៨. ភូតារោចនសិក្ខាបទវណ្ណនា

៦៧. អដ្ឋមសិក្ខាបទេ – វត្ថុកថាយ តាវ យំ វត្តព្ពំ សិយា, តំ សព្ពំ ចតុត្ថបារាជិកវណ្ណនាយំ វុត្តនយមេវ. អយមេវ ហិ វិសេសោ – តត្ថ អភូតំ អារោចេសុំ, ឥធ ភូតំ. ភូតម្បិ បុថុជ្ជនា អារោចេសុំ, ន អរិយា. អរិយានញ្ហិ បយុត្តវាចា នាម នត្ថិ, អត្តនោ គុណេ អារោចយមានេ បន អញ្ញេ ន បដិសេធេសុំ, តថាឧប្បន្នេ ច បច្ចយេ សាទិយិំសុ, តថាឧប្បន្នភាវំ អជានន្តា.

‘‘អថ ខោ តេ ភិក្ខូ ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុ’’ន្តិអាទិម្ហិ បន យេ ឧត្តរិមនុស្សធម្មស្ស វណ្ណំ ភាសិំសុ, តេ អារោចេសុន្តិ វេទិតព្ពំ. ‘‘កច្ចិ បន វោ ភិក្ខវេ ភូត’’ន្តិ បុច្ឆិតេ បន សព្ពេបិ ‘‘ភូតំ ភគវា’’តិ បដិជានិំសុ. អរិយានម្បិ ហិ អព្ភន្តរេ ភូតោ ឧត្តរិមនុស្សធម្មោតិ. អថ ភគវា អរិយមិស្សកត្តា ‘‘មោឃបុរិសា’’តិ អវត្វា ‘‘កថញ្ហិ នាម តុម្ហេ ភិក្ខវេ’’តិ វត្វា ‘‘ឧទរស្ស ការណា’’តិអាទិមាហ. តត្ថ យស្មា អរិយា អញ្ញេសំ សុត្វា ‘‘អយ្យោ កិរ, ភន្តេ, សោតាបន្នោ’’តិអាទិនា នយេន បសន្នេហិ មនុស្សេហិ បុច្ឆិយមានា អបញ្ញត្តេ សិក្ខាបទេ អនាទីនវទស្សិនោ សុទ្ធចិត្តតាយ អត្តនោ ច បរេសញ្ច វិសេសាធិគមំ បដិជានិំសុ. ឯវំ បដិជានន្តេហិ ច តេហិ យំ អញ្ញេ ឧទរស្ស ការណា ឧត្តរិមនុស្សធម្មស្ស វណ្ណំ ភាសិត្វា បិណ្ឌបាតំ ឧប្បាទេសុំ, តំ សុទ្ធចិត្តតាយ សាទិយន្តេហិបិ ឧទរស្ស ការណា ឧត្តរិមនុស្សធម្មស្ស វណ្ណោ ភាសិតោ វិយ ហោតិ. តស្មា សព្ពសង្គាហិកេនេវ នយេន ‘‘កថញ្ហិ នាម តុម្ហេ, ភិក្ខវេ, ឧទរស្ស ការណា គិហីនំ អញ្ញមញ្ញំ ឧត្តរិមនុស្សធម្មស្ស វណ្ណំ ភាសិស្សថា’’តិ អាហ. សេសំ ចតុត្ថបារាជិកវត្ថុសទិសមេវ. សិក្ខាបទវិភង្គេបិ កេវលំ តត្ថ បារាជិកញ្ចេវ ថុល្លច្ចយញ្ច ឥធ ភូតត្តា បាចិត្តិយញ្ចេវ ទុក្កដញ្ច អយំ វិសេសោ. សេសំ វុត្តនយមេវ.

៧៧. ‘‘ឧបសម្បន្នស្ស ភូតំ អារោចេតី’’តិ ឧត្តរិមនុស្សធម្មមេវ សន្ធាយ វុត្តំ. បរិនិព្ពានកាលេ ហិ អន្តរា វា អតិកឌ្ឍិយមានេន ឧបសម្បន្នស្ស ភូតំ អារោចេតុំ វដ្ដតិ. សុតបរិយត្តិសីលគុណំ បន អនុបសម្បន្នស្សាបិ អារោចេតុំ វដ្ដតិ. អាទិកម្មិកស្ស អនាបត្តិ. ‘‘ឧម្មត្តកស្សា’’តិ ឥទំ បន ឥធ ន វុត្តំ. កស្មា? ទិដ្ឋិសម្បន្នានំ ឧម្មាទស្ស វា ចិត្តក្ខេបស្ស វា អភាវាតិ. មហាបច្ចរិយម្បិ ហិ វិចារិតំ ‘‘ឈានលាភី បន បរិហីនេ ឈានេ ឧម្មត្តកោ ភវេយ្យ, តស្សបិ ភូតារោចនបច្ចយា អនាបត្តិ ន វត្តព្ពា, ភូតស្សេវ អភាវតោ’’តិ. សេសំ ឧត្តានមេវ.

ភូតារោចនំ នាមេតំ បុព្ពេ អវុត្តេហិ តីហិ សមុដ្ឋានេហិ សមុដ្ឋាតិ – កាយតោ វាចតោ កាយវាចតោ ចាតិ. កិរិយំ, នោសញ្ញាវិមោក្ខំ, អចិត្តកំ, បណ្ណត្តិវជ្ជំ, កាយកម្មំ, វចីកម្មំ, កុសលាព្យាកតចិត្តេហិ ទ្វិចិត្តំ, សុខមជ្ឈត្តវេទនាហិ ទ្វិវេទនន្តិ.

ភូតារោចនសិក្ខាបទំ អដ្ឋមំ.