៨. វត្តក្ខន្ធកំ

អាគន្តុកវត្តកថា

៣៥៧. វត្តក្ខន្ធកេ ឥទានិ អារាមំ បវិសិស្សាមីតិ ឥមិនា ឧបចារសីមសមីបំ ទស្សេតិ; តស្មា ឧបចារសីមំ បត្វា ឧបាហនាឱមុញ្ចនាទិ សព្ពំ កាតព្ពំ. គហេត្វាតិ ឧបាហនទណ្ឌកេន គហេត្វា. បដិក្កមន្តីតិ សន្និបតន្តិ. វិស្សជ្ជេតព្ពន្តិ បត្ថរិតព្ពំ. គោចរោ បុច្ឆិតព្ពោតិ ‘‘គោចរគាមោ អាសន្នេ ឧទាហុ ទូរេ, កាលស្សេវ បិណ្ឌាយ ចរិតព្ពំ ឧទាហុ ទិវា’’តិ ឯវំ ភិក្ខាចារោ បុច្ឆិតព្ពោ. អគោចរោ នាម មិច្ឆាទិដ្ឋិកានំ វា គាមោ បរិច្ឆិន្នភិក្ខោ វា គាមោ; យត្ថ ឯកស្ស វា ទ្វិន្នំ វា ភិក្ខា ទិយ្យតិ, សោបិ បុច្ឆិតព្ពោ. បានីយំ បុច្ឆិតព្ពន្តិ ‘‘កិំ ឥមិស្សា បោក្ខរណិយា បានីយំយេវ បិវន្តិ, នហានាទិបរិភោគម្បិ ករោន្តី’’តិ ឯវំ បានីយញ្ចេវ បរិភោជនីយញ្ច បុច្ឆិតព្ពំ. កេសុចិ ឋានេសុ វាឡមិគា វា អមនុស្សា វា ហោន្តិ, តស្មា ‘‘កំ កាលំ បវិសិតព្ពំ, កំ កាលំ និក្ខមិតព្ព’’ន្តិ បុច្ឆិតព្ពំ.

ពហិ ឋិតេនាតិ ពហិ និក្ខមន្តស្ស អហិនោ វា អមនុស្សស្ស វា មគ្គំ ទត្វា ឋិតេន និល្លោកេតព្ពោ. សចេ ឧស្សហតិ សោធេតព្ពោតិ យទិ សក្កោតិ, សព្ពោ វិហារោ សោធេតព្ពោ. អសក្កោន្តេន អត្តនោ វសនោកាសោ ជគ្គិតព្ពោ. សព្ពំ សោធេតុំ សក្កោន្តស្ស បន ទស្សិតេ វិហារសោធនវត្តេ វិនិច្ឆយោ មហាខន្ធកេ វុត្តនយេនេវ វេទិតព្ពោ.

អាគន្តុកវត្តកថា និដ្ឋិតា.

