១. បឋមសង្ឃាទិសេសសិក្ខាបទវណ្ណនា

បារាជិកានន្តរស្ស, អយំ ទានិ ភវិស្សតិ;

សង្ឃាទិសេសកណ្ឌស្ស, អនុត្តានត្ថវណ្ណនា.

៦៧៨. ឧទោសិតន្តិ ភណ្ឌសាលា. មាយ្យោ ឯវំ អវចាតិ អយ្យោ មា ឯវំ អវច. អបិនាយ្យាតិ អបិនុ អយ្យា. អច្ចាវទថាតិ អតិក្កមិត្វា វទថ; អក្កោសថាតិ វុត្តំ ហោតិ.

៦៧៩. ឧស្សយវាទិកាតិ មានុស្សយវសេន កោធុស្សយវសេន វិវទមានា. យស្មា បន សា អត្ថតោ អដ្ដការិកា ហោតិ, តស្មា ‘‘ឧស្សយវាទិកា នាម អឌ្ឌការិកា វុច្ចតី’’តិ បទភាជនេ វុត្តំ. ឯត្ថ ច អឌ្ឌោតិ វោហារិកវិនិច្ឆយោ វុច្ចតិ, យំ បព្ពជិតា ‘‘អធិករណ’’ន្តិបិ វទន្តិ. ទុតិយំ វា បរិយេសតីតិ សក្ខិំ វា សហាយំ វា បរិយេសតិ, ទុក្កដំ. គច្ឆតិ វាតិ ឧបស្សយោ វា ហោតុ ភិក្ខាចារមគ្គោ វា, យត្ថ ឋិតាយ ‘‘អឌ្ឌំ ករិស្សាមី’’តិ ចិត្តំ ឧប្បជ្ជតិ, តតោ វោហារិកានំ សន្តិកំ គច្ឆន្តិយា បទវារេ បទវារេ ទុក្កដំ. ឯកស្ស អារោចេតីតិ ទ្វីសុ ជនេសុ យស្ស កស្សចិ ឯកស្ស កថំ យោ កោចិ វោហារិកានំ អារោចេតិ. ទុតិយស្ស អារោចេតីតិ ឯត្ថាបិ ឯសេវ នយោ.

អយំ បនេត្ថ អសម្មោហត្ថាយ វិត្ថារកថា – យត្ថ កត្ថចិ អន្តមសោ ភិក្ខុនុបស្សយំ អាគតេបិ វោហារិកេ ទិស្វា ភិក្ខុនី អត្តនោ កថំ អារោចេតិ, ភិក្ខុនិយា ទុក្កដំ. ឧបាសកោ អត្តនោ កថំ អារោចេតិ, ភិក្ខុនិយា ថុល្លច្ចយំ. បឋមំ ឧបាសកោ អត្តនោ កថំ អារោចេតិ, ភិក្ខុនិយា ទុក្កដំ. អថ សា អត្តនោ កថំ អារោចេតិ, ថុល្លច្ចយំ. ភិក្ខុនី ឧបាសកំ វទតិ – ‘‘មម ច តវ ច កថំ ត្វំយេវ អារោចេហី’’តិ, សោ អត្តនោ វា កថំ បឋមំ អារោចេតុ ភិក្ខុនិយា វា, បឋមារោចនេ ទុក្កដំ, ទុតិយារោចនេ ថុល្លច្ចយំ. ឧបាសកោ ភិក្ខុនិំ វទតិ – ‘‘មម ច តវ ច កថំ ត្វំយេវ អារោចេហី’’តិ, ឯត្ថាបិ ឯសេវ នយោ.

ភិក្ខុនី កប្បិយការកេន កថាបេតិ, តត្ថ កប្បិយការកោ វា ភិក្ខុនិយា កថំ បឋមំ អារោចេតុ, ឥតរោ វា អត្តនោ កថំ, កប្បិយការកោ វា ឧភិន្នម្បិ កថំ, ឥតរោ វា ឧភិន្នម្បិ កថំ អារោចេតុ, យថា វា តថា វា អារោចិយមានេ បឋមេ អារោចនេ ភិក្ខុនិយា ទុក្កដំ, ទុតិយេ ថុល្លច្ចយំ. យថា វា តថា វា អារោចិតំ បន ឧភិន្នម្បិ កថំ សុត្វា វោហារិកេហិ វិនិច្ឆយេ កតេ អឌ្ឌបរិយោសានំ នាម ហោតិ, តស្មិំ អឌ្ឌបរិយោសានេ ភិក្ខុនិយា ជយេបិ បរាជយេបិ សង្ឃាទិសេសោ. សចេ បន គតិគតំ អធិករណំ ហោតិ, សុតបុព្ពំ វោហារិកេហិ. អថ តេ ភិក្ខុនិញ្ច អឌ្ឌការកញ្ច ទិស្វាវ ‘‘តុម្ហាកំ កថនកិច្ចំ នត្ថិ, ជានាម មយំ ឯត្ថ បវត្តិ’’ន្តិ សយមេវ វិនិច្ឆិនិត្វា ទេន្តិ, ឯវរូបេ អឌ្ឌបរិយោសានេបិ ភិក្ខុនិយា អនាបត្តិ.

