៨. កុមារិភូតវគ្គោ

១-២-៣. បឋមទុតិយតតិយសិក្ខាបទវណ្ណនា

១១១៩. កុមារិភូតវគ្គស្ស បឋមទុតិយតតិយសិក្ខាបទានិ តីណិ តីហិ គិហិគតសិក្ខាបទេហិ សទិសានិ. យា បន តា សព្ពបឋមា ទ្វេ មហាសិក្ខមានា, តា អតិក្កន្តវីសតិវស្សាតិ វេទិតព្ពា. តា គិហិគតា វា ហោន្តុ អគិហិគតា វា, សិក្ខមានា ឥច្ចេវ វត្តព្ពា, គិហិគតាតិ វា កុមារិភូតាតិ វា ន វត្តព្ពា. គិហិគតាយ ទសវស្សកាលេ សិក្ខាសម្មុតិំ ទត្វា ទ្វាទសវស្សកាលេ ឧបសម្បទា កាតព្ពា. ឯកាទសវស្សកាលេ ទត្វា តេរសវស្សកាលេ កាតព្ពា, ទ្វាទសតេរសចុទ្ទសបន្នរសសោឡសសត្តរសអដ្ឋារសវស្សកាលេ សម្មុតិំ ទត្វា វីសតិវស្សកាលេ ឧបសម្បទា កាតព្ពា. អដ្ឋារសវស្សកាលតោ បដ្ឋាយ ច បនាយំ គិហិគតាតិបិ កុមារិភូតាតិបិ វត្តុំ វដ្ដតិ, កុមារិភូតា បន គិហិគតាតិ ន វត្តព្ពា, កុមារិភូតា ឥច្ចេវ វត្តព្ពា. មហាសិក្ខមានា បន គិហិគតាតិបិ វត្តុំ ន វដ្ដតិ, កុមារិភូតាតិបិ វត្តុំ ន វដ្ដតិ, សិក្ខាសម្មុតិទានវសេន បន តិស្សោបិ សិក្ខមានាតិ វត្តុំ វដ្ដតិ.

បឋមទុតិយតតិយានិ.

៤-៥-៦. ចតុត្ថបញ្ចមឆដ្ឋសិក្ខាបទវណ្ណនា

១១៣៦. ចតុត្ថបញ្ចមឆដ្ឋេសុ សព្ពំ ឧត្តានមេវ. សព្ពានិ តិសមុដ្ឋានានិ ចតុត្ថំ កិរិយំ, សញ្ញាវិមោក្ខំ, សចិត្តកំ, បណ្ណត្តិវជ្ជំ, កាយកម្មំ, វចីកម្មំ, តិចិត្តំ, តិវេទនន្តិ. បញ្ចមំ កិរិយាកិរិយំ, សញ្ញាវិមោក្ខំ, សចិត្តកំ, បណ្ណត្តិវជ្ជំ, កាយកម្មំ, វចីកម្មំ, តិចិត្តំ, តិវេទនន្តិ. យញ្ចេត្ថ សង្ឃេន បរិច្ឆិន្ទិតព្ពាតិ វុត្តំ, តស្ស ឧបបរិក្ខិតព្ពាតិ អត្ថោ. ឆដ្ឋំ កិរិយំ, សញ្ញាវិមោក្ខំ, សចិត្តកំ, លោកវជ្ជំ, កាយកម្មំ, វចីកម្មំ, អកុសលចិត្តំ ទុក្ខវេទនន្តិ. យំ បនេត្ថ ‘‘បរិច្ឆិន្ទិត្វា’’តិ វុត្តំ, តស្ស ឧបបរិក្ខិត្វាតិ អត្ថោ.

ចតុត្ថបញ្ចមឆដ្ឋសិក្ខាបទានិ

៧. សត្តមសិក្ខាបទវណ្ណនា

១១៥០. សត្តមេ – សព្ពំ ឧត្តានមេវ. ធុរនិក្ខេបសមុដ្ឋានំ – កិរិយំ, សញ្ញាវិមោក្ខំ, សចិត្តកំ, លោកវជ្ជំ, កាយកម្មំ, វចីកម្មំ, អកុសលចិត្តំ, ទុក្ខវេទនន្តិ.

សត្តមសិក្ខាបទំ.

៨. អដ្ឋមសិក្ខាបទវណ្ណនា

១១៥៤. អដ្ឋមេបិ – សព្ពំ ឧត្តានមេវ. សមុដ្ឋានាទីនិបិ អនន្តរសទិសានេវាតិ.