អាវាសិកវត្តកថា

៣៥៩. អាវាសិកវត្តេ – អាសនំ បញ្ញបេតព្ពន្តិ ឯវមាទិ សព្ពំ វុឌ្ឍតរេ អាគតេ ចីវរកម្មំ វា នវកម្មំ វា ឋបេត្វាបិ កាតព្ពំ. ចេតិយង្គណំ សម្មជ្ជន្តេន សម្មជ្ជនិំ និក្ខិបិត្វា តស្ស វត្តំ កាតុំ អារភិតព្ពំ. បណ្ឌិតោ ហិ អាគន្តុកោ ‘‘សម្មជ្ជាហិ តាវ ចេតិយង្គណ’’ន្តិ វក្ខតិ. គិលានភេសជ្ជំ ករោន្តេន បន សចេ នាតិអាតុរោ គិលានោ ហោតិ, ភេសជ្ជំ អកត្វា វត្តមេវ កាតព្ពំ. មហាគិលានស្ស បន ភេសជ្ជមេវ កាតព្ពំ. បណ្ឌិតោ ហិ អាគន្តុកោ ‘‘ករោហិ តាវ ភេសជ្ជ’’ន្តិ វក្ខតិ. បានីយេន បុច្ឆន្តេន សចេ សកិំ អានីតំ បានីយំ សព្ពំ បិវតិ, ‘‘បុន អានេមី’’តិ បុច្ឆិតព្ពោយេវ. អបិច ពីជនេនបិ ពីជិតព្ពោ, ពីជន្តេន សកិំ បាទបិដ្ឋិយំ ពីជិត្វា សកិំ មជ្ឈេ សកិំ សីសេ ពីជិតព្ពំ, ‘‘អលំ ហោតូ’’តិ វុត្តេន តតោ មន្ទតរំ ពីជិតព្ពំ. បុន ‘‘អល’’ន្តិ វុត្តេន តតោ មន្ទតរំ ពីជិតព្ពំ. តតិយវារំ វុត្តេន ពីជនី ឋបេតព្ពា. បាទាបិស្ស ធោវិតព្ពា, ធោវិត្វា សចេ អត្តនោ តេលំ អត្ថិ, តេន មក្ខេតព្ពា. នោ ចេ អត្ថិ, តស្ស សន្តកេន មក្ខេតព្ពា. ឧបាហនាបុញ្ឆនំ បន អត្តនោ រុចិវសេន កាតព្ពំ. តេនេវ ហេត្ថ ‘‘សចេ ឧស្សហតី’’តិ វុត្តំ. តស្មា ឧបាហនា អបុញ្ឆន្តស្សាបិ អនាបត្តិ. ‘‘កត្ថ មយ្ហំ សេនាសនំ បាបុណាតី’’តិ បុច្ឆិតេន សេនាសនំ បញ្ញបេតព្ពំ, ‘‘ឯតំ តុម្ហាកំ សេនាសនំ បាបុណាតី’’តិ ឯវំ អាចិក្ខិតព្ពន្តិ អត្ថោ. បប្ផោដេត្វា ហិ បត្ថរិតុំ បន វដ្ដតិយេវ.

នវកស្ស វត្តេ – បានីយំ អាចិក្ខិតព្ពន្តិ ‘‘ឯតំ បានីយំ គហេត្វា បិវាហី’’តិ អាចិក្ខិតព្ពំ. បរិភោជនីយេបិ ឯសេវ នយោ. សេសំ បុរិមសទិសមេវ. មហាអាវាសេបិ អត្តនោ សន្តិកំ សម្បត្តស្ស អាគន្តុកស្ស វត្តំ អកាតុំ ន លភតិ.

អាវាសិកវត្តកថា និដ្ឋិតា.

គមិកវត្តកថា

៣៦០. គមិកវត្តេសុ ទារុភណ្ឌន្តិ សេនាសនក្ខន្ធកេ វុត្តំ មញ្ចបីឋាទិ. មត្តិកាភណ្ឌម្បិ រជនភាជនាទិ សព្ពំ តត្ថ វុត្តប្បភេទមេវ. តំ សព្ពំ អគ្គិសាលាយ វា អញ្ញតរស្មិំ វា គុត្តដ្ឋានេ បដិសាមេត្វា គន្តព្ពំ. អនោវស្សកេ បព្ភារេបិ ឋបេតុំ វដ្ដតិ. សេនាសនំ អាបុច្ឆិតព្ពន្តិ ឯត្ថ យំ បាសាណបិដ្ឋិយំ វា បាសាណត្ថម្ភេសុ វា កតសេនាសនំ, យត្ថ ឧបចិកា នារោហន្តិ, តំ អនាបុច្ឆន្តស្សាបិ អនាបត្តិ. ចតូសុ បាសាណកេសូតិអាទិ ឧបចិកានំ ឧប្បត្តិដ្ឋានេ បណ្ណសាលាទិសេនាសនេ កត្តព្ពាការទស្សនត្ថំ វុត្តំ. អប្បេវ នាម អង្គានិបិ សេសេយ្យុន្តិ អយំ អជ្ឈោកាសេ ឋបិតម្ហិ អានិសំសោ. ឱវស្សកគេហេ បន តិណេសុ ច មត្តិកាបិណ្ឌេសុ ច ឧបរិ បតន្តេសុ មញ្ចបីឋានំ អង្គានិបិ វិនស្សន្តិ.

