អាបត្តានាបត្តិវារវណ្ណនា

៦៦. ឥទានិ យំ វុត្តំ ‘‘មនុស្សិត្ថិយា តយោ មគ្គេ មេថុនំ ធម្មំ បដិសេវន្តស្សា’’តិអាទិ, ឯត្ថ អសម្មោហត្ថំ ‘‘មគ្គេន មគ្គ’’ន្តិអាទិមាហ. តត្ថ មគ្គេន មគ្គន្តិ ឥត្ថិយា តីសុ មគ្គេសុ អញ្ញតរេន មគ្គេន អត្តនោ អង្គជាតំ បវេសេតិ អថ វា សម្ភិន្នេសុ ទ្វីសុ មគ្គេសុ បស្សាវមគ្គេន វច្ចមគ្គំ វច្ចមគ្គេន វា បស្សាវមគ្គំ បវេសេតិ. មគ្គេន អមគ្គន្តិ បស្សាវាទិមគ្គេន បវេសេត្វា តស្ស សាមន្តា វណេន នីហរតិ. អមគ្គេន មគ្គន្តិ មគ្គសាមន្តេន វណេន បវេសេត្វា មគ្គេន នីហរតិ. អមគ្គេន អមគ្គន្តិ ទ្វីសុ សម្ភិន្នវណេសុ ឯកេន វណេន បវេសេត្វា ទុតិយេន នីហរតិ. ឥមស្ស សុត្តស្ស អនុលោមវសេន សព្ពត្ថ វណសង្ខេបេ ថុល្លច្ចយំ វេទិតព្ពំ.

ឥទានិ យំ បរតោ វក្ខតិ ‘‘អនាបត្តិ អជានន្តស្ស អសាទិយន្តស្សា’’តិ, តត្ថ អសម្មោហត្ថំ ‘‘ភិក្ខុ សុត្តភិក្ខុម្ហី’’តិអាទិមាហ. តត្រាយំ អធិប្បាយោ – យោ បដិពុទ្ធោ សាទិយតិ សោ ‘‘សុត្តម្ហិ មយិ ឯសោ វិប្បដិបជ្ជិ, នាហំ ជានាមី’’តិ ន មុច្ចតិ. ឧភោ នាសេតព្ពាតិ ចេត្ថ ទ្វេបិ លិង្គនាសនេន នាសេតព្ពា. តត្រ ទូសកស្ស បដិញ្ញាករណំ នត្ថិ, ទូសិតោ បុច្ឆិត្វា បដិញ្ញាយ នាសេតព្ពោ. សចេ ន សាទិយតិ, ន នាសេតព្ពោ. ឯស នយោ សាមណេរវារេបិ.

ឯវំ តត្ថ តត្ថ តំ តំ អាបត្តិញ្ច អនាបត្តិញ្ច ទស្សេត្វា ឥទានិ អនាបត្តិមេវ ទស្សេន្តោ ‘‘អនាបត្តិ អជានន្តស្សា’’តិអាទិមាហ. តត្ថ អជានន្តោ នាម យោ មហានិទ្ទំ ឱក្កន្តោ បរេន កតំ ឧបក្កមម្បិ ន ជានាតិ វេសាលិយំ មហាវនេ ទិវាវិហារគតោ ភិក្ខុ វិយ. ឯវរូបស្ស អនាបត្តិ. វុត្តម្បិ ចេតំ – ‘‘‘នាហំ ភគវា ជានាមី’តិ; ‘អនាបត្តិ, ភិក្ខុ, អជានន្តស្សា’’’តិ (បារា. ៧៥). អសាទិយន្តោ នាម យោ ជានិត្វាបិ ន សាទិយតិ, តត្ថេវ សហសា វុដ្ឋិតភិក្ខុ វិយ. វុត្តម្បិ ចេតំ – ‘‘‘នាហំ ភគវា សាទិយិ’ន្តិ. ‘អនាបត្តិ, ភិក្ខុ, អសាទិយន្តស្សា’’តិ.

ឧម្មត្តកោ នាម បិត្តុម្មត្តកោ. ទុវិធញ្ហិ បិត្តំ – ពទ្ធបិត្តំ, អពទ្ធបិត្តញ្ចាតិ. តត្ថ អពទ្ធបិត្តំ លោហិតំ វិយ សព្ពង្គគតំ, តម្ហិ កុបិតេ សត្តានំ កណ្ឌុកច្ឆុសរីរកម្បាទីនិ ហោន្តិ. តានិ ភេសជ្ជកិរិយាយ វូបសមន្តិ. ពទ្ធបិត្តំ បន បិត្តកោសកេ ឋិតំ. តម្ហិ កុបិតេ សត្តា ឧម្មត្តកា ហោន្តិ វិបល្លត្ថសញ្ញា ហិរោត្តប្បំ ឆឌ្ឌេត្វា អសារុប្បាចារំ ចរន្តិ. លហុកគរុកានិ សិក្ខាបទានិ មទ្ទន្តាបិ ន ជានន្តិ. ភេសជ្ជកិរិយាយបិ អតេកិច្ឆា ហោន្តិ. ឯវរូបស្ស ឧម្មត្តកស្ស អនាបត្តិ.

ខិត្តចិត្តោ នាម វិស្សដ្ឋចិត្តោ យក្ខុម្មត្តកោ វុច្ចតិ. យក្ខា កិរ ភេរវានិ វា អារម្មណានិ ទស្សេត្វា មុខេន ហត្ថំ បវេសេត្វា ហទយរូបំ វា មទ្ទន្តា សត្តេ វិក្ខិត្តចិត្តេ វិបល្លត្ថសញ្ញេ ករោន្តិ. ឯវរូបស្ស ខិត្តចិត្តស្ស អនាបត្តិ. តេសំ បន ឧភិន្នំ អយំ វិសេសោ – បិត្តុម្មត្តកោ និច្ចមេវ ឧម្មត្តកោ ហោតិ, បកតិសញ្ញំ ន លភតិ. យក្ខុម្មត្តកោ អន្តរន្តរា បកតិសញ្ញំ បដិលភតីតិ. ឥធ បន បិត្តុម្មត្តកោ វា ហោតុ យក្ខុម្មត្តកោ វា, យោ សព្ពសោ មុដ្ឋស្សតិ កិញ្ចិ ន ជានាតិ, អគ្គិម្បិ សុវណ្ណម្បិ គូថម្បិ ចន្ទនម្បិ ឯកសទិសំ មទ្ទន្តោវ វិចរតិ, ឯវរូបស្ស អនាបត្តិ. អន្តរន្តរា សញ្ញំ បដិលភិត្វា ញត្វា ករោន្តស្ស បន អាបត្តិយេវ.

វេទនាដ្ដោ នាម យោ អធិមត្តាយ ទុក្ខវេទនាយ អាតុរោ កិញ្ចិ ន ជានាតិ, ឯវរូបស្ស អនាបត្តិ.

អាទិកម្មិកោ នាម យោ តស្មិំ តស្មិំ កម្មេ អាទិភូតោ. ឥធ បន សុទិន្នត្ថេរោ អាទិកម្មិកោ, តស្ស អនាបត្តិ. អវសេសានំ មក្កដីសមណវជ្ជិបុត្តកាទីនំ អាបត្តិយេវាតិ.

បទភាជនីយវណ្ណនា និដ្ឋិតា.