១០. បថវីខណនសិក្ខាបទវណ្ណនា

៨៦. ទសមសិក្ខាបទេ – ជាតា ច បថវី អជាតា ច បថវីតិ ឥមេហិ បទេហិ ជាតបថវិញ្ច អជាតបថវិញ្ច ទស្សេតិ. អប្បបាសាណាទីសុ អប្បា បាសាណា ឯត្ថាតិ អប្បបាសាណាតិ ឯវមត្ថោ ទដ្ឋព្ពោ. តត្ថ មុដ្ឋិប្បមាណតោ ឧបរិ បាសាណាតិ វេទិតព្ពា, មុដ្ឋិប្បមាណា សក្ខរា. កថលាតិ កបាលខណ្ឌានិ. មរុម្ពាតិ កដសក្ខរា. វាលិកាតិ វាលុកាយេវ. យេភុយ្យេន បំសុកាតិ តីសុ កោដ្ឋាសេសុ ទ្វេ កោដ្ឋាសា បំសុ, ឯកោ បាសាណាទីសុ អញ្ញតរោ. អទឌ្ឍាបីតិ ឧទ្ធនបត្តបចនកុម្ភការាវាបាទិវសេន តថា តថា អទឌ្ឍា. សា បន វិសុំ នត្ថិ, សុទ្ធបំសុអាទីសុ អញ្ញតរាវ វេទិតព្ពា. យេភុយ្យេនសក្ខរាតិ ពហុតរា សក្ខរា. ហត្ថិកុច្ឆិយំ កិរ ឯកបច្ឆិបូរំ អាហរាបេត្វា ទោណិយំ ធោវិត្វា បថវិយា យេភុយ្យេន សក្ខរភាវំ ញត្វា សយំ ភិក្ខូ បោក្ខរណិំ ខណិំសុ. យានិ បន មជ្ឈេ ‘‘អប្បបំសុ អប្បមត្តិកា’’តិ ទ្វេ បទានិ, តានិ យេភុយ្យេនបាសាណាទិបញ្ចកមេវ បវិសន្តិ តេសំយេវ ហិ ទ្វិន្នំ បភេទទស្សនមេតំ. សយំ ខណតិ អាបត្តិ បាចិត្តិយស្សាតិ ឯត្ថ បហារេ បហារេ បាចិត្តិយំ វេទិតព្ពំ. សកិំ អាណត្តោ ពហុកម្បិ ខណតីតិ សចេបិ សកលទិវសំ ខណតិ, អាណាបកស្ស ឯកំយេវ បាចិត្តិយំ. សចេ បន កុសិតោ ហោតិ, បុនប្បុនំ អាណាបេតព្ពោ. តំ អាណាបេត្វា ខណាបេន្តស្ស វាចាយ វាចាយ បាចិត្តិយំ. អយំ តាវ បាឡិវណ្ណនា.

អយំ បន បាឡិមុត្តកវិនិច្ឆយោ – ‘‘បោក្ខរណិំ ខណា’’តិ វទតិ, វដ្ដតិ. ខតាយេវ ហិ បោក្ខរណី នាម ហោតិ, តស្មា អយំ កប្បិយវោហារោ. ឯស នយោ ‘‘វាបិំ តឡាកំ អាវាដំ ខណា’’តិអាទីសុបិ. ‘‘ឥមំ ឱកាសំ ខណ, ឥមស្មិំ ឱកាសេ បោក្ខរណិំ ខណា’’តិ វត្តុំ បន ន វដ្ដតិ. ‘‘កន្ទំ ខណ, មូលំ ខណា’’តិ អនិយាមេត្វា វត្តុំ វដ្ដតិ. ‘‘ឥមំ វល្លិំ ខណ, ឥមស្មិំ ឱកាសេ កន្ទំ វា មូលំ វា ខណា’’តិ វត្តុំ ន វដ្ដតិ. បោក្ខរណិំ សោធេន្តេហិ យោ កុដេហិ ឧស្សិញ្ចិតុំ សក្កា ហោតិ តនុកកទ្ទមោ, តំ អបនេតុំ វដ្ដតិ, ពហលំ ន វដ្ដតិ. អាតបេន សុក្ខកទ្ទមោ ផលតិ, តត្រ យោ ហេដ្ឋា បថវិយា អសម្ពទ្ធោ, តមេវ អបនេតុំ វដ្ដតិ. ឧទកេន គតដ្ឋានេ ឧទកបប្បដកោ នាម ហោតិ, វាតប្បហារេន ចលតិ, តំ អបនេតុំ វដ្ដតិ.