គមិកវត្តកថា និដ្ឋិតា.

អនុមោទនវត្តកថា

៣៦២. អនុមោទនវត្ថុស្មិំ ឥទ្ធំ អហោសីតិ សម្បន្នំ អហោសិ. ចតូហិ បញ្ចហីតិ សង្ឃត្ថេរេន អនុមោទនត្ថាយ និសិន្នេ ហេដ្ឋា បដិបាដិយា ចតូហិ និសីទិតព្ពំ. អនុថេរេ និសិន្នេ មហាថេរេន ច ហេដ្ឋា ច តីហិ និសីទិតព្ពំ. បញ្ចមេ និសិន្នេ ឧបរិ ចតូហិ និសីទិតព្ពំ. សង្ឃត្ថេរេន ហេដ្ឋា ទហរភិក្ខុស្មិំ អជ្ឈិដ្ឋេបិ សង្ឃត្ថេរតោ បដ្ឋាយ ចតូហិ និសីទិតព្ពមេវ. សចេ បន អនុមោទកោ ភិក្ខុ ‘‘គច្ឆថ ភន្តេ, អាគមេតព្ពកិច្ចំ នត្ថី’’តិ វទតិ, គន្តុំ វដ្ដតិ. មហាថេរេន ‘‘គច្ឆាម អាវុសោ’’តិ វុត្តេ ‘‘គច្ឆថា’’តិ វទតិ, ឯវម្បិ វដ្ដតិ. ‘‘ពហិគាមេ អាគមេស្សាមា’’តិ អាភោគំ កត្វាបិ ពហិគាមំ គន្ត្វា អត្តនោ និស្សិតកេ ‘‘តុម្ហេ តស្ស អាគមនំ អាគមេថា’’តិ វត្វាបិ គន្តុំ វដ្ដតិយេវ. សចេ បន មនុស្សា អត្តនោ រុចិកេន ឯកេន អនុមោទនំ ការេន្តិ, នេវ តស្ស អនុមោទតោ អាបត្តិ, ន មហាថេរស្ស ភារោ ហោតិ. ឧបនិសិន្នកថាយមេវ ហិ មនុស្សេសុ កថាបេន្តេសុ មហាថេរោ អាបុច្ឆិតព្ពោ, មហាថេរេន ច អនុមោទនាយ អជ្ឈិដ្ឋោវ អាគមេតព្ពោតិ ឥទមេត្ថ លក្ខណំ. វច្ចិតោតិ សញ្ជាតវច្ចោ; វច្ចបីឡិតោតិ អធិប្បាយោ.

អនុមោទនវត្តកថា និដ្ឋិតា.

ភត្តគ្គវត្តកថា

៣៦៤. ភត្តគ្គវត្តេ ‘‘អន្តោគាមោ វា ហោតុ វិហារោ វា, មនុស្សានំ បរិវេសនដ្ឋានំ គច្ឆន្តេន ចីវរំ បារុបិត្វា កាយពន្ធនំ ពន្ធនមេវ វដ្ដតី’’តិ អដ្ឋកថាសុ វុត្តំ. ន ថេរេ ភិក្ខូ អនុបខជ្ជាតិ ថេរេ ភិក្ខូ អតិអល្លីយិត្វា ន និសីទិតព្ពំ. សចេ មហាថេរស្ស និសិន្នាសនេន សមកំ អាសនំ ហោតិ, ពហូសុ អាសនេសុ សតិ ឯកំ ទ្វេ អាសនានិ ឋបេត្វា និសីទិតព្ពំ. ភិក្ខូ គណេត្វា បញ្ញត្តាសនេសុ អនិសីទិត្វា មហាថេរេន និសីទាតិ វុត្តេន និសីទិតព្ពំ. នោ ចេ មហាថេរោ វទតិ, ‘‘ឥទំ, ភន្តេ, អាសនំ ឧច្ច’’ន្តិ វត្តព្ពំ. ‘‘និសីទា’’តិ វុត្តេ និសីទិតព្ពំ. សចេ បន ឯវំ អាបុច្ឆិតេបិ ន វទតិ, និសីទន្តស្ស អនាបត្តិ; មហាថេរស្សេវ អាបត្តិ. នវកោ ហិ ឯវរូបេ អាសនេ អនាបុច្ឆា និសីទន្តោ អាបជ្ជតិ, ថេរោ អាបុច្ឆិតេ អននុជានន្តោ. ន សង្ឃាដិំ ឱត្ថរិត្វាតិ ន សង្ឃាដិំ អវត្ថរិត្វា និសីទិតព្ពំ.

