៤. បាចិត្តិយកណ្ឌំ (ភិក្ខុនីវិភង្គវណ្ណនា)

១. លសុណវគ្គោ

១. បឋមលសុណសិក្ខាបទវណ្ណនា

តិំសកានន្តរំ ធម្មា, ឆសដ្ឋិសតសង្គហា;

សង្គីតា យេ អយំ ទានិ, ហោតិ តេសម្បិ វណ្ណនា.

៧៩៣. តត្ថ លសុណវគ្គស្ស តាវ បឋមសិក្ខាបទេ – ទ្វេ តយោ ភណ្ឌិកេតិ ទ្វេ វា តយោ វា បោដ្ដលិកេ; សម្បុណ្ណមិញ្ជានមេតំ អធិវចនំ. ន មត្តំ ជានិត្វាតិ បមាណំ អជានិត្វា ខេត្តបាលស្ស វារេន្តស្ស ពហុំ លសុណំ ហរាបេសិ.

អញ្ញតរំ ហំសយោនិន្តិ សុវណ្ណហំសយោនិំ. សោ តាសំ ឯកេកន្តិ សោ ហំសោ ជាតិស្សរោ អហោសិ, អថ បុព្ពសិនេហេន អាគន្ត្វា តាសំ ឯកេកំ បត្តំ ទេតិ, តំ តាបនតាលនច្ឆេទនក្ខមំ សុវណ្ណមេវ ហោតិ.

៧៩៥. មាគធកន្តិ មគធេសុ ជាតំ. មគធរដ្ឋេ ជាតលសុណមេវ ហិ ឥធ លសុណន្តិ អធិប្បេតំ, តម្បិ ភណ្ឌិកលសុណមេវ, ន ឯកទ្វិតិមិញ្ជកំ. កុរុន្ទិយំ បន ជាតទេសំ អវត្វា ‘‘មាគធកំ នាម ភណ្ឌិកលសុណ’’ន្តិ វុត្តំ. អជ្ឈោហារេ អជ្ឈោហារេតិ ឯត្ថ សចេ ទ្វេ តយោ ភណ្ឌិកេ ឯកតោយេវ សង្ខាទិត្វា អជ្ឈោហរតិ, ឯកំ បាចិត្តិយំ. ភិន្ទិត្វា ឯកេកំ មិញ្ជំ ខាទន្តិយា បន បយោគគណនាយ បាចិត្តិយានីតិ.

៧៩៧. បលណ្ឌុកាទីនំ វណ្ណេន វា មិញ្ជាយ វា នានត្តំ វេទិតព្ពំ – វណ្ណេន តាវ បលណ្ឌុកោ បណ្ឌុវណ្ណោ ហោតិ. ភញ្ជនកោ លោហិតវណ្ណោ. ហរិតកោ ហរិតបណ្ណវណ្ណោ. មិញ្ជាយ បន បលណ្ឌុកស្ស ឯកា មិញ្ជា ហោតិ, ភញ្ជនកស្ស ទ្វេ, ហរិតកស្ស តិស្សោ. ចាបលសុណោ អមិញ្ជកោ, អង្កុរមត្តមេវ ហិ តស្ស ហោតិ. មហាបច្ចរិយាទីសុ បន ‘‘បលណ្ឌុកស្ស តីណិ មិញ្ជានិ, ភញ្ជនកស្ស ទ្វេ, ហរិតកស្ស ឯក’’ន្តិ វុត្តំ. ឯតេ បលណ្ឌុកាទយោ សភាវេនេវ វដ្ដន្តិ. សូបសម្បាកាទីសុ បន មាគធកម្បិ វដ្ដតិ. តញ្ហិ បច្ចមានេសុ មុគ្គសូបាទីសុ វា មច្ឆមំសវិកតិយា វា តេលាទីសុ វា ពទរសាឡវាទីសុ វា អម្ពិលសាកាទីសុ វា ឧត្តរិភង្គេសុ វា យត្ថ កត្ថចិ អន្តមសោ យាគុភត្តេបិ បក្ខិបិតុំ វដ្ដតិ. សេសមេត្ថ ឧត្តានមេវ.

ឯឡកលោមសមុដ្ឋានំ – កិរិយំ, នោសញ្ញាវិមោក្ខំ, អចិត្តកំ, បណ្ណត្តិវជ្ជំ, កាយកម្មំ, តិចិត្តំ, តិវេទនន្តិ.

លសុណសិក្ខាបទំ បឋមំ.

២. ទុតិយសិក្ខាបទវណ្ណនា

៧៩៩. ទុតិយេ – សម្ពាធេតិ បដិច្ឆន្នោកាសេ. តស្ស វិភាគទស្សនត្ថំ បន ‘‘ឧភោ ឧបកច្ឆកា មុត្តករណ’’ន្តិ វុត្តំ. ឯកម្បិ លោមន្តិ កត្តរិយា វា សណ្ឌាសកេន វា ខុរេន វា យេន កេនចិ ឯកបយោគេន វា នានាបយោគេន វា ឯកំ វា ពហូនិ វា សំហរាបេន្តិយា បយោគគណនាយ បាចិត្តិយានិ, ន លោមគណនាយ.

៨០១. អាពាធបច្ចយាតិ កណ្ឌុកច្ឆុអាទិអាពាធបច្ចយា សំហរាបេន្តិយា អនាបត្តិ. សេសំ ឧត្តានមេវ. ចតុសមុដ្ឋានំ – កាយតោ កាយវាចតោ កាយចិត្តតោ កាយវាចាចិត្តតោ ច សមុដ្ឋាតិ, កិរិយំ, នោសញ្ញាវិមោក្ខំ, អចិត្តកំ, បណ្ណត្តិវជ្ជំ, កាយកម្មំ, វចីកម្មំ, តិចិត្តំ, តិវេទនន្តិ.

ទុតិយសិក្ខាបទំ.

