បកិណ្ណកកថា

ឥមស្មិំ បន សិក្ខាបទេ កោសល្លត្ថំ ឥទំ បកិណ្ណកំវេទិតព្ពំ –

‘‘សមុដ្ឋានញ្ច កិរិយា, អថោ សញ្ញា សចិត្តកំ;

លោកវជ្ជញ្ច កម្មញ្ច, កុសលំ វេទនាយ ចា’’តិ.

តត្ថ ‘‘សមុដ្ឋាន’’ន្តិ សព្ពសង្គាហកវសេន ឆ សិក្ខាបទសមុដ្ឋានានិ. តានិ បរិវារេ អាវិ ភវិស្សន្តិ. សមាសតោ បន សិក្ខាបទំ នាម – អត្ថិ ឆសមុដ្ឋានំ, អត្ថិ ចតុសមុដ្ឋានំ, អត្ថិ តិសមុដ្ឋានំ, អត្ថិ កថិនសមុដ្ឋានំ, អត្ថិ ឯឡកលោមសមុដ្ឋានំ, អត្ថិ ធុរនិក្ខេបាទិសមុដ្ឋានន្តិ.

តត្រាបិ កិញ្ចិ កិរិយតោ សមុដ្ឋាតិ, កិញ្ចិ អកិរិយតោ សមុដ្ឋាតិ, កិញ្ចិ កិរិយាកិរិយតោ សមុដ្ឋាតិ, កិញ្ចិ សិយា កិរិយតោ, សិយា អកិរិយតោ សមុដ្ឋាតិ, កិញ្ចិ សិយា កិរិយតោ សិយា កិរិយាកិរិយតោ សមុដ្ឋាតិ.

តត្រាបិ អត្ថិ សញ្ញាវិមោក្ខំ, អត្ថិ នោសញ្ញាវិមោក្ខំ. តត្ថ យំ ចិត្តង្គំ លភតិយេវ, តំ សញ្ញាវិមោក្ខំ; ឥតរំ នោសញ្ញាវិមោក្ខំ.

បុន អត្ថិ សចិត្តកំ, អត្ថិ អចិត្តកំ. យំ សហេវ ចិត្តេន អាបជ្ជតិ, តំ សចិត្តកំ; យំ វិនាបិ ចិត្តេន អាបជ្ជតិ, តំ អចិត្តកំ. តំ សព្ពម្បិ លោកវជ្ជំ បណ្ណត្តិវជ្ជន្តិ ទុវិធំ. តេសំ លក្ខណំ វុត្តមេវ.

កម្មកុសលវេទនាវសេនាបិ ចេត្ថ អត្ថិ សិក្ខាបទំ កាយកម្មំ, អត្ថិ វចីកម្មំ. តត្ថ យំ កាយទ្វារិកំ, តំ កាយកម្មំ; យំ វចីទ្វារិកំ, តំ វចីកម្មន្តិ វេទិតព្ពំ. អត្ថិ បន សិក្ខាបទំ កុសលំ, អត្ថិ អកុសលំ, អត្ថិ អព្យាកតំ. ទ្វត្តិំសេវ ហិ អាបត្តិសមឧដ្ឋាបកចិត្តានិ – អដ្ឋ កាមាវចរកុសលានិ, ទ្វាទស អកុសលានិ, ទស កាមាវចរកិរិយចិត្តានិ, កុសលតោ ច កិរិយតោ ច ទ្វេ អភិញ្ញាចិត្តានីតិ. តេសុ យំ កុសលចិត្តេន អាបជ្ជតិ, តំ កុសលំ; ឥតរេហិ ឥតរំ. អត្ថិ ច សិក្ខាបទំ តិវេទនំ, អត្ថិ ទ្វិវេទនំ, អត្ថិ ឯកវេទនំ. តត្ថ យំ អាបជ្ជន្តោ តីសុ វេទនាសុ អញ្ញតរវេទនាសមង្គី ហុត្វា អាបជ្ជតិ, តំ តិវេទនំ; យំ អាបជ្ជន្តោ សុខសមង្គី វា ឧបេក្ខាសមង្គី វា អាបជ្ជតិ, តំ ទ្វិវេទនំ; យំ អាបជ្ជន្តោ ទុក្ខវេទនាសមង្គីយេវ អាបជ្ជតិ, តំ ឯកវេទនន្តិ វេទិតព្ពំ. ឯវំ –

‘‘សមុដ្ឋានញ្ច កិរិយា, អថោ សញ្ញា សចិត្តកំ;

លោកវជ្ជញ្ច កម្មញ្ច, កុសលំ វេទនាយ ចា’’តិ.

ឥមំ បកិណ្ណកំ វិទិត្វា តេសុ សមុដ្ឋានាទីសុ ឥទំ សិក្ខាបទំ សមុដ្ឋានតោ ឯកសមុដ្ឋានំ. អង្គវសេន ទុកសមុដ្ឋានំ, កាយចិត្តតោ សមុដ្ឋាតិ. កិរិយសមុដ្ឋានញ្ច ករោន្តោយេវ ហិ ឯតំ អាបជ្ជតិ. មេថុនបដិសំយុត្តាយ កាមសញ្ញាយ អភាវេន មុច្ចនតោ សញ្ញាវិមោក្ខំ. ‘‘អនាបត្តិ អជានន្តស្ស អសាទិយន្តស្សា’’តិ ហិ វុត្តំ. មេថុនចិត្តេនេវ នំ អាបជ្ជតិ, ន វិនា ចិត្តេនាតិ សចិត្តកំ. រាគវសេនេវ អាបជ្ជិតព្ពតោ លោកវជ្ជំ. កាយទ្វារេនេវ សមុដ្ឋានតោ កាយកម្មំ. ចិត្តំ បនេត្ថ អង្គមត្តំ ហោតិ, ន តស្ស វសេន កម្មភាវោ លព្ភតិ. លោភចិត្តេន អាបជ្ជិតព្ពតោ អកុសលចិត្តំ. សុខសមង្គី វា ឧបេក្ខាសមង្គី វា តំ អាបជ្ជតីតិ ទ្វិវេទនន្តិ វេទិតព្ពំ. សព្ពញ្ចេតំ អាបត្តិយំ យុជ្ជតិ. សិក្ខាបទសីសេន បន សព្ពអដ្ឋកថាសុទេសនា អារូឡ្ហា, តស្មា ឯវំ វុត្តំ.

បកិណ្ណកកថា និដ្ឋិតា.