៦. សុរាបានវគ្គោ

១. សុរាបានសិក្ខាបទវណ្ណនា

៣២៦. សុរាបានវគ្គស្ស បឋមសិក្ខាបទេ – ភទ្ទវតិកាតិ ឯកោ គាមោ, សោ ភទ្ទិកាយ វតិយា សមន្នាគតត្តា ឯតំ នាម លភិ. បថាវិនោតិ អទ្ធិកា. តេជសា តេជន្តិ អត្តនោ តេជសា អានុភាវេន នាគស្ស តេជំ. កាបោតិកាតិ កបោតបាទសមវណ្ណរត្តោភាសា. បសន្នាតិ សុរាមណ្ឌស្សេតំ អធិវចនំ. អននុច្ឆវិយំ ភិក្ខវេ សាគតស្សាតិ បញ្ចាភិញ្ញស្ស សតោ មជ្ជបានំ នាម ន អនុច្ឆវិយន្តិ វុត្តំ ហោតិ.

៣២៨. បុប្ផាសវោ នាម មធុកបុប្ផាទីនំ រសេន កតោ. ផលាសវោ នាម មុទ្ទិកផលាទីនិ មទ្ទិត្វា តេសំ រសេន កតោ. មធ្វាសវោ នាម មុទ្ទិកានំ ជាតិរសេន កតោ; មក្ខិកមធុនាបិ ករិយតីតិ វទន្តិ. គុឡាសវោ នាម ឧច្ឆុរសាទីហិ ករិយតិ. សុរា នាម បិដ្ឋកិណ្ណបក្ខិត្តា; នាឡិកេរាទីនម្បិ រសេន កតា សុរាត្វេវ សង្ខ្យំ គច្ឆតិ, តស្សាយេវ កិណ្ណបក្ខិត្តាយ មណ្ឌេ គហិតេ មេរយោត្វេវ សង្ខ្យំ គច្ឆតីតិ វទន្តិ. អន្តមសោ កុសគ្គេនបិ បិវតីតិ ឯតំ សុរំ វា មេរយំ វា ពីជតោ បដ្ឋាយ កុសគ្គេន បិវតោបិ បាចិត្តិយន្តិ អត្ថោ. ឯកេន បន បយោគេន ពហុម្បិ បិវន្តស្ស ឯកា អាបត្តិ. វិច្ឆិន្ទិត្វា វិច្ឆិន្ទិត្វា បិវតោ បយោគគណនាយ អាបត្តិយោ.

៣២៩. អមជ្ជញ្ច ហោតិ មជ្ជវណ្ណំ មជ្ជគន្ធំ មជ្ជរសន្តិ លោណសោវីរកំ វា សុត្តំ វា ហោតិ. សូបសម្បាកេតិ វាសគាហាបនត្ថំ ឦសកំ មជ្ជំ បក្ខិបិត្វា សូបំ បចន្តិ, តស្មិំ អនាបត្តិ. មំសសម្បាកេបិ ឯសេវ នយោ. តេលំ បន វាតភេសជ្ជត្ថំ មជ្ជេន សទ្ធិំ បចន្តិ, តស្មិម្បិ អនតិក្ខិត្តមជ្ជេយេវ អនាបត្តិ, យំ បន អតិក្ខិត្តមជ្ជំ ហោតិ, ឯត្ថ មជ្ជស្ស វណ្ណគន្ធរសា បញ្ញាយន្តិ, តស្មិំ អាបត្តិយេវ. អមជ្ជំ អរិដ្ឋន្តិ យោ អរិដ្ឋោ មជ្ជំ ន ហោតិ, តស្មិំ អនាបត្តិ. អាមលកាទីនំយេវ កិរ រសេន អរិដ្ឋំ ករោន្តិ, សោ មជ្ជវណ្ណគន្ធរសោយេវ ហោតិ, ន ច មជ្ជំ; តំ សន្ធាយេតំ វុត្តំ. យោ បន សម្ភារបក្ខិត្តោ, សោ មជ្ជំ ហោតិ, ពីជតោ បដ្ឋាយ ន វដ្ដតិ. សេសមេត្ថ ឧត្តានមេវ. ឯឡកលោមសមុដ្ឋានំ – កិរិយំ, នោសញ្ញាវិមោក្ខំ, អចិត្តកំ, លោកវជ្ជំ, កាយកម្មំ អកុសលចិត្តំ, តិវេទនន្តិ. វត្ថុអជាននតាយ ចេត្ថ អចិត្តកតា វេទិតព្ពា, អកុសលេនេវ បាតព្ពតាយ លោកវជ្ជតាតិ.