អដ្ឋមសិក្ខាបទំ.

៩. នវមសិក្ខាបទវណ្ណនា

១១៥៨. នវមេ – សោកាវាសន្តិ សង្កេតំ កត្វា អគច្ឆមានា បុរិសានំ អន្តោ សោកំ បវេសេតីតិ សោកាវាសា, តំ សោកាវាសំ. តេនេវាហ – ‘‘សោកាវាសា នាម បរេសំ ទុក្ខំ ឧប្បាទេតី’’តិ. អថ វា ឃរំ វិយ ឃរសាមិកា, អយម្បិ បុរិសសមាគមំ អលភមានា សោកំ អាវិសតិ. ឥតិ យំ អាវិសតិ, ស្វាស្សា អាវាសោ ហោតីតិ សោកាវាសា. តេនាហ – ‘‘សោកំ អាវិសតី’’តិ. អជានន្តីតិ ឯទិសា អយន្តិ អជានមានា. សេសំ ឧត្តានមេវ. តិសមុដ្ឋានំ – កិរិយំ, សញ្ញាវិមោក្ខំ, សចិត្តកំ, បណ្ណត្តិវជ្ជំ, កាយកម្មំ, វចីកម្មំ, តិចិត្តំ, តិវេទនន្តិ.

នវមសិក្ខាបទំ.

១០. ទសមសិក្ខាបទវណ្ណនា

១១៦៤. ទសមេ – អនាបុច្ឆាតិ អនាបុច្ឆិត្វា. ភិក្ខុនីហិ ទ្វិក្ខត្តុំ អាបុច្ឆិតព្ពំ – បព្ពជ្ជាកាលេ ច ឧបសម្បទាកាលេ ច, ភិក្ខូនំ បន សកិំ អាបុច្ឆិតេបិ វដ្ដតិ.

១១៦៥. អជានន្តីតិ មាតាទីនំ អត្ថិភាវំ អជានន្តី. សេសំ ឧត្តានមេវ. ឥទំ អបុព្ពសមុដ្ឋានសីសំ. ចតុសមុដ្ឋានំ – វាចតោ កាយវាចតោ វាចាចិត្តតោ កាយវាចាចិត្តតោ ច សមុដ្ឋាតិ. កថំ? អព្ភានកម្មាទីសុ កេនចិទេវ ករណីយេន ខណ្ឌសីមាយំ និសិន្នា ‘‘បក្កោសថ សិក្ខមានំ, ឥធេវ នំ ឧបសម្បាទេស្សាមា’’តិ ឧបសម្បាទេតិ; ឯវំ វាចតោ សមុដ្ឋាតិ. ឧបស្សយតោ បដ្ឋាយ ឧបសម្បាទេស្សាមីតិ វត្វា ខណ្ឌសីមំ គច្ឆន្តិយា កាយវាចតោ សមុដ្ឋាតិ. ទ្វីសុបិ ឋានេសុ បណ្ណត្តិភាវំ ជានិត្វាវ វីតិក្កមំ ករោន្តិយា វាចាចិត្តតោ កាយវាចាចិត្តតោ ច សមុដ្ឋាតិ. អននុជានាបេត្វា ឧបសម្បាទនតោ កិរិយាកិរិយំ, នោសញ្ញាវិមោក្ខំ, អចិត្តកំ, បណ្ណត្តិវជ្ជំ, កាយកម្មំ, វចីកម្មំ, តិចិត្តំ, តិវេទនន្តិ.

ទសមសិក្ខាបទំ.

១១. ឯកាទសមសិក្ខាបទវណ្ណនា

១១៦៧-៨. ឯកាទសមេ – បារិវាសិកឆន្ទទានេនាតិ បារិវាសិយេន ឆន្ទទានេន. តត្ថ ចតុព្ពិធំ បារិវាសិយំ – បរិសបារិវាសិយំ, រត្តិបារិវាសិយំ, ឆន្ទបារិវាសិយំ, អជ្ឈាសយបារិវាសិយន្តិ. តត្ថ បរិសបារិវាសិយំ នាម ភិក្ខូ កេនចិទេវ ករណីយេន សន្និបតិតា ហោន្តិ, អថ មេឃោ វា ឧដ្ឋាតិ, ឧស្សារណា វា ករិយតិ, មនុស្សា វា អជ្ឈោត្ថរន្តា អាគច្ឆន្តិ, ភិក្ខូ ‘‘អនោកាសា មយំ អញ្ញត្រ គច្ឆាមា’’តិ ឆន្ទំ អវិស្សជ្ជេត្វាវ ឧដ្ឋហន្តិ. ឥទំ បរិសបារិវាសិយំ. កិញ្ចាបិ បរិសបារិវាសិយំ, ឆន្ទស្ស បន អវិស្សដ្ឋត្តា កម្មំ កាតុំ វដ្ដតិ.

