៤. បទសោធម្មសិក្ខាបទវណ្ណនា

៤៤. ចតុត្ថសិក្ខាបទេ – អប្បតិស្សាតិ អប្បតិស្សវា. ឧបាសកាតិ វុត្តេ វចនម្បិ ន សោតុកាមា; អនាទរាតិ អត្ថោ. អប្បតិស្សយា វា អនីចវុត្តិនោតិ អត្ថោ. អសភាគវុត្តិកាតិ វិសភាគជីវិកា, យថា ភិក្ខូសុ វត្តិតព្ពំ; ឯវំ អប្បវត្តវុត្តិនោតិ អត្ថោ.

៤៥. បទសោ ធម្មំ វាចេយ្យាតិ ឯកតោ បទំ បទំ ធម្មំ វាចេយ្យ; កោដ្ឋាសំ កោដ្ឋាសំ វាចេយ្យាតិ អត្ថោ. យស្មា បន តំ កោដ្ឋាសនាមកំ បទំ ចតុព្ពិធំ ហោតិ, តស្មា តំ ទស្សេតុំ ‘‘បទំ អនុបទំ អន្វក្ខរំ អនុព្យញ្ជន’’ន្តិ បទភាជនំ វុត្តំ. តត្ថ បទន្តិ ឯកោ គាថាបាទោ អធិប្បេតោ. អនុបទន្តិ ទុតិយបាទោ. អន្វក្ខរន្តិ ឯកេកមក្ខរំ. អនុព្យញ្ជនន្តិ បុរិមព្យញ្ជនេន សទិសំ បច្ឆាព្យញ្ជនំ. យំ កិញ្ចិ វា ឯកមក្ខរំ អន្វក្ខរំ, អក្ខរសមូហោ អនុព្យញ្ជនំ, អក្ខរានុព្យញ្ជនសមូហោ បទំ. បឋមបទំ បទមេវ, ទុតិយំ អនុបទន្តិ ឯវមេត្ថ នានាករណំ វេទិតព្ពំ.

ឥទានិ បទំ នាម ឯកតោ បដ្ឋបេត្វា ឯកតោ ឱសាបេន្តីតិ គាថាពន្ធំ ធម្មំ វាចេន្តោ ‘‘មនោបុព្ពង្គមា ធម្មា’’តិ ឯកមេកំ បទំ សាមណេរេន សទ្ធិំ ឯកតោ អារភិត្វា ឯកតោយេវ និដ្ឋាបេតិ. ឯវំ វាចេន្តស្ស បទគណនាយ បាចិត្តិយា វេទិតព្ពា. អនុបទំ នាម បាដេក្កំ បដ្ឋបេត្វា ឯកតោ ឱសាបេន្តីតិ ថេរេន ‘‘មនោបុព្ពង្គមា ធម្មា’’តិ វុត្តេ សាមណេរោ តំ បទំ អបាបុណិត្វា ‘‘មនោសេដ្ឋា មនោមយា’’តិ ទុតិយបទំ ឯកតោ ភណតិ, ឥមេ បាដេក្កំ បដ្ឋបេត្វា ឯកតោ ឱសាបេន្តិ នាម. ឯវំ វាចេន្តស្សាបិ អនុបទគណនាយ បាចិត្តិយា. អន្វក្ខរំ នាម រូបំ អនិច្ចន្តិ វុច្ចមានោ ‘‘រូ’’តិ ឱបាតេតីតិ ‘‘រូបំ អនិច្ចន្តិ ភណ សាមណេរា’’តិ វុច្ចមានោ រូការមត្តមេវ ឯកតោ វត្វា តិដ្ឋតិ. ឯវំ វាចេន្តស្សាបិ អន្វក្ខរគណនាយ បាចិត្តិយា. គាថាពន្ធេបិ ច ឯស នយោ លព្ភតិយេវ. អនុព្យញ្ជនំ នាម រូបំ អនិច្ចន្តិ វុច្ចមានោ វេទនា អនិច្ចាតិ សទ្ទំ និច្ឆារេតីតិ ‘‘រូបំ, ភិក្ខវេ, អនិច្ចំ, វេទនា អនិច្ចា’’តិ ឥមំ សុត្តំ វាចយមានោ ថេរេន ‘‘រូបំ អនិច្ច’’ន្តិ វុច្ចមានោ សាមណេរោ សីឃបញ្ញតាយ ‘‘វេទនា អនិច្ចា’’តិ ឥមំ អនិច្ចបទំ ថេរស្ស ‘‘រូបំ អនិច្ច’’ន្តិ ឯតេន អនិច្ចបទេន សទ្ធិំ ឯកតោ ភណន្តោ វាចំ និច្ឆារេតិ. ឯវំ វាចេន្តស្សាបិ អនុព្យញ្ជនគណនាយ បាចិត្តិយា. អយំ បនេត្ថ សង្ខេបោ – ឥមេសុ បទាទីសុ យំ យំ ឯកតោ ភណតិ តេន តេន អាបត្តិំ អាបជ្ជតីតិ.

