២. អត្ថង្គតសិក្ខាបទវណ្ណនា

១៥៣. ទុតិយសិក្ខាបទេ – បរិយាយេនាតិ វារេន, បដិបាដិយាតិ អត្ថោ. អធិចេតសោតិ អធិចិត្តវតោ, សព្ពចិត្តានំ អធិកេន អរហត្តផលចិត្តេន សមន្នាគតស្សាតិ អត្ថោ. អប្បមជ្ជតោតិ នប្បមជ្ជតោ, អប្បមាទេន កុសលានំ ធម្មានំ សាតច្ចកិរិយាយ សមន្នាគតស្សាតិ វុត្តំ ហោតិ. មុនិនោតិ ‘‘យោ មុនាតិ ឧភោ លោកេ, មុនិ តេន បវុច្ចតី’’តិ (ធ. ប. ២៦៩) ឯវំ ឧភយលោកមុននេន វា, មោនំ វុច្ចតិ ញាណំ, តេន ញាណេន សមន្នាគតត្តា វា ខីណាសវោ មុនិ នាម វុច្ចតិ, តស្ស មុនិនោ. មោនបថេសុ សិក្ខតោតិ អរហត្តញាណសង្ខាតស្ស មោនស្ស បថេសុ សត្តតិំសពោធិបក្ខិយធម្មេសុ តីសុ វា សិក្ខាសុ សិក្ខតោ. ឥទញ្ច បុព្ពភាគបដិបទំ គហេត្វា វុត្តំ, តស្មា ឯវំ បុព្ពភាគេ សិក្ខតោ ឥមាយ សិក្ខាយ មុនិភាវំ បត្តស្ស មុនិនោតិ ឯវមេត្ថ អត្ថោ ទដ្ឋព្ពោ. សោកា ន ភវន្តិ តាទិនោតិ តាទិសស្ស ខីណាសវមុនិនោ អព្ភន្តរេ ឥដ្ឋវិយោគាទិវត្ថុកា សោកា ន សន្តិ. អថ វា តាទិនោតិ តាទិលក្ខណសមន្នាគតស្ស ឯវរូបស្ស មុនិនោ សោកា ន ភវន្តីតិ អយមេត្ថ អត្ថោ. ឧបសន្តស្សាតិ រាគាទីនំ ឧបសមេន ឧបសន្តស្ស. សទា សតីមតោតិ សតិវេបុល្លប្បត្តត្តា និច្ចកាលំ សតិយា អវិរហិតស្ស. អាកាសេ អន្តលិក្ខេតិ អន្តលិក្ខសង្ខាតេ អាកាសេ, ន កសិណុគ្ឃាដិមេ, ន បន រូបបរិច្ឆេទេ. ចង្កមតិបិ តិដ្ឋតិបីតិ តាសំ ភិក្ខុនីនំ កថំ សុត្វា ‘‘ឥមា ភិក្ខុនិយោ មំ ‘ឯត្តកមេវ អយំ ជានាតី’តិ អវមញ្ញន្តិ, ហន្ទ ទានិ ឯតាសំ អត្តនោ អានុភាវំ ទស្សេមី’’តិ ធម្មពហុមានំ ឧប្បាទេត្វា អភិញ្ញាបាទកំ ចតុត្ថជ្ឈានំ សមាបជ្ជិត្វា វុដ្ឋាយ ឯវរូបំ ឥទ្ធិបាដិហារិយំ ទស្សេសិ – ‘‘អាកាសេ អន្តលិក្ខេ ចង្កមតិបិ…បេ… អន្តរធាយតិបី’’តិ. តត្ថ អន្តរធាយតិបីតិ អន្តរធាយតិបិ អទស្សនម្បិ គច្ឆតីតិ អត្ថោ. តញ្ចេវ ឧទានំ ភណតិ អញ្ញញ្ច ពហុំ ពុទ្ធវចនន្តិ ថេរោ កិរ អត្តនោ ភាតុថេរស្ស សន្តិកេ –

‘‘បទុមំ យថា កោកនុទំ សុគន្ធំ,

បាតោ សិយា ផុល្លមវីតគន្ធំ;

អង្គីរសំ បស្ស វិរោចមានំ,

តបន្តមាទិច្ចមិវន្តលិក្ខេ’’តិ. (សំ. និ. ១.១២៣);

ឥមំ គាថំ ឧទ្ទិសាបេត្វា ចត្តារោ មាសេ សជ្ឈាយិ. ន ច បគុណំ កត្តុមសក្ខិ. តតោ នំ ថេរោ ‘‘អភព្ពោ ត្វំ ឥមស្មិំ សាសនេ’’តិ វិហារា និក្កឌ្ឍាបេសិ, សោ រោទមានោ ទ្វារកោដ្ឋកេ អដ្ឋាសិ. អថ ភគវា ពុទ្ធចក្ខុនា វេនេយ្យសត្តេ ឱលោកេន្តោ តំ ទិស្វា វិហារចារិកំ ចរមានោ វិយ តស្ស សន្តិកំ គន្ត្វា ‘‘ចូឡបន្ថក, កស្មា រោទសី’’តិ អាហ. សោ តមត្ថំ អារោចេសិ. អថស្ស ភគវា សុទ្ធំ បិលោតិកខណ្ឌំ ទត្វា ‘‘ឥទំ ‘រជោហរណំ រជោហរណ’ន្តិ បរិមជ្ជាហី’’តិ អាហ. សោ ‘‘សាធូ’’តិ សម្បដិច្ឆិត្វា អត្តនោ និវាសដ្ឋានេ និសីទិត្វា តស្ស ឯកមន្តំ បរិមជ្ជិ, បរិមជ្ជិតដ្ឋានំ កាឡកមហោសិ. សោ ‘‘ឯវំ បរិសុទ្ធម្បិ នាម វត្ថំ ឥមំ អត្តភាវំ និស្សាយ កាឡកំ ជាត’’ន្តិ សំវេគំ បដិលភិត្វា វិបស្សនំ អារភិ. អថស្ស ភគវា អារទ្ធវីរិយភាវំ ញត្វា ‘‘អធិចេតសោ’’តិ ឥមំ ឱភាសគាថំ អភាសិ. ថេរោ គាថាបរិយោសានេ អរហត្តំ បាបុណិ. តស្មា ថេរោ បកតិយាវ ឥមំ គាថំ មមាយតិ, សោ តំ ឥមិស្សា គាថាយ មមាយនភាវំ ជានាបេតុំ តំយេវ ភណតិ. អញ្ញញ្ច អន្តរន្តរា អាហរិត្វា ពហុំ ពុទ្ធវចនំ. តេន វុត្តំ – ‘‘តញ្ចេវ ឧទានំ ភណតិ, អញ្ញញ្ច ពហុំ ពុទ្ធវចន’’ន្តិ.

១៥៦. ឯកតោ ឧបសម្បន្នាយាតិ ភិក្ខុនិសង្ឃេ ឧបសម្បន្នាយ, ភិក្ខុសង្ឃេ បន ឧបសម្បន្នំ ឱវទន្តស្ស បាចិត្តិយំ. សេសមេត្ថ ឧត្តានមេវ. ឥទម្បិ ច បទសោធម្មសមុដ្ឋានមេវ.

អត្ថង្គតសិក្ខាបទំ ទុតិយំ.