៣. តតិយសិក្ខាបទវណ្ណនា

៨០៣-៤. តតិយេ – តលឃាតកេតិ មុត្តករណតលឃាតនេ. អន្តមសោ ឧប្បលបត្តេនាបីតិ ឯត្ថ បត្តំ តាវ មហន្តំ, កេសរេនាបិ បហារំ ទេន្តិយា អាបត្តិយេវ.

៨០៥. អាពាធបច្ចយាតិ គណ្ឌំ វា វណំ វា បហរិតុំ វដ្ដតិ. សេសំ ឧត្តានមេវ. បឋមបារាជិកសមុដ្ឋានំ – កិរិយំ, សញ្ញាវិមោក្ខំ, សចិត្តកំ, លោកវជ្ជំ, កាយកម្មំ, អកុសលចិត្តំ, តិវេទនន្តិ.

តតិយសិក្ខាបទំ.

៤. ចតុត្ថសិក្ខាបទវណ្ណនា

៨០៦. ចតុត្ថេ – បុរាណរាជោរោធាតិ បុរាណេ គិហិភាវេ រញ្ញោ ឱរោធា. ចិរាចិរំ គច្ឆតីតិ ចិរេន ចិរេន គច្ឆតិ. ធារេថាតិ សក្កោថ. កស្សិទំ កម្មន្តិ វុត្តេ អនារោចិតេបិ ឯតា មយិ អាសង្កំ ករិស្សន្តីតិ មញ្ញមានា ឯវមាហ – ‘‘មយ្ហិទំ កម្ម’’ន្តិ.

៨០៧. ជតុមដ្ឋកេតិ ជតុនា កតេ មដ្ឋទណ្ឌកេ. វត្ថុវសេនេវេតំ វុត្តំ, យំកិញ្ចិ បន ទណ្ឌកំ បវេសេន្តិយា អាបត្តិយេវ. តេនាហ – ‘‘អន្តមសោ ឧប្បលបត្តម្បិ មុត្តករណំ បវេសេតី’’តិ. ឯតម្បិ ច អតិមហន្តំ, កេសរមត្តម្បិ បន បវេសេន្តិយា អាបត្តិ ឯវ. សេសំ ឧត្តានមេវ. សមុដ្ឋានាទីនិ តលឃាតកេ វុត្តសទិសានេវាតិ.

ចតុត្ថសិក្ខាបទំ.

៥. បញ្ចមសិក្ខាបទវណ្ណនា

៨១០. បញ្ចមេ – អតិគម្ភីរំ ឧទកសុទ្ធិកំ អាទិយន្តីតិ អតិអន្តោ បវេសេត្វា ឧទកេន ធោវនំ កុរុមានា.

៨១២. កេសគ្គមត្តម្បិ អតិក្កាមេតីតិ វិត្ថារតោ តតិយំ វា ចតុត្ថំ វា អង្គុលំ គម្ភីរតោ ទ្វិន្នំ បព្ពានំ ឧបរិ កេសគ្គមត្តម្បិ បវេសេន្តិយា បាចិត្តិយន្តិ អត្ថោ. វុត្តញ្ហេតំ មហាបច្ចរិយំ – ‘‘ឯកិស្សា អង្គុលិយា តីណិ បព្ពានិ អាទាតុំ ន លភតិ, តិណ្ណំ វា ចតុន្នំ វា ឯកេកម្បិ បព្ពំ អាទាតុំ ន លភតី’’តិ. សេសំ ឧត្តានមេវ. សមុដ្ឋានាទីនិបិ តលឃាតកេ វុត្តសទិសានេវាតិ.

បញ្ចមសិក្ខាបទំ.

៦. ឆដ្ឋសិក្ខាបទវណ្ណនា

៨១៥. ឆដ្ឋេ – ភត្តវិស្សគ្គន្តិ ភត្តកិច្ចំ. បានីយេន ច វិធូបនេន ច ឧបតិដ្ឋិត្វាតិ ឯកេន ហត្ថេន បានីយថាលកំ ឯកេន ពីជនិំ គហេត្វា ពីជមានា សមីបេ ឋត្វាតិ អត្ថោ. អច្ចាវទតីតិ បុព្ពេបិ តុម្ហេ ឯវំ ភុញ្ជថ, អហំ ឯវំ ឧបដ្ឋានំ ករោមី’’តិ បព្ពជិតចារិត្តំ អតិក្កមិត្វា គេហស្សិតកថំ កថេតីតិ អត្ថោ.

៨១៧. យំកិញ្ចិ បានីយន្តិ សុទ្ធឧទកំ វា ហោតុ, តក្កទធិមត្ថុរសខីរាទីនំ វា អញ្ញតរំ. យា កាចិ ពីជនីតិ អន្តមសោ ចីវរកណ្ណោបិ. ហត្ថបាសេ តិដ្ឋតិ អាបត្តិ បាចិត្តិយស្សាតិ ឥធ ឋានបច្ចយាវ បាចិត្តិយំ វុត្តំ. បហារបច្ចយា បន ខន្ធកេ ទុក្កដំ បញ្ញត្តំ.

៨១៩. ទេតិ ទាបេតីតិ បានីយំ វា សូបាទិំ វា ឥមំ បិវថ, ឥមិនា ភុញ្ជថាតិ ទេតិ; តាលវណ្ដំ ឥមិនា ពីជន្តា ភុញ្ជថាតិ ទេតិ; អញ្ញេន វា ឧភយម្បិ ទាបេតិ, អនាបត្តិ. អនុបសម្បន្នំ អាណាបេតីតិ ឧបតិដ្ឋនត្ថំ សាមណេរិំ អាណាបេតិ, អនាបត្តិ. សេសំ ឧត្តានមេវ.

ឆដ្ឋសិក្ខាបទំ.

