៦. អញ្ញាតកវិញ្ញត្តិសិក្ខាបទវណ្ណនា

៥១៥. តេន សមយេនាតិ អញ្ញាតកវិញ្ញត្តិសិក្ខាបទំ. តត្ថ ឧបនន្ទោ សក្យបុត្តោតិ អសីតិសហស្សមត្តានំ សក្យកុលា បព្ពជិតានំ ភិក្ខូនំ បតិកិដ្ឋោ លោលជាតិកោ. បដ្ដោតិ ឆេកោ សមត្ថោ បដិពលោ សរសម្បន្នោ កណ្ឋមាធុរិយេន សមន្នាគតោ. កិស្មិំ វិយាតិ កិំសុ វិយ កិលេសោ វិយ, ហិរោត្តប្បវសេន កម្បនំ វិយ សង្កម្បនំ វិយ ហោតីតិ អត្ថោ.

អទ្ធានមគ្គន្តិ អទ្ធានសង្ខាតំ ទីឃមគ្គំ, ន នគរវីថិមគ្គន្តិ អត្ថោ. តេ ភិក្ខូ អច្ឆិន្ទិំសូតិ មុសិំសុ, បត្តចីវរានិ នេសំ ហរិំសូតិ អត្ថោ. អនុយុញ្ជាហីតិ ភិក្ខុភាវជាននត្ថាយ បុច្ឆ. អនុយុញ្ជិយមានាតិ បព្ពជ្ជាឧបសម្បទាបត្តចីវរាធិដ្ឋានាទីនិ បុច្ឆិយមានា. ឯតមត្ថំ អារោចេសុន្តិ ភិក្ខុភាវំ ជានាបេត្វា យោ ‘‘សាកេតា សាវត្ថិំ អទ្ធានមគ្គប្បដិបន្នា’’តិអាទិនា នយេន វុត្តោ, ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ.

៥១៧. អញ្ញាតកំ គហបតិំ វាតិអាទីសុ យំ បរតោ ‘‘តិណេន វា បណ្ណេន វា បដិច្ឆាទេត្វា’’តិ វុត្តំ, តំ អាទិំ កត្វា ឯវំ អនុបុព្ពកថា វេទិតព្ពា. សចេ ចោរេ បស្សិត្វា ទហរា បត្តចីវរានិ គហេត្វា បលាតា, ចោរា ថេរានំ និវាសនបារុបនមត្តំយេវ ហរិត្វា គច្ឆន្តិ, ថេរេហិ នេវ តាវ ចីវរំ វិញ្ញាបេតព្ពំ, ន សាខាបលាសំ ភញ្ជិតព្ពំ. អថ ទហរា សព្ពំ ភណ្ឌកំ ឆឌ្ឌេត្វា បលាតា, ចោរា ថេរានំ និវាសនបារុបនំ តញ្ច ភណ្ឌកំ គហេត្វា គច្ឆន្តិ, ទហរេហិ អាគន្ត្វា អត្តនោ និវាសនបារុបនានិ ន តាវ ថេរានំ ទាតព្ពានិ, ន ហិ អនច្ឆិន្នចីវរា អត្តនោ អត្ថាយ សាខាបលាសំ ភញ្ជិតុំ លភន្តិ, អច្ឆិន្នចីវរានំ បន អត្ថាយ លភន្តិ, អច្ឆិន្នចីវរាវ អត្តនោបិ បរេសម្បិ អត្ថាយ លភន្តិ. តស្មា ថេរេហិ វា សាខាបលាសំ ភញ្ជិត្វា វាកាទីហិ គន្ថេត្វា ទហរានំ ទាតព្ពំ, ទហរេហិ វា ថេរានំ អត្ថាយ ភញ្ជិត្វា គន្ថេត្វា តេសំ ហត្ថេ ទត្វា វា អទត្វា វា អត្តនា និវាសេត្វា អត្តនោ និវាសនបារុបនានិ ថេរានំ ទាតព្ពានិ, នេវ ភូតគាមបាតព្យតាយ បាចិត្តិយំ ហោតិ, ន តេសំ ធារណេ ទុក្កដំ.

