៤. កាណមាតាសិក្ខាបទវណ្ណនា

២៣០. ចតុត្ថសិក្ខាបទេ – កាណមាតាតិ កាណាយ មាតា. សា កិរស្សា ធីតា អភិរូបា អហោសិ, យេ យេ តំ បស្សន្តិ, តេ តេ រាគេន កាណា ហោន្តិ, រាគន្ធា ហោន្តីតិ អត្ថោ. តស្មា បរេសំ កាណភាវករណតោ ‘‘កាណា’’តិ វិស្សុតា អហោសិ. តស្សា វសេន មាតាបិស្សា ‘‘កាណមាតា’’តិ បាកដា ជាតា. អាគតន្តិ អាគមនំ. កិស្មិំ វិយាតិ កីទិសំ វិយ; លជ្ជនកំ វិយ ហោតីតិ អធិប្បាយោ. រិត្តហត្ថំ គន្តុន្តិ រិត្តា ហត្ថា អស្មិំ គមនេ តទិទំ រិត្តហត្ថំ, តំ រិត្តហត្ថំ គមនំ គន្តុំ លជ្ជនកំ វិយ ហោតីតិ វុត្តំ ហោតិ. បរិក្ខយំ អគមាសីតិ ឧបាសិកា អរិយសាវិកា ភិក្ខូ ទិស្វា សន្តំ អទាតុំ ន សក្កោតិ, តស្មា តាវ ទាបេសិ, យាវ សព្ពំ បរិក្ខយំ អគមាសិ. ធម្មិយា កថាយាតិ ឯត្ថ កាណាបិ មាតុ អត្ថាយ ទេសិយមានំ ធម្មំ សុណន្តី ទេសនាបរិយោសានេ សោតាបន្នា អហោសិ. ឧដ្ឋាយាសនា បក្កាមីតិ អាសនតោ ឧដ្ឋហិត្វា គតោ. សោបិ បុរិសោ ‘‘សត្ថា កិរ កាណមាតាយ និវេសនំ អគមាសី’’តិ សុត្វា កាណំ អានេត្វា បកតិដ្ឋានេយេវ ឋបេសិ.

២៣១. ឥមស្មិំ បន វត្ថុស្មិំ ឧប្បន្នមត្តេ អប្បញ្ញត្តេយេវ សិក្ខាបទេ បាថេយ្យវត្ថុ ឧទបាទិ, តស្មា អនន្តរមេវ ចេតំ ទស្សេតុំ ‘‘តេន ខោ បន សមយេនា’’តិអាទិ វុត្តំ. សោបិ ច ឧបាសកោ អរិយសាវកត្តា សព្ពមេវ ទាបេសិ. តេន វុត្តំ – ‘‘បរិក្ខយំ អគមាសី’’តិ.

២៣៣. យំកិញ្ចិ បហេណកត្ថាយាតិ បណ្ណាការត្ថាយ បដិយត្តំ យំកិញ្ចិ អតិរសកមោទកសក្ខលិកាទិ សព្ពំ ឥធ បូវោត្វេវ សង្ខ្យំ គច្ឆតិ. យំកិញ្ចិ បាថេយ្យត្ថាយាតិ មគ្គំ គច្ឆន្តានំ អន្តរាមគ្គត្ថាយ បដិយត្តំ យំកិញ្ចិ ពទ្ធសត្តុអពទ្ធសត្តុតិលតណ្ឌុលាទិ សព្ពំ ឥធ មន្ថោត្វេវ សង្ខ្យំ គច្ឆតិ. តតោ ចេ ឧត្តរិន្តិ សចេបិ តតិយំ បត្តំ ថូបីកតំ គណ្ហាតិ, បូវគណនាយ បាចិត្តិយំ.

