិនា ឥមំ ទេហី’’តិអាទិនា ហិ នយេន បរស្ស កប្បិយភណ្ឌំ គណ្ហន្តោ កយំ សមាបជ្ជតិ, អត្តនោ កប្បិយភណ្ឌំ ទេន្តោ វិក្កយំ.

៥៩៥. អជ្ឈាចរតីតិ អភិភវិត្វា ចរតិ, វីតិក្កមវាចំ ភាសតីតិ អត្ថោ. យតោ កយិតញ្ច ហោតិ វិក្កយិតញ្ចាតិ យទា កយិតញ្ច ហោតិ បរភណ្ឌំ អត្តនោ ហត្ថគតំ ករោន្តេន, វិក្កីតញ្ច អត្តនោ ភណ្ឌំ បរហត្ថគតំ ករោន្តេន. ‘‘ឥមិនា ឥម’’ន្តិអាទិវចនានុរូបតោ បន បាឋេ បឋមំ អត្តនោ ភណ្ឌំ ទស្សិតំ.

និស្សជ្ជិតព្ពន្តិ ឯវំ បរស្ស ហត្ថតោ កយវសេន គហិតកប្បិយភណ្ឌំ និស្សជ្ជិតព្ពំ. អយញ្ហិ កយវិក្កយោ ឋបេត្វា បញ្ច សហធម្មិកេ អវសេសេហិ គិហិបព្ពជិតេហិ អន្តមសោ មាតាបិតូហិបិ សទ្ធិំ ន វដ្ដតិ.

តត្រាយំ វិនិច្ឆយោ – វត្ថេន វា វត្ថំ ហោតុ ភត្តេន វា ភត្តំ, យំ កិញ្ចិ កប្បិយំ ‘‘ឥមិនា ឥមំ ទេហី’’តិ វទតិ, ទុក្កដំ. ឯវំ វត្វា មាតុយាបិ អត្តនោ ភណ្ឌំ ទេតិ, ទុក្កដំ. ‘‘ឥមិនា ឥមំ ទេហី’’តិ វុត្តោ វា ‘‘ឥមំ ទេហិ, ឥមំ តេ ទស្សាមី’’តិ វត្វា វា មាតុយាបិ ភណ្ឌំ អត្តនា គណ្ហាតិ, ទុក្កដំ. អត្តនោ ភណ្ឌេ បរហត្ថំ បរភណ្ឌេ ច អត្តនោ ហត្ថំ សម្បត្តេ និស្សគ្គិយំ. មាតរំ បន បិតរំ វា ‘‘ឥមំ ទេហី’’តិ វទតោ វិញ្ញត្តិ ន ហោតិ. ‘‘ឥមំ គណ្ហាហី’’តិ វទតោ សទ្ធាទេយ្យវិនិបាតនំ ន ហោតិ. អញ្ញាតកំ ‘‘ឥមំ ទេហី’’តិ វទតោ វិញ្ញត្តិ ហោតិ. ‘‘ឥមំ គណ្ហាហី’’តិ វទតោ សទ្ធាទេយ្យវិនិបាតនំ ហោតិ. ‘‘ឥមិនា ឥមំ ទេហី’’តិ កយវិក្កយំ អាបជ្ជតោ និស្សគ្គិយំ. តស្មា កប្បិយភណ្ឌំ បរិវត្តេន្តេន មាតាបិតូហិបិ សទ្ធិំ កយវិក្កយំ អញ្ញាតកេហិ សទ្ធិំ តិស្សោ អាបត្តិយោ មោចេន្តេន បរិវត្តេតព្ពំ.

តត្រាយំ បរិវត្តនវិធិ – ភិក្ខុស្ស បាថេយ្យតណ្ឌុលា ហោន្តិ, សោ អន្តរាមគ្គេ ភត្តហត្ថំ បុរិសំ ទិស្វា ‘‘អម្ហាកំ តណ្ឌុលា អត្ថិ, ន ច នោ ឥមេហិ អត្ថោ, ភត្តេន បន អត្ថោ’’តិ វទតិ. បុរិសោ តណ្ឌុលេ គហេត្វា ភត្តំ ទេតិ, វដ្ដតិ. តិស្សោបិ អាបត្តិយោ ន ហោន្តិ. អន្តមសោ និមិត្តកម្មមត្តម្បិ ន ហោតិ. កស្មា? មូលស្ស អត្ថិតាយ. បរតោ ច វុត្តមេវ ‘‘ឥទំ អម្ហាកំ អត្ថិ, អម្ហាកញ្ច ឥមិនា ច ឥមិនា ច អត្ថោតិ ភណតី’’តិ. យោ បន ឯវំ អកត្វា ‘‘ឥមិនា ឥមំ ទេហី’’តិ បរិវត្តេតិ; យថាវត្ថុកមេវ. វិឃាសាទំ ទិស្វា ‘‘ឥមំ ឱទនំ ភុញ្ជិត្វា, រជនំ វា ទារូនិ វា អាហរា’’តិ វទតិ, រជនឆល្លិគណនាយ ទារុគណនាយ ច និស្សគ្គិយានិ ហោន្តិ. ‘‘ឥមំ ឱទនំ ភុញ្ជិត្វា ឥទំ នាម ករោថា’’តិ ទន្តការាទីហិ សិប្បិកេហិ ធមករណាទីសុ តំ តំ បរិក្ខារំ ការេតិ, រជកេហិ វា វត្ថំ ធោវាបេតិ; យថាវត្ថុកមេវ. ន្ហាបិតេន កេសេ ឆិន្ទាបេតិ, កម្មការេហិ នវកម្មំ ការេតិ; យថាវត្ថុកមេវ. សចេ បន ‘‘ឥទំ ភត្តំ ភុញ្ជិត្វា ឥទំ ករោថា’’តិ ន វទតិ ‘‘ឥទំ ភត្តំ ភុញ្ជ ភុត្តោសិ ភុញ្ជិស្សសិ, ឥទំ នាម ករោហី’’តិ វទតិ, វដ្ដតិ. ឯត្ថ ច កិញ្ចាបិ វត្ថធោវនេ វា កេសច្ឆេទនេ វា ភូមិសោធនាទិនវកម្មេ វា បរភណ្ឌំ អត្តនោ ហត្ថគតំ និស្សជ្ជិតព្ពំ នាម នត្ថិ. មហាអដ្ឋកថាយំ បន ទឡ្ហំ កត្វា វុត្តត្តា ន សក្កា ឯតំ បដិក្ខិបិតុំ, តស្មា យថា និស្សគ្គិយវត្ថុម្ហិ បរិភុត្តេ វា នដ្ឋេ វា បាចិត្តិយំ ទេសេតិ, ឯវមិធាបិ ទេសេតព្ពំ.