បោក្ខរណីអាទីនំ តដំ ភិជ្ជិត្វា ឧទកសាមន្តា បតតិ, សចេ ឱមកចាតុមាសំ ឱវដ្ឋំ, ឆិន្ទិតុំ វា ភិន្ទិតុំ វា វដ្ដតិ, ចាតុមាសតោ ឧទ្ធំ ន វដ្ដតិ. សចេ បន ឧទកេយេវ បតតិ, ទេវេ អតិរេកចាតុមាសំ ឱវដ្ឋេបិ ឧទកេយេវ ឧទកស្ស បតិតត្តា វដ្ដតិ. បាសាណបិដ្ឋិយំ សោណ្ឌិំ ខណន្តិ, សចេ តត្ថ បឋមមេវ សុខុមរជំ បតតិ, តញ្ចេ ទេវេន ឱវដ្ឋំ ហោតិ, ចាតុមាសច្ចយេន អកប្បិយបថវីសង្ខ្យំ គច្ឆតិ. ឧទកេ បរិយាទិណ្ណេ សោណ្ឌិំ សោធេន្តេហិ តំ វិកោបេតុំ ន វដ្ដតិ. សចេ បឋមមេវ ឧទកេន បូរតិ, បច្ឆា រជំ បតតិ, តំ វិកោបេតុំ វដ្ដតិ. តត្ថ ហិ ទេវេ វស្សន្តេបិ ឧទកេយេវ ឧទកំ បតតីតិ. បិដ្ឋិបាសាណេ សុខុមរជំ ហោតិ, ទេវេ ផុសាយន្តេ អល្លីយតិ, តម្បិ ចាតុមាសច្ចយេន វិកោបេតុំ ន វដ្ដតិ. សចេ បន អកតបព្ភារេ វម្មិកោ ឧដ្ឋិតោ ហោតិ, យថាសុខំ វិកោបេតុំ វដ្ដតិ. សចេ អព្ភោកាសេ ឧដ្ឋហតិ, ឱមកចាតុមាសំ ឱវដ្ឋោយេវ វដ្ដតិ. រុក្ខាទីសុ អារុឡ្ហឧបចិកាមត្តិកាយបិ ឯសេវ នយោ. គណ្ឌុប្បាទគូថមូសិកុក្ករគោកណ្ដកាទីសុបិ ឯសេវ នយោ.

គោកណ្ដកោ នាម គាវីនំ ខុរច្ឆិន្នកទ្ទមោ វុច្ចតិ. សចេ បន ហេដ្ឋិមតលេន ភូមិសម្ពន្ធោ ហោតិ, ឯកទិវសម្បិ ន វដ្ដតិ. កសិតដ្ឋានេបិ នង្គលច្ឆិន្នមត្តិកាបិណ្ឌំ គណ្ហន្តស្ស ឯសេវ នយោ. បុរាណសេនាសនំ ហោតិ អច្ឆទនំ វា វិនដ្ឋច្ឆទនំ វា, អតិរេកចាតុមាសំ ឱវដ្ឋំ ជាតបថវីសង្ខ្យមេវ គច្ឆតិ. តតោ អវសេសំ ឆទនិដ្ឋកំ វា គោបានសីអាទិកំ ឧបករណំ វា ‘‘ឥដ្ឋកំ គណ្ហាមិ គោបនសិំ ភិត្តិបាទំ បទរត្ថរណំ បាសាណត្ថម្ភំ គណ្ហាមី’’តិ សញ្ញាយ គណ្ហិតុំ វដ្ដតិ. តេន សទ្ធិំ មត្តិកា បតតិ, អនាបត្តិ. ភិត្តិមត្តិកំ គណ្ហន្តស្ស បន អាបត្តិ. សចេ យា យា អតិន្តា តំ តំ គណ្ហាតិ, អនាបត្តិ.