៧. សត្តមសិក្ខាបទវណ្ណនា

៨២២. សត្តមេ – ភុញ្ជិស្សាមីតិ បដិគ្គណ្ហាតិ អាបត្តិ ទុក្កដស្សាតិ ឥទំ បយោគទុក្កដំ នាម, តស្មា ន កេវលំ បដិគ្គហណេយេវ ហោតិ, បដិគ្គណ្ហិត្វា បន អរញ្ញតោ អាហរណេបិ សុក្ខាបនេបិ វទ្ទលិទិវសេ ភជ្ជនត្ថាយ ឧទ្ធនសជ្ជនេបិ កបល្លសជ្ជនេបិ ទព្ពិសជ្ជនេបិ ទារូនិ អាទាយ អគ្គិករណេបិ កបល្លម្ហិ ធញ្ញបក្ខិបនេបិ ទព្ពិយា សង្ឃដ្ដនេសុបិ កោដ្ដនត្ថំ ឧទុក្ខលមុសលាទិសជ្ជនេសុបិ កោដ្ដនបប្ផោដនធោវនាទីសុបិ យាវ មុខេ ឋបេត្វា អជ្ឈោហរណត្ថំ ទន្តេហិ សង្ខាទតិ, តាវ សព្ពបយោគេសុ ទុក្កដានិ, អជ្ឈោហរណកាលេ បន អជ្ឈោហរណគណនាយ បាចិត្តិយានិ. ឯត្ថ ច វិញ្ញត្តិ ចេវ ភោជនញ្ច បមាណំ. តស្មា សយំ វិញ្ញាបេត្វា អញ្ញាយ ភជ្ជនកោដ្ដនបចនានិ ការាបេត្វា ភុញ្ជន្តិយាបិ អាបត្តិ. អញ្ញាយ វិញ្ញាបេត្វា សយំ ភជ្ជនាទីនិ កត្វា ភុញ្ជន្តិយាបិ អាបត្តិ. មហាបច្ចរិយំ បន វុត្តំ – ‘‘ឥទំ អាមកធញ្ញំ នាម មាតរម្បិ វិញ្ញាបេត្វា ភុញ្ជន្តិយា បាចិត្តិយមេវ, អវិញ្ញត្តិយា លទ្ធំ សយំ ភជ្ជនាទីនិ កត្វា វា ការាបេត្វា វា ភុញ្ជន្តិយា ទុក្កដំ. អញ្ញាយ វិញ្ញត្តិយា លទ្ធំ សយំ វា ភជ្ជនាទីនិ កត្វា តាយ វា ការាបេត្វា អញ្ញាយ វា ការាបេត្វា ភុញ្ជន្តិយាបិ ទុក្កដមេវា’’តិ. បុនបិ វុត្តំ ‘‘អញ្ញាយ វិញ្ញត្តិយា លទ្ធំ, សយំ ភជ្ជនាទីនិ កត្វា ភុញ្ជន្តិយា បាចិត្តិយមេវ. ភជ្ជនាទីនិ ការាបេត្វា ភុញ្ជន្តិយា បន ទុក្កដ’’ន្តិ. តំ បុព្ពាបរវិរុទ្ធំ ហោតិ, ន ហិ ភជ្ជនាទីនំ ករណេ វា ការាបនេ វា វិសេសោ អត្ថិ. មហាអដ្ឋកថាយំ បន ‘‘អញ្ញាយ វិញ្ញត្តំ ភុញ្ជន្តិយា ទុក្កដ’’ន្តិ អវិសេសេន វុត្តំ.

៨២៣. អាពាធបច្ចយាតិ សេទកម្មាទីនំ អត្ថាយ ធញ្ញវិញ្ញត្តិយា អនាបត្តិ. ‘‘អវិញ្ញត្តិយា លព្ភមានំ បន នវកម្មត្ថាយ សម្បដិច្ឆិតុំ វដ្ដតី’’តិ មហាបច្ចរិយំ វុត្តំ. អបរណ្ណំ វិញ្ញាបេតីតិ ឋបេត្វា សត្ត ធញ្ញានិ មុគ្គមាសាទិំ វា លាពុកុម្ភណ្ឌាទិំ វា អញ្ញំ យំកិញ្ចិ ញាតកបវារិតដ្ឋានេ វិញ្ញាបេន្តិយា អនាបត្តិ. អាមកធញ្ញំ បន ញាតកបវារិតដ្ឋានេ ន វដ្ដតិ. សេសំ ឧត្តានមេវ.

ចតុសមុដ្ឋានំ – កាយតោ កាយវាចតោ កាយចិត្តតោ កាយវាចាចិត្តតោ ច សមុដ្ឋាតិ, កិរិយំ, នោសញ្ញាវិមោក្ខំ, អចិត្តកំ, បណ្ណត្តិវជ្ជំ, កាយកម្មំ, វចីកម្មំ, តិចិត្តំ, តិវេទនន្តិ.

សត្តមសិក្ខាបទំ.

៨. អដ្ឋមសិក្ខាបទវណ្ណនា

៨២៤. អដ្ឋមេ – និព្ពិដ្ឋោ រាជភដោ រញ្ញោ ភតិ កេណិ ឯតេនាតិ និព្ពិដ្ឋរាជភដោ, ឯកំ ឋានន្តរំ កេណិយា គហេត្វា តតោ លទ្ធឧទយោតិ អត្ថោ. តញ្ញេវ ភដបថំ យាចិស្សាមីតិ រញ្ញោ កេណិំ ទត្វា បុន តំយេវ ឋានន្តរំ យាចិស្សាមីតិ ចិន្តេន្តោ. បរិភាសីតិ តា ភិក្ខុនិយោ ‘‘មា បុន ឯវំ ករិត្ថា’’តិ សន្តជ្ជេសិ.

៨២៦. សយំ ឆឌ្ឌេតីតិ ចត្តារិបិ វត្ថូនិ ឯកបយោគេន ឆឌ្ឌេន្តិយា ឯកាវ អាបត្តិ, បាដេក្កំ ឆឌ្ឌេន្តិយា វត្ថុគណនាយ អាបត្តិយោ. អាណត្តិយម្បិ ឯសេវ នយោ. ទន្តកដ្ឋឆឌ្ឌនេបិ ភិក្ខុនិយា បាចិត្តិយមេវ. ភិក្ខុស្ស សព្ពត្ថ ទុក្កដំ. សេសំ ឧត្តានមេវ.