ពុទ្ធភាសិតោតិ សកលំ វិនយបិដកំ អភិធម្មបិដកំ ធម្មបទំ ចរិយាបិដកំ ឧទានំ ឥតិវុត្តកំ ជាតកំ សុត្តនិបាតោ វិមានវត្ថុ បេតវត្ថុ ព្រហ្មជាលាទីនិ ច សុត្តានិ. សាវកភាសិតោតិ ចតុបរិសបរិយាបន្នេហិ សាវកេហិ ភាសិតោ អនង្គណសម្មាទិដ្ឋិអនុមានសុត្តចុឡវេទល្លមហាវេទល្លាទិកោ. ឥសិភាសិតោតិ ពាហិរបរិព្ពាជកេហិ ភាសិតោ សកលោ បរិព្ពាជកវគ្គោ, ពាវរិយស្ស អន្តេវាសិកានំ សោឡសន្នំ ព្រាហ្មណានំ បុច្ឆាតិ ឯវមាទិ. ទេវតាភាសិតោតិ ទេវតាហិ ភាសិតោ; សោ ទេវតាសំយុត្តទេវបុត្តសំយុត្តមារសំយុត្តព្រហ្មសំយុត្តសក្កសំយុត្តាទិវសេន វេទិតព្ពោ.

អត្ថូបសញ្ហិតោតិ អដ្ឋកថានិស្សិតោ. ធម្មូបសញ្ហិតោតិ បាឡិនិស្សិតោ; ឧភយេនាបិ វិវដ្ដូបនិស្សិតមេវ វទតិ. កិញ្ចាបិ វិវដ្ដូបនិស្សិតំ វទតិ, តិស្សោ សង្គីតិយោ អារុឡ្ហធម្មំយេវ បន បទសោ វាចេន្តស្ស អាបត្តិ. វិវដ្ដូបនិស្សិតេបិ នានាភាសាវសេន គាថាសិលោកពន្ធាទីហិ អភិសង្ខតេ អនាបត្តិ. តិស្សោ សង្គីតិយោ អនារុឡ្ហេបិ កុលុម្ពសុត្តំ រាជោវាទសុត្តំ តិក្ខិន្ទ្រិយំ ចតុបរិវដ្ដំ នន្ទោបនន្ទន្តិ ឦទិសេ អាបត្តិយេវ. អបលាលទមនម្បិ វុត្តំ, មហាបច្ចរិយម្បន បដិសិទ្ធំ. មេណ្ឌកមិលិន្ទបញ្ហេសុ ថេរស្ស សកបដិភានេ អនាបត្តិ, យំ រញ្ញោ សញ្ញាបនត្ថំ អាហរិត្វា វុត្តំ, តត្ថ អាបត្តិ. វណ្ណបិដកអង្គុលិមាលបិដករដ្ឋបាលគអជតអាឡវកគជ្ជិតគុឡ្ហមគ្គគុឡ្ហវេស្សន្តរគុឡ្ហវិនយវេទល្លបិដកានិ បន អពុទ្ធវចនានិយេវាតិ វុត្តំ. សីលូបទេសោ នាម ធម្មសេនាបតិនា វុត្តោតិ វទន្តិ, តស្មិំ អាបត្តិយេវ. អញ្ញានិបិ មគ្គកថាអារម្មណកថាពុទ្ធិកទណ្ឌក ញាណវត្ថុអសុភកថាទីនិ អត្ថិ, តេសុ សត្តតិំស ពោធិបក្ខិយធម្មា វិភត្តា, ធុតង្គបញ្ហេ បដិបទា វិភត្តា; តស្មា តេសុ អាបត្តីតិ វុត្តំ. មហាបច្ចរិយាទីសុ បន សង្គីតិំ អនារុឡ្ហេសុ រាជោវាទតិក្ខិន្ទ្រិយចតុបរិវដ្ដនន្ទោបនន្ទកុលុម្ពសុត្តេសុយេវ អាបត្តីតិ វត្វា អវសេសេសុ យំ ពុទ្ធវចនតោ អាហរិត្វា វុត្តំ, តទេវ អាបត្តិវត្ថុ ហោតិ, ន ឥតរន្តិ អយមត្ថោ បរិគ្គហិតោ.