សុរាបានសិក្ខាបទំ បឋមំ.

២. អង្គុលិបតោទកសិក្ខាបទវណ្ណនា

៣៣០. ទុតិយេ – អង្គុលិបតោទកេនាតិ អង្គុលីហិ ឧបកច្ឆកាទិឃដ្ដនំ វុច្ចតិ. ឧត្តសន្តោតិ អតិហាសេន កិលមន្តោ. អនស្សាសកោតិ ឧបច្ឆិន្នអស្សាសបស្សាសសញ្ចារោ ហុត្វា. អនុបសម្បន្នំ កាយេន កាយន្តិ ឯត្ថ ភិក្ខុនីបិ អនុបសម្បន្នដ្ឋានេ ឋិតា, តម្បិ ខិឌ្ឌាធិប្បាយេន ផុសន្តស្ស ទុក្កដំ. សេសមេត្ថ ឧត្តានមេវ.

បឋមបារាជិកសមុដ្ឋានំ – កិរិយំ, សញ្ញាវិមោក្ខំ, សចិត្តកំ, លោកវជ្ជំ, កាយកម្មំ, អកុសលចិត្តំ, ទ្វិវេទនន្តិ.

អង្គុលិបតោទកសិក្ខាបទំ ទុតិយំ.

៣. ហសធម្មសិក្ខាបទវណ្ណនា

៣៣៥. តតិយេ – អប្បកតញ្ញុនោតិ យំ ភគវតា បកតំ បញ្ញត្តំ, តំ ន ជានន្តីតិ អត្ថោ.

៣៣៦. ឧទកេ ហសធម្មេតិ ឧទកកីឡិកា វុច្ចតិ. ឧបរិគោប្ផកេតិ គោប្ផកានំ ឧបរិភាគប្បមាណេ. ហសាធិប្បាយោតិ កីឡាធិប្បាយោ. និមុជ្ជតិ វាតិអាទីសុ និមុជ្ជនត្ថាយ ឱរោហន្តស្ស បទវារេ បទវារេ ទុក្កដំ. និមុជ្ជនុម្មុជ្ជនេសុ បយោគេ បយោគេ បាចិត្តិយំ. និមុជ្ជិត្វា អន្តោឧទកេយេវ គច្ឆន្តស្ស ហត្ថវារបទវារេសុ សព្ពត្ថ បាចិត្តិយំ. បលវតីតិ តរតិ. ហត្ថេហិ តរន្តស្ស ហត្ថវារេ ហត្ថវារេ បាចិត្តិយំ. បាទេសុបិ ឯសេវ នយោ. យេន យេន អង្គេន តរតិ, តស្ស តស្ស បយោគេ បយោគេ បាចិត្តិយំ. តីរតោ វា រុក្ខតោ វា ឧទកេ បតតិ, បាចិត្តិយមេវ. នាវាយ កីឡតីតិ ផិយារិត្តាទីហិ នាវំ បាជេន្តោ វា តីរេ ឧស្សារេន្តោ វា នាវាយ កីឡតិ, ទុក្កដំ.

ហត្ថេន វាតិអាទីសុបិ បយោគេ បយោគេ ទុក្កដំ. កេចិ ហត្ថេន ឧទកេ ខិត្តាយ កថលាយ បតនុប្បតនវារេសុ ទុក្កដំ វទន្តិ, តំ ន គហេតព្ពំ. តត្ថ ហិ ឯកបយោគត្តា ឯកមេវ ទុក្កដំ, អបិច ឧបរិគោប្ផកេ វុត្តានិ ឧម្មុជ្ជនាទីនិ ឋបេត្វា អញ្ញេន យេន កេនចិ អាការេន ឧទកំ ឱតរិត្វា វា អនោតរិត្វា វា យត្ថ កត្ថចិ ឋិតំ ឧទកំ អន្តមសោ ពិន្ទុំ គហេត្វា ខិបនកីឡាយបិ កីឡន្តស្ស ទុក្កដមេវ, អត្ថជោតកំ បន អក្ខរំ លិខិតុំ វដ្ដតិ, អយមេត្ថ វិនិច្ឆយោ. សេសមេត្ថ ឧត្តានមេវ.