អន្តោគេហេ មត្តិកាបុញ្ជោ ហោតិ, តស្មិំ ឯកទិវសំ ឱវដ្ឋេ គេហំ ឆាទេន្តិ, សចេ សព្ពោ តិន្តោ ចាតុមាសច្ចយេន ជាតបថវីយេវ. អថស្ស ឧបរិភាគោយេវ តិន្តោ, អន្តោ អតិន្តោ, យត្តកំ តិន្តំ តំ កប្បិយការកេហិ កប្បិយវោហារេន អបនាមេត្វា សេសំ យថាសុខំ វឡញ្ជេតុំ វដ្ដតិ. ឧទកេន តេមេត្វា ឯកាពទ្ធាយេវ ហិ ជាតបថវី ហោតិ, ន ឥតរាតិ.

អព្ភោកាសេ មត្តិកាបាការោ ហោតិ, អតិរេកចាតុមាសំ ចេ ឱវដ្ឋោ ជាតបថវីសង្ខ្យំ គច្ឆតិ. តត្ថ លគ្គបំសុំ បន អល្លហត្ថេន ឆុបិត្វា គហេតុំ វដ្ដតិ. សចេ ឥដ្ឋកបាការោ ហោតិ, យេភុយ្យេនកថលដ្ឋានេ តិដ្ឋតិ, យថាសុខំ វិកោបេតុំ វដ្ដតិ. អព្ភោកាសេ ឋិតមណ្ឌបត្ថម្ភំ ឥតោ ចិតោ ច សញ្ចាលេត្វា បថវិំ វិកោបេន្តេន គហេតុំ ន វដ្ដតិ, ឧជុកមេវ ឧទ្ធរិតុំ វដ្ដតិ. អញ្ញម្បិ សុក្ខរុក្ខំ វា សុក្ខខាណុកំ វា គណ្ហន្តស្ស ឯសេវ នយោ. នវកម្មត្ថំ បាសាណំ វា រុក្ខំ វា ទណ្ឌកេហិ ឧច្ចាលេត្វា បវដ្ដេន្តា គច្ឆន្តិ, តត្ថ បថវី ភិជ្ជតិ, សចេ សុទ្ធចិត្តា បវដ្ដេន្តិ, អនាបត្តិ. អថ បន តេន អបទេសេន បថវិំ ភិន្ទិតុកាមាយេវ ហោន្តិ, អាបត្តិ. សាខាទីនិ កឌ្ឍន្តានម្បិ បថវិយំ ទារូនិ ផាលេន្តានម្បិ ឯសេវ នយោ.

បថវិយំ អដ្ឋិសូចិកណ្ដកាទីសុបិ យំកិញ្ចិ អាកោដេតុំ វា បវេសេតុំ វា ន វដ្ដតិ. បស្សាវធារាយ វេគេន បថវិំ ភិន្ទិស្សាមីតិ ឯវំ បស្សាវម្បិ កាតុំ ន វដ្ដតិ, ករោន្តស្ស ភិជ្ជតិ, អាបត្តិ. វិសមភូមិំ សមំ ករិស្សាមីតិ សម្មុញ្ជនិយា ឃំសិតុម្បិ ន វដ្ដតិ, វត្តសីសេនេវ ហិ សម្មជ្ជិតព្ពំ. កេចិ កត្តរយដ្ឋិយា ភូមិំ កោដ្ដេន្តិ, បាទង្គុដ្ឋកេន វិលិខន្តិ, ‘‘ចង្កមិតដ្ឋានំ ទស្សេស្សាមា’’តិ បុនប្បុនំ ភូមិំ ភិន្ទន្តា ចង្កមន្តិ, សព្ពំ ន វដ្ដតិ. វីរិយសម្បគ្គហត្ថំ បន សមណធម្មំ ករោន្តេន សុទ្ធចិត្តេន ចង្កមិតុំ វដ្ដតិ, ‘‘ហត្ថំ ធោវិស្សាមា’’តិ បថវិយំ ឃំសន្តិ, ន វដ្ដតិ. អឃំសន្តេន បន អល្លហត្ថំ បថវិយំ ឋបេត្វា រជំ គហេតុំ វដ្ដតិ. កេចិ កណ្ឌុកច្ឆុអាទីហិ អាពាធិកា ឆិន្នតដាទីសុ អង្គបច្ចង្គានិ ឃំសន្តិ ន វដ្ដតិ.