ឆសមុដ្ឋានំ – កិរិយាកិរិយំ, នោសញ្ញាវិមោក្ខំ, អចិត្តកំ, បណ្ណត្តិវជ្ជំ, កាយកម្មំ, វចីកម្មំ, តិចិត្តំ, តិវេទនន្តិ.

អដ្ឋមសិក្ខាបទំ.

៩. នវមសិក្ខាបទវណ្ណនា

៨៣០-២. នវមេ – យំ មនុស្សានំ ឧបភោគបរិភោគំ រោបិមន្តិ ខេត្តំ វា ហោតុ នាឡិកេរាទិអារាមោ វា, យត្ថ កត្ថចិ រោបិមហរិតដ្ឋានេ ឯតានិ វត្ថូនិ ឆឌ្ឌេន្តិយា បុរិមនយេនេវ អាបត្តិភេទោ វេទិតព្ពោ. ខេត្តេ វា អារាមេ វា និសីទិត្វា ភុញ្ជមានា ឧច្ឆុអាទីនិ វា ខាទន្តី; គច្ឆមានា ឧច្ឆិដ្ឋោទកចលកាទីនិ ហរិតដ្ឋានេ ឆឌ្ឌេតិ, អន្តមសោ ឧទកំ បិវិត្វា មត្ថកច្ឆិន្ននាឡិកេរម្បិ ឆឌ្ឌេតិ, បាចិត្តិយមេវ. ភិក្ខុនោ ទុក្កដំ. កសិតដ្ឋានេ បន និក្ខិត្តពីជេ យាវ អង្កុរំ ន ឧដ្ឋហតិ, តាវ សព្ពេសំ ទុក្កដំ. អនិក្ខិត្តពីជេសុ ខេត្តកោណាទីសុ វា អសញ្ជាតរោបិមេសុ ខេត្តមរិយាទាទីសុ វា ឆឌ្ឌេតុំ វដ្ដតិ. មនុស្សានំ កចវរឆឌ្ឌនដ្ឋានេបិ វដ្ដតិ. ឆឌ្ឌិតខេត្តេតិ មនុស្សេសុ សស្សំ ឧទ្ធរិត្វា គតេសុ ឆឌ្ឌិតខេត្តំ នាម ហោតិ, តត្ថ វដ្ដតិ. យត្ថ បន លាយិតម្បិ បុព្ពណ្ណាទិ បុន ឧដ្ឋហិស្សតីតិ រក្ខន្តិ, តត្ថ យថាវត្ថុកមេវ. សេសំ ឧត្តានមេវ. ឆសមុដ្ឋានំ – កិរិយាកិរិយំ…បេ… តិវេទនន្តិ.

នវមសិក្ខាបទំ.

១០. ទសមសិក្ខាបទវណ្ណនា

៨៣៥. ទសមេ – យំកិញ្ចិ នច្ចន្តិ នដាទយោ វា នច្ចន្តុ សោណ្ឌា វា, អន្តមសោ មោរសុវមក្កដាទយោបិ, សព្ពម្បេតំ នច្ចមេវ. យំកិញ្ចិ គីតន្តិ យំកិញ្ចិ នដាទីនំ វា គីតំ ហោតុ, អរិយានំ បរិនិព្ពានកាលេ រតនត្តយគុណូបសំហិតំ សាធុកីឡិតគីតំ វា អសំយតភិក្ខូនំ ធម្មភាណកគីតំ វា, សព្ពម្បេតំ គីតមេវ. យំកិញ្ចិ វាទិតន្តិ តន្តិពទ្ធាទិវាទនីយភណ្ឌវាទិតំ វា ហោតុ, កុដភេរិវាទិតំ វា, អន្តមសោ ឧទកភេរិវាទិតម្បិ, សព្ពម្បេតំ វាទិតមេវ.

៨៣៦. ទស្សនាយ គច្ឆតិ អាបត្តិ ទុក្កដស្សាតិ បទវារគណនាយ អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. យត្ថ ឋិតា បស្សតិ វា សុណាតិ វាតិ ឯកបយោគេន ឱលោកេន្តី បស្សតិ, តេសំយេវ គីតវាទិតំ សុណាតិ, ឯកមេវ បាចិត្តិយំ. សចេ បន ឯកំ ទិសំ ឱលោកេត្វា នច្ចំ បស្សតិ, បុន អញ្ញតោ ឱលោកេត្វា គាយន្តេ បស្សតិ អញ្ញតោ វាទេន្តេ, បាដេក្កា អាបត្តិយោ. ភិក្ខុនី សយម្បិ នច្ចិតុំ វា គាយិតុំ វា វាទិតុំ វា ន លភតិ, អញ្ញេ ‘‘នច្ច, គាយ, វាទេហី’’តិ វត្តុម្បិ ន លភតិ. ‘‘ចេតិយស្ស ឧបហារំ ទេថ, ឧបាសកា’’តិ វត្តុម្បិ ‘‘តុម្ហាកំ ចេតិយស្ស ឧបដ្ឋានំ ករោមា’’តិ វុត្តេ ‘‘សាធូ’’តិ សម្បដិច្ឆិតុម្បិ ន លភតិ. សព្ពត្ថ បាចិត្តិយន្តិ សព្ពអដ្ឋកថាសុ វុត្តំ. ភិក្ខុនោ ទុក្កដំ. ‘‘តុម្ហាកំ ចេតិយស្ស ឧបដ្ឋានំ ករោមា’’តិ វុត្តេ បន ‘‘ឧបដ្ឋានករណំ នាម សុន្ទរ’’ន្តិ វត្តុំ វដ្ដតិ.

៨៣៧. អារាមេ ឋិតាតិ អារាមេ ឋត្វា អន្តរារាមេ វា ពហិអារាមេ វា នច្ចាទីនិ បស្សតិ វា សុណាតិ វា, អនាបត្តិ. សតិ ករណីយេតិ សលាកភត្តាទីនំ វា អត្ថាយ អញ្ញេន វា កេនចិ ករណីយេន គន្ត្វា គតដ្ឋានេ បស្សតិ វា សុណាតិ វា, អនាបត្តិ. អាបទាសូតិ តាទិសេន ឧបទ្ទវេន ឧបទ្ទុតា សមជ្ជដ្ឋានំ បវិសតិ, ឯវំ បវិសិត្វា បស្សន្តិយា វា សុណន្តិយា វា អនាបត្តិ. សេសំ ឧត្តានមេវ.