សចេ អន្តរាមគ្គេ រជកត្ថរណំ វា ហោតិ, អញ្ញេ វា តាទិសេ មនុស្សេ បស្សន្តិ, ចីវរំ វិញ្ញាបេតព្ពំ. យានិ ច នេសំ តេ វា វិញ្ញត្តមនុស្សា អញ្ញេ វា សាខាបលាសនិវាសនេ ភិក្ខូ ទិស្វា ឧស្សាហជាតា វត្ថានិ ទេន្តិ, តានិ សទសានិ វា ហោន្តុ អទសានិ វា នីលាទិនានាវណ្ណានិ វា កប្បិយានិបិ អកប្បិយានិបិ សព្ពានិ អច្ឆិន្នចីវរដ្ឋានេ ឋិតត្តា តេសំ និវាសេតុញ្ច បារុបិតុញ្ច វដ្ដន្តិ. វុត្តម្បិហេតំ បរិវារេ –

‘‘អកប្បកតំ នាបិ រជនាយ រត្តំ;

តេន និវត្ថោ យេន កាមំ វជេយ្យ;

ន ចស្ស ហោតិ អាបត្តិ;

សោ ច ធម្មោ សុគតេន ទេសិតោ;

បញ្ហា មេសា កុសលេហិ ចិន្តិតា’’តិ. (បរិ. ៤៨១);

អយញ្ហិ បញ្ហោ អច្ឆិន្នចីវរកំ ភិក្ខុំ សន្ធាយ វុត្តោ. អថ បន តិត្ថិយេហិ សហគច្ឆន្តិ, តេ ច នេសំ កុសចីរវាកចីរផលកចីរានិ ទេន្តិ, តានិបិ លទ្ធិំ អគ្គហេត្វា និវាសេតុំ វដ្ដន្តិ, និវាសេត្វាបិ លទ្ធិ ន គហេតព្ពា.

ឥទានិ ‘‘យំ អាវាសំ បឋមំ ឧបគច្ឆតិ, សចេ តត្ថ ហោតិ សង្ឃស្ស វិហារចីវរំ វា’’តិអាទីសុ វិហារចីវរំ នាម មនុស្សា អាវាសំ ការេត្វា ‘‘ចត្តារោបិ បច្ចយា អម្ហាកំយេវ សន្តកា បរិភោគំ គច្ឆន្តូ’’តិ តិចីវរំ សជ្ជេត្វា អត្តនា ការាបិតេ អាវាសេ ឋបេន្តិ, ឯតំ វិហារចីវរំ នាម. ឧត្តរត្ថរណន្តិ មញ្ចកស្ស ឧបរិ អត្ថរណកំ វុច្ចតិ. ភុមត្ថរណន្តិ បរិកម្មកតាយ ភូមិយា រក្ខណត្ថំ ចិមិលិកាហិ កតអត្ថរណំ តស្ស ឧបរិ តដ្ដិកំ បត្ថរិត្វា ចង្កមន្តិ. ភិសិច្ឆវីតិ មញ្ចភិសិយា វា បីឋភិសិយា វា ឆវិ, សចេ បូរិតា ហោតិ វិធុនិត្វាបិ គហេតុំ វដ្ដតិ. ឯវមេតេសុ វិហារចីវរាទីសុ យំ តត្ថ អាវាសេ ហោតិ, តំ អនាបុច្ឆាបិ គហេត្វា និវាសេតុំ វា បារុបិតុំ វា អច្ឆិន្នចីវរកានំ ភិក្ខូនំ លព្ភតីតិ វេទិតព្ពំ. តញ្ច ខោ លភិត្វា ឱទហិស្សាមិ បុន ឋបេស្សាមីតិ អធិប្បាយេន ន មូលច្ឆេជ្ជាយ. លភិត្វា ច បន ញាតិតោ វា ឧបដ្ឋាកតោ វា អញ្ញតោ វា កុតោចិ បាកតិកមេវ កាតព្ពំ. វិទេសគតេន ឯកស្មិំ សង្ឃិកេ អាវាសេ សង្ឃិកបរិភោគេន បរិភុញ្ជនត្ថាយ ឋបេតព្ពំ. សចស្ស បរិភោគេនេវ តំ ជីរតិ វា នស្សតិ វា គីវា ន ហោតិ. សចេ បន ឯតេសំ វុត្តប្បការានំ គិហិវត្ថាទីនំ ភិសិច្ឆវិបរិយន្តានំ កិញ្ចិ ន លព្ភតិ, តេន តិណេន វា បណ្ណេន វា បដិច្ឆាទេត្វា អាគន្តព្ពន្តិ.

៥១៩. យេហិ កេហិចិ វា អច្ឆិន្នន្តិ ឯត្ថ យម្បិ អច្ឆិន្នចីវរា អាចរិយុបជ្ឈាយា អញ្ញេ ‘‘អាហរថ, អាវុសោ, ចីវរ’’ន្តិ យាចិត្វា វា វិស្សាសេន វា គណ្ហន្តិ, តម្បិ សង្គហំ គច្ឆតីតិ វត្តុំ យុជ្ជតិ.