៨៧. ខណតិ វា ខណាបេតិ វាតិ អន្តមសោ បាទង្គុដ្ឋកេនបិ សម្មជ្ជនីសលាកាយបិ សយំ វា ខណតិ, អញ្ញេន វា ខណាបេតិ. ភិន្ទតិ វា ភេទាបេតិ វាតិ អន្តមសោ ឧទកម្បិ ឆឌ្ឌេន្តោ សយំ វា ភិន្ទតិ, អញ្ញេន វា ភិន្ទាបេតិ. ទហតិ វា ទហាបេតិ វាតិ អន្តមសោ បត្តម្បិ បចន្តោ សយំ វា ទហតិ, អញ្ញេន វា ទហាបេតិ. យត្តកេសុ ឋានេសុ អគ្គិំ ទេតិ វា ទាបេតិ វា តត្តកានិ បាចិត្តិយានិ. បត្តំ បចន្តេនបិ ហិ បុព្ពេ បក្កដ្ឋានេយេវ ហិ បចិតព្ពោ. អទឌ្ឍាយ បថវិយា អគ្គិំ ឋបេតុំ ន វដ្ដតិ. បត្តបចនកបាលស្ស បន ឧបរិ អគ្គិំ ឋបេតុំ វដ្ដតិ. ទារូនំ ឧបរិ ឋបេតិ, សោ អគ្គិ តានិ ទហន្តោ គន្ត្វា បថវិំ ទហតិ, ន វដ្ដតិ. ឥដ្ឋកកបាលាទីសុបិ ឯសេវ នយោ.

តត្រាបិ ហិ ឥដ្ឋកាទីនំយេវ ឧបរិ ឋបេតុំ វដ្ដតិ. កស្មា? តេសំ អនុបាទានត្តា. ន ហិ តានិ អគ្គិស្ស ឧបាទានសង្ខ្យំ គច្ឆន្តិ. សុក្ខខាណុសុក្ខរុក្ខាទីសុបិ អគ្គិំ ទាតុំ ន វដ្ដតិ. សចេ បន បថវិំ អប្បត្តមេវ និព្ពាបេត្វា គមិស្សាមីតិ ទេតិ, វដ្ដតិ. បច្ឆា និព្ពាបេតុំ ន សក្កោតិ, អវិសយត្តា អនាបត្តិ. តិណុក្កំ គហេត្វា គច្ឆន្តោ ហត្ថេ ឌយ្ហមានេ ភូមិយំ បាតេតិ, អនាបត្តិ. បតិតដ្ឋានេយេវ ឧបាទានំ ទត្វា អគ្គិំ កាតុំ វដ្ដតីតិ មហាបច្ចរិយំ វុត្តំ. ទឌ្ឍបថវិយា ច យត្តកំ ឋានំ ឧសុមាយ អនុគតំ, សព្ពំ វិកោបេតុំ វដ្ដតីតិ តត្ថេវ វុត្តំ. យោ បន អជាននកោ ភិក្ខុ អរណីសហិតេន អគ្គិំ និព្ពត្តេត្វា ហត្ថេន ឧក្ខិបិត្វា ‘‘កិំ ករោមី’’តិ វទតិ, ‘‘ជាលេហី’’តិ វត្តព្ពោ, ‘‘ហត្ថោ ឌយ្ហតី’’តិ វទតិ, ‘‘យថា ន ឌយ្ហតិ តថា ករោហី’’តិ វត្តព្ពោ. ‘‘ភូមិយំ បាតេហី’’តិ បន ន វត្តព្ពោ. សចេ ហត្ថេ ឌយ្ហមានេ បាតេតិ ‘‘បថវិំ ទហិស្សាមី’’តិ អបាតិតត្តា អនាបត្តិ. បតិតដ្ឋានេ បន អគ្គិំ កាតុំ វដ្ដតីតិ កុរុន្ទិយំ វុត្តំ.