បុន ភិក្ខូ ‘‘ឧបោសថាទីនិ ករិស្សាមា’’តិ រត្តិំ សន្និបតិត្វា ‘‘យាវ សព្ពេ សន្និបតន្តិ, តាវ ធម្មំ សុណិស្សាមា’’តិ ឯកំ អជ្ឈេសន្តិ, តស្មិំ ធម្មកថំ កថេន្តេយេវ អរុណោ ឧគ្គច្ឆតិ. សចេ ‘‘ចាតុទ្ទសិកំ ឧបោសថំ ករិស្សាមា’’តិ និសិន្នា ‘‘បន្នរសោ’’តិ កាតុំ វដ្ដតិ. សចេ បន្នរសិកំ កាតុំ និសិន្នា បាដិបទេ អនុបោសថេ ឧបោសថំ កាតុំ ន វដ្ដតិ, អញ្ញំ បន សង្ឃកិច្ចំ កាតុំ វដ្ដតិ. ឥទំ រត្តិបារិវាសិយំ នាម.

បុន ភិក្ខូ ‘‘កិញ្ចិទេវ អព្ភានាទិសង្ឃកម្មំ ករិស្សាមា’’តិ និសិន្នា ហោន្តិ, តត្រេកោ នក្ខត្តបាឋកោ ភិក្ខុ ឯវំ វទតិ – ‘‘អជ្ជ នក្ខត្តំ ទារុណំ, មា ឥមំ កម្មំ ករោថា’’តិ. តេ តស្ស វចនេន ឆន្ទំ វិស្សជ្ជេត្វា តត្ថេវ និសិន្នា ហោន្តិ. អថញ្ញោ អាគន្ត្វា ‘‘នក្ខត្តំ បដិមានេន្តំ អត្ថោ ពាលំ ឧបច្ចគា’’តិ (ជា. ១.១.៤៩) វត្វា ‘‘កិំ នក្ខត្តេន ករោថា’’តិ វទតិ. ឥទំ ឆន្ទបារិវាសិយញ្ចេវ អជ្ឈាសយបារិវាសិយញ្ច. ឯតស្មិំ បារិវាសិយេ បុន ឆន្ទបារិសុទ្ធិំ អនានេត្វា កម្មំ កាតុំ ន វដ្ដតិ.

វុដ្ឋិតាយ បរិសាយាតិ ឆន្ទំ វិស្សជ្ជេត្វា កាយេន វា វាចាយ វា ឆន្ទវិស្សជ្ជនមត្តេនេវ វា ឧដ្ឋិតាយ បរិសាយ.

១១៦៩. អនាបត្តិ អវុដ្ឋិតាយ បរិសាយាតិ ឆន្ទំ អវិស្សជ្ជេត្វា អវុដ្ឋិតាយ អនាបត្តិ. សេសំ ឧត្តានមេវ. តិសមុដ្ឋានំ – កិរិយំ, សញ្ញាវិមោក្ខំ, សចិត្តកំ, បណ្ណត្តិវជ្ជំ, កាយកម្មំ, វចីកម្មំ, តិចិត្តំ, តិវេទនន្តិ.

ឯកាទសមសិក្ខាបទំ.

១២. ទ្វាទសមសិក្ខាបទវណ្ណនា

១១៧០. ទ្វាទសមេ – ឧបស្សយោ ន សម្មតីតិ វសនោកាសោ នប្បហោតិ. សេសំ ឧត្តានមេវ. សមុដ្ឋានាទីនិ អនន្តរសទិសានេវាតិ.

ទ្វាទសមសិក្ខាបទំ.

១៣. តេរសមសិក្ខាបទវណ្ណនា

១១៧៥. តេរសមេ – ឯកំ វស្សំ ទ្វេតិ ឯកន្តរិកេ ឯកស្មិំ សំវច្ឆរេ ទ្វេ វុដ្ឋាបេតិ. សេសំ ឧត្តានមេវ. សមុដ្ឋានាទីនិបិ វុត្តសទិសានេវាតិ.

តេរសមសិក្ខាបទំ.

កុមារិភូតវគ្គោ អដ្ឋមោ.