៤៨. ឯកតោ ឧទ្ទិសាបេន្តោតិ អនុបសម្បន្នេន សទ្ធិំ ឯកតោ ឧទ្ទេសំ គណ្ហន្តោបិ ឯកតោ វទតិ អនាបត្តីតិ អត្ថោ.

តត្រាយំ វិនិច្ឆយោ – ឧបសម្បន្នោ ច អនុបសម្បន្នោ ច និសីទិត្វា ឧទ្ទិសាបេន្តិ. អាចរិយោ និសិន្នានំ ភណាមីតិ តេហិ សទ្ធិំ ឯកតោ វទតិ, អាចរិយស្ស អាបត្តិ. អនុបសម្បន្នេន សទ្ធិំ គណ្ហន្តស្ស អនាបត្តិ. ទ្វេបិ ឋិតា គណ្ហន្តិ, ឯសេវ នយោ. ទហរភិក្ខុ និសិន្នោ, សាមណេរោ ឋិតោ, និសិន្នស្ស ភណាមីតិ ភណតោ អនាបត្តិ. សចេ ទហរោ តិដ្ឋតិ, ឥតរោ និសីទតិ, ឋិតស្ស ភណាមីតិ ភណតោបិ អនាបត្តិ. សចេ ពហូនំ ភិក្ខូនំ អន្តរេ ឯកោ សាមណេរោ និសិន្នោ ហោតិ, តស្មិំ និសិន្នេ បទសោ ធម្មំ វាចេន្តស្ស អាចរិយស្ស អចិត្តកាបត្តិ. សចេ សាមណេរោ ឧបចារំ មុញ្ចិត្វា ឋិតោ វា និសិន្នោ វា ហោតិ, យេសំ វាចេតិ, តេសុ អបរិយាបន្នត្តា ឯកេន ទិសាភាគេន បលាយនកគន្ថំ នាម គណ្ហាតីតិ សង្ខ្យំ គច្ឆតិ, តស្មា អនាបត្តិ. ឯកតោ សជ្ឈាយំ ករោន្តោបិ អនុបសម្បន្នេន សទ្ធិំ ឧបសម្បន្នោ ឯកតោ សជ្ឈាយំ ករោន្តោ តេន សទ្ធិំយេវ ភណតិ, អនាបត្តិ. អនុបសម្បន្នស្ស សន្តិកេ ឧទ្ទេសំ គណ្ហន្តស្សបិ តេន សទ្ធិំ ឯកតោ ភណន្តស្ស អនាបត្តិ. អយម្បិ ហិ ឯកតោ សជ្ឈាយំ ករោតិច្ចេវ សង្ខ្យំ គច្ឆតិ.

យេភុយ្យេន បគុណំ គន្ថំ ភណន្តំ ឱបាតេតីតិ សចេ ឯកគាថាយ ឯកោ បាទោ ន អាគច្ឆតិ, សេសំ អាគច្ឆតិ, អយំ យេភុយ្យេន បគុណគន្ថោ នាម. ឯតេន នយេន សុត្តេបិ វេទិតព្ពោ. តំ ឱបាតេន្តស្ស ឯវំ ភណាហីតិ ឯកតោបិ ភណន្តស្ស អនាបត្តិ. ឱសារេន្តំ ឱបាតេតីតិ សុត្តំ ឧច្ចារេន្តំ បរិសមជ្ឈេ បរិសង្កមានំ ឯវំ វទេហីតិ តេន សទ្ធិំ ឯកតោបិ វទន្តស្ស អនាបត្តិ. យំ បន មហាបច្ចរិយាទីសុ ‘‘មយា សទ្ធិំ មា វទា’’តិ វុត្តោ យទិ វទតិ, ‘‘អនាបត្តី’’តិ វុត្តំ, តំ មហាអដ្ឋកថាយំ នត្ថិ, នត្ថិភាវោយេវ ចស្ស យុត្តោ. កស្មា? កិរិយសមុដ្ឋានត្តា. ឥតរថា ហិ កិរិយាកិរិយំ ភវេយ្យ. សេសំ ឧត្តានត្ថមេវ.

បទសោធម្មសមុដ្ឋានំ – វាចតោ ច វាចាចិត្តតោ ច សមុដ្ឋាតិ, កិរិយំ, នោសញ្ញាវិមោក្ខំ, អចិត្តកំ, បណ្ណត្តិវជ្ជំ, វចីកម្មំ, តិចិត្តំ, តិវេទនន្តិ.

បទសោធម្មសិក្ខាបទំ ចតុត្ថំ.