បឋមបារាជិកសមុដ្ឋានំ – កិរិយំ, សញ្ញាវិមោក្ខំ, សចិត្តកំ, លោកវជ្ជំ, កាយកម្មំ, អកុសលចិត្តំ, តិវេទនន្តិ.

ហសធម្មសិក្ខាបទំ តតិយំ.

៤. អនាទរិយសិក្ខាបទវណ្ណនា

៣៤២. ចតុត្ថេ – កថាយំ នស្សេយ្យាតិ កថំ អយំ ធម្មោ តន្តិ បវេណី នស្សេយ្យ. តំ វា ន សិក្ខិតុកាមោតិ យេន បញ្ញត្តេន វុច្ចតិ, តំ បញ្ញត្តំ ន សិក្ខិតុកាមោ. អបញ្ញត្តេនាតិ សុត្តេ វា អភិធម្មេ វា អាគតេន.

៣៤៤. ឯវំ អម្ហាកំ អាចរិយានំ ឧគ្គហោតិ ឯត្ថ គារយ្ហោ អាចរិយុគ្គហោ ន គហេតព្ពោ; បវេណិយា អាគតោ អាចរិយុគ្គហោវ គហេតព្ពោ. កុរុន្ទិយំ បន ‘‘លោកវជ្ជេ អាចរិយុគ្គហោ ន វដ្ដតិ, បណ្ណត្តិវជ្ជេ បន វដ្ដតី’’តិ វុត្តំ. មហាបច្ចរិយំ ‘‘សុត្តំ សុត្តានុលោមញ្ច ឧគ្គហិតកានំយេវ អាចរិយានំ ឧគ្គហោ បមាណំ, អជានន្តានំ កថា អប្បមាណន្តិ វុត្តំ. តំ សព្ពំ បវេណិយា អាគតេសមោធានំ គច្ឆតិ. សេសំ ឧត្តានមេវាតិ.

តិសមុដ្ឋានំ – កាយចិត្តតោ វាចាចិត្តតោ កាយវាចាចិត្តតោ ច សមុដ្ឋាតិ, កិរិយំ, សញ្ញាវិមោក្ខំ, សចិត្តកំ, លោកវជ្ជំ, កាយកម្មំ, វចីកម្មំ, អកុសលចិត្តំ, ទុក្ខវេទនន្តិ.

អនាទរិយសិក្ខាបទំ ចតុត្ថំ.

៥. ភិំសាបនសិក្ខាបទវណ្ណនា

៣៤៥. បញ្ចមេ – រូបូបហារាទយោ មនុស្សវិគ្គហេ វុត្តនយេនេវ វេទិតព្ពា. សេសំ ឧត្តានមេវ. សមុដ្ឋានាទីនិ អនាទរិយសទិសានេវាតិ.

ភិំសាបនសិក្ខាបទំ បញ្ចមំ.

៦. ជោតិសិក្ខាបទវណ្ណនា

៣៥០. ឆដ្ឋេ – ភគ្គាតិ ជនបទស្ស នាមំ. សំសុមារគិរន្តិ នគរស្ស. ភេសកឡាវនន្តិ តន្និស្សិតវនស្ស. តំ បន មិគានំ ផាសុវិហារត្ថាយ ទិន្នត្តា មិគទាយោតិ វុច្ចតិ. សមាទហិត្វាតិ ជាលេត្វា. បរិបាតេសីតិ អនុពន្ធិ.

៣៥២. បទីបេបីតិ បទីបុជ្ជលនេបិ. ជោតិកេបីតិ បត្តបចនសេទកម្មាទីសុ ជោតិករណេ. តថារូបបច្ចយាតិ បទីបាទិបច្ចយា.

៣៥៤-៥. សយំ សមាទហតីតិ ឯត្ថ ជោតិំ សមាទហិតុកាមតាយ អរណិសណ្ឋបនតោ បដ្ឋាយ យាវ ជាលា ន ឧដ្ឋហតិ, តាវ សព្ពបយោគេសុ ទុក្កដំ. បដិលាតំ ឧក្ខិបតីតិ ទយ្ហមានំ អលាតំ បតិតំ ឧក្ខិបតិ, បុន យថាឋានេ ឋបេតីតិ អត្ថោ. ឯវំ អវិជ្ឈាតំ ឧក្ខិបិត្វា បក្ខិបន្តស្សេវ ទុក្កដំ, វិជ្ឈាតំ បុន ជាលាបេន្តស្ស បាចិត្តិយមេវ.