បរិភោគជិណ្ណំ វាតិ ឯត្ថ ច អច្ឆិន្នចីវរានំ អាចរិយុបជ្ឈាយាទីនំ អត្តនា តិណបណ្ណេហិ បដិច្ឆាទេត្វា ទិន្នចីវរម្បិ សង្គហំ គច្ឆតីតិ វត្តុំ យុជ្ជតិ. ឯវញ្ហិ តេ អច្ឆិន្នចីវរដ្ឋានេ នដ្ឋចីវរដ្ឋានេ ច ឋិតា ភវិស្សន្តិ, តេន នេសំ វិញ្ញត្តិយំ អកប្បិយចីវរបរិភោគេ ច អនាបត្តិ អនុរូបា ភវិស្សតិ.

៥២១. ញាតកានំ បវារិតានន្តិ ឯត្ថ ‘‘ឯតេសំ សន្តកំ ទេថា’’តិ វិញ្ញាបេន្តស្ស យាចន្តស្ស អនាបត្តីតិ ឯវមត្ថោ ទដ្ឋព្ពោ. ន ហិ ញាតកបវារិតានំ អាបត្តិ វា អនាបត្តិ វា ហោតិ. អត្តនោ ធនេនាតិ ឯត្ថាបិ អត្តនោ កប្បិយភណ្ឌេន កប្បិយវោហារេនេវ ចីវរំ វិញ្ញាបេន្តស្ស ចេតាបេន្តស្ស បរិវត្តាបេន្តស្ស អនាបត្តីតិ ឯវមត្ថោ ទដ្ឋព្ពោ. បវារិតានន្តិ ឯត្ថ ច សង្ឃវសេន បវារិតេសុ បមាណមេវ វដ្ដតិ. បុគ្គលិកបវារណាយ យំ យំ បវារេតិ, តំ តំយេវ វិញ្ញាបេតព្ពំ. យោ ចតូហិ បច្ចយេហិ បវារេត្វា សយមេវ សល្លក្ខេត្វា កាលានុកាលំ ចីវរានិ ទិវសេ ទិវសេ យាគុភត្តាទីនីតិ ឯវំ យេន យេនត្ថោ តំ តំ ទេតិ, តស្ស វិញ្ញាបនកិច្ចំ នត្ថិ. យោ បន បវារេត្វា ពាលតាយ វា សតិសម្មោសេន វា ន ទេតិ, សោ វិញ្ញាបេតព្ពោ. យោ ‘‘មយ្ហំ គេហំ បវារេមី’’តិ វទតិ, តស្ស គេហំ គន្ត្វា យថាសុខំ និសីទិតព្ពំ និបជ្ជិតព្ពំ, ន កិញ្ចិ គហេតព្ពំ. យោ បន ‘‘យំ មយ្ហំ គេហេ អត្ថិ, តំ បវារេមី’’តិ វទតិ. យំ តត្ថ កប្បិយំ, តំ វិញ្ញាបេតព្ពំ, គេហេ បន និសីទិតុំ វា និបជ្ជិតុំ វា ន លព្ភតីតិ កុរុន្ទិយំ វុត្តំ.

អញ្ញស្សត្ថាយាតិ ឯត្ថ អត្តនោ ញាតកបវារិតេ ន កេវលំ អត្តនោ អត្ថាយ, អថ ខោ អញ្ញស្សត្ថាយ វិញ្ញាបេន្តស្ស អនាបត្តីតិ អយមេកោ អត្ថោ. អយំ បន ទុតិយោ អញ្ញស្សាតិ យេ អញ្ញស្ស ញាតកបវារិតា, តេ តស្សេវ ‘‘អញ្ញស្សា’’តិ លទ្ធវោហារស្ស ពុទ្ធរក្ខិតស្ស វា ធម្មរក្ខិតស្ស វា អត្ថាយ វិញ្ញាបេន្តស្ស អនាបត្តីតិ. សេសំ ឧត្តានត្ថមេវ.

សមុដ្ឋានាទីសុ ឥទម្បិ ឆសមុដ្ឋានំ, កិរិយំ, នោសញ្ញាវិមោក្ខំ, អចិត្តកំ, បណ្ណត្តិវជ្ជំ, កាយកម្មវចីកម្មំ, តិចិត្តំ, តិវេទនន្តិ.

អញ្ញាតកវិញ្ញត្តិសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.