បឋមចតុក្កកថាវណ្ណនា

៥៧. អាបជ្ជន្តោ បន យស្មា សេវនចិត្តេនេវ អាបជ្ជតិ, ន វិនា តេន; តស្មា តំ លក្ខណំ ទស្សេន្តោ ភគវា ‘‘ភិក្ខុស្ស សេវនចិត្តំ ឧបដ្ឋិតេ’’តិអាទិមាហ. តត្ថ ភិក្ខុស្សាតិ មេថុនសេវនកស្ស ភិក្ខុស្ស. សេវនចិត្តំ ឧបដ្ឋិតេតិ ភុម្មត្ថេ បច្ចត្តវចនំ, សេវនចិត្តេ បច្ចុបដ្ឋិតេតិ អត្ថោ. វច្ចមគ្គំ អង្គជាតំ បវេសេន្តស្សាតិ យេន មគ្គេន វច្ចំ និក្ខមតិ តំ មគ្គំ អត្តនោ អង្គជាតំ បុរិសនិមិត្តំ តិលផលមត្តម្បិ បវេសេន្តស្ស. អាបត្តិ បារាជិកស្សាតិ អាបត្តិ បារាជិកា អស្ស ហោតីតិ អត្ថោ. អថ វា អាបត្តីតិ អាបជ្ជនំ ហោតិ. បារាជិកស្សាតិ បារាជិកធម្មស្ស. ឯស នយោ សព្ពត្ថ.

៥៨. ឯវំ សេវនចិត្តេនេវ បវេសេន្តស្ស អាបត្តិំ ទស្សេត្វា ឥទានិ យស្មា តំ បវេសនំ នាម ន កេវលំ អត្តូបក្កមេនេវ, បរូបក្កមេនាបិ ហោតិ. តត្រាបិ ច សាទិយន្តស្សេវ អាបត្តិ បដិសេវនចិត្តសមង្គិស្ស, ន ឥតរស្ស. តស្មា យេ សទ្ធាបព្ពជិតា កុលបុត្តា សម្មាបដិបន្នកា បរូបក្កមេន បវេសនេបិ សតិ ន សាទិយន្តិ, តេសំ រក្ខណត្ថំ ‘‘ភិក្ខុបច្ចត្ថិកា មនុស្សិត្ថិ’’ន្តិអាទិមាហ.

តត្ថ បដិបក្ខំ អត្ថយន្តិ ឥច្ឆន្តីតិ បច្ចត្ថិកា, ភិក្ខូ ឯវ បច្ចត្ថិកា ភិក្ខុបច្ចត្ថិកា; វិសភាគានំ វេរិភិក្ខូនមេតំ អធិវចនំ. មនុស្សិត្ថិំ ភិក្ខុស្ស សន្តិកេ អានេត្វាតិ ឥស្សាបកតា តំ ភិក្ខុំ នាសេតុកាមា អាមិសេន វា ឧបលាបេត្វា មិត្តសន្ថវវសេន វា ‘‘ឥទំ អម្ហាកំ កិច្ចំ ករោហី’’តិ វត្វា កញ្ចិ មនុស្សិត្ថិំ រត្តិភាគេ តស្ស ភិក្ខុស្ស វសនោកាសំ អានេត្វា. វច្ចមគ្គេន អង្គជាតំ អភិនិសីទេន្តីតិ តំ ភិក្ខុំ ហត្ថបាទសីសាទីសុ សុគ្គហិតំ និប្បរិប្ផន្ទំ គហេត្វា ឥត្ថិយា វច្ចមគ្គេន តស្ស ភិក្ខុនោ អង្គជាតំ អភិនិសីទេន្តិ; សម្បយោជេន្តីតិ អត្ថោ.

សោ ចេតិអាទីសុ សោ ចេ ភិក្ខុ វច្ចមគ្គព្ភន្តរំ អត្តនោ អង្គជាតស្ស បវេសនំ សាទិយតិ អធិវាសេតិ តស្មិំ ខណេ សេវនចិត្តំ ឧបដ្ឋាបេតិ. បវិដ្ឋំ សាទិយតិ អធិវាសេតិ, បវិដ្ឋកាលេ សេវនចិត្តំ ឧបដ្ឋាបេតិ. ឋិតំ សាទិយតិ អធិវាសេតិ, ឋានប្បត្តកាលេ សុក្កវិស្សដ្ឋិសមយេ សេវនចិត្តំ ឧបដ្ឋាបេតិ. ឧទ្ធរណំ សាទិយតិ អធិវាសេតិ, នីហរណកាលេ បដិសេវនចិត្តំ ឧបដ្ឋាបេតិ. ឯវំ ចតូសុ ឋានេសុ សាទិយន្តោ ‘‘មម វេរិសមណេហិ ឥទំ កត’’ន្តិ វត្តុំ ន លភតិ, បារាជិកាបត្តិមេវ អាបជ្ជតិ. យថា ច ឥមានិ ចត្តារិ សាទិយន្តោ អាបជ្ជតិ; ឯវំ បុរិមំ ឯកំ អសាទិយិត្វា តីណិ សាទិយន្តោបិ, ទ្វេ អសាទិយិត្វា ទ្វេ សាទិយន្តោបិ, តីណិ អសាទិយិត្វា ឯកំ សាទិយន្តោបិ អាបជ្ជតិយេវ. សព្ពសោ បន អសាទិយន្តោ អាសីវិសមុខំ វិយ អង្គារកាសុំ វិយ ច បវិដ្ឋំ អង្គជាតំ មញ្ញមានោ នាបជ្ជតិ. តេន វុត្តំ – ‘‘បវេសនំ ន សាទិយតិ…បេ… ឧទ្ធរណំ ន សាទិយតិ, អនាបត្តី’’តិ. ឥមញ្ហិ ឯវរូបំ អារទ្ធវិបស្សកំ កាយេ ច ជីវិតេ ច អនបេក្ខំ ឯកាទសហិ អគ្គីហិ សម្បជ្ជលិតានិ ច សព្ពាយតនានិ ឧក្ខិត្តាសិកេ វិយ ច វធកេ បញ្ច កាមគុណេ បស្សន្តំ បុគ្គលំ រក្ខន្តោ ភគវា បច្ចត្ថិកានញ្ចស្ស មនោរថវិឃាតំ ករោន្តោ ឥមំ ‘‘បវេសនំ ន សាទិយតី’’តិអាទិកំ ចតុក្កំ នីហរិត្វា ឋបេសីតិ.

បឋមចតុក្កកថា និដ្ឋិតា.