៣៥៦. តថារូបបច្ចយាតិ ឋបេត្វា បទីបាទីនិ អញ្ញេនបិ តថារូបេន បច្ចយេន សមាទហន្តស្ស អនាបត្តិ. អាបទាសូតិ ទុដ្ឋវាឡមិគអមនុស្សេហិ ឧបទ្ទវោ ហោតិ, តត្ថ សមាទហន្តស្សាបិ អនាបត្តិ. សេសំ ឧត្តានមេវាតិ. ឆសមុដ្ឋានំ – កិរិយំ, នោសញ្ញាវិមោក្ខំ, អចិត្តកំ, បណ្ណត្តិវជ្ជំ, កាយកម្មំ, វចីកម្មំ, តិចិត្តំ, តិវេទនន្តិ.

ជោតិសិក្ខាបទំ ឆដ្ឋំ.

៧. នហានសិក្ខាបទវណ្ណនា

៣៦៤. សត្តមេ – ចុណ្ណេន វា មត្តិកាយ វាតិ ឯត្ថ ចុណ្ណមត្តិកានំ អភិសង្ខរណកាលតោ បដ្ឋាយ សព្ពបយោគេសុ ទុក្កដំ.

៣៦៦. បារំ គច្ឆន្តោ ន្ហាយតីតិ ឯត្ថ សុក្ខាយ នទិយា វាលិកំ ឧក្កិរិត្វា កតអាវាដកេសុបិ ន្ហាយិតុំ វដ្ដតិ. អាបទាសូតិ ភមរាទីហិ អនុពទ្ធស្ស ឧទកេ និមុជ្ជិតុំ វដ្ដតីតិ. សេសមេត្ថ ឧត្តានមេវ. ឯឡកលោមសមុដ្ឋានំ – កិរិយំ, នោសញ្ញាវិមោក្ខំ, អចិត្តកំ, បណ្ណត្តិវជ្ជំ, កាយកម្មំ, តិចិត្តំ, តិវេទនន្តិ.

នហានសិក្ខាបទំ សត្តមំ.

៨. ទុព្ពណ្ណករណសិក្ខាបទវណ្ណនា

៣៦៨-៩. អដ្ឋមេ – នវំ បន ភិក្ខុនា ចីវរលាភេនាតិ ឯត្ថ អលភីតិ លភោ; លភោយេវ លាភោ. កិំ អលភិ? ចីវរំ. កីទិសំ? នវំ. ឥតិ ‘‘នវចីវរលាភេនា’’តិ វត្តព្ពេ អនុនាសិកលោបំ អកត្វា ‘‘នវចីវរលាភេនា’’តិ វុត្តំ; បដិលទ្ធនវចីវរេនាតិ អត្ថោ. មជ្ឈេ ឋិតបទទ្វយេ បនាតិ និបាតោ. ភិក្ខុនាតិ យេន លទ្ធំ តស្ស និទស្សនំ. បទភាជនេ បន ព្យញ្ជនំ អនាទិយិត្វា យំ លទ្ធំ តំ ទស្សេតុំ ‘‘ចីវរំ នាម ឆន្នំ ចីវរាន’’ន្តិអាទិ វុត្តំ. ចីវរន្តិ ឯត្ថ យំ និវាសេតុំ វា បារុបិតុំ វា សក្កា ហោតិ, តទេវ វេទិតព្ពំ. តេនេវ ‘‘វិកប្បនុបគបច្ឆិម’’ន្តិ ន វុត្តំ. កំសនីលន្តិ ចម្មការនីលំ. មហាបច្ចរិយំ បន ‘‘អយោមលំ លោហមលំ ឯតំ កំសនីលំ នាមា’’តិ វុត្តំ. បលាសនីលន្តិ យោ កោចិ នីលវណ្ណោ បណ្ណរសោ. ទុព្ពណ្ណករណំ អាទាតព្ពន្តិ ឯតំ កប្បពិន្ទុំ សន្ធាយ វុត្តំ; ន នីលាទីហិ សកលចីវរស្ស ទុព្ពណ្ណករណំ. តញ្ច បន កប្បំ អាទិយន្តេន ចីវរំ រជិត្វា ចតូសុ វា កោណេសុ តីសុ វា ទ្វីសុ វា ឯកស្មិំ វា កោណេ មោរស្ស អក្ខិមណ្ឌលមត្តំ វា មង្កុលបិដ្ឋិមត្តំ វា អាទាតព្ពំ. មហាបច្ចរិយំ ‘‘បត្តេ វា គណ្ឋិយំ វា ន វដ្ដតី’’តិ វុត្តំ. មហាអដ្ឋកថាយំ បន ‘‘វដ្ដតិយេវា’’តិ វុត្តំ. បាឡិកប្បកណ្ណិកកប្បាទយោ បន សព្ពត្ថ បដិសិទ្ធា, តស្មា ឋបេត្វា ឯកំ វដ្ដពិន្ទុំ អញ្ញេន កេនចិបិ វិការេន កប្បោ ន កាតព្ពោ.