ឧភោហិ ហត្ថេហីតិ បត្តធោវនឧទកំ សន្ធាយ វុត្តំ. ទក្ខិណោទកំ បន បុរតោ អាធារកេ បត្តំ ឋបេត្វា គហេតព្ពំ. សាធុកន្តិ ឧទកសទ្ទំ អករោន្តេន.

សូបស្ស ឱកាសោតិ យថា សូបស្ស ឱកាសោ ហោតិ; ឯវំ មត្តាយ ឱទនោ គណ្ហិតព្ពោតិ អត្ថោ. សមកំ សម្បាទេហីតិ ឥទំ ន កេវលំ សប្បិអាទីសុយេវ ឱទនេបិ វត្តព្ពំ. សប្បិអាទីសុ បន យំ អប្បំ ហោតិ ឯកស្ស វា ទ្វិន្នំ វា អនុរូបកំ, តំ សព្ពេសំ សមកំ សម្បាទេហីតិ វុត្តេ មនុស្សានំ វិហសា ហោតិ, តស្មា តាទិសំ សកិំ វា ទ្វិក្ខត្តុំ វា គហេត្វា សេសំ ន គហេតព្ពំ.

ន តាវ ថេរេន ភុញ្ជិតព្ពន្តិ ឥទំ យំ បរិច្ឆិន្នភិក្ខុកំ ភត្តគ្គំ, យត្ថ មនុស្សា សព្ពេសំ បាបេត្វា ទាតុកាមា ហោន្តិ, តំ សន្ធាយ វុត្តំ. យំ បន មហាភត្តគ្គំ ហោតិ, យត្ថ ឯកស្មិំ បទេសេ ភុញ្ជន្តិ, ឯកស្មិំ បទេសេ ឧទកំ ទិយ្យតិ, តត្ថ យថាសុខំ ភុញ្ជិតព្ពំ.

ន តាវ ឧទកន្តិ ឥទំ ហត្ថធោវនឧទកំ សន្ធាយ វុត្តំ. អន្តរា បិបាសិតេន បន គលេ វិលគ្គាមិសេន វា បានីយំ បិវិត្វា ហត្ថា ន ធោវិតព្ពា. សចេ មនុស្សា ‘‘ធោវថ ភន្តេ បត្តញ្ច ហត្ថេ ចា’’តិ វទន្តិ, ភិក្ខូ វា ‘‘តុម្ហេ ឧទកំ គណ្ហថា’’តិ វទន្តិ, វដ្ដតិ.

និវត្តន្តេនាតិ ភត្តគ្គតោ ឧដ្ឋាយ និវត្តន្តេន សង្ឃេន ឯវំ និវត្តិតព្ពន្តិ ទស្សេតិ. កថំ? ‘‘នវកេហី’’តិ សព្ពំ ទដ្ឋព្ពំ. សម្ពាធេសុ ហិ ឃរេសុ មហាថេរានំ និក្ខមនោកាសោ ន ហោតិ, តស្មា ឯវំ វុត្តំ. ឯវំ និវត្តន្តេហិ បន នវកេហិ គេហទ្វារេ ឋត្វា ថេរេសុ និក្ខន្តេសុ បដិបាដិយា គន្តព្ពំ. សចេ បន មហាថេរា ធុរេ និសិន្នា ហោន្តិ, នវកា អន្តោគេហេ, ថេរាសនតោ បដ្ឋាយ បដិបាដិយា ឯវ និក្ខមិតព្ពំ. កាយេន កាយំ អឃដ្ដេន្តេន យថា អន្តរេន មនុស្សា គន្តុំ សក្កោន្តិ, ឯវំ វិរឡាយ បដិបាដិយា គន្តព្ពំ.