បឋមំ អាបត្តិ ឯតស្សាតិ បឋមាបត្តិកោ; វីតិក្កមក្ខណេយេវ អាបជ្ជិតព្ពោតិ អត្ថោ, តំ បឋមាបត្តិកំ. បទភាជនេ បន អធិប្បាយមត្តំ ទស្សេតុំ ‘‘សហ វត្ថុជ្ឈាចារា អាបជ្ជតិ អសមនុភាសនាយា’’តិ វុត្តំ. អយញ្ហេត្ថ អត្ថោ – សហ វត្ថុជ្ឈាចារា យំ ភិក្ខុនី អាបជ្ជតិ, ន តតិយាយ សមនុភាសនាយ, អយំ បឋមមេវ សហ វត្ថុជ្ឈាចារេន អាបជ្ជិតព្ពត្តា បឋមាបត្តិកោតិ. ភិក្ខុនិសង្ឃតោ និស្សារេតីតិ និស្សារណីយោ; តំ និស្សារណីយំ. បទភាជនេ បន អធិប្បាយមត្តំ ទស្សេតុំ ‘‘សង្ឃម្ហា និស្សារីយតីតិ វុត្តំ. តត្ថ យំ អាបន្នា ភិក្ខុនី សង្ឃតោ និស្សារីយតិ, សោ និស្សារណីយោតិ ឯវមត្ថោ ទដ្ឋព្ពោ. ន ហិ សោ ឯវ ធម្មោ សង្ឃម្ហា កេនចិ និស្សារីយតិ. តេន បន ធម្មេន ភិក្ខុនី និស្សារីយតិ, តស្មា សោ និស្សារេតីតិ និស្សារណីយោ.

អាកឌ្ឍិយមានា គច្ឆតីតិ អឌ្ឌការកមនុស្សេហិ សយំ វា អាគន្ត្វា ទូតំ វា បេសេត្វា ឯហីតិ វុច្ចមានា វោហារិកានំ សន្តិកំ គច្ឆតិ, តតោ អឌ្ឌការកោ អត្តនោ វា កថំ បឋមំ អារោចេតុ ភិក្ខុនិយា វា, នេវ បឋមារោចនេ ទុក្កដំ, ន ទុតិយារោចនេ ថុល្លច្ចយំ. អមច្ចេហិ វិនិច្ឆិនិត្វា កតេ អឌ្ឌបរិយោសានេបិ អនាបត្តិយេវ. សចេបិ អឌ្ឌការកោ ភិក្ខុនិំ វទតិ ‘‘មម ច តវ ច កថំ ត្វមេវ កថេហី’’តិ; កថេន្តិយាបិ កថំ សុត្វា កតេ អឌ្ឌបរិយោសានេបិ អនាបត្តិយេវ.

រក្ខំ យាចតីតិ ធម្មិកំ រក្ខំ យាចតិ, អនាបត្តិ. ឥទានិ យថាយាចិតា រក្ខា ធម្មិកា ហោតិ, តំ ទស្សេតុំ អនោទិស្ស អាចិក្ខតីតិ អាហ. តត្ថ អតីតំ អារព្ភ អត្ថិ ឱទិស្សអាចិក្ខនា, អត្ថិ អនោទិស្សអាចិក្ខនា, អនាគតំ អារព្ភាបិ អត្ថិ ឱទិស្សអាចិក្ខនា, អត្ថិ អនោទិស្សអាចិក្ខនា.

កថំ អតីតំ អារព្ភ ឱទិស្សអាចិក្ខនា ហោតិ? ភិក្ខុនុបស្សយេ គាមទារកា ធុត្តាទយោ វា យេ កេចិ អនាចារំ វា អាចរន្តិ, រុក្ខំ វា ឆិន្ទន្តិ, ផលាផលំ វា ហរន្តិ, បរិក្ខារេ វា អច្ឆិន្ទន្តិ. ភិក្ខុនី វោហារិកេ ឧបសង្កមិត្វា ‘‘អម្ហាកំ ឧបស្សយេ ឥទំ នាម កត’’ន្តិ វទតិ. ‘‘កេនា’’តិ វុត្តេ ‘‘អសុកេន ច អសុកេន ចា’’តិ អាចិក្ខតិ. ឯវំ អតីតំ អារព្ភ ឱទិស្សអាចិក្ខនា ហោតិ, សា ន វដ្ដតិ. តញ្ចេ សុត្វា តេ វោហារិកា តេសំ ទណ្ឌំ ករោន្តិ, សព្ពំ ភិក្ខុនិយា គីវា ហោតិ. ទណ្ឌំ គណ្ហិស្សន្តីតិ អធិប្បាយេបិ សតិ គីវាយេវ ហោតិ. សចេ បន តស្ស ទណ្ឌំ គណ្ហថាតិ វទតិ, បញ្ចមាសកមត្តេ គហិតេ បារាជិកំ ហោតិ.

