នមោ តស្ស ភគវតោ អរហតោ សម្មាសម្ពុទ្ធស្ស

វិនយបិដកេ

ចូឡវគ្គ-អដ្ឋកថា

១. កម្មក្ខន្ធកំ

តជ្ជនីយកម្មកថា

១. ចូឡវគ្គស្ស បឋមេ កម្មក្ខន្ធកេ តាវ បណ្ឌុកលោហិតកាតិ បណ្ឌុកោ ចេវ លោហិតកោ ចាតិ ឆព្ពគ្គិយេសុ ទ្វេ ជនា; តេសំ និស្សិតកាបិ បណ្ឌុកលោហិតកាត្វេវ បញ្ញាយន្តិ. ពលវាពលវំ បដិមន្តេថាតិ សុដ្ឋុពលវំ បដិវទថ. អលមត្ថតរាតិ សមត្ថតរា.

តជ្ជនីយកម្មកថា និដ្ឋិតា.

អធម្មកម្មទ្វាទសកកថា

៤. អសម្មុខា កតន្តិអាទីសុ សង្ឃធម្មវិនយបុគ្គលសម្មុខានំ វិនា កតំ, ចុទិតកំ អប្បដិបុច្ឆិត្វា កតំ, តស្សេវ អប្បដិញ្ញាយ កតំ. អទេសនាគាមិនិយាតិ បារាជិកាបត្តិយា វា សង្ឃាទិសេសាបត្តិយា វា. ឯត្ថ បុរិមកេសុ តីសុ តិកេសុ នវ បទា អធម្មេនកតំ វគ្គេនកតន្តិ ឥមេហិ សទ្ធិំ ឯកេកំ គហេត្វា នវ តិកា វុត្តា. ឯវំ សព្ពេបិ ទ្វាទស តិកា ហោន្តិ. បដិបក្ខវសេន សុក្កបក្ខេសុបិ ឯតេយេវ ទ្វាទស តិកា វុត្តា.

៦. អននុលោមិកេហិ គិហិសំសគ្គេហីតិ បព្ពជិតានំ អននុច្ឆវិកេហិ សហសោកិតាទីហិ គិហិសំសគ្គេហិ.

តិណ្ណំ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខូនន្តិអាទិ ឯកេកេនាបិ អង្គេន តជ្ជនីយកម្មំ កាតុំ វដ្ដតីតិ ទស្សនត្ថំ វុត្តំ. តជ្ជនីយស្ស ហិ វិសេសេន ភណ្ឌនការកត្តំ អង្គំ, និយស្សស្ស អភិណ្ហាបត្តិកត្តំ, បព្ពាជនីយស្ស កុលទូសកត្តំ វុត្តំ. ឥមេសុ បន តីសុ អង្គេសុ យេន កេនចិ សព្ពានិបិ កាតុំ វដ្ដតិ. យទិ ឯវំ យំ ចម្បេយ្យក្ខន្ធកេ វុត្តំ – ‘‘តជ្ជនីយកម្មារហស្ស និយស្សកម្មំ ករោតិ…បេ… ឧបសម្បទារហំ អព្ភេតិ; ឯវំ ខោ ឧបាលិ អធម្មកម្មំ ហោតិ អវិនយកម្មំ, ឯវញ្ច បន សង្ឃោ សាតិសារោ ហោតី’’តិ ឥទំ វិរុជ្ឈតីតិ. ឥទញ្ច ន វិរុជ្ឈតិ. កស្មា? វចនត្ថនានត្តតោ, ‘‘តជ្ជនីយកម្មារហស្សា’’តិ ឥមស្ស ហិ វចនស្ស កម្មសន្និដ្ឋានំ អត្ថោ. ‘‘តិណ្ណំ, ភិក្ខវេ’’តិអាទិវចនស្ស អង្គសម្ភវោ, តស្មា យទា សង្ឃេន សន្និបតិត្វា ‘‘ឥទំ នាម ឥមស្ស ភិក្ខុនោ កម្មំ ករោមា’’តិ សន្និដ្ឋានំ កតំ ហោតិ, តទា កម្មារហោ នាម ហោតិ. តស្ស ឥមិនា លក្ខណេន តជ្ជនីយាទិកម្មារហស្ស និយស្សកម្មាទិករណំ អធម្មកម្មញ្ចេវ អវិនយកម្មញ្ចាតិ វេទិតព្ពំ. យស្ស បន ភណ្ឌនការកាទីសុ អង្គេសុ អញ្ញតរំ អង្គំ អត្ថិ, តស្ស អាកង្ខមានោ សង្ឃោ យថានុញ្ញាតេសុ អង្គេសុ ច កម្មេសុ ច យេន កេនចិ អង្គេន យំកិញ្ចិ កម្មំ វវត្ថបេត្វា តំ ភិក្ខុំ កម្មារហំ កត្វា កម្មំ ករេយ្យ. អយមេត្ថ វិនិច្ឆយោ. ឯវំ បុព្ពេនាបរំ សមេតិ.

តត្ថ កិញ្ចាបិ តជ្ជនីយកម្មេ ភណ្ឌនការកវសេន កម្មវាចា វុត្តា, អថ ខោ ពាលស្ស អព្យត្តស្ស អាបត្តិពហុលស្ស តជ្ជនីយកម្មំ ករោន្តេន ពាលអព្យត្តវសេនេវ កម្មវាចា កាតព្ពា. ឯវញ្ហិ ភូតេន វត្ថុនា កតំ កម្មំ ហោតិ, ន ច អញ្ញស្ស កម្មស្ស វត្ថុនា. កស្មា? យស្មា ឥទម្បិ អនុញ្ញាតន្តិ. ឯស នយោ សព្ពត្ថ. អដ្ឋារស សម្មាវត្តនវត្ថូនិ បារិវាសិកក្ខន្ធកេ វណ្ណយិស្សាម.

អធម្មកម្មទ្វាទសកកថា និដ្ឋិតា.

នប្បដិប្បស្សម្ភេតព្ពអដ្ឋារសកាទិកថា

៨. លោមំ បាតេន្តីតិ បន្នលោមា ហោន្តិ; ភិក្ខូ អនុវត្តន្តីតិ អត្ថោ. នេត្ថារំ វត្តន្តីតិ និត្ថរន្តានំ ឯតន្តិ នេត្ថារំ; យេន សក្កា និស្សារណា និត្ថរិតុំ, តំ អដ្ឋារសវិធំ សម្មាវត្តនំ វត្តន្តីតិ អត្ថោ. កិត្តកំ កាលំ វត្តំ បូរេតព្ពន្តិ? ទស វា បញ្ច វា ទិវសានិ. ឥមស្មិញ្ហិ កម្មក្ខន្ធកេ ឯត្តកេន វត្តំ បូរិតមេវ ហោតិ.

នប្បដិប្បស្សម្ភេតព្ពអដ្ឋារសកាទិកថា និដ្ឋិតា.

និយស្សកម្មកថា

១១. សេយ្យសកវត្ថុស្មិំ – អបិស្សុ ភិក្ខូ បកតាតិ អបិស្សុ ភិក្ខូ និច្ចំ ព្យាវដា ហោន្តិ. សេសំ តជ្ជនីយេ វុត្តសទិសមេវ.

និយស្សកម្មកថា និដ្ឋិតា.

បព្ពាជនីយកម្មកថា

២១. អស្សជិបុនព្ពសុកវត្ថុ សង្ឃាទិសេសវណ្ណនាយំ វុត្តំ.

២៧. កាយិកេន ទវេនាតិអាទីសុ បនេត្ថ កាយិកោ ទវោ នាម កាយកីឡា វុច្ចតិ. សេសបទទ្វយេបិ ឯសេវ នយោ. កាយិកោ អនាចារោ នាម កាយទ្វារេ បញ្ញត្តសិក្ខាបទវីតិក្កមោ វុច្ចតិ. សេសទ្វយេបិ ឯសេវ នយោ. កាយិកំ ឧបឃាតិកំ នាម កាយទ្វារេ បញ្ញត្តសិក្ខាបទស្ស អសិក្ខនភាវេន ឧបហននំ វុច្ចតិ; នាសនំ វិនាសនន្តិ អត្ថោ. សេសទ្វយេបិ ឯសេវ នយោ. កាយិកោ មិច្ឆាជីវោ នាម បដិក្ខិត្តវេជ្ជកម្មាទិវសេន តេលបចនអរិដ្ឋបចនាទីនិ. វាចសិកោ មិច្ឆាជីវោ នាម គិហីនំ សាសនសម្បដិច្ឆនារោចនាទីនិ. កាយិកវាចសិកោ នាម តទុភយំ. សេសំ តជ្ជនីយេ វុត្តនយមេវ.

បព្ពាជនីយកម្មកថា និដ្ឋិតា.

បដិសារណីយកម្មកថា

៣៣. សុធម្មវត្ថុស្មិំ បន – អនបលោកេត្វាតិ ន អាបុច្ឆិត្វា. ឯតទវោចាតិ កិំ តេ គហបតិ ថេរានំ បដិយត្តន្តិ សព្ពំ វិវរាបេត្វា ទិស្វា ឯតំ អវោច. ឯកា ច ខោ ឥធ នត្ថិ យទិទំ តិលសំគុឡិកាតិ យា អយំ តិលសក្ខលិកា នាម វុច្ចតិ, សា នត្ថីតិ អត្ថោ. តស្ស កិរ គហបតិនោ វំសេ អាទិម្ហិ ឯកោ បូវិយោ អហោសិ. តេន នំ ថេរោ ជាតិយា ខុំសេតុកាមោ ឯវមាហ. យទេវ កិញ្ចីតិ ឯវំ ពហុំ ពុទ្ធវចនំ រតនំ បហាយ កិញ្ចិទេវ តិលសំគុឡិកាវចនំ ភាសិតំ. កុក្កុដបោតកឧទាហរណេន ឥទំ ទស្សេតិ ‘‘យថា សោ នេវ កាកវស្សិតំ ន កុក្កុដវស្សិតំ អកាសិ, ឯវំ តយាបិ នេវ ភិក្ខុវចនំ ន គិហិវចនំ វុត្ត’’ន្តិ.

បដិសារណីយកម្មកថា និដ្ឋិតា.

អធម្មកម្មាទិទ្វាទសកកថា

៣៧. អសម្មុខា កតន្តិអាទយោ តិកា វុត្តប្បការា ឯវ.

៣៩. អង្គសមន្នាគមោ បុរិមេហិ អសទិសោ. តត្ថ យថា លាភំ ន លភន្តិ; ឯវំ បរិសក្កន្តោ បរក្កមន្តោ អលាភាយ បរិសក្កតិ នាម. ឯស នយោ អនត្ថាទីសុ. តត្ថ អនត្ថោតិ អត្ថភង្គោ. អនាវាសោតិ តស្មិំ ឋានេ អវសនំ. គិហីនំ ពុទ្ធស្ស អវណ្ណន្តិ គិហីនំ សន្តិកេ ពុទ្ធស្ស អវណ្ណំ ភាសតិ. ធម្មិកំ បដិស្សវំ ន សច្ចាបេតីតិ យថា សច្ចោ ហោតិ, ឯវំ ន ករោតិ; វស្សាវាសំ បដិស្សុណិត្វា ន គច្ឆតិ, អញ្ញំ វា ឯវរូបំ ករោតិ. បញ្ចន្នំ ភិក្ខវេតិអាទិ ឯកង្គេនបិ កម្មារហភាវទស្សនត្ថំ វុត្តំ. សេសមេត្ថ ឧត្តានត្ថញ្ចេវ, តជ្ជនីយេ ច វុត្តនយមេវ.

អធម្មកម្មាទិទ្វាទសកកថា និដ្ឋិតា.

អាបត្តិយា អទស្សនេ ឧក្ខេបនីយកម្មកថា

៤៦. ឆន្នវត្ថុស្មិំ – អាវាសបរម្បរញ្ច ភិក្ខវេ សំសថាតិ សព្ពាវាសេសុ អារោចេថ.

៥០. ភណ្ឌនការកោតិអាទីសុ ភណ្ឌនាទិបច្ចយា អាបន្នំ អាបត្តិំ រោបេត្វា តស្សា អទស្សនេយេវ កម្មំ កាតព្ពំ. តិកា វុត្តប្បការា ឯវ.

៥១. សម្មាវត្តនាយំ បនេត្ថ តេចត្តាលីស វត្តានិ. តត្ថ ន អនុទ្ធំសេតព្ពោតិ ន ចោទេតព្ពោ. ន ភិក្ខុ ភិក្ខូហីតិ អញ្ញោ ភិក្ខុ អញ្ញេហិ ភិក្ខូហិ ន ភិន្ទិតព្ពោ. ន គិហិទ្ធជោតិ ឱទាតវត្ថានិ អច្ឆិន្នទសបុប្ផទសានិ ច ន ធារេតព្ពានិ. ន តិត្ថិយទ្ធជោតិ កុសចីរាទីនិ ន ធារេតព្ពានិ. ន អាសាទេតព្ពោតិ ន អបសាទេតព្ពោ. អន្តោ វា ពហិ វាតិ វិហារស្ស អន្តោ វា ពហិ វា. ន តិត្ថិយាទិបទត្តយំ ឧត្តានមេវ. សេសំ សព្ពំ បារិវាសិកក្ខន្ធកេ វណ្ណយិស្សាម. សេសំ តជ្ជនីយេ វុត្តនយមេវ. អាបត្តិយា អប្បដិកម្មេ ឧក្ខេបនីយកម្មំ ឥមិនា សទិសមេវ.

៦៥. អរិដ្ឋវត្ថុ ខុទ្ទកវណ្ណនាយំ វុត្តំ. ‘‘ភណ្ឌនការកោ’’តិអាទីសុ យំ ទិដ្ឋិំ និស្សាយ ភណ្ឌនាទីនិ ករោតិ, តស្សា អប្បដិនិស្សគ្គេយេវ កម្មំ កាតព្ពំ. សេសំ តជ្ជនីយេ វុត្តនយមេវ. សម្មាវត្តនាយម្បិ ហិ ឥធ តេចត្តាលីសំយេវ វត្តានីតិ.

អាបត្តិយា អទស្សនេ ឧក្ខេបនីយកម្មកថា និដ្ឋិតា.

កម្មក្ខន្ធកវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

២. បារិវាសិកក្ខន្ធកំ

បារិវាសិកវត្តកថា

៧៥. បារិវាសិកក្ខន្ធកេ – បារិវាសិកាតិ បរិវាសំ បរិវសន្តា. តត្ថ ចតុព្ពិធោ បរិវាសោ – អប្បដិច្ឆន្នបរិវាសោ, បដិច្ឆន្នបរិវាសោ, សុទ្ធន្តបរិវាសោ, សមោធានបរិវាសោតិ. តេសុ ‘‘យោ, ភិក្ខវេ, អញ្ញោបិ អញ្ញតិត្ថិយបុព្ពោ ឥមស្មិំ ធម្មវិនយេ អាកង្ខតិ បព្ពជ្ជំ, អាកង្ខតិ ឧបសម្បទំ, តស្ស ចត្តារោ មាសេ បរិវាសោ ទាតព្ពោ’’តិ (មហាវ. ៨៦) ឯវំ មហាខន្ធកេ វុត្តោ តិត្ថិយបរិវាសោ អប្បដិច្ឆន្នបរិវាសោ នាម. តត្ថ យំ វត្តព្ពំ តំ វុត្តមេវ. អយំ បន ឥធ អនធិប្បេតោ. សេសា តយោ យេន សង្ឃាទិសេសាបត្តិ អាបន្នា ចេវ ហោតិ បដិច្ឆាទិតា ច, តស្ស ទាតព្ពា. តេសុ យំ វត្តព្ពំ តំ សមុច្ចយក្ខន្ធកេ វក្ខាម. ឯតេ បន ឥធ អធិប្បេតា. តស្មា ឯតេសុ យំកិញ្ចិ បរិវាសំ បរិវសន្តា ‘‘បារិវាសិកា’’តិ វេទិតព្ពា.

បកតត្តានំ ភិក្ខូនន្តិ ឋបេត្វា នវកតរំ បារិវាសិកំ អវសេសានំ អន្តមសោ មូលាយបដិកស្សនារហាទីនម្បិ. អភិវាទនបច្ចុដ្ឋានន្តិ យំ តេ អភិវាទនាទិំ ករោន្តិ, តំ សាទិយន្តិ, សម្បដិច្ឆន្តិ; ន បដិក្ខិបន្តីតិ អត្ថោ. តត្ថ សាមីចិកម្មន្តិ ឋបេត្វា អភិវាទនាទីនិ អញ្ញស្ស អនុច្ឆវិកស្ស ពីជនវាតទានាទិនោ អាភិសមាចារិកស្សេតំ អធិវចនំ. អាសនាភិហារន្តិ អាសនស្ស អភិហរណំ, អាសនំ គហេត្វា អភិគមនំ បញ្ញាបនមេវ វា. សេយ្យាភិហារេបិ ឯសេវ នយោ. បាទោទកន្តិ បាទធោវនឧទកំ. បាទបីឋន្តិ ធោតបាទដ្ឋបនកំ. បាទកថលិកន្តិ អធោតបាទដ្ឋបនកំ បាទឃំសនំ វា. អាបត្តិ ទុក្កដស្សាតិ សទ្ធិវិហារិកានម្បិ សាទិយន្តស្ស ទុក្កដមេវ, តស្មា តេ វត្តព្ពា – ‘‘អហំ វិនយកម្មំ ករោមិ, មយ្ហំ វត្តំ មា ករោថ, មា មំ គាមប្បវេសនំ អាបុច្ឆថា’’តិ. សចេ សទ្ធាបព្ពជិតា កុលបុត្តា ‘‘តុម្ហេ, ភន្តេ, តុម្ហាកំ វិនយកម្មំ ករោថា’’តិ វត្វា វត្តំ ករោន្តិ, គាមប្បវេសនម្បិ អាបុច្ឆន្តិយេវ, វារិតកាលតោ បដ្ឋាយ អនាបត្តិ. មិថុ យថាវុឌ្ឍន្តិ បារិវាសិកភិក្ខូនំ អញ្ញមញ្ញំ យោ យោ វុឌ្ឍោ តេន តេន នវកតរស្ស សាទិតុំ.

បញ្ច យថាវុឌ្ឍន្តិ បកតត្តេហិបិ សទ្ធិំ វុឌ្ឍបដិបាដិយា ឯវ. តស្មា បាតិមោក្ខេ ឧទ្ទិស្សមានេ ហត្ថបាសេ និសីទិតុំ វដ្ដតិ. មហាបច្ចរិយំ បន ‘‘បាឡិយា អនិសីទិត្វា បាឡិំ វិហាយ ហត្ថបាសំ អមុញ្ចន្តេន និសីទិតព្ព’’ន្តិ វុត្តំ. បារិសុទ្ធិឧបោសថេ ករីយមានេ សង្ឃនវកដ្ឋានេ និសីទិត្វា តត្ថេវ និសិន្នេន អត្តនោ បាឡិយា បារិសុទ្ធិឧបោសថោ កាតព្ពោ. បវារណាយបិ សង្ឃនវកដ្ឋានេ និសីទិត្វា តត្ថេវ និសិន្នេន អត្តនោ បាឡិយា បវារេតព្ពំ. សង្ឃេន ឃណ្ដិំ បហរិត្វា ភាជីយមានំ វស្សិកសាដិកម្បិ អត្តនោ បត្តដ្ឋានេ គហេតុំ វដ្ដតិ.

ឱណោជនន្តិ វិស្សជ្ជនំ វុច្ចតិ. សចេ ហិ បារិវាសិកស្ស ទ្វេ តីណិ ឧទ្ទេសភត្តាទីនិ បាបុណន្តិ, អញ្ញា ចស្ស បុគ្គលិកភត្តបច្ចាសា ហោតិ, តានិ បដិបាដិយា គហេត្វា ‘‘ភន្តេ, ហេដ្ឋា គាហេថ, អជ្ជ មយ្ហំ ភត្តបច្ចាសា អត្ថិ, ស្វេ គណ្ហិស្សាមី’’តិ វត្វា វិស្សជ្ជេតព្ពានិ. ឯវំ តានិ បុនទិវសេសុ គណ្ហិតុំ លភតិ. បុនទិវសេ សព្ពបឋមំ ឯតស្ស ទាតព្ពន្តិ កុរុន្ទិយំ វុត្តំ. យទិ បន ន គណ្ហាតិ ន វិស្សជ្ជេតិ, បុនទិវសេ ន លភតិ, ឥទំ ឱណោជនំ នាម បារិវាសិកស្សេវ ឱទិស្ស អនុញ្ញាតំ. កស្មា? តស្ស ហិ សង្ឃនវកដ្ឋានេ និសិន្នស្ស ភត្តគ្គេ យាគុខជ្ជកាទីនិ បាបុណន្តិ វា ន វា, តស្មា សោ ‘‘ភិក្ខាហារេន មា កិលមិត្ថា’’តិ ឥទមស្ស សង្គហករណត្ថាយ ឱទិស្ស អនុញ្ញាតំ.

ភត្តន្តិ អាគតាគតេហិ វុឌ្ឍបដិបាដិយា គហេត្វា គន្តព្ពំ វិហារេ សង្ឃស្ស ចតុស្សាលភត្តំ, ឯតំ យថាវុឌ្ឍំ លភតិ. បាឡិយា បន គន្តុំ វា ឋាតុំ វា ន លភតិ, តស្មា បាឡិតោ ឱសក្កិត្វា ហត្ថបាសេ ឋិតេន ហត្ថំ បសារេត្វា យថា សេនោ និបតិត្វា គណ្ហាតិ, ឯវំ គណ្ហិតព្ពំ. អារាមិកសមណុទ្ទេសេហិ អាហរាបេតុំ ន លភតិ. សចេ សយមេវ អាហរន្តិ, វដ្ដតិ. រញ្ញោ មហាបេឡភត្តេបិ ឯសេវ នយោ. ចតុស្សាលភត្តេ បន សចេ ឱណោជនំ កត្តុកាមោ ហោតិ, អត្តនោ អត្ថាយ ឧក្ខិត្តេ បិណ្ឌេ ‘‘អជ្ជ មេ ភត្តំ អត្ថិ, ស្វេ គណ្ហិស្សាមី’’តិ វត្តព្ពំ. បុនទិវសេ ទ្វេ បិណ្ឌេ លភតីតិ មហាបច្ចរិយំ វុត្តំ. ឧទ្ទេសភត្តាទីនិបិ បាឡិតោ ឱសក្កិត្វាវ គហេតព្ពានិ. យត្ថ បន និសីទាបេត្វា បរិវិសន្តិ, តត្ថ សាមណេរានំ ជេដ្ឋកេន ភិក្ខូនំ សង្ឃនវកេន ហុត្វា និសីទិតព្ពំ.

៧៦. ឥទានិ យា អយំ សម្មាវត្តនា វុត្តា, តត្ថ ន ឧបសម្បាទេតព្ពន្តិ ឧបជ្ឈាយេន ហុត្វា ន ឧបសម្បាទេតព្ពំ; វត្តំ និក្ខិបិត្វា បន ឧបសម្បាទេតុំ វដ្ដតិ. អាចរិយេន ហុត្វាបិ កម្មវាចា ន សាវេតព្ពា, អញ្ញស្មិំ អសតិ វត្តំ និក្ខិបិត្វា សាវេតុំ វដ្ដតិ. ន និស្សយោតិ អាគន្តុកានំ និស្សយោ ន ទាតព្ពោ. យេហិបិ បកតិយាវ និស្សយោ គហិតោ, តេ វត្តព្ពា – ‘‘អហំ វិនយកម្មំ ករោមិ, អសុកត្ថេរស្ស នាម សន្តិកេ និស្សយំ គណ្ហថ, មយ្ហំ វត្តំ មា ករោថ, មា មំ គាមប្បវេសនំ អាបុច្ឆថា’’តិ. សចេ ឯវំ វុត្តេបិ ករោន្តិយេវ, វារិតកាលតោ បដ្ឋាយ ករោន្តេសុបិ អនាបត្តិ.

ន សាមណេរោតិ អញ្ញោ សាមណេរោ ន គហេតព្ពោ. ឧបជ្ឈំ ទត្វា គហិតសាមណេរាបិ វត្តព្ពា – ‘‘អហំ វិនយកម្មំ ករោមិ, មយ្ហំ វត្តំ មា ករោថ, មា មំ គាមប្បវេសនំ អាបុច្ឆថា’’តិ. សចេ ឯវំ វុត្តេបិ ករោន្តិយេវ, វារិតកាលតោ បដ្ឋាយ ករោន្តេសុបិ អនាបត្តិ. ភិក្ខុនោវាទកសម្មុតិ នាម អាធិបច្ចដ្ឋានភូតាតិ បដិក្ខិត្តា, តស្មា ភិក្ខុសង្ឃស្ស វត្តព្ពំ – ‘‘ភន្តេ, អហំ វិនយកម្មំ ករោមិ, ភិក្ខុនោវាទកំ ជានាថា’’តិ, បដិពលស្ស វា ភិក្ខុស្ស ភារោ កាតព្ពោ. អាគតា ភិក្ខុនិយោ ‘‘សង្ឃសន្តិកំ គច្ឆថ, សង្ឃោ វោ ឱវាទទាយកំ ជានិស្សតី’’តិ វា ‘‘អហំ វិនយកម្មំ ករោមិ, អសុកភិក្ខុស្ស នាម សន្តិកំ គច្ឆថ, សោ វោ ឱវាទំ ទស្សតី’’តិ វា វត្តព្ពា.

សា អាបត្តីតិ សុក្កវិស្សដ្ឋិយា បរិវាសេ ទិន្នេ សុក្កវិស្សដ្ឋិ នាបជ្ជិតព្ពា. អញ្ញា វា តាទិសិកាតិ កាយសំសគ្គាទិគរុកាបត្តិ. តតោ វា បាបិដ្ឋតរាតិ បារាជិកាបត្តិ; សត្តសុ ហិ អាបត្តីសុ ទុព្ភាសិតាបត្តិ បាបិដ្ឋា; ទុក្កដាបត្តិ បាបិដ្ឋតរា; ទុក្កដាបត្តិ បាបិដ្ឋា, បាដិទេសនីយាបត្តិ បាបិដ្ឋតរាតិ ឯវំ បាចិត្តិយថុល្លច្ចយសង្ឃាទិសេសបារាជិកាបត្តីសុ នយោ នេតព្ពោ. តាសំ វត្ថូសុបិ ទុព្ភាសិតវត្ថុ បាបិដ្ឋំ, ទុក្កដវត្ថុ បាបិដ្ឋតរន្តិ បុរិមនយេនេវ ភេទោ វេទិតព្ពោ. បណ្ណត្តិវជ្ជសិក្ខាបទេ បន វត្ថុបិ អាបត្តិបិ បាបិដ្ឋា. លោកវជ្ជេ ឧភយម្បិ បាបិដ្ឋតរំ.

កម្មន្តិ បរិវាសកម្មវាចា វុច្ចតិ. តំ កម្មំ ‘‘អកតំ ទុក្កដ’’ន្តិអាទីហិ វា ‘‘កិំ ឥទំ កម្មំ នាម កសិកម្មំ គោរក្ខកម្ម’’ន្តិអាទីហិ វា វចនេហិ ន គរហិតព្ពំ. កម្មិកាតិ យេហិ ភិក្ខូហិ កម្មំ កតំ, តេ វុច្ចន្តិ, តេ ‘‘ពាលា អព្យត្តា’’តិអាទីហិ វចនេហិ ន គរហិតព្ពា. ន សវចនីយំ កាតព្ពន្តិ បលិពោធត្ថាយ វា បក្កោសនត្ថាយ វា សវចនីយំ ន កាតព្ពំ, បលិពោធត្ថាយ ហិ ករោន្តោ ‘‘អហំ អាយស្មន្តំ ឥមស្មិំ វត្ថុស្មិំ សវចនីយំ ករោមិ, ឥមម្ហា អាវាសា ឯកបទម្បិ មា បក្កាមិ, យាវ ន តំ អធិករណំ វូបសន្តំ ហោតី’’តិ ឯវំ ករោតិ. បក្កោសនត្ថាយ ករោន្តោ ‘‘អហំ តេ សវចនីយំ ករោមិ, ឯហិ មយា សទ្ធិំ វិនយធរានំ សម្មុខីភាវំ គច្ឆាមា’’តិ ឯវំ ករោតិ; តទុភយម្បិ ន កាតព្ពំ.

ន អនុវាទោតិ វិហារេ ជេដ្ឋកដ្ឋានំ ន កាតព្ពំ. បាតិមោក្ខុទ្ទេសកេន វា ធម្មជ្ឈេសកេន វា ន ភវិតព្ពំ. នាបិ តេរសសុ សម្មុតីសុ ឯកសម្មុតិវសេនាបិ ឥស្សរិយកម្មំ កាតព្ពំ. ន ឱកាសោតិ ‘‘ករោតុ មេ អាយស្មា ឱកាសំ, អហំ តំ វត្តុកាមោ’’តិ ឯវំ បកតត្តស្ស ឱកាសោ ន ការេតព្ពោ, វត្ថុនា វា អាបត្តិយា វា ន ចោទេតព្ពោ, ‘‘អយំ បុព្ពេ តេ ទោសោ’’តិ ន សារេតព្ពោ. ន ភិក្ខូហិ សម្បយោជេតព្ពន្តិ អញ្ញមញ្ញំ យោជេត្វា កលហោ ន ការេតព្ពោ.

បុរតោតិ សង្ឃត្ថេរេន ហុត្វា បុរតោ ន គន្តព្ពំ, ទ្វាទសហត្ថំ ឧបចារំ មុញ្ចិត្វា ឯកកេន គន្តព្ពំ. និសីទនេបិ ឯសេវ នយោ. អាសនបរិយន្តោតិ ភត្តគ្គាទីសុ សង្ឃនវកាសនំ វុច្ចតិ; ស្វាស្ស ទាតព្ពោ, តត្ថ និសីទិតព្ពំ. សេយ្យាបរិយន្តោតិ សេយ្យានំ បរិយន្តោ, សព្ពលាមកំ មញ្ចបីឋំ. អយញ្ហិ វស្សគ្គេន អត្តនោ បត្តដ្ឋានេ សេយ្យំ គហេតុំ ន លភតិ. សព្ពភិក្ខូហិ វិចិនិត្វា គហិតាវសេសា មង្កុលគូថភរិតា វេត្តលតាទិវិនទ្ធា លាមកសេយ្យា អស្ស ទាតព្ពា. វិហារបរិយន្តោតិ យថា ច សេយ្យា, ឯវំ វសនអាវាសោបិ វស្សគ្គេន អត្តនោ បត្តដ្ឋានេ តស្ស ន វដ្ដតិ. សព្ពភិក្ខូហិ វិចិនិត្វា គហិតាវសេសា បន រជោហតភូមិ ជតុកមូសិកភរិតា បណ្ណសាលា អស្ស ទាតព្ពា. សចេ បកតត្តា សព្ពេ រុក្ខមូលិកា អព្ភោកាសិកា ច ហោន្តិ, ឆន្នំ ន ឧបេន្តិ, សព្ពេបិ ឯតេហិ វិស្សដ្ឋាវាសា នាម ហោន្តិ. តេសុ យំ ឥច្ឆតិ, តំ លភតិ. វស្សូបនាយិកទិវសេ បច្ចយំ ឯកបស្សេ ឋត្វា វស្សគ្គេន គណ្ហិតុំ លភតិ. សេនាសនំ ន លភតិ, និពទ្ធវស្សាវាសិកំ សេនាសនំ គណ្ហិតុកាមេន វត្តំ និក្ខិបិត្វា គហេតព្ពំ.

តេន ច សោ សាទិតព្ពោតិ យំ អស្ស អាសនាទិបរិយន្តំ ភិក្ខូ ទេន្តិ, សោ ឯវ សាទិតព្ពោ. បុរេសមណេន វា បច្ឆាសមណេន វាតិ ញាតិបវារិតដ្ឋានេ ‘‘ឯត្តកេ ភិក្ខូ គហេត្វា អាគច្ឆថា’’តិ និមន្តិតេន ‘‘ភន្តេ, អសុកំ នាម កុលំ ភិក្ខូ និមន្តេសិ, ឯថ តត្ថ គច្ឆាមា’’តិ ឯវំ សំវិធាយ ភិក្ខូ បុរេសមណេ វា បច្ឆាសមណេ វា កត្វា ន គន្តព្ពំ. ‘‘ភន្តេ, អសុកស្មិំ នាម គាមេ មនុស្សា ភិក្ខូនំ អាគមនំ ឥច្ឆន្តិ, សាធុ វតស្ស សចេ តេសំ សង្គហំ ករេយ្យាថា’’តិ ឯវំ បន បរិយាយេន កថេតុំ វដ្ដតិ.

ន អារញ្ញិកង្គន្តិ អាគតាគតានំ អារោចេតុំ ហរាយមានេន អារញ្ញិកធុតង្គំ ន សមាទាតព្ពំ. យេនាបិ បកតិយា សមាទិន្នំ, តេន ទុតិយំ ភិក្ខុំ គហេត្វា អរញ្ញេ អរុណំ ឧដ្ឋាបេតព្ពំ, ន ច ឯកកេន វត្ថព្ពំ. តថា ភត្តគ្គាទីសុ អាសនបរិយន្តេ និសជ្ជាយ ហរាយមានេន បិណ្ឌបាតិកធុតង្គម្បិ ន សមាទាតព្ពំ. យោ បន បកតិយាវ បិណ្ឌបាតិកោ តស្ស បដិសេធោ នត្ថិ.

ន ច តប្បច្ចយាតិ ‘‘នីហដភត្តោ ហុត្វា វិហារេយេវ និសីទិត្វា ភុញ្ជន្តោ រត្តិយោ គណយិស្សាមិ, គច្ឆតោ មេ ភិក្ខុំ ទិស្វា អនារោចេន្តស្ស រត្តិច្ឆេទោ សិយា’’តិ ឥមិនា ការណេន បិណ្ឌបាតោ ន នីហរាបេតព្ពោ. មា មំ ជានិំសូតិ ‘‘មា មំ ឯកភិក្ខុបិ ជានាតូ’’តិ ច ឥមិនា អជ្ឈាសយេន វិហារេ សាមណេរេហិ បចាបេត្វា ភុញ្ជិតុម្បិ ន លភតិ. គាមំ បិណ្ឌាយ បវិសិតព្ពមេវ. គិលានស្ស បន នវកម្មអាចរិយុបជ្ឈាយកិច្ចាទិបសុតស្ស វា វិហារេយេវ អច្ឆិតុំ វដ្ដតិ. សចេបិ គាមេ អនេកសតា ភិក្ខូ វិចរន្តិ, ន សក្កា ហោតិ អារោចេតុំ, គាមកាវាសំ គន្ត្វា សភាគដ្ឋានេ វសិតុំ វដ្ដតិ.

អាគន្តុកេនាតិ កញ្ចិ វិហារំ គតេន តត្ថ ភិក្ខូនំ អារោចេតព្ពំ. សចេ សព្ពេ ឯកដ្ឋានេ ឋិតេ បស្សតិ, ឯកដ្ឋានេ ឋិតេនេវ អារោចេតព្ពំ. អថ រុក្ខមូលាទីសុ វិសុំ វិសុំ ឋិតា ហោន្តិ, តត្ថ តត្ថ គន្ត្វា អារោចេតព្ពំ. សញ្ចិច្ច អនារោចេន្តស្ស រត្តិច្ឆេទោ ច ហោតិ, វត្តភេទេ ច ទុក្កដំ. អថ វិចិនន្តោ ឯកច្ចេ ន បស្សតិ, រត្តិច្ឆេទោវ ហោតិ, ន វត្តភេទទុក្កដំ.

អាគន្តុកស្សាតិ អត្តនោ វសនវិហារំ អាគតស្សាបិ ឯកស្ស វា ពហូនំ វា វុត្តនយេនេវ អារោចេតព្ពំ. រត្តិច្ឆេទវត្តភេទាបិ ចេត្ថ វុត្តនយេនេវ វេទិតព្ពា. សចេ អាគន្តុកា មុហុត្តំ វិស្សមិត្វា វា អវិស្សមិត្វា ឯវ វា វិហារមជ្ឈេន គច្ឆន្តិ, តេសម្បិ អារោចេតព្ពំ. សចេ តស្ស អជានន្តស្សេវ គច្ឆន្តិ, អយញ្ច បន គតកាលេ ជានាតិ, គន្ត្វា អារោចេតព្ពំ. សម្បាបុណិតុំ អសក្កោន្តស្ស រត្តិច្ឆេទោវ ហោតិ, ន វត្តភេទទុក្កដំ. យេបិ អន្តោវិហារំ អប្បវិសិត្វា ឧបចារសីមំ ឱក្កមិត្វា គច្ឆន្តិ, អយញ្ច នេសំ ឆត្តសទ្ទំ វា ឧក្កាសិតសទ្ទំ វា ខិបិតសទ្ទំ វា សុត្វាវ អាគន្តុកភាវំ ជានាតិ, គន្ត្វា អារោចេតព្ពំ. គតកាលេ ជានន្តេនបិ អនុពន្ធិត្វា អារោចេតព្ពមេវ. សម្បាបុណិតុំ អសក្កោន្តស្ស រត្តិច្ឆេទោវ ហោតិ, ន វត្តភេទទុក្កដំ. យោបិ រត្តិំយេវ អាគន្ត្វា រត្តិំយេវ គច្ឆតិ, សោបិស្ស រត្តិច្ឆេទំ ករោតិ, អញ្ញាតត្តា បន វត្តភេទទុក្កដំ នត្ថិ. សចេ អជានិត្វាវ អព្ភានំ ករោតិ, អកតមេវ ហោតីតិ កុរុន្ទិយំ វុត្តំ. តស្មា អធិកា រត្តិយោ គហេត្វា កាតព្ពំ, អយំ អបណ្ណកបដិបទា.

នទីអាទីសុ នាវាយ គច្ឆន្តម្បិ បរតីរេ ឋិតម្បិ អាកាសេន គច្ឆន្តម្បិ បព្ពតតលអរញ្ញាទីសុ ទូរេ ឋិតម្បិ ភិក្ខុំ ទិស្វា សចេ ‘‘ភិក្ខូ’’តិ វវត្ថានំ អត្ថិ, នាវាទីហិ វា គន្ត្វា មហាសទ្ទំ កត្វា វា វេគេន អនុពន្ធិត្វា វា អារោចេតព្ពំ, អនារោចេន្តស្ស រត្តិច្ឆេទោ ចេវ វត្តភេទទុក្កដញ្ច. សចេ វាយមន្តោបិ សម្បាបុណិតុំ វា សាវេតុំ វា ន សក្កោតិ, រត្តិច្ឆេទោវ ហោតិ, ន វត្តភេទទុក្កដំ. សង្ឃសេនាភយត្ថេរោ បន វិសយាវិសយេន កថេតិ – ‘‘វិសយេ កិរ អនារោចេន្តស្ស រត្តិច្ឆេទោ ចេវ វត្តភេទទុក្កដញ្ច ហោតិ, អវិសយេ បន ឧភយម្បិ នត្ថី’’តិ. ករវីកតិស្សត្ថេរោ ‘‘សមណោ អយន្តិ វវត្ថានមេវ បមាណំ, សចេបិ អវិសយោ ហោតិ, វត្តភេទទុក្កដមេវ នត្ថិ, រត្តិច្ឆេទោ បន ហោតិយេវា’’តិ អាហ.

ឧបោសថេតិ ‘‘ឧបោសថំ សម្បាបុណិស្សាមា’’តិ អាគន្តុកា ភិក្ខូ អាគច្ឆន្តិ, ឥទ្ធិយា គច្ឆន្តាបិ ឧបោសថភាវំ ញត្វា ឱតរិត្វា ឧបោសថំ ករោន្តិ, តស្មា អាគន្តុកសោធនត្ថំ ឧបោសថទិវសេ អារោចេតព្ពំ. បវារណាយបិ ឯសេវ នយោ. គិលានោតិ គន្តុំ អសមត្ថោ. ទូតេនាតិ ឯត្ថ អនុបសម្បន្នំ បេសេតុំ ន វដ្ដតិ, ភិក្ខុំ បេសេត្វា អារោចាបេតព្ពំ.

អភិក្ខុកោ អាវាសោតិ សុញ្ញវិហារោ; យត្ថ ឯកោបិ ភិក្ខុ នត្ថិ, តត្ថ វាសត្ថាយ ន គន្តព្ពំ. ន ហិ តត្ថ វុត្ថរត្តិយោ គណនូបិកា ហោន្តិ, បកតត្តេន បន សទ្ធិំ វដ្ដតិ. ទសវិធន្តរាយេ បន សចេបិ រត្តិយោ គណនូបិកា ន ហោន្តិ, អន្តរាយតោ បរិមុច្ចនត្ថាយ គន្តព្ពមេវ. តេន វុត្តំ – ‘‘អញ្ញត្រ អន្តរាយា’’តិ. នានាសំវាសកេហិ សទ្ធិំ វិនយកម្មំ កាតុំ ន វដ្ដតិ. តេសំ អនារោចនេបិ រត្តិច្ឆេទោ នត្ថិ, អភិក្ខុកាវាសសទិសមេវ ហោតិ. តេន វុត្តំ – ‘‘យត្ថស្សុ ភិក្ខូ នានាសំវាសកា’’តិ. សេសំ ឧបោសថក្ខន្ធកេ វុត្តនយមេវ.

៨១. ឯកច្ឆន្នេ អាវាសេតិអាទីសុ អាវាសោ នាម វសនត្ថាយ កតសេនាសនំ. អនាវាសោ នាម ចេតិយឃរំ ពោធិឃរំ សម្មុញ្ជនិអដ្ដកោ ទារុអដ្ដកោ បានីយមាឡោ វច្ចកុដិ ទ្វារកោដ្ឋកោតិ ឯវមាទិ. តតិយបទេន តទុភយម្បិ គហិតំ. ឯតេសុ យត្ថ កត្ថចិ ឯកច្ឆន្នេ ឆទនតោ ឧទកបតនដ្ឋានបរិច្ឆិន្នេ ឱកាសេ ឧក្ខិត្តកោ វសិតុំ ន លភតិ. ‘‘បារិវាសិកោ បន អន្តោអាវាសេយេវ ន លភតី’’តិ មហាបច្ចរិយំ វុត្តំ. មហាអដ្ឋកថាយំ បន ‘‘អវិសេសេន ឧទកបាតេន វារិត’’ន្តិ វុត្តំ. កុរុន្ទិយំ ‘‘ឯតេសុ ឯត្តកេសុ បញ្ចវណ្ណច្ឆទនពទ្ធដ្ឋានេសុ បារិវាសិកស្ស ច ឧក្ខិត្តកស្ស ច បកតត្តេន សទ្ធិំ ឧទកបាតេន វារិត’’ន្តិ វុត្តំ. តស្មា នានូបចារេបិ ឯកច្ឆន្នេ ន វដ្ដតិ. សចេ បនេត្ថ តទហុបសម្បន្នេបិ បកតត្តេ បឋមំ បវិសិត្វា និបន្នេ សដ្ឋិវស្សោបិ បារិវាសិកោ បច្ឆា បវិសិត្វា ជានន្តោ និបជ្ជតិ, រត្តិច្ឆេទោ ចេវ វត្តភេទទុក្កដញ្ច. អជានន្តស្ស រត្តិច្ឆេទោវ ន វត្តភេទទុក្កដំ. សចេ បន តស្មិំ បឋមំ និបន្នេ បច្ឆា បកតត្តោ បវិសិត្វា និបជ្ជតិ, បារិវាសិកោ ច ជានាតិ, រត្តិច្ឆេទោ ចេវ វត្តភេទទុក្កដញ្ច. នោ ចេ ជានាតិ, រត្តិច្ឆេទោវ ន វត្តភេទទុក្កដំ.

វុដ្ឋាតព្ពំ និមន្តេតព្ពោតិ តទហុបសម្បន្នម្បិ ទិស្វា វុដ្ឋាតព្ពមេវ; វុដ្ឋាយ ច ‘‘អហំ ឥមិនា សុខនិសិន្នោ វុដ្ឋាបិតោ’’តិ បរម្មុខេន ន គន្តព្ពំ, ‘‘ឥទំ អាចរិយ-អាសនំ, ឯត្ថ និសីទថា’’តិ ឯវំ និមន្តេតព្ពោយេវ. នវកេន បន ‘‘មហាថេរំ ឱពទ្ធំ ករោមី’’តិ បារិវាសិកត្ថេរស្ស សន្តិកំ ន គន្តព្ពំ. ឯកាសនេតិ សមានវស្សិកាសនេ មញ្ចេ វា បីឋេ វា. ន ឆមាយំ និសិន្នេតិ បកតត្តេ ភូមិយំ និសិន្នេ ឥតរេន អន្តមសោ តិណសន្ថារេបិ ឧច្ចតរេ វាលិកាតលេបិ វា ន និសីទិតព្ពំ, ទ្វាទសហត្ថំ បន ឧបចារំ មុញ្ចិត្វា និសីទិតុំ វដ្ដតិ. ឯកចង្កមេតិ សហាយេន វិយ សទ្ធិំ ចង្កមន្តោ ឯកស្មិំ ចង្កមេ.

ឆមាយំ ចង្កមន្តន្តិ ឆមាយំ ចង្កមន្តេ, អយមេវ វា បាឋោ. អយំ បនេត្ថ អត្ថោ – អកតបរិច្ឆេទាយ ភូមិយា ចង្កមន្តេ បរិច្ឆេទំ កត្វា វាលិកំ អាកិរិត្វា អាលម្ពនំ យោជេត្វា កតចង្កមេ នីចេបិ ន ចង្កមិតព្ពំ, កោ បន វាទោ ឥដ្ឋកាចយសម្បន្នេ វេទិកាបរិក្ខិត្តេតិ! សចេ បន បាការបរិក្ខិត្តោ ហោតិ ទ្វារកោដ្ឋកយុត្តោ បព្ពតន្តរវនន្តរគុម្ពន្តរេសុ វា សុប្បដិច្ឆន្នោ, តាទិសេ ចង្កមេ ចង្កមិតុំ វដ្ដតិ. អប្បដិច្ឆន្នេបិ ឧបចារំ មុញ្ចិត្វា វដ្ដតិ.

វុឌ្ឍតរេនាតិ ឯត្ថ សចេ វុឌ្ឍតរេ បារិវាសិកេ បឋមំ និបន្នេ ឥតរោ ជានន្តោ បច្ឆា និបជ្ជតិ, រត្តិច្ឆេទោ ចស្ស ហោតិ វត្តភេទេ ច ទុក្កដំ. វុឌ្ឍតរស្ស បន រត្តិច្ឆេទោវ ន វត្តភេទទុក្កដំ. អជានិត្វា និបជ្ជតិ, ទ្វិន្នម្បិ វត្តភេទោ នត្ថិ, រត្តិច្ឆេទោ បន ហោតិ. អថ នវកបារិវាសិកេ បឋមំ និបន្នេ វុឌ្ឍតរោ បច្ឆា និបជ្ជតិ, នវកោ ច ជានាតិ, រត្តិ ចស្ស ឆិជ្ជតិ, វត្តភេទេ ច ទុក្កដំ ហោតិ. វុឌ្ឍតរស្ស រត្តិច្ឆេទោវ ន វត្តភេទោ. នោ ចេ ជានាតិ, ទ្វិន្នម្បិ វត្តភេទោ នត្ថិ, រត្តិច្ឆេទោ បន ហោតិ. សចេ ទ្វេបិ អបច្ឆាបុរិមំ និបជ្ជន្តិ, វុឌ្ឍតរស្ស រត្តិច្ឆេទោវ ឥតរស្ស វត្តភេទោបីតិ កុរុន្ទិយំ វុត្តំ. ទ្វេ បារិវាសិកា សមវស្សា, ឯកោ បឋមំ និបន្នោ, ឯកោ ជានន្តោវ បច្ឆា និបជ្ជតិ, រត្តិ ច ឆិជ្ជតិ, វត្តភេទេ ច ទុក្កដំ. បឋមំ និបន្នស្ស រត្តិច្ឆេទោវ ន វត្តភេទោ. សចេ បច្ឆា និបជ្ជន្តោបិ ន ជានាតិ, ទ្វិន្នម្បិ វត្តភេទោ នត្ថិ, រត្តិច្ឆេទោ បន ហោតិ. សចេ ទ្វេបិ អបច្ឆាបុរិមំ និបជ្ជន្តិ, ទ្វិន្នម្បិ រត្តិច្ឆេទោយេវ, ន វត្តភេទោ. សចេ ហិ ទ្វេ បារិវាសិកា ឯកតោ វសេយ្យុំ, តេ អញ្ញមញ្ញស្ស អជ្ឈាចារំ ញត្វា អគារវា វា វិប្បដិសារិនោ វា ហុត្វា បាបិដ្ឋតរំ វា អាបត្តិំ អាបជ្ជេយ្យុំ វិព្ភមេយ្យុំ វា, តស្មា នេសំ សហសេយ្យា សព្ពប្បការេន បដិក្ខិត្តា. សេសំ វុត្តនយេនេវ វេទិតព្ពំ. មូលាយបដិកស្សនារហាទយោ ចេត្ថ បារិវាសិកានំ បកតត្តដ្ឋានេ ឋិតាតិ វេទិតព្ពា.

បារិវាសិកចតុត្ថោ ចេ, ភិក្ខវេ, បរិវាសន្តិ ឯត្ថ បារិវាសិកំ ចតុត្ថំ កត្វា អញ្ញស្ស បរិវាសទានាទីនិ កាតុំ ន វដ្ដតិ. ឯតេស្វេវាយំ គណបូរកោ ន ហោតិ, សេសសង្ឃកម្មេសុ ហោតិ. គណេ បន អប្បហោន្តេ វត្តំ និក្ខិបាបេត្វា គណបូរកោ កាតព្ពោតិ.

៨៣. ឥមំ បន វត្តកថំ សុត្វា វិនយធរឧបាលិត្ថេរស្ស រហោគតស្ស ឯវំ បរិវិតក្កោ ឧទបាទិ – ‘‘ភគវតា ពហុ បារិវាសិកវត្តំ បញ្ញត្តំ, កតិហិ នុ ខោ ឯត្ថ ការណេហិ រត្តិច្ឆេទោ ហោតី’’តិ! សោ ភគវន្តំ ឧបសង្កមិត្វា តមត្ថំ បុច្ឆិ. ភគវា ចស្ស ព្យាកាសិ. តេន វុត្តំ – ‘‘អថ ខោ អាយស្មា ឧបាលិ…បេ… រត្តិច្ឆេទា’’តិ. តត្ថ សហវាសោតិ យ្វាយំ បកតត្តេន ភិក្ខុនា សទ្ធិំ ឯកច្ឆន្នេតិអាទិនា នយេន វុត្តោ ឯកតោ វាសោ. វិប្បវាសោតិ ឯកកស្សេវ វាសោ. អនារោចនាតិ អាគន្តុកាទីនំ អនារោចនា. ឯតេសុ តីសុ ឯកេកេន ការណេន រត្តិច្ឆេទោ ហោតិ.

៨៤. ន សក្កោន្តីតិ សង្ឃស្ស មហន្តតាយ តត្ថ តត្ថ គន្ត្វា សព្ពេសំ អារោចេតុំ អសក្កោន្តា សោធេតុំ ន សក្កោន្តិ. បរិវាសំ និក្ខិបាមិ, វត្តំ និក្ខិបាមីតិ ឥមេសុ ទ្វីសុ បទេសុ ឯកេនាបិ និក្ខិត្តោវ ហោតិ បរិវាសោ; ទ្វីហិ សុនិក្ខិត្តោយេវ. សមាទានេបិ ឯសេវ នយោ. ឯវំ វត្តំ សមាទិយិត្វា បរិវុត្ថបរិវាសស្ស មានត្តំ គណ្ហតោ បុន វត្តសមាទានកិច្ចំ នត្ថិ, សមាទិន្នវត្តោយេវ ហេស តស្មាស្ស ឆារត្តំ មានត្តំ ទាតព្ពំ, ចិណ្ណមានត្តោ អព្ភេតព្ពោ. ឯវំ អនាបត្តិកោ ហុត្វា សុទ្ធន្តេ បតិដ្ឋិតោ តិស្សោ សិក្ខា បូរេត្វា ទុក្ខស្សន្តំ ករិស្សតីតិ.

បារិវាសិកវត្តកថា និដ្ឋិតា.

មូលាយបដិកស្សនារហវត្តកថា

៨៦. មូលាយបដិកស្សនារហា ភិក្ខូ សាទិយន្តិ បកតត្តានន្តិ ឋបេត្វា នវកតរំ មូលាយបដិកស្សនារហំ អវសេសានំ អន្តមសោ បារិវាសិកាទីនម្បិ. ឥមេសញ្ហិ បារិវាសិកមូលាយបដិកស្សនារហមានត្តារហមានត្តាចារិកព្ភានារហានំ បញ្ចន្នំ ឋបេត្វា អត្តនោ អត្តនោ នវកតរំ, សេសា សព្ពេ បកតត្តា ឯវ. កស្មា? មិថុ យថាវុឌ្ឍំ អភិវាទនាទីនំ អនុញ្ញាតត្តា. តេន វុត្តំ – ‘‘អវសេសានំ អន្តមសោ បារិវាសិកាទីនម្បី’’តិ. មូលាយបដិកស្សនារហាទិលក្ខណំ បន នេសំ បរតោ អាវិភវិស្សតិ. សេសមេត្ថ ឥតោ បរេសុ ច មានត្តារហាទិវត្តេសុ បារិវាសិកវត្តេ វុត្តនយេនេវ វេទិតព្ពំ.

៨៧. មូលាយបដិកស្សនារហចតុត្ថោ ចេតិអាទីសុបិ យថេវ បារិវាសិកោ; ឯវំ ឯតេបិ ឯតេសុ វិនយកម្មេសុ គណបូរកា ន ហោន្តិ, សេសសង្ឃកម្មេសុ ហោន្តិ.

មូលាយបដិកស្សនារហវត្តកថា និដ្ឋិតា.

មានត្តចារិកវត្តកថា

៩០. មានត្តចារិកស្ស វត្តេសុ ‘‘ទេវសិកំ អារោចេតព្ព’’ន្តិ វិសេសោ.

៩២. រត្តិច្ឆេទេសុ ឩនេ គណេតិ ឯត្ថ គណោតិ ចត្តារោ វា អតិរេកា វា; តស្មា សចេបិ តីហិ ភិក្ខូហិ សទ្ធិំ វសតិ, រត្តិច្ឆេទោ ហោតិយេវ. មានត្តនិក្ខេបសមាទានេសុ វុត្តសទិសោវ វិនិច្ឆយោ. សេសំ សព្ពត្ថ ឧត្តានមេវាតិ.

មានត្តចារិកវត្តកថា និដ្ឋិតា.

បារិវាសិកក្ខន្ធកវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៣. សមុច្ចយក្ខន្ធកំ

សុក្កវិស្សដ្ឋិកថា

៩៧. សមុច្ចយក្ខន្ធកេ – ឆារត្តំ មានត្តន្តិ ឯត្ថ ចតុព្ពិធំ មានត្តំ – អប្បដិច្ឆន្នមានត្តំ, បដិច្ឆន្នមានត្តំ, បក្ខមានត្តំ, សមោធានមានត្តន្តិ. តត្ថ អប្បដិច្ឆន្នមានត្តំ នាម – យំ អប្បដិច្ឆន្នាយ អាបត្តិយា បរិវាសំ អទត្វា កេវលំ អាបត្តិំ អាបន្នភាវេនេវ មានត្តារហស្ស មានត្តំ ទិយ្យតិ. បដិច្ឆន្នមានត្តំ នាម – យំ បដិច្ឆន្នាយ អាបត្តិយា បរិវុត្ថបរិវាសស្ស ទិយ្យតិ. បក្ខមានត្តំ នាម – យំ បដិច្ឆន្នាយ វា អប្បដិច្ឆន្នាយ វា អាបត្តិយា អទ្ធមាសំ ភិក្ខុនីនំ ទិយ្យតិ. សមោធានមានត្តំ នាម – យំ ឱធាយ ឯកតោ កត្វា ទិយ្យតិ. តេសុ ឥទំ ‘‘អប្បដិច្ឆន្នាយ ឆារត្តំ មានត្ត’’ន្តិ វចនតោ ‘‘អប្បដិច្ឆន្នមានត្ត’’ន្តិ វេទិតព្ពំ. តំ ទេន្តេន សចេ ឯកំ អាបត្តិំ អាបន្នោ ហោតិ, ឥធ វុត្តនយេន ទាតព្ពំ. សចេ ទ្វេ វា តិស្សោ វា តតុត្តរិំ វា អាបន្នោ, យថេវ ‘‘ឯកំ អាបត្តិ’’ន្តិ វុត្តំ; ឯវំ ‘‘ទ្វេ អាបត្តិយោ, តិស្សោ អាបត្តិយោ’’តិ វត្តព្ពំ. តតុត្តរិ បន សចេបិ សតំ វា សហស្សំ វា ហោតិ, ‘‘សម្ពហុលា’’តិ វត្តព្ពំ. នានាវត្ថុកាយោបិ ឯកតោ កត្វា ទាតព្ពា, តាសំ ទានវិធិំ បរិវាសទានេ កថយិស្សាម.

ឯវំ អាបត្តិវសេន កម្មវាចំ កត្វា ទិន្នេ មានត្តេ ‘‘ឯវមេតំ ធារយាមី’’តិ កម្មវាចាបរិយោសានេ មាឡកសីមាយមេវ ‘‘មានត្តំ សមាទិយាមិ, វត្តំ សមាទិយាមី’’តិ វុត្តនយេន វត្តំ សមាទាតព្ពំ. វត្តំ សមាទិយិត្វា តត្ថេវ សង្ឃស្ស អារោចេតព្ពំ, អារោចេន្តេន ច ឯវំ អារោចេតព្ពំ –

‘‘អហំ, ភន្តេ, ឯកំ អាបត្តិំ អាបជ្ជិំ សញ្ចេតនិកំ សុក្កវិស្សដ្ឋិំ អប្បដិច្ឆន្នំ, សោហំ សង្ឃំ ឯកិស្សា អាបត្តិយា សញ្ចេតនិកាយ សុក្កវិស្សដ្ឋិយា អប្បដិច្ឆន្នាយ ឆារត្តំ មានត្តំ យាចិំ, តស្ស មេ សង្ឃោ ឯកិស្សា អាបត្តិយា សញ្ចេតនិកាយ សុក្កវិស្សដ្ឋិយា អប្បដិច្ឆន្នាយ ឆារត្តំ មានត្តំ អទាសិ. សោហំ មានត្តំ ចរាមិ, វេទយាមហំ, ភន្តេ ‘វេទយតី’តិ មំ សង្ឃោ ធារេតូ’’តិ.

ឥមញ្ច បន អត្ថំ គហេត្វា យាយ កាយចិ ភាសាយ អារោចេតុំ វដ្ដតិយេវ. អារោចេត្វា សចេ និក្ខិបិតុកាមោ, វុត្តនយេនេវ សង្ឃមជ្ឈេ និក្ខិបិតព្ពំ. មាឡកតោ ភិក្ខូសុ និក្ខន្តេសុ ឯកស្សបិ សន្តិកេ និក្ខិបិតុំ វដ្ដតិ. មាឡកតោ និក្ខមិត្វា សតិំ បដិលភន្តេន សហគច្ឆន្តស្ស សន្តិកេ និក្ខិបិតព្ពំ. សចេ សោបិ បក្កន្តោ, អញ្ញស្ស យស្ស មាឡកេ នារោចិតំ, តស្ស អារោចេត្វា និក្ខិបិតព្ពំ. អារោចេន្តេន បន អវសានេ ‘‘វេទយតីតិ មំ អាយស្មា ធារេតូ’’តិ វត្តព្ពំ. ទ្វិន្នំ អារោចេន្តេន ‘‘អាយស្មន្តា ធារេន្តូ’’តិ, តិណ្ណំ អារោចេន្តេន ‘‘អាយស្មន្តោ ធារេន្តូ’’តិ វត្តព្ពំ. និក្ខិត្តកាលតោ បដ្ឋាយ បកតត្តដ្ឋានេ តិដ្ឋតិ.

សចេ អប្បភិក្ខុកោ វិហារោ ហោតិ, សភាគា ភិក្ខូ វសន្តិ, វត្តំ អនិក្ខិបិត្វា អន្តោវិហារេយេវ រត្តិយោ គណេតព្ពា. អថ ន សក្កា សោធេតុំ, វុត្តនយេនេវ វត្តំ និក្ខិបិត្វា បច្ចូសសមយេ ចតូហិ បញ្ចហិ វា ភិក្ខូហិ សទ្ធិំ បរិក្ខិត្តស្ស វិហារស្ស បរិក្ខេបតោ, អបរិក្ខិត្តស្ស បរិក្ខេបារហដ្ឋានតោ ទ្វេ លេឌ្ឌុបាតេ អតិក្កមិត្វា មហាមគ្គតោ ឱក្កម្ម គុម្ពេន វា វតិយា វា បដិច្ឆន្នដ្ឋានេ និសីទិតព្ពំ. អន្តោអរុណេយេវ វុត្តនយេន វត្តំ សមាទិយិត្វា អារោចេតព្ពំ. សចេ អញ្ញោ កោចិ ភិក្ខុ កេនចិទេវ ករណីយេន តំ ឋានំ អាគច្ឆតិ, សចេ ឯស តំ បស្សតិ, សទ្ទំ វាស្ស សុណាតិ, អារោចេតព្ពំ. អនារោចេន្តស្ស រត្តិច្ឆេទោ ចេវ វត្តភេទោ ច.

អថ ទ្វាទសហត្ថំ ឧបចារំ ឱក្កមិត្វា អជានន្តស្សេវ គច្ឆតិ, រត្តិច្ឆេទោ ហោតិ ឯវ, វត្តភេទោ បន នត្ថិ. អារោចិតកាលតោ បដ្ឋាយ ច ឯកំ ភិក្ខុំ ឋបេត្វា សេសេហិ សតិ ករណីយេ គន្តុម្បិ វដ្ដតិ. អរុណេ ឧដ្ឋិតេ តស្ស ភិក្ខុស្ស សន្តិកេ វត្តំ និក្ខិបិតព្ពំ. សចេ សោបិ កេនចិ កម្មេន បុរេអរុណេយេវ គច្ឆតិ, អញ្ញំ វិហារតោ និក្ខន្តំ វា អាគន្តុកំ វា យំ បឋមំ បស្សតិ, តស្ស សន្តិកេ អារោចេត្វា វត្តំ និក្ខិបិតព្ពំ. អយញ្ច យស្មា គណស្ស អារោចេត្វា ភិក្ខូនញ្ច អត្ថិភាវំ សល្លក្ខេត្វាវ វសិ, តេនស្ស ឩនេ គណេ ចរណទោសោ វា វិប្បវាសោ វា ន ហោតិ. សចេ ន កញ្ចិ បស្សតិ, វិហារំ គន្ត្វា អត្តនា សទ្ធិំ គតភិក្ខូសុ ឯកស្ស សន្តិកេ និក្ខិបិតព្ពន្តិ មហាសុមត្ថេរោ អាហ. មហាបទុមត្ថេរោ បន ‘‘យំ បឋមំ បស្សតិ, តស្ស អារោចេត្វា និក្ខិបិតព្ពំ; អយំ និក្ខិត្តវត្តស្ស បរិហារោ’’តិ អាហ.

ឯវំ ឆារត្តំ មានត្តំ អខណ្ឌំ ចរិត្វា យត្ថ សិយា វីសតិគណោ ភិក្ខុសង្ឃោ, តត្ថ សោ ភិក្ខុ អព្ភេតព្ពោ. អព្ភេន្តេហិ ច បឋមំ អព្ភានារហោ កាតព្ពោ. អយញ្ហិ និក្ខិត្តវត្តត្តា បកតត្តដ្ឋានេ ឋិតោ, បកតត្តស្ស ច អព្ភានំ កាតុំ ន វដ្ដតិ, តស្មា វត្តំ សមាទាបេតព្ពោ. វត្តេ សមាទិន្នេ អព្ភានារហោ ហោតិ. តេនាបិ វត្តំ សមាទិយិត្វា អារោចេត្វា អព្ភានំ យាចិតព្ពំ. អនិក្ខិត្តវត្តស្ស បុន វត្តសមាទានកិច្ចំ នត្ថិ. សោ ហិ ឆារត្តាតិក្កមេនេវ អព្ភានារហោ ហោតិ, តស្មា សោ អព្ភេតព្ពោ. តត្រ យ្វាយំ ‘‘ឯវញ្ច បន, ភិក្ខវេ, អព្ភេតព្ពោ’’តិ បាឡិយំយេវ អព្ភានវិធិ វុត្តោ, អយញ្ច ឯកាបត្តិវសេន វុត្តោ. សចេ បន ទ្វេ តិស្សោ សម្ពហុលា វា ឯកវត្ថុកា វា នានាវត្ថុកា វា អាបត្តិយោ ហោន្តិ, តាសំ វសេន កម្មវាចា កាតព្ពា. ឯវំ អប្បដិច្ឆន្នមានត្តំ ទាតព្ពំ. បដិច្ឆន្នមានត្តំ បន យស្មា បដិច្ឆន្នាយ អាបត្តិយា បរិវុត្ថបរិវាសស្ស ទាតព្ពំ ហោតិ, តស្មា នំ បរិវាសកថាយំយេវ កថយិស្សាម.

បរិវាសកថា

១០២. ‘‘តេន ហិ, ភិក្ខវេ, សង្ឃោ ឧទាយិស្ស ភិក្ខុនោ ឯកិស្សា អាបត្តិយា សញ្ចេតនិកាយ សុក្កវិស្សដ្ឋិយា ឯកាហបដិច្ឆន្នាយ ឯកាហបរិវាសំ ទេតូ’’តិអាទិនា នយេន បាឡិយំ អនេកេហិ អាការេហិ បរិវាសោ ច មានត្តញ្ច វុត្តំ. តស្ស យស្មា អាគតាគតដ្ឋានេ វិនិច្ឆយោ វុច្ចមានោ បាឡិ វិយ អតិវិត្ថារំ អាបជ្ជតិ, ន ច សក្កា ហោតិ សុខេន បរិគ្គហេតុំ, តស្មា នំ សមោធានេត្វា ឥធេវ ទស្សយិស្សាម.

អយញ្ហិ ឥធ អធិប្បេតោ បរិវាសោ នាម – បដិច្ឆន្នបរិវាសោ, សុទ្ធន្តបរិវាសោ, សមោធានបរិវាសោតិ តិវិធោ ហោតិ. តត្ថ បដិច្ឆន្នបរិវាសោ តាវ យថាបដិច្ឆន្នាយ អាបត្តិយា ទាតព្ពោ. កស្សចិ ហិ ឯកាហបដិច្ឆន្នា អាបត្តិ ហោតិ យថា អយំ ឧទាយិត្ថេរស្ស, កស្សចិ ទ្វីហាទិបដិច្ឆន្នា យថា បរតោ អាគតា ឧទាយិត្ថេរស្សេវ, កស្សចិ ឯកា អាបត្តិ ហោតិ យថា អយំ, កស្សចិ ទ្វេ តិស្សោ តតុត្តរិ វា យថា បរតោ អាគតា, តស្មា បដិច្ឆន្នបរិវាសំ ទេន្តេន បឋមំ តាវ បដិច្ឆន្នភាវោ ជានិតព្ពោ.

អយញ្ហិ អាបត្តិ នាម ទសហាការេហិ បដិច្ឆន្នា ហោតិ. តត្ថាយំ មាតិកា – អាបត្តិ ច ហោតិ អាបត្តិសញ្ញី ច, បកតត្តោ ច ហោតិ បកតត្តសញ្ញី ច, អនន្តរាយិកោ ច ហោតិ អនន្តរាយិកសញ្ញី ច, បហុ ច ហោតិ បហុសញ្ញី ច, ឆាទេតុកាមោ ច ហោតិ ឆាទេតិ ចាតិ.

តត្ថ អាបត្តិ ច ហោតិ អាបត្តិសញ្ញី ចាតិ យំ អាបន្នោ, សា អាបត្តិយេវ ហោតិ. សោបិ ច តត្ថ អាបត្តិសញ្ញីយេវ. ឥតិ ជានន្តោ ឆាទេតិ, ឆន្នាវ ហោតិ. អថ បនាយំ តត្ថ អនាបត្តិសញ្ញី, អច្ឆន្នា ហោតិ, អនាបត្តិ បន អាបត្តិសញ្ញាយបិ អនាបត្តិសញ្ញាយបិ ឆាទេន្តេនាបិ អច្ឆាទិតាវ ហោតិ. លហុកំ វា គរុកាតិ គរុកំ វា លហុកាតិ ឆាទេតិ, អលជ្ជិបក្ខេ តិដ្ឋតិ, អាបត្តិ បន អច្ឆន្នា ហោតិ. គរុកំ លហុកាតិ មញ្ញមានោ ទេសេតិ, នេវ ទេសិតា ហោតិ, ន ឆន្នា. គរុកំ គរុកាតិ ញត្វា ឆាទេតិ, ឆន្នា ហោតិ. គរុកលហុកភាវំ ន ជានាតិ, អាបត្តិំ ឆាទេមីតិ ឆាទេតិ, ឆន្នាវ ហោតិ.

បកតត្តោតិ តិវិធំ ឧក្ខេបនីយកម្មំ អកតោ – សោ ចេ បកតត្តសញ្ញី ហុត្វា ឆាទេតិ, ឆន្នា ហោតិ. អថ ‘‘មយ្ហំ សង្ឃេន កម្មំ កត’’ន្តិ អបកតត្តសញ្ញី ហុត្វា ឆាទេតិ, អច្ឆន្នា ហោតិ. អបកតត្តេន បកតត្តសញ្ញិនា វា អបកតត្តសញ្ញិនា វា ឆាទិតាបិ អច្ឆន្នាវ ហោតិ. វុត្តម្បិ ចេតំ –

‘‘អាបជ្ជតិ គរុកំ សាវសេសំ,

ឆាទេតិ អនាទរិយំ បដិច្ច;

ន ភិក្ខុនី នោ ច ផុសេយ្យ វជ្ជំ,

បញ្ហា មេសា កុសលេហិ ចិន្តិតា’’តិ. (បរិ. ៤៨១);

អយញ្ហិ បញ្ហោ ឧក្ខិត្តកេន កថិតោ.

អនន្តរាយិកោតិ យស្ស ទសសុ អន្តរាយេសុ ឯកោបិ នត្ថិ, សោ ចេ អនន្តរាយិកសញ្ញី ហុត្វា ឆាទេតិ, ឆន្នា ហោតិ. សចេបិ សោ ភីរុកជាតិកតាយ អន្ធការេ អមនុស្សចណ្ឌមិគភយេន អន្តរាយិកសញ្ញី ហុត្វា ឆាទេតិ, អច្ឆន្នាវ ហោតិ. យស្ស ហិ បព្ពតវិហារេ វសន្តស្ស កន្ទរំ វា នទិំ វា អតិក្កមិត្វា អារោចេតព្ពំ ហោតិ, អន្តរាមគ្គេ ច ចណ្ឌវាឡអមនុស្សាទិភយំ អត្ថិ, មគ្គេ អជគរា និបជ្ជន្តិ, នទី បូរា ហោតិ, ឯកស្មិំ បន សតិយេវ អន្តរាយេ អន្តរាយិកសញ្ញី ហុត្វា ឆាទេតិ, អច្ឆន្នាវ ហោតិ. អន្តរាយិកស្ស បន អន្តរាយិកសញ្ញាយ វា អនន្តរាយិកសញ្ញាយ វា ឆាទយតោ អច្ឆន្នាវ ហោតិ.

បហូតិ យោ សក្កោតិ ភិក្ខុនោ សន្តិកំ គន្តុញ្ចេវ អារោចេតុញ្ច; សោ ចេ បហុសញ្ញី ហុត្វា ឆាទេតិ, ឆន្នា ហោតិ. សចស្ស មុខេ អប្បមត្តកោ គណ្ឌោ វា ហោតិ, ហនុកវាតោ វា វិជ្ឈតិ, ទន្តោ វា រុជ្ជតិ, ភិក្ខា វា មន្ទា លទ្ធា ហោតិ, តាវតកេន បន នេវ វត្តុំ ន សក្កោតិ ន គន្តុំ; អបិច ខោ ន សក្កោមីតិ សញ្ញី ហោតិ, អយំ បហុ ហុត្វា អប្បហុសញ្ញី នាម. ឥមិនា ឆាទិតាបិ អច្ឆាទិតា. អប្បហុនា បន វត្តុំ វា គន្តុំ វា អសមត្ថេន បហុសញ្ញិនា វា អប្បហុសញ្ញិនា វា ឆាទិតា ហោតុ, អច្ឆាទិតាវ.

ឆាទេតុកាមោ ច ហោតិ ឆាទេតិ ចាតិ ឥទំ ឧត្តានត្ថមេវ. សចេ បន ឆាទេស្សាមីតិ ធុរនិក្ខេបំ កត្វា បុរេភត្តេ វា បច្ឆាភត្តេ វា បឋមយាមាទីសុ វា លជ្ជិធម្មំ ឱក្កមិត្វា អន្តោអរុណេយេវ អារោចេតិ, អយំ ឆាទេតុកាមោ ន ឆាទេតិ នាម.

យស្ស បន អភិក្ខុកេ ឋានេ វសន្តស្ស អាបត្តិំ អាបជ្ជិត្វា សភាគស្ស ភិក្ខុនោ អាគមនំ អាគមេន្តស្ស សភាគសន្តិកំ វា គច្ឆន្តស្ស អទ្ធមាសោបិ មាសោបិ អតិក្កមតិ, អយំ ន ឆាទេតុកាមោ ឆាទេតិ នាម, អយម្បិ អច្ឆន្នាវ ហោតិ.

យោ បន អាបន្នមត្តោវ អគ្គិំ អក្កន្តបុរិសោ វិយ សហសា អបក្កមិត្វា សភាគដ្ឋានំ គន្ត្វា អាវិ ករោតិ, អយំ ន ឆាទេតុកាមោវ ន ឆាទេតិ នាម. សចេ បន សភាគំ ទិស្វាបិ ‘‘អយំ មេ ឧបជ្ឈាយោ វា អាចរិយោ វា’’តិ លជ្ជាយ នារោចេតិ, ឆន្នាវ ហោតិ អាបត្តិ. ឧបជ្ឈាយាទិភាវោ ហិ ឥធ អប្បមាណំ អវេរិសភាគមត្តមេវ បមាណំ, តស្មា អវេរិសភាគស្ស សន្តិកេ អារោចេតព្ពា.

យោ បន វិសភាគោ ហោតិ សុត្វា បកាសេតុកាមោ, ឯវរូបស្ស ឧបជ្ឈាយស្សាបិ សន្តិកេ ន អារោចេតព្ពា. តត្ថ បុរេភត្តំ វា អាបត្តិំ អាបន្នោ ហោតុ បច្ឆាភត្តំ វា, ទិវា វា រត្តិំ វា យាវ អរុណំ ន ឧគ្គច្ឆតិ តាវ អារោចេតព្ពំ. ឧទ្ធស្តេ អរុណេ បដិច្ឆន្នា ហោតិ, បដិច្ឆាទនបច្ចយា ច ទុក្កដំ អាបជ្ជតិ. សភាគសង្ឃាទិសេសំ អាបន្នស្ស បន សន្តិកេ អាវិ កាតុំ ន វដ្ដតិ. សចេ អាវិ ករោតិ, អាបត្តិ អាវិកតា ហោតិ, ទុក្កដា បន ន មុច្ចតិ, តស្មា សុទ្ធស្ស សន្តិកេ អាវិកាតព្ពា. អាវិករោន្តោ ច ‘‘តុយ្ហំ សន្តិកេ ឯកំ អាបត្តិំ អាវិករោមី’’តិ វា ‘‘អាចិក្ខាមី’’តិ វា ‘‘អារោចេមី’’តិ វា ‘‘មម ឯកំ អាបត្តិំ អាបន្នភាវំ ជានាហី’’តិ វា វទតុ, ‘‘ឯកំ គរុកាបត្តិំ អាវិករោមី’’តិអាទិនា វា នយេន វទតុ, សព្ពេហិបិ អាការេហិ អប្បដិច្ឆន្នាវ ហោតីតិ កុរុន្ទិយំ វុត្តំ. សចេ បន លហុកាបត្តិំ អាវិករោមីតិអាទិនា នយេន វទតិ, បដិច្ឆន្នា ហោតិ, វត្ថុំ អារោចេតិ, អាបត្តិំ អារោចេតិ, ឧភយំ អារោចេតិ, តិវិធេនាបិ អារោចិតាវ ហោតិ. ឥតិ ឥមានិ ទស ការណានិ ឧបលក្ខេត្វា បដិច្ឆន្នបរិវាសំ ទេន្តេន បឋមមេវ បដិច្ឆន្នភាវោ ជានិតព្ពោ.

តតោ បដិច្ឆន្នទិវសេ ច អាបត្តិយោ ច សល្លក្ខេត្វា សចេ ឯកាហបដិច្ឆន្នា ហោតិ – ‘‘អហំ, ភន្តេ, ឯកំ អាបត្តិំ អាបជ្ជិំ សញ្ចេតនិកំ សុក្កវិស្សដ្ឋិំ ឯកាហបដិច្ឆន្ន’’ន្តិ ឯវំ យាចាបេត្វា ឥធ វុត្តនយេនេវ កម្មវាចំ វត្វា បរិវាសោ ទាតព្ពោ. អថ ទ្វីហតីហាទិបដិច្ឆន្នា ហោតិ, ទ្វីហបