៩. មហល្លកវិហារសិក្ខាបទវណ្ណនា

១៣៥. នវមសិក្ខាបទេ – យាវ ទ្វារកោសាតិ ឯត្ថ ទ្វារកោសោ នាម បិដ្ឋសង្ឃាដស្ស សមន្តា កវាដវិត្ថារប្បមាណោ ឱកាសោ. មហាបច្ចរិយំ បន ‘‘ទ្វារពាហតោ បដ្ឋាយ ទិយឌ្ឍោ ហត្ថោ’’តិ វុត្តំ. កុរុន្ទិយំ បន ‘‘ទ្វារស្ស ឧភោសុ បស្សេសុ កវាដប្បមាណ’’ន្តិ. មហាអដ្ឋកថាយំ ‘‘កវាដំ នាម ទិយឌ្ឍហត្ថម្បិ ហោតិ ទ្វិហត្ថម្បិ អឌ្ឍតេយ្យហត្ថម្បី’’តិ វុត្តំ, តំ សុវុត្តំ. តទេវ ហិ សន្ធាយ ភគវតាបិ ‘‘បិដ្ឋសង្ឃាដស្ស សមន្តា ហត្ថបាសា’’តិ អយំ ឧក្កដ្ឋនិទ្ទេសោ កតោ. អគ្គឡដ្ឋបនាយាតិ សកវាដកទ្វារពន្ធដ្ឋបនាយ; សកវាដកស្ស ទ្វារពន្ធស្ស និច្ចលភាវត្ថាយាតិ អត្ថោ. ទ្វារដ្ឋបនាយាតិ ឥទម្បិ ហិ បទភាជនំ ឥមមេវត្ថំ សន្ធាយ ភាសិតំ. អយំ បនេត្ថ អធិប្បាយោ – កវាដញ្ហិ លហុបរិវដ្ដកំ វិវរណកាលេ ភិត្តិំ អាហនតិ, បិទហនកាលេ ទ្វារពន្ធំ. តេន អាហននេន ភិត្តិ កម្បតិ, តតោ មត្តិកា ចលតិ, ចលិត្វា សិថិលា វា ហោតិ បតតិ វា. តេនាហ ភគវា ‘‘យាវ ទ្វារកោសា អគ្គឡដ្ឋបនាយា’’តិ. តត្ថ កិញ្ចាបិ ‘‘ឥទំ នាម កត្តព្ព’’ន្តិ នេវ មាតិកាយំ ន បទភាជនេ វុត្តំ, អដ្ឋុប្បត្តិយំ បន ‘‘បុនប្បុនំ ឆាទាបេសិ បុនប្បុនំ លេបាបេសី’’តិ អធិការតោ យាវ ទ្វារកោសា អគ្គឡដ្ឋបនាយ បុនប្បុនំ លិម្បិតព្ពោ វា លេបាបេតព្ពោ វាតិ ឯវមត្ថោ ទដ្ឋព្ពោ.

យំ បន បទភាជនេ ‘‘បិដ្ឋសង្ឃាដស្ស សមន្តា ហត្ថបាសា’’តិ វុត្តំ. តត្ថ យស្ស វេមជ្ឈេ ទ្វារំ ហោតិ, ឧបរិភាគេ ឧច្ចា ភិត្តិ, តស្ស តីសុ ទិសាសុ សមន្តា ហត្ថបាសា ឧបចារោ ហោតិ, ខុទ្ទកស្ស វិហារស្ស ទ្វីសុ ទិសាសុ ឧបចារោ ហោតិ. តត្រាបិ យំ ភិត្តិំ វិវរិយមានំ កវាដំ អាហនតិ, សា អបរិបូរឧបចារាបិ ហោតិ. ឧក្កដ្ឋបរិច្ឆេទេន បន តីសុ ទិសាសុ សមន្តា ហត្ថបាសា ទ្វារស្ស និច្ចលភាវត្ថាយ លេបោ អនុញ្ញាតោ. សចេ បនស្ស ទ្វារស្ស អធោភាគេបិ លេបោកាសោ អត្ថិ, តម្បិ លិម្បិតុំ វដ្ដតិ. អាលោកសន្ធិបរិកម្មាយាតិ ឯត្ថ អាលោកសន្ធីតិ វាតបានកវាដកា វុច្ចន្តិ, តេបិ វិវរណកាលេ វិទត្ថិមត្តម្បិ អតិរេកម្បិ ភិត្តិប្បទេសំ បហរន្តិ. ឧបចារោ បនេត្ថ សព្ពទិសាសុ លព្ភតិ, តស្មា សព្ពទិសាសុ កវាដវិត្ថារប្បមាណោ ឱកាសោ អាលោកសន្ធិបរិកម្មត្ថាយ លិម្បិតព្ពោ វា លេបាបេតព្ពោ វាតិ អយមេត្ថ អធិប្បាយោ.

សេតវណ្ណន្តិអាទិកំ ន មាតិកាយ បទភាជនំ. ឥមិនា ហិ វិហារស្ស ភារិកត្តំ នាម នត្ថីតិ បទភាជនេយេវ អនុញ្ញាតំ, តស្មា សព្ពមេតំ យថាសុខំ កត្តព្ពំ.

ឯវំ លេបកម្មេ យំ កត្តព្ពំ, តំ ទស្សេត្វា បុន ឆទនេ កត្តព្ពំ ទស្សេតុំ ‘‘ទ្វត្តិច្ឆទនស្សា’’តិអាទិ វុត្តំ. តត្ថ ទ្វត្តិច្ឆទនស្ស បរិយាយន្តិ ឆទនស្ស ទ្វត្តិបរិយាយំ; បរិយាយោ វុច្ចតិ បរិក្ខេបោ, បរិក្ខេបទ្វយំ វា បរិក្ខេបត្តយំ វា អធិដ្ឋាតព្ពន្តិ អត្ថោ. អប្បហរិតេ ឋិតេនាតិ អហរិតេ ឋិតេន. ហរិតន្តិ ចេត្ថ សត្តធញ្ញភេទំ បុព្ពណ្ណំ មុគ្គមាសតិលកុលត្ថអលាពុកុម្ភណ្ឌាទិភេទញ្ច អបរណ្ណំ អធិប្បេតំ. តេនេវាហ – ‘‘ហរិតំ នាម បុព្ពណ្ណំ អបរណ្ណ’’ន្តិ.

សចេ ហរិតេ ឋិតោ អធិដ្ឋាតិ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សាតិ ឯត្ថ បន យស្មិម្បិ ខេត្តេ វុត្តំ ពីជំ ន តាវ សម្បជ្ជតិ, វស្សេ វា បន បតិតេ សម្បជ្ជិស្សតិ, តម្បិ ហរិតសង្ខ្យមេវ គច្ឆតិ. តស្មា ឯវរូបេ ខេត្តេបិ ឋិតេន ន អធិដ្ឋាតព្ពំ, អហរិតេយេវ ឋិតេន អធិដ្ឋាតព្ពំ. តត្រាបិ អយំ បរិច្ឆេទោ, បិដ្ឋិវំសស្ស វា កូដាគារកណ្ណិកាយ វា ឧបរិ ថុបិកាយ វា បស្សេ និសិន្នោ ឆទនមុខវដ្ដិអន្តេន ឱលោកេន្តោ យស្មិំ ភូមិភាគេ ឋិតំ បស្សតិ, យស្មិញ្ច ភូមិភាគេ ឋិតោ, តំ ឧបរិ និសិន្នកំ បស្សតិ, តស្មិំ ឋានេ អធិដ្ឋាតព្ពំ. តស្ស អន្តោ អហរិតេបិ ឋត្វា អធិដ្ឋាតុំ ន លព្ភតិ. កស្មា? វិហារស្ស ហិ បតន្តស្ស អយំ បតនោកាសោតិ.

១៣៦. មគ្គេន ឆាទេន្តស្សាតិ ឯត្ថ មគ្គេន ឆាទនំ នាម អបរិក្ខិបិត្វា ឧជុកមេវ ឆាទនំ; តំ ឥដ្ឋកសិលាសុធាហិ លព្ភតិ. ទ្វេ មគ្គេ អធិដ្ឋហិត្វាតិ ទ្វេ មគ្គា សចេ ទុច្ឆន្នា ហោន្តិ, អបនេត្វាបិ បុនប្បុនំ ឆាទេតុំ លព្ភតិ, តស្មា យថា ឥច្ឆតិ; តថា ទ្វេ មគ្គេ អធិដ្ឋហិត្វា តតិយំមគ្គំ ‘‘ឥទានិ ឯវំ ឆាទេហី’’តិ អាណាបេត្វា បក្កមិតព្ពំ. បរិយាយេនាតិ បរិក្ខេបេន. ឯវំឆទនំ បន តិណបណ្ណេហិ លព្ភតិ. តស្មា ឥធាបិ យថា ឥច្ឆតិ តថា ទ្វេ បរិយាយេ អធិដ្ឋហិត្វា តតិយំ បរិយាយំ ‘‘ឥទានិ ឯវំ ឆាទេហី’’តិ អាណាបេត្វា បក្កមិតព្ពំ. សចេ ន បក្កមតិ, តុណ្ហីភូតេន ឋាតព្ពំ. សព្ពម្បិ ចេតំ ឆទនំ ឆទនូបរិ វេទិតព្ពំ. ឧបរូបរិច្ឆន្នោ ហិ វិហារោ ចិរំ អនោវស្សកោ ហោតីតិ មញ្ញមានា ឯវំ ឆាទេន្តិ. តតោ ចេ ឧត្តរិន្តិ តិណ្ណំ មគ្គានំ វា បរិយាយានំ វា ឧបរិ ចតុត្ថេ មគ្គេ វា បរិយាយេ វា.

១៣៧. ករឡេ ករឡេតិ តិណមុដ្ឋិយំ តិណមុដ្ឋិយំ. សេសមេត្ថ ឧត្តានមេវាតិ. ឆសមុដ្ឋានំ – កិរិយំ, នោសញ្ញាវិមោក្ខំ, អចិត្តកំ, បណ្ណត្តិវជ្ជំ, កាយកម្មំ, វចីកម្មំ, តិចិត្តំ, តិវេទនន្តិ.

មហល្លកវិហារសិក្ខាបទំ នវមំ.