ភត្តគ្គវត្តកថា និដ្ឋិតា.

បិណ្ឌចារិកវត្តកថា

៣៦៦. បិណ្ឌចារិកវត្តេ – កម្មំ វា និក្ខិបតីតិ កប្បាសំ វា សុប្បំ វា មុសលំ វា យំ គហេត្វា កម្មំ ករោន្តិ, ឋិតា វា និសិន្នា វា ហោន្តិ, តំ និក្ខិបតិ. ន ច ភិក្ខាទាយិកាយាតិ ឥត្ថី វា ហោតុ បុរិសោ វា, ភិក្ខាទានសមយេ មុខំ ន ឧល្លោកេតព្ពំ.

បិណ្ឌចារិកវត្តកថា និដ្ឋិតា.

អារញ្ញិកវត្តកថា

៣៦៨. អារញ្ញិកវត្តេ – សេនាសនា ឱតរិតព្ពន្តិ វសនដ្ឋានតោ និក្ខមិតព្ពំ.

បត្តំ ថវិកាយ បក្ខិបិត្វាតិ ឯត្ថ សចេ ពហិគាមេ ឧទកំ នត្ថិ, អន្តោគាមេយេវ ភត្តកិច្ចំ កត្វា អថ ពហិគាមេ អត្ថិ, ពហិគាមេ ភត្តកិច្ចំ កត្វា បត្តោ ធោវិត្វា វោទកោ កត្វា ថវិកាយ បក្ខិបិតព្ពោ.

បរិភោជនីយំ ឧបដ្ឋាបេតព្ពន្តិ សចេ ភាជនានិ នប្បហោន្តិ, បានីយមេវ បរិភោជនីយម្បិ កត្វា ឧបដ្ឋាបេតព្ពំ. ភាជនំ អលភន្តេន វេឡុនាឡិកាយបិ ឧបដ្ឋាបេតព្ពំ. តម្បិ អលភន្តស្ស យថា សមីបេ ឧទកអាវាដោ ហោតិ, ឯវំ កាតព្ពំ. អរណិសហិតេ សតិ អគ្គិំ អកាតុម្បិ វដ្ដតិ. យថា ច អារញ្ញិកស្ស, ឯវំ កន្តារប្បដិបន្នស្សាបិ អរណិសហិតំ ឥច្ឆិតព្ពំ. គណវាសិនោ បន តេន វិនាបិ វដ្ដតិ. នក្ខត្តានេវ នក្ខត្តបទានិ.

អារញ្ញិកវត្តកថា និដ្ឋិតា.

សេនាសនវត្តកថា

៣៦៩. សេនាសនវត្តេ – ទ្វារំ នាម យស្មា មហាវឡញ្ជំ, តស្មា តត្ថ អាបុច្ឆនកិច្ចំ នត្ថិ, សេសានិ បន ឧទ្ទេសទានាទីនិ អាបុច្ឆិត្វាវ កាតព្ពានិ. ទេវសិកម្បិ អាបុច្ឆិតុំ វដ្ដតិ. អថាបិ ‘‘ភន្តេ អាបុច្ឆិតមេវ ហោតូ’’តិ វុត្តេ វុឌ្ឍតរោ ‘‘សាធូ’’តិ សម្បដិច្ឆតិ, សយមេវ វា ‘‘ត្វំ យថាសុខំ វិហរាហី’’តិ វទតិ; ឯវម្បិ វដ្ដតិ. សភាគស្ស វិស្សាសេនាបិ វដ្ដតិយេវ. យេន វុឌ្ឍោ តេន បរិវត្តិតព្ពន្តិ វុឌ្ឍាភិមុខេន បរិវត្តិតព្ពំ. ភោជនសាលាទីសុបិ ឯវមេវ បដិបជ្ជិតព្ពំ.

