៣. ទុដ្ឋុល្លវាចាសិក្ខាបទវណ្ណនា

២៨៣. តេន សមយេន ពុទ្ធោ ភគវាតិ ទុដ្ឋុល្លវាចាសិក្ខាបទំ. តត្ថ អាទិស្សាតិ អបទិសិត្វា. វណ្ណម្បិ ភណតីតិអាទីនិ បរតោ អាវិ ភវិស្សន្តិ. ឆិន្និកាតិ ឆិន្នឱត្តប្បា. ធុត្តិកាតិ សឋា. អហិរិកាយោតិ និល្លជ្ជា. ឧហសន្តីតិ សិតំ កត្វា មន្ទហសិតំ ហសន្តិ. ឧល្លបន្តីតិ ‘‘អហោ អយ្យោ’’តិអាទិនា នយេន ឧច្ចករណិំ នានាវិធំ បលោភនកថំ កថេន្តិ. ឧជ្ជគ្ឃន្តីតិ មហាហសិតំ ហសន្តិ. ឧប្បណ្ឌេន្តីតិ ‘‘បណ្ឌកោ អយំ, នាយំ បុរិសោ’’តិអាទិនា នយេន បរិហាសំ ករោន្តិ.

២៨៥. សារត្តោតិ ទុដ្ឋុល្លវាចស្សាទរាគេន សារត្តោ. អបេក្ខវា បដិពទ្ធចិត្តោតិ វុត្តនយមេវ, កេវលំ ឥធ វាចស្សាទរាគោ យោជេតព្ពោ. មាតុគាមំ ទុដ្ឋុល្លាហិ វាចាហីតិ ឯត្ថ អធិប្បេតំ មាតុគាមំ ទស្សេន្តោ ‘‘មាតុគាមោ’’តិអាទិមាហ. តត្ថ វិញ្ញូ បដិពលា សុភាសិតទុព្ភាសិតំ ទុដ្ឋុល្លាទុដ្ឋុល្លំ អាជានិតុន្តិ យា បណ្ឌិតា សាត្ថកនិរត្ថកកថំ អសទ្ធម្មសទ្ធម្មបដិសំយុត្តកថញ្ច ជានិតុំ បដិពលា, អយំ ឥធ អធិប្បេតា. យា បន មហល្លិកាបិ ពាលា ឯលមូគា អយំ ឥធ អនធិប្បេតាតិ ទស្សេតិ.

ឱភាសេយ្យាតិ អវភាសេយ្យ នានាប្បការកំ អសទ្ធម្មវចនំ វទេយ្យ. យស្មា បនេវំ ឱភាសន្តស្ស យោ សោ ឱភាសោ នាម, សោ អត្ថតោ អជ្ឈាចារោ ហោតិ រាគវសេន អភិភវិត្វា សញ្ញមវេលំ អាចារោ, តស្មា តមត្ថំ ទស្សេន្តោ ‘‘ឱភាសេយ្យាតិ អជ្ឈាចារោ វុច្ចតី’’តិ អាហ. យថា តន្តិ ឯត្ថ តន្តិ និបាតមត្តំ, យថា យុវា យុវតិន្តិ អត្ថោ.

ទ្វេ មគ្គេ អាទិស្សាតិអាទិ យេនាការេន ឱភាសតោ សង្ឃាទិសេសោ ហោតិ, តំ ទស្សេតុំ វុត្តំ. តត្ថ ទ្វេ មគ្គេតិ វច្ចមគ្គញ្ច បស្សាវមគ្គញ្ច. សេសំ ឧទ្ទេសេ តាវ បាកដមេវ. និទ្ទេសេ បន ថោមេតីតិ ‘‘ឥត្ថិលក្ខណេន សុភលក្ខណេន សមន្នាគតាសី’’តិ វទតិ, ន តាវ សីសំ ឯតិ. ‘‘តវ វច្ចមគ្គោ ច បស្សាវមគ្គោ ច ឦទិសោ តេន នាម ឦទិសេន ឥត្ថិលក្ខណេន សុភលក្ខណេន សមន្នាគតាសី’’តិ វទតិ, សីសំ ឯតិ, សង្ឃាទិសេសោ. វណ្ណេតិ បសំសតីតិ ឥមានិ បន ថោមនបទស្សេវ វេវចនានិ.

ខុំសេតីតិ វាចាបតោទេន ឃដ្ដេតិ. វម្ភេតីតិ អបសាទេតិ. គរហតីតិ ទោសំ ទេតិ. បរតោ បន បាឡិយា អាគតេហិ ‘‘អនិមិត្តាសី’’តិអាទីហិ ឯកាទសហិ បទេហិ អឃដិតេ សីសំ ន ឯតិ, ឃដិតេបិ តេសុ សិខរណីសិ សម្ភិន្នាសិ ឧភតោព្យញ្ជនាសីតិ ឥមេហិ តីហិ ឃដិតេយេវ សង្ឃាទិសេសោ.

ទេហិ មេតិ យាចនាយបិ ឯត្តកេនេវ សីសំ ន ឯតិ, ‘‘មេថុនំ ធម្មំ ទេហី’’តិ ឯវំ មេថុនធម្មេន ឃដិតេ ឯវ សង្ឃាទិសេសោ.