៨៨. អនាបត្តិ ឥមំ ជានាតិអាទីសុ ‘‘ឥមស្ស ថម្ភស្ស អាវាដំ ជាន, មហាមត្តិកំ ជាន, ថុសមត្តិកំ ជាន, មហាមត្តិកំ ទេហិ, ថុសមត្តិកំ ទេហិ, មត្តិកំ អាហរ, បំសុំ អាហរ, មត្តិកាយ អត្ថោ, បំសុនា អត្ថោ, ឥមស្ស ថម្ភស្ស អាវាដំ កប្បិយំ ករោហិ, ឥមំ មត្តិកំ កប្បិយំ ករោហិ, ឥមំ បំសុំ កប្បិយំ ករោហី’’តិ ឯវមត្ថោ វេទិតព្ពោ.

អសញ្ចិច្ចាតិ បាសាណរុក្ខាទីនិ វា បវដ្ដេន្តស្ស កត្តរទណ្ឌេន វា អាហច្ច អាហច្ច គច្ឆន្តស្ស បថវី ភិជ្ជតិ, សា ‘‘តេន ភិន្ទិស្សាមី’’តិ ឯវំ សញ្ចិច្ច អភិន្នត្តា អសញ្ចិច្ច ភិន្នា នាម ហោតិ. ឥតិ អសញ្ចិច្ច ភិន្ទន្តស្ស អនាបត្តិ. អសតិយាតិ អញ្ញវិហិតោ កេនចិ សទ្ធិំ កិញ្ចិ កថេន្តោ បាទង្គុដ្ឋកេន វា កត្តរយដ្ឋិយា វា បថវិំ វិលិខន្តោ តិដ្ឋតិ, ឯវំ អសតិយា វិលិខន្តស្ស វា ភិន្ទន្តស្ស វា អនាបត្តិ. អជានន្តស្សាតិ អន្តោគេហេ ឱវដ្ឋំ ឆន្នំ បថវិំ ‘‘អកប្បិយបថវី’’តិ ន ជានាតិ, ‘‘កប្បិយបថវី’’តិ សញ្ញាយ វិកោបេតិ, ‘‘ខណាមិ ភិន្ទាមិ ទហាមី’’តិ វា ន ជានាតិ, កេវលំ សង្គោបនត្ថាយ ខណិត្តាទីនិ វា ឋបេតិ, ឌយ្ហមានហត្ថោ វា អគ្គិំ បាតេតិ, ឯវំ អជានន្តស្ស អនាបត្តិ. សេសំ ឧត្តានមេវ.

តិសមុដ្ឋានំ – កាយចិត្តតោ វាចាចិត្តតោ កាយវាចាចិត្តតោ ច សមុដ្ឋាតិ. កិរិយំ, សញ្ញាវិមោក្ខំ, សចិត្តកំ, បណ្ណត្តិវជ្ជំ, កាយកម្មំ, វចីកម្មំ, តិចិត្តំ, តិវេទនន្តិ.

បថវីខណនសិក្ខាបទំ ទសមំ.

សមត្តោ វណ្ណនាក្កមេន មុសាវាទវគ្គោ បឋមោ.