សេនាសនវត្តកថា និដ្ឋិតា.

ជន្តាឃរវត្តាទិកថា

៣៧១. ជន្តាឃរវត្តេ – បរិភណ្ឌន្តិ ពហិជគតិ.

៣៧៣. អាចមនវត្ថុស្មិំ – សតិ ឧទកេតិ ឯត្ថ សចេ ឧទកំ អត្ថិ, បដិច្ឆន្នដ្ឋានំ បន នត្ថិ, ភាជនេន នីហរិត្វា អាចមិតព្ពំ. ភាជនេ អសតិ បត្តេន នីហរិតព្ពំ. បត្តេបិ អសតិ អសន្តំ នាម ហោតិ. ‘‘ឥទំ អតិវិវដំ បុរតោ អញ្ញំ ឧទកំ ភវិស្សតី’’តិ គតស្ស ឧទកំ អលភន្តស្សេវ ភិក្ខាចារវេលា ហោតិ, កដ្ឋេន វា កេនចិ វា បុញ្ឆិត្វា គន្តព្ពំ, ភុញ្ជិតុម្បិ អនុមោទនម្បិ កាតុំ វដ្ដតិ. អាគតបដិបាដិយាតិ វច្ចកុដិយំ បស្សាវដ្ឋានេ ន្ហានតិត្ថេតិ តីសុបិ អាគតបដិបាដិយេវ បមាណំ.

៣៧៤. វច្ចកុដិវត្តេ – ន ទន្តកដ្ឋំ ខាទន្តេនាតិ អយំ វច្ចកុដិយាបិ អវច្ចកុដិយាបិ សព្ពត្ថេវ បដិក្ខេបោ. ន ផរុសេន កដ្ឋេនាតិ ផាលិតកដ្ឋេន វា ខរេន វា គណ្ឋិកេន វា កណ្ដកេន វា សុសិរេន វា បូតិនា វា ន អវលេខិតព្ពំ. អវលេខនកដ្ឋំ បន អគ្គហេត្វា បវិដ្ឋស្ស អាបត្តិ នត្ថិ.

ន អាចមនសរាវកេតិ សព្ពសាធារណដ្ឋានំ សន្ធាយេតំ វុត្តំ. តត្រ ហិ អញ្ញេ អញ្ញេ អាគច្ឆន្តិ, តស្មា ឧទកំ ន សេសេតព្ពំ. យំ បន សង្ឃិកេបិ វិហារេ ឯកទេសេ និពទ្ធគមនត្ថាយ កតំ ឋានំ ហោតិ បុគ្គលិកដ្ឋានំ វា, តស្មិំ វដ្ដតិ. វិរេចនំ បិវិត្វា បុនប្បុនំ បវិសន្តស្សាបិ វដ្ដតិយេវ.

ឩហតាតិ ឩហទិតា; ពហិ វច្ចមក្ខិតាតិ អត្ថោ. ធោវិតព្ពាតិ ឧទកំ អាហរិត្វា ធោវិតព្ពា. ឧទកំ អត្ថិ, ភាជនំ នត្ថិ, អសន្តំ នាម ហោតិ. ភាជនំ អត្ថិ, ឧទកំ នត្ថិ, ឯតម្បិ អសន្តំ. ឧភយេ បន អសតិ អសន្តមេវ, កដ្ឋេន វា កេនចិ វា បុញ្ឆិត្វា គន្តព្ពំ. សេសំ សព្ពត្ថ ឧត្តានមេវាតិ.

ជន្តាឃរវត្តាទិកថា និដ្ឋិតា.

វត្តក្ខន្ធកវណ្ណនា និដ្ឋិតា.