កទា តេ មាតា បសីទិស្សតីតិអាទីសុ អាយាចនវចនេសុបិ ឯត្តកេនេវ សីសំ ន ឯតិ, ‘‘កទា តេ មាតា បសីទិស្សតិ, កទា តេ មេថុនំ ធម្មំ លភិស្សាមី’’តិ វា ‘‘តវ មាតរិ បសន្នាយ មេថុនំ ធម្មំ លភិស្សាមី’’តិ វា អាទិនា បន នយេន មេថុនធម្មេន ឃដិតេយេវ សង្ឃាទិសេសោ.

កថំ ត្វំ សាមិកស្ស ទេសីតិអាទីសុ បុច្ឆាវចនេសុបិ មេថុនធម្មន្តិ វុត្តេយេវ សង្ឃាទិសេសោ, ន ឥតរថា. ឯវំ កិរ ត្វំ សាមិកស្ស ទេសីតិ បដិបុច្ឆាវចនេសុបិ ឯសេវ នយោ.

អាចិក្ខនាយ បុដ្ឋោ ភណតីតិ ‘‘កថំ ទទមានា សាមិកស្ស បិយា ហោតី’’តិ ឯវំ បុដ្ឋោ អាចិក្ខតិ. ឯត្ថ ច ‘‘ឯវំ ទេហិ ឯវំ ទទមានា’’តិ វុត្តេបិ សីសំ ន ឯតិ. ‘‘មេថុនធម្មំ ឯវំ ទេហិ ឯវំ ឧបនេហិ ឯវំ មេថុនធម្មំ ទទមានា ឧបនយមានា បិយា ហោតី’’តិអាទិនា បន នយេន មេថុនធម្មេន ឃដិតេយេវ សង្ឃាទិសេសោ. អនុសាសនីវចនេសុបិ ឯសេវ នយោ.

អក្កោសនិទ្ទេសេ – អនិមិត្តាសីតិ និមិត្តរហិតាសិ, កុញ្ចិកបណាលិមត្តមេវ តវ ទកសោតន្តិ វុត្តំ ហោតិ.

និមិត្តមត្តាសីតិ តវ ឥត្ថិនិមិត្តំ អបរិបុណ្ណំ សញ្ញាមត្តមេវាតិ វុត្តំ ហោតិ. អលោហិតាតិ សុក្ខសោតា. ធុវលោហិតាតិ និច្ចលោហិតា កិលិន្នទកសោតា. ធុវចោឡាតិ និច្ចបក្ខិត្តាណិចោឡា, សទា អាណិចោឡកំ សេវសីតិ វុត្តំ ហោតិ. បគ្ឃរន្តីតិ សវន្តី; សទា តេ មុត្តំ សវតីតិ វុត្តំ ហោតិ. សិខរណីតិ ពហិនិក្ខន្តអាណិមំសា. ឥត្ថិបណ្ឌកាតិ អនិមិត្តាវ វុច្ចតិ. វេបុរិសិកាតិ សមស្សុទាឋិកា បុរិសរូបា ឥត្ថី. សម្ភិន្នាតិ សម្ភិន្នវច្ចមគ្គបស្សាវមគ្គា. ឧភតោព្យញ្ជនាតិ ឥត្ថិនិមិត្តេន ច បុរិសនិមិត្តេន ចាតិ ឧភោហិ ព្យញ្ជនេហិ សមន្នាគតា.

ឥមេសុ ច បន ឯកាទសសុ បទេសុ សិខរណីសិ សម្ភិន្នាសិ ឧភតោព្យញ្ជនាសីតិ ឥមានិយេវ តីណិ បទានិ សុទ្ធានិ សីសំ ឯន្តិ. ឥតិ ឥមានិ ច តីណិ បុរិមានិ ច វច្ចមគ្គបស្សាវមគ្គមេថុនធម្មបទានិ តីណីតិ ឆ បទានិ សុទ្ធានិ អាបត្តិករានិ. សេសានិ អនិមិត្តាតិអាទីនិ ‘‘អនិមិត្តេ មេថុនធម្មំ មេ ទេហី’’តិ វា ‘‘អនិមិត្តាសិ មេថុនធម្មំ មេ ទេហី’’តិ វា អាទិនា នយេន មេថុនធម្មេន ឃដិតានេវ អាបត្តិករានិ ហោន្តីតិ វេទិតព្ពានិ.

២៨៦. ឥទានិ យ្វាយំ ឱតិណ្ណោ វិបរិណតេន ចិត្តេន ឱភាសតិ, តស្ស វច្ចមគ្គបស្សាវមគ្គេ អាទិស្ស ឯតេសំ វណ្ណភណនាទីនំ វសេន វិត្ថារតោ អាបត្តិភេទំ ទស្សេន្តោ ‘‘ឥត្ថី ច ហោតិ ឥត្ថិសញ្ញី’’តិអាទិមាហ. តេសំ អត្ថោ កាយសំសគ្គេ វុត្តនយេនេវ វេទិតព្ពោ.