ឯឡកលោមសមុដ្ឋានំ – កិរិយំ, នោសញ្ញាវិមោក្ខំ, អចិត្តកំ, លោកវជ្ជំ, កាយកម្មំ, អកុសលចិត្តំ, តិវេទនន្តិ.

ទសមសិក្ខាបទំ.

លសុណវគ្គោ បឋមោ.

២. អន្ធការវគ្គោ

១. បឋមសិក្ខាបទវណ្ណនា

៨៣៩. អន្ធការវគ្គស្ស បឋមសិក្ខាបទេ – អប្បទីបេតិ បទីបចន្ទសូរិយអគ្គីសុ ឯកេនាបិ អនោភាសិតេ. តេនេវស្ស បទភាជនេ ‘‘អនាលោកេ’’តិ វុត្តំ. សល្លបេយ្យ វាតិ គេហស្សិតកថំ កថេយ្យ.

៨៤១. អរហោបេក្ខា អញ្ញវិហិតាតិ ន រហោអស្សាទាបេក្ខា រហោអស្សាទតោ អញ្ញវិហិតាវ ហុត្វា ញាតិំ វា បុច្ឆតិ, ទានេ វា បូជាយ វា មន្តេតិ. សេសំ ឧត្តានមេវ. ថេយ្យសត្ថសមុដ្ឋានំ – កាយចិត្តតោ កាយវាចាចិត្តតោ ច សមុដ្ឋាតិ, កិរិយំ, សញ្ញាវិមោក្ខំ, សចិត្តកំ, លោកវជ្ជំ, កាយកម្មំ, វចីកម្មំ, អកុសលចិត្តំ, ទ្វិវេទនន្តិ.

បឋមសិក្ខាបទំ.

២. ទុតិយសិក្ខាបទវណ្ណនា

៨៤២. ទុតិយេ – បដិច្ឆន្នេ ឱកាសេតិ ឥទមេវ នានំ. សេសំ សព្ពំ បុរិមសទិសមេវាតិ.

ទុតិយសិក្ខាបទំ.

៣. តតិយសិក្ខាបទវណ្ណនា

៨៤៦. តតិយេ – អជ្ឈោកាសេតិ នានំ, សេសំ សព្ពំ តាទិសមេវាតិ.

តតិយសិក្ខាបទំ.

៤. ចតុត្ថសិក្ខាបទវណ្ណនា

៨៥០-៣. ចតុត្ថេ – និកណ្ណិកន្តិ កណ្ណមូលំ វុច្ចតិ; កណ្ណមូលេ ជប្បេយ្យាតិ វុត្តំ ហោតិ. សតិ ករណីយេតិ សលាកភត្តាទីនំ អាហរណត្ថាយ វិហារេ វា ទុន្និក្ខិត្តំ បដិសាមនត្ថាយ. សេសំ ឧត្តានមេវ. សមុដ្ឋានាទីនិ បុរិមសទិសានេវាតិ.

ចតុត្ថសិក្ខាបទំ.

៥. បញ្ចមសិក្ខាបទវណ្ណនា

៨៥៤. បញ្ចមេ – ឃរំ សោធេន្តាតិ តេសំ កិរ ឯតទហោសិ – ‘‘ថេរិយា កោចិ កាយិកវាចសិកោ វីតិក្កមោ ន ទិស្សតិ, ឃរម្បិ តាវ សោធេមា’’តិ, តតោ ឃរំ សោធេន្តា នំ អទ្ទសំសុ.

៨៥៦. អនោវស្សកំ អតិក្កាមេន្តិយាតិ បឋមំ បាទំ អតិក្កាមេន្តិយា ទុក្កដំ, ទុតិយំ អតិក្កាមេន្តិយា បាចិត្តិយំ, ឧបចារាតិក្កមេ ឯសេវ នយោ.

៨៥៨. គិលានាយាតិ យា តាទិសេន គេលញ្ញេន អាបុច្ឆិតុំ ន សក្កោតិ. អាបទាសូតិ ឃរេ អគ្គិ វា ឧដ្ឋិតោ ហោតិ, ចោរា វា; ឯវរូបេ ឧបទ្ទវេ អនាបុច្ឆា បក្កមតិ, អនាបត្តិ. សេសមេត្ថ ឧត្តានមេវ.

កថិនសមុដ្ឋានំ – កាយវាចតោ កាយវាចាចិត្តតោ ច សមុដ្ឋាតិ, កិរិយាកិរិយំ, នោសញ្ញាវិមោក្ខំ, អចិត្តកំ, បណ្ណត្តិវជ្ជំ, កាយកម្មំ, វចីកម្មំ, តិចិត្តំ, តិវេទនន្តិ.

បញ្ចមសិក្ខាបទំ.

៦. ឆដ្ឋសិក្ខាបទវណ្ណនា

៨៦០. ឆដ្ឋេ – អភិនិសីទេយ្យាតិ និសីទេយ្យ. និសីទិត្វា គច្ឆន្តិយា ឯកា អាបត្តិ, អនិសីទិត្វា និបជ្ជិត្វា គច្ឆន្តិយា ឯកា, និសីទិត្វា និបជ្ជិត្វា គច្ឆន្តិយា ទ្វេ.

៨៦៣. ធុវបញ្ញត្តេតិ ភិក្ខុនីនំ អត្ថាយ និច្ចបញ្ញត្តេ. សេសំ ឧត្តានមេវ. កថិនសមុដ្ឋានំ…បេ… តិវេទនន្តិ.

ឆដ្ឋសិក្ខាបទំ.

៧. សត្តមសិក្ខាបទវណ្ណនា

៨៦៤. សត្តមេបិ – សព្ពំ ឆដ្ឋេ វុត្តនយេនេវ វេទិតព្ពំ.

សត្តមសិក្ខាបទំ.