‘‘កេនា’’តិ វុត្តេ បន ‘‘អសុកេនាតិ វត្តុំ អម្ហាកំ ន វដ្ដតិ, តុម្ហេយេវ ជានិស្សថ. កេវលញ្ហិ មយំ រក្ខំ យាចាម, តំ នោ ទេថ, អវហដភណ្ឌញ្ច អាហរាបេថា’’តិ វត្តព្ពំ. ឯវំ អនោទិស្ស អាចិក្ខនា ហោតិ, សា វដ្ដតិ. ឯវំ វុត្តេ សចេបិ តេ វោហារិកា ការកេ គវេសិត្វា តេសំ ទណ្ឌំ ករោន្តិ, សព្ពំ សាបតេយ្យម្បិ គហិតំ ភិក្ខុនិយា, នេវ គីវា ន អាបត្តិ.

បរិក្ខារំ ហរន្តេ ទិស្វា តេសំ អនត្ថកាមតាយ ចោរោ ចោរោតិ វត្តុម្បិ ន វដ្ដតិ. ឯវំ វុត្តេបិ ហិ យំ តេសំ ទណ្ឌំ ករោន្តិ, សព្ពម្បិ ភិក្ខុនិយា គីវា ហោតិ. អត្តនោ វចនករំ បន ‘‘ឥមិនា មេ បរិក្ខារោ គហិតោ, តំ អាហរាបេហិ, មា ចស្ស ទណ្ឌំ ករោហី’’តិ វត្តុំ វដ្ដតិ. ទាសទាសីវាបិអាទីនំ អត្ថាយ អឌ្ឌំ ករោន្តិ, អយំ អកប្បិយអឌ្ឌោ នាម, ន វដ្ដតិ.

កថំ អនាគតំ អារព្ភ ឱទិស្សអាចិក្ខនា ហោតិ? វុត្តនយេនេវ បរេហិ អនាចារាទីសុ កតេសុ ភិក្ខុនី វោហារិកេ ឯវំ វទតិ ‘‘អម្ហាកំ ឧបស្សយេ ឥទញ្ចិទញ្ច ករោន្តិ, រក្ខំ នោ ទេថ អាយតិំ អករណត្ថាយា’’តិ. ‘‘កេន ឯវំ កត’’ន្តិ វុត្តេ ច ‘‘អសុកេន អសុកេន ចា’’តិ អាចិក្ខតិ. ឯវំ អនាគតំ អារព្ភ ឱទិស្សអាចិក្ខនា ហោតិ, សាបិ ន វដ្ដតិ. តេសញ្ហិ ទណ្ឌេ កតេ បុរិមនយេនេវ សព្ពំ ភិក្ខុនិយា គីវា. សេសំ បុរិមសទិសមេវ.

សចេ បន វោហារិកា ‘‘ភិក្ខុនុបស្សយេ ឯវរូបំ អនាចារំ ករោន្តានំ ឥមំ នាម ទណ្ឌំ ករោមា’’តិ ភេរិំ ចរាបេត្វា អាណាយ អតិដ្ឋមានេ បរិយេសិត្វា ទណ្ឌំ ករោន្តិ, ភិក្ខុនិយា នេវ គីវា ន អាបត្តិ.

យោ ចាយំ ភិក្ខុនីនំ វុត្តោ, ភិក្ខូនម្បិ ឯសេវ នយោ. ភិក្ខុនោបិ ហិ ឱទិស្សអាចិក្ខនា ន វដ្ដតិ. យំ តថា អាចិក្ខិតេ ទណ្ឌំ ករោន្តិ, សព្ពំ គីវា ហោតិ. វុត្តនយេនេវ ទណ្ឌំ គណ្ហាបេន្តស្ស បារាជិកំ. យោ បន ‘‘ទណ្ឌំ ករិស្សន្តី’’តិ ជានន្តោបិ អនោទិស្ស កថេតិ, តេ ច បរិយេសិត្វា ទណ្ឌំ ករោន្តិយេវ, ន ទោសោ. វិហារសីមាយ រុក្ខាទីនិ ឆិន្ទន្តានំ វាសិផរសុអាទីនិ គហេត្វា បាសាណេហិ កោដ្ដេន្តិ, ន វដ្ដតិ. សចេ ធារា ភិជ្ជតិ, ការាបេត្វា ទាតព្ពា. ឧបធាវិត្វា តេសំ បរិក្ខារេ គណ្ហន្តិ, តម្បិ ន កាតព្ពំ, លហុបរិវត្តញ្ហិ ចិត្តំ, ថេយ្យចេតនាយ ឧប្បន្នាយ មូលច្ឆេជ្ជម្បិ គច្ឆេយ្យ. សេសំ ឧត្តានមេវ.

កថិនសមុដ្ឋានំ – កិរិយំ, នោសញ្ញាវិមោក្ខំ, អចិត្តកំ, បណ្ណត្តិវជ្ជំ, កាយកម្មំ, វចីកម្មំ, តិចិត្តំ, តិវេទនន្តិ.

សត្តរសកេ បឋមសិក្ខាបទំ.