អយំ បន វិសេសោ – អធក្ខកន្តិ អក្ខកតោ បដ្ឋាយ អធោ. ឧព្ភជាណុមណ្ឌល ជាណុមណ្ឌលតោ បដ្ឋាយ ឧទ្ធំ. ឧព្ភក្ខកន្តិ អក្ខកតោ បដ្ឋាយ ឧទ្ធំ. អធោ ជាណុមណ្ឌលន្តិ ជាណុមណ្ឌលតោ បដ្ឋាយ អធោ. អក្ខកំ បន ជាណុមណ្ឌលញ្ច ឯត្ថេវ ទុក្កដក្ខេត្តេ សង្គហំ គច្ឆន្តិ ភិក្ខុនិយា កាយសំសគ្គេ វិយ. ន ហិ ពុទ្ធា គរុកាបត្តិំ សាវសេសំ បញ្ញបេន្តីតិ. កាយប្បដិពទ្ធន្តិ វត្ថំ វា បុប្ផំ វា អាភរណំ វា.

២៨៧. អត្ថបុរេក្ខារស្សាតិ អនិមិត្តាតិអាទីនំ បទានំ អត្ថំ កថេន្តស្ស, អដ្ឋកថំ វា សជ្ឈាយំ ករោន្តស្ស.

ធម្មបុរេក្ខារស្សាតិ បាឡិំ វាចេន្តស្ស វា សជ្ឈាយន្តស្ស វា. ឯវំ អត្ថញ្ច ធម្មញ្ច បុរក្ខត្វា ភណន្តស្ស អត្ថបុរេក្ខារស្ស ច ធម្មបុរេក្ខារស្ស ច អនាបត្តិ.

អនុសាសនិបុរេក្ខារស្សាតិ ‘‘ឥទានិបិ អនិមិត្តាសិ ឧភត្តោព្យញ្ជនាសិ អប្បមាទំ ឥទានិ ករេយ្យាសិ, យថា អាយតិម្បិ ឯវរូបា ន ហោហិសី’’តិ ឯវំ អនុសិដ្ឋិំ បុរក្ខត្វា ភណន្តស្ស អនុសាសនិបុរេក្ខារស្ស អនាបត្តិ. យោ បន ភិក្ខុនីនំ បាឡិំ វាចេន្តោ បកតិវាចនាមគ្គំ បហាយ ហសន្តោ ហសន្តោ ‘‘សិខរណីសិ សម្ភិន្នាសិ ឧភតោព្យញ្ជនាសី’’តិ បុនប្បុនំ ភណតិ, តស្ស អាបត្តិយេវ. ឧម្មត្តកស្ស អនាបត្តិ. ឥធ អាទិកម្មិកោ ឧទាយិត្ថេរោ, តស្ស អនាបត្តិ អាទិកម្មិកស្សាតិ.

បទភាជនីយវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

សមុដ្ឋានាទីសុ ឥទំ សិក្ខាបទំ តិសមុដ្ឋានំ កាយចិត្តតោ វាចាចិត្តតោ កាយវាចាចិត្តតោ ច សមុដ្ឋាតិ, កិរិយំ, សញ្ញាវិមោក្ខំ, សចិត្តកំ, លោកវជ្ជំ, កាយកម្មំ, វចីកម្មំ, អកុសលចិត្តំ, ទ្វិវេទនន្តិ.

២៨៨. វិនីតវត្ថូសុ លោហិតវត្ថុស្មិំ សោ ភិក្ខុ ឥត្ថិយា លោហិតកំ និមិត្តំ សន្ធាយាហ – ឥតរា ន អញ្ញាសិ, តស្មា ទុក្កដំ.

កក្កសលោមន្តិ រស្សលោមេហិ ពហុលោមំ. អាកិណ្ណលោមន្តិ ជដិតលោមំ. ខរលោមន្តិ ថទ្ធលោមំ. ទីឃលោមន្តិ អរស្សលោមំ. សព្ពំ ឥត្ថិនិមិត្តមេវ សន្ធាយ វុត្តំ.

២៨៩. វាបិតំ ខោ តេតិ អសទ្ធម្មំ សន្ធាយាហ, សា អសល្លក្ខេត្វា នោ ច ខោ បដិវុត្តន្តិ អាហ. បដិវុត្តំ នាម ឧទកវប្បេ ពីជេហិ អប្បតិដ្ឋិតោកាសេ បាណកេហិ វិនាសិតពីជេ វា ឱកាសេ បុន ពីជំ បតិដ្ឋាបេត្វា ឧទកេន អាសិត្តំ, ថលវប្បេ វិសមបតិតានំ វា ពីជានំ សមករណត្ថាយ បុន អដ្ឋទន្តកេន សមីកតំ, តេសុ អញ្ញតរំ សន្ធាយ ឯសា អាហ.

មគ្គវត្ថុស្មិំ មគ្គោ សំសីទតីតិ អង្គជាតមគ្គំ សន្ធាយាហ. សេសំ ឧត្តានមេវាតិ.

ទុដ្ឋុល្លវាចាសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.