៨. អដ្ឋមសិក្ខាបទវណ្ណនា

៨៦៩. អដ្ឋមេ – សព្ពំ ឧត្តានមេវ. តិសមុដ្ឋានំ – កិរិយំ, សញ្ញាវិមោក្ខំ, សចិត្តកំ, លោកវជ្ជំ, កាយកម្មំ, វចីកម្មំ អកុសលចិត្តំ, ទុក្ខវេទនន្តិ.

អដ្ឋមសិក្ខាបទំ.

៩. នវមសិក្ខាបទវណ្ណនា

៨៧៥. នវមេ – អភិសបេយ្យាតិ សបថំ ករេយ្យ. និរយេន អភិសបតិ នាម ‘‘និរយេ និព្ពត្តាមិ, អវីចិម្ហិ និព្ពត្តាមិ, និរយេ និព្ពត្តតុ, អវីចិម្ហិ និព្ពត្តតូ’’តិ ឯវមាទិនា នយេន អក្កោសតិ. ព្រហ្មចរិយេន អភិសបតិ នាម ‘‘គិហិនី ហោមិ, ឱទាតវត្ថា ហោមិ, បរិព្ពាជិកា ហោមិ, ឥតរា វា ឯទិសា ហោតូ’’តិ ឯវមាទិនា នយេន អក្កោសតិ; វាចាយ វាចាយ បាចិត្តិយំ. ឋបេត្វា បន និរយញ្ច ព្រហ្មចរិយញ្ច ‘‘សុនខី សូករី កាណា កុណី’’តិអាទិនា នយេន អក្កោសន្តិយា វាចាយ វាចាយ ទុក្កដំ.

៨៧៨. អត្ថបុរេក្ខារាយាតិ អដ្ឋកថំ កថេន្តិយា. ធម្មបុរេក្ខារាយាតិ បាឡិំ វាចេន្តិយា. អនុសាសនិបុរេក្ខារាយាតិ ‘‘ឥទានិបិ ត្វំ ឯទិសា, សាធុ វិរមស្សុ, នោ ចេ វិរមសិ, អទ្ធា បុន ឯវរូបានិ កម្មានិ កត្វា និរយេ ឧប្បជ្ជិស្សសិ, តិរច្ឆានយោនិយា ឧប្បជ្ជិស្សសី’’តិ ឯវំ អនុសាសនិយំ ឋត្វា វទន្តិយា អនាបត្តិ. សេសំ ឧត្តានមេវ.

តិសមុដ្ឋានំ – កិរិយំ, សញ្ញាវិមោក្ខំ, សចិត្តកំ, លោកវជ្ជំ, កាយកម្មំ, វចីកម្មំ, អកុសលចិត្តំ, ទុក្ខវេទនន្តិ.

នវមសិក្ខាបទំ.

១០. ទសមសិក្ខាបទវណ្ណនា

៨៧៩. ទសមេ – សព្ពំ ឧត្តានមេវ. ធុរនិក្ខេបសមុដ្ឋានំ – កាយវាចាចិត្តតោ សមុដ្ឋាតិ, កិរិយំ, សញ្ញាវិមោក្ខំ, សចិត្តកំ, លោកវជ្ជំ, កាយកម្មំ, វចីកម្មំ, អកុសលកម្មំ, ទុក្ខវេទនន្តិ.

ទសមសិក្ខាបទំ.

អន្ធការវគ្គោ ទុតិយោ.

៣. នគ្គវគ្គោ

១. បឋមសិក្ខាបទវណ្ណនា

៨៨៣-៦. នគ្គវគ្គស្ស បឋមសិក្ខាបទេ – ព្រហ្មចរិយំ ចិណ្ណេនាតិ ព្រហ្មចរិយេន ចិណ្ណេន; អថ វា ព្រហ្មចរិយស្ស ចរណេនាតិ; ឯវំ ករណត្ថេ វា សាមិអត្ថេ វា ឧបយោគវចនំ វេទិតព្ពំ. អច្ឆិន្នចីវរិកាយាតិ ឥទំ ឧទកសាដិកំ សន្ធាយ វុត្តំ, ន អញ្ញំ ចីវរំ. តស្មា ឧទកសាដិកាយ អច្ឆិន្នាយ វា នដ្ឋាយ វា នគ្គាយ ន្ហាយន្តិយា អនាបត្តិ. សចេបិ ឧទកសាដិកចីវរំ មហគ្ឃំ ហោតិ, ន សក្កា និវាសេត្វា ពហិ គន្តុំ, ឯវម្បិ នគ្គាយ ន្ហាយិតុំ វដ្ដតិ. សេសមេត្ថ ឧត្តានមេវ.

បឋមសិក្ខាបទំ.

២. ទុតិយសិក្ខាបទវណ្ណនា

៨៨៧. ទុតិយេ – សព្ពំ ឧត្តានមេវ. ឆសមុដ្ឋានំ – កិរិយំ, នោសញ្ញាវិមោក្ខំ, អចិត្តកំ, បណ្ណត្តិវជ្ជំ, កាយកម្មំ, វចីកម្មំ, តិចិត្តំ, តិវេទនន្តិ.

ទុតិយសិក្ខាបទំ.

៣. តតិយសិក្ខាបទវណ្ណនា

៨៩៣-៤. តតិយេ – អនន្តរាយិកិនីតិ ទសសុ អន្តរាយេសុ ឯកេនបិ អន្តរាយេន អនន្តរាយា. ធុរំ និក្ខិត្តមត្តេតិ ធុរំ និក្ខិបិត្វា សចេបិ បច្ឆា សិព្ពតិ, អាបត្តិយេវាតិ អត្ថោ. សេសំ ឧត្តានមេវ.

ធុរនិក្ខេបសមុដ្ឋានំ – អកិរិយំ, សញ្ញាវិមោក្ខំ, សចិត្តកំ, លោកវជ្ជំ, កាយកម្មំ, វចីកម្មំ, អកុសលចិត្តំ, ទុក្ខវេទនន្តិ.

តតិយសិក្ខាបទំ.