៥៩៦. កយវិក្កយេ កយវិក្កយសញ្ញីតិអាទិម្ហិ យោ កយវិក្កយំ សមាបជ្ជតិ, សោ តស្មិំ កយវិក្កយសញ្ញី វា ភវតុ វេមតិកោ វា, ន កយវិក្កយសញ្ញី វា និស្សគ្គិយបាចិត្តិយមេវ. ចូឡត្តិកេ ទ្វីសុ បទេសុ ទុក្កដមេវាតិ ឯវមត្ថោ ទដ្ឋព្ពោ.

៥៩៧. អគ្ឃំ បុច្ឆតីតិ ‘‘អយំ តវ បត្តោ កិំ អគ្ឃតី’’តិ បុច្ឆតិ. ‘‘ឥទំ នាមា’’តិ វុត្តេ បន សចេ តស្ស កប្បិយភណ្ឌំ មហគ្ឃំ ហោតិ, ឯវញ្ច នំ បដិវទតិ ‘‘ឧបាសក, មម ឥទំ វត្ថុ មហគ្ឃំ, តវ បត្តំ អញ្ញស្ស ទេហី’’តិ. តំ សុត្វា ឥតរោ ‘‘អញ្ញំ ថាលកម្បិ ទស្សាមី’’តិ វទតិ គណ្ហិតុំ វដ្ដតិ, ‘‘ឥទំ អម្ហាកំ អត្ថី’’តិ វុត្តលក្ខណេ បតតិ. សចេ សោ បត្តោ មហគ្ឃោ, ភិក្ខុនោ វត្ថុ អប្បគ្ឃំ, បត្តសាមិកោ ចស្ស អប្បគ្ឃភាវំ ន ជានាតិ, បត្តោ ន គហេតព្ពោ, ‘‘មម វត្ថុ អប្បគ្ឃ’’ន្តិ អាចិក្ខិតព្ពំ. មហគ្ឃភាវំ ញត្វា វញ្ចេត្វា គណ្ហន្តោ ហិ គហិតភណ្ឌំ អគ្ឃាបេត្វា ការេតព្ពតំ អាបជ្ជតិ. សចេ បត្តសាមិកោ ‘‘ហោតុ, ភន្តេ, សេសំ មម បុញ្ញំ ភវិស្សតី’’តិ ទេតិ, វដ្ដតិ.

កប្បិយការកស្ស អាចិក្ខតីតិ យស្ស ហត្ថតោ ភណ្ឌំ គណ្ហាតិ, តំ ឋបេត្វា អញ្ញំ អន្តមសោ តស្ស បុត្តភាតិកម្បិ កប្បិយការកំ កត្វា ‘‘ឥមិនា ឥមំ នាម គហេត្វា ទេហី’’តិ អាចិក្ខតិ. សោ ចេ ឆេកោ ហោតិ, បុនប្បុនំ អបនេត្វា វិវទិត្វា គណ្ហាតិ, តុណ្ហីភូតេន ឋាតព្ពំ. នោ ចេ ឆេកោ ហោតិ, ន ជានាតិ គហេតុំ, វាណិជកោ តំ វញ្ចេតិ, ‘‘មា គណ្ហា’’តិ វត្តព្ពោ.

ឥទំ អម្ហាកន្តិអាទិម្ហិ ‘‘ឥទំ បដិគ្គហិតំ តេលំ វា សប្បិ វា អម្ហាកំ អត្ថិ, អម្ហាកញ្ច អញ្ញេន អប្បដិគ្គហិតកេន អត្ថោ’’តិ ភណតិ. សចេ សោ តំ គហេត្វា អញ្ញំ ទេតិ, បឋមំ អត្តនោ តេលំ ន មិនាបេតព្ពំ. កស្មា? នាឡិយញ្ហិ អវសិដ្ឋតេលំ ហោតិ, តំ បច្ឆា មិនន្តស្ស អប្បដិគ្គហិតកំ ទូសេយ្យាតិ. សេសំ ឧត្តានមេវ.

ឆសមុដ្ឋានំ, កិរិយំ, នោសញ្ញាវិមោក្ខំ, អចិត្តកំ, បណ្ណត្តិវជ្ជំ, កាយកម្មវចីកម្មំ, តិចិត្តំ, តិវេទនន្តិ.

កយវិក្កយសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

និដ្ឋិតោ កោសិយវគ្គោ ទុតិយោ.