ទ្វត្តិបត្តបូរេ បដិគ្គហេត្វាតិ មុខវដ្ដិយា ហេដ្ឋិមលេខាយ សមបូរេ បត្តេ គហេត្វា. អមុត្រ មយា ទ្វត្តិបត្តបូរាតិ ឯត្ថ សចេ ទ្វេ គហិតា, ‘‘អត្រ មយា ទ្វេ បត្តបូរា បដិគ្គហិតា, ត្វំ ឯកំ គណ្ហេយ្យាសី’’តិ វត្តព្ពំ. តេនាបិ អញ្ញំ បស្សិត្វា ‘‘បឋមំ អាគតេន ទ្វេ បត្តបូរា គហិតា, មយា ឯកោ, មា ត្វំ គណ្ហី’’តិ វត្តព្ពំ. យេន បឋមំ ឯកោ គហិតោ, តស្សាបិ បរម្បរារោចនេ ឯសេវ នយោ. យេន បន សយមេវ តយោ គហិតា, តេន អញ្ញំ ទិស្វា ‘‘មា ខោ ឯត្ថ បដិគ្គណ្ហិ’’ ច្ចេវ វត្តព្ពំ. បដិក្កមនំ នីហរិត្វាតិ អាសនសាលំ ហរិត្វា, អាសនសាលំ គច្ឆន្តេន ច ឆឌ្ឌិតសាលា ន គន្តព្ពា. យត្ថ មហា ភិក្ខុសង្ឃោ និសីទតិ, តត្ថ គន្តព្ពំ. មហាបច្ចរិយំ បន វុត្តំ ‘‘យា លទ្ធដ្ឋានតោ អាសន្នា អាសនសាលា, តត្ថ គន្តព្ពំ. អត្តនោ ‘សន្ទិដ្ឋានំ វា សម្ភត្តានំ វា ឯកនិកាយិកានំ វា ទស្សាមី’តិ អញ្ញត្ថ គន្តុំ ន លព្ភតិ. សចេ បនស្ស និពទ្ធនិសីទនដ្ឋានំ ហោតិ, ទូរម្បិ គន្តុំ វដ្ដតី’’តិ.

សំវិភជិតព្ពន្តិ សចេ តយោ បត្តបូរា គហិតា, ឯកំ អត្តនោ ឋបេត្វា ទ្វេ ភិក្ខុសង្ឃស្ស ទាតព្ពា. សច្ចេ ទ្វេ គហិតា, ឯកំ អត្តនោ ឋបេត្វា ឯកោ សង្ឃស្ស ទាតព្ពោ, យថាមិត្តំ បន ទាតុំ ន លព្ភតិ. យេន ឯកោ គហិតោ, ន តេន កិញ្ចិ អកាមា ទាតព្ពំ, យថារុចិ កាតព្ពំ.

២៣៥. គមនេ បដិប្បស្សទ្ធេតិ អន្តរាមគ្គេ ឧបទ្ទវំ វា ទិស្វា អនត្ថិកតាយ វា ‘‘មយំ ឥទានិ ន បេសិស្សាម, ន គមិស្សាមា’’តិ ឯវំ គមនេ បដិប្បស្សទ្ធេ ឧបច្ឆិន្នេ. ញាតកានំ បវារិតានន្តិ ឯតេសំ ពហុម្បិ ទេន្តានំ បដិគ្គណ្ហន្តស្ស អនាបត្តិ. អដ្ឋកថាសុ បន ‘‘តេសម្បិ បាថេយ្យបហេណកត្ថាយ បដិយត្តតោ បមាណមេវ វដ្ដតី’’តិ វុត្តំ. សេសំ ឧត្តានមេវ.

ឆសមុដ្ឋានំ – កិរិយំ, នោសញ្ញាវិមោក្ខំ, អចិត្តកំ, បណ្ណត្តិវជ្ជំ, កាយកម្មំ, វចីកម្មំ, តិចិត្តំ, តិវេទនន្តិ.

កាណមាតាសិក្ខាបទំ ចតុត្ថំ.