៤. ចតុត្ថសិក្ខាបទវណ្ណនា

៨៩៨-៩. ចតុត្ថេ – បញ្ច អហានិ បញ្ចាហំ, បញ្ចាហមេវ បញ្ចាហិកំ. សង្ឃាដីនំ ចារោ សង្ឃាដិចារោ; បរិភោគវសេន វា ឱតាបនវសេន វា សង្ឃដិតដ្ឋេន សង្ឃាដីតិ លទ្ធនាមានំ បញ្ចន្នំ ចីវរានំ បរិវត្តនន្តិ អត្ថោ. តស្មាយេវ បទភាជនេ ‘‘បញ្ចមំ ទិវសំ បញ្ច ចីវរានី’’តិអាទិមាហ. អាបត្តិ បាចិត្តិយស្សាតិ ឯត្ថ ច ឯកស្មិំ ចីវរេ ឯកា អាបត្តិ; បញ្ចសុ បញ្ច.

៩០០. អាបទាសូតិ មហគ្ឃំ ចីវរំ, ន សក្កា ហោតិ ចោរភយាទីសុ បរិភុញ្ជិតុំ; ឯវរូបេ ឧបទ្ទវេ អនាបត្តិ. សេសំ ឧត្តានមេវ. កថិនសមុដ្ឋានំ – អកិរិយំ, នោសញ្ញាវិមោក្ខំ, អចិត្តកំ, បណ្ណត្តិវជ្ជំ, កាយកម្មំ, វចីកម្មំ, តិចិត្តំ, តិវេទនន្តិ.

ចតុត្ថសិក្ខាបទំ.

៥. បញ្ចមសិក្ខាបទវណ្ណនា

៩០៣. បញ្ចមេ – ចីវរសង្កមនីយន្តិ សង្កមេតព្ពំ ចីវរំ; អញ្ញិស្សា សន្តកំ អនាបុច្ឆា គហិតំ បុន បដិទាតព្ពចីវរន្តិ អត្ថោ.

៩០៦. អាបទាសូតិ សចេ អបារុតំ វា អនិវត្ថំ វា ចោរា ហរន្តិ, ឯវរូបាសុ អាបទាសុ ធារេន្តិយា អនាបត្តិ. សេសំ ឧត្តានមេវ. កថិនសមុដ្ឋានំ – កិរិយាកិរិយំ, នោសញ្ញាវិមោក្ខំ, អចិត្តកំ, បណ្ណត្តិវជ្ជំ, កាយកម្មំ, វចីកម្មំ, តិចិត្តំ, តិវេទនន្តិ.

បញ្ចមសិក្ខាបទំ.

៦. ឆដ្ឋសិក្ខាបទវណ្ណនា

៩០៩-១០. ឆដ្ឋេ – អញ្ញំ បរិក្ខារន្តិ យំកិញ្ចិ ថាលកាទីនំ វា សប្បិតេលាទីនំ វា អញ្ញតរំ. អានិសំសន្តិ ‘‘កិត្តកំ អគ្ឃនកំ ទាតុកាមត្ថា’’តិ បុច្ឆតិ, ‘‘ឯត្តកំ នាមា’’តិ វទន្តិ, ‘‘អាគមេថ តាវ, ឥទានិ វត្ថំ មហគ្ឃំ, កតិបាហេន កប្បាសេ អាគតេ សមគ្ឃំ ភវិស្សតី’’តិ ឯវំ វត្វា និវារេន្តិយា អនាបត្តិ. សេសំ ឧត្តានមេវ.

តិសមុដ្ឋានំ – កិរិយំ, សញ្ញាវិមោក្ខំ, សចិត្តកំ, លោកវជ្ជំ, កាយកម្មំ, វចីកម្មំ, អកុសលចិត្តំ, តិវេទនន្តិ.

ឆដ្ឋសិក្ខាបទំ.

៧. សត្តមសិក្ខាបទវណ្ណនា

៩១១. សត្តមេ – បក្កមិំសូតិ អញ្ញាសម្បិ អាគមនំ អាគមេន្តី ‘‘អទ្ធា អម្ហាកម្បិ អាគមេស្សតី’’តិ តត្ថ តត្ថ អគមំសុ. បដិពាហេយ្យាតិ បដិសេធេយ្យ.

៩១៥. អានិសំសន្តិ ‘‘ឯកិស្សា ឯកំ សាដកំ នប្បហោតិ, អាគមេថ តាវ, កតិបាហេន ឧប្បជ្ជិស្សតិ, តតោ ភាជេស្សាមី’’តិ ឯវំ អានិសំសំ ទស្សេត្វា បដិពាហន្តិយា អនាបត្តិ. សេសំ ឧត្តានមេវ.

តិសមុដ្ឋានំ – កិរិយំ, សញ្ញាវិមោក្ខំ, សចិត្តកំ, បណ្ណត្តិវជ្ជំ, កាយកម្មំ, វចីកម្មំ, តិចិត្តំ, តិវេទនន្តិ.

សត្តមសិក្ខាបទំ.

៨. អដ្ឋមសិក្ខាបទវណ្ណនា

៩១៦-៨. អដ្ឋមេ – នដា នាម យេ នាដកំ នាដេន្តិ. នដកា នាម យេ នច្ចន្តិ. លង្ឃកា នាម យេ វំសវរត្តាទីសុ លង្ឃនកម្មំ ករោន្តិ. សោកជ្ឈាយិកា នាម មាយាការា. កុម្ភថូណិកា នាម ឃដកេន កីឡនកា; ពិម្ពិសកវាទកាតិបិ វទន្តិ. ទេតិ អាបត្តិ បាចិត្តិយស្សាតិ ឯត្ថ ចីវរគណនាយ អាបត្តិយោ វេទិតព្ពា. សេសំ ឧត្តានមេវ.

ឆសមុដ្ឋានំ – កិរិយំ, នោសញ្ញាវិមោក្ខំ, អចិត្តកំ, បណ្ណត្តិវជ្ជំ, កាយកម្មំ, វចីកម្មំ, តិចិត្តំ, តិវេទនន្តិ.