៣៧១. អគ្គឡេតិអាទីសុ ឯតានិ អគ្គឡាទីនិ កប្បកតចីវរេ បច្ឆា អារោបេត្វា កប្បករណកិច្ចំ នត្ថិ. សេសំ ឧត្តានមេវ. ឯឡកលោមសមុដ្ឋានំ – កិរិយាកិរិយំ, នោសញ្ញាវិមោក្ខំ, អចិត្តកំ, បណ្ណត្តិវជ្ជំ; កាយកម្មំ, តិចិត្តំ, តិវេទនន្តិ.

ទុព្ពណ្ណករណសិក្ខាបទំ អដ្ឋមំ.

៩. វិកប្បនសិក្ខាបទវណ្ណនា

៣៧៤. នវមេ – តស្ស វា អទិន្នន្តិ ចីវរសាមិកស្ស ‘‘បរិភុញ្ជ វា វិស្សជ្ជេហិ វា យថាបច្ចយំ វា ករោហី’’តិ ឯវំ វត្វា អទិន្នំ. តស្ស វា អវិស្សសន្តោតិ យេន វិនយកម្មំ កតំ, តស្ស អវិស្សាសេន វា. តេន បន ទិន្នំ វា តស្ស វិស្សាសេន វា បរិភុញ្ជន្តស្ស អនាបត្តិ. សេសមេត្ថ តិំសកវណ្ណនាយំ វុត្តនយត្តា ឧត្តានមេវាតិ. កថិនសមុដ្ឋានំ – កាយវាចតោ កាយវាចាចិត្តតោ ច សមុដ្ឋាតិ, កិរិយាកិរិយំ, នោសញ្ញាវិមោក្ខំ, អចិត្តកំ, បណ្ណត្តិវជ្ជំ, កាយកម្មំ, វចីកម្មំ, តិចិត្តំ, តិវេទនន្តិ.

វិកប្បនសិក្ខាបទំ នវមំ.

១០. ចីវរាបនិធានសិក្ខាបទវណ្ណនា

៣៧៧-៨១. ទសមេ – អបនិធេន្តីតិ អបនេត្វា និធេន្តិ. ហសាបេក្ខោតិ ហសាធិប្បាយោ. អញ្ញំ បរិក្ខារន្តិ បាឡិយា អនាគតំ បត្តត្ថវិកាទិំ. ធម្មិំ កថំ កត្វាតិ ‘‘សមណេន នាម អនិហិតបរិក្ខារេន ភវិតុំ ន វដ្ដតី’’តិ ឯវំ ធម្មកថំ កថេត្វា ទស្សាមីតិ និក្ខិបតោ អនាបត្តិ. សេសមេត្ថ ឧត្តានមេវ. តិសមុដ្ឋានំ – កិរិយំ, សញ្ញាវិមោក្ខំ, សចិត្តកំ, លោកវជ្ជំ, កាយកម្មំ, វចីកម្មំ, អកុសលចិត្តំ, តិវេទនន្តិ.

ចីវរាបនិធានសិក្ខាបទំ ទសមំ.

សមត្តោ វណ្ណនាក្កមេន សុរាបានវគ្គោ ឆដ្ឋោ.