អដ្ឋមសិក្ខាបទំ.

៩. នវមសិក្ខាបទវណ្ណនា

៩២១-៤. នវមេ – ទុព្ពលចីវរបច្ចាសាយាតិ ទុព្ពលាយ ចីវរបច្ចាសាយ. អានិសំសន្តិ កិញ្ចាបិ ‘‘ន មយំ អយ្យេ សក្កោមា’’តិ វទន្តិ, ‘‘ឥទានិ បន តេសំ កប្បាសោ អាគមិស្សតិ, សទ្ធោ បសន្នោ បុរិសោ អាគមិស្សតិ, អទ្ធា ទស្សតី’’តិ ឯវំ អានិសំសំ ទស្សេត្វា និវារេន្តិយា អនាបត្តិ. សេសំ ឧត្តានមេវ.

នវមសិក្ខាបទំ.

១០. ទសមសិក្ខាបទវណ្ណនា

៩២៧. ទសមេ – កថិនុទ្ធារំ ន ទស្សន្តីតិ កីទិសោ កថិនុទ្ធារោ ទាតព្ពោ, កីទិសោ ន ទាតព្ពោតិ? យស្ស អត្ថារមូលកោ អានិសំសោ មហា, ឧព្ភារមូលកោ អប្បោ, ឯវរូបោ ន ទាតព្ពោ. យស្ស បន អត្ថារមូលកោ អានិសំសោ អប្បោ, ឧព្ភារមូលកោ មហា, ឯវរូបោ ទាតព្ពោ. សមានិសំសោបិ សទ្ធាបរិបាលនត្ថំ ទាតព្ពោវ.

៩៣១. អានិសំសន្តិ ភិក្ខុនិសង្ឃោ ជិណ្ណចីវរោ, កថិនានិសំសមូលកោ មហាលាភោតិ ឯវរូបំ អានិសំសំ ទស្សេត្វា បដិពាហន្តិយា អនាបត្តិ. សេសំ ឧត្តានមេវ.

ទសមសិក្ខាបទំ.

នគ្គវគ្គោ តតិយោ.

៤. តុវដ្ដវគ្គោ

១. បឋមសិក្ខាបទវណ្ណនា

៩៣៣. តុវដ្ដវគ្គស្ស បឋមសិក្ខាបទេ – តុវដ្ដេយ្យុន្តិ និបជ្ជេយ្យុំ. សេសំ ឧត្តានមេវ. ឯឡកលោមសមុដ្ឋានំ – កិរិយំ, នោសញ្ញាវិមោក្ខំ, អចិត្តកំ, បណ្ណត្តិវជ្ជំ, កាយកម្មំ, តិចិត្តំ, តិវេទនន្តិ.

បឋមសិក្ខាបទំ.

២. ទុតិយសិក្ខាបទវណ្ណនា

៩៣៧. ទុតិយេ – ឯកំ អត្ថរណញ្ចេវ បាវុរណញ្ច ឯតាសន្តិ ឯកត្ថរណបាវុរណា; សំហារិមានំ បាវារត្ថរណកដសារកាទីនំ ឯកំ អន្តំ អត្ថរិត្វា ឯកំ បារុបិត្វា តុវដ្ដេន្តីនមេតំ អធិវចនំ.

៩៤០. វវត្ថានំ ទស្សេត្វាតិ មជ្ឈេ កាសាវំ វា កត្តរយដ្ឋិំ វា អន្តមសោ កាយពន្ធនម្បិ ឋបេត្វា និបជ្ជន្តីនំ អនាបត្តីតិ អត្ថោ. សេសំ ឧត្តានមេវ. ឯឡកលោមសមុដ្ឋានំ – កិរិយំ, នោសញ្ញាវិមោក្ខំ, អចិត្តកំ, បណ្ណត្តិវជ្ជំ, កាយកម្មំ, តិចិត្តំ, តិវេទនន្តិ.

ទុតិយសិក្ខាបទំ.

៣. តតិយសិក្ខាបទវណ្ណនា

៩៤១. តតិយេ – ឧឡារសម្ភាវិតាតិ ឧឡារកុលា បព្ពជិតត្តា គុណេហិ ច ឧឡារត្តា ឧឡារាតិ សម្ភាវិតា. ឥស្សាបកតាតិ ឥស្សាយ អបកតា; អភិភូតាតិ អត្ថោ. សញ្ញត្តិ ពហុលា ឯតាសន្តិ សញ្ញត្តិពហុលា; ទិវសំ មហាជនំ សញ្ញាបយមានាតិ អត្ថោ. វិញ្ញត្តិ ពហុលា ឯតាសន្តិ វិញ្ញត្តិពហុលា. វិញ្ញត្តីតិ ហេតូទាហរណាទីហិ វិវិធេហិ នយេហិ ញាបនា វេទិតព្ពា, ន យាចនា.

៩៤៣. ចង្កមនេ និវត្តនគណនាយ អាបត្តិយោ វេទិតព្ពា. តិដ្ឋតិ វាតិអាទីសុ បយោគគណនាយ. ឧទ្ទិសតិ វាតិអាទីសុ បទាទិគណនាយ. សេសំ ឧត្តានមេវ.

តិសមុដ្ឋានំ – កិរិយាកិរិយំ, សញ្ញាវិមោក្ខំ, សចិត្តកំ, លោកវជ្ជំ, កាយកម្មំ, វចីកម្មំ, អកុសលចិត្តំ, ទុក្ខវេទនន្តិ.

តតិយសិក្ខាបទំ.

៤. ចតុត្ថសិក្ខាបទវណ្ណនា

៩៤៩. ចតុត្ថេ – សតិ អន្តរាយេតិ ទសវិធេ អន្តរាយេ សតិ. បរិយេសិត្វា ន លភតីតិ អញ្ញំ ឧបដ្ឋាយិកំ ន លភតិ. គិលានាយាតិ សយំ គិលានាយ. អាបទាសូតិ តថារូបេ ឧបទ្ទវេ សតិ អនាបត្តិ. សេសំ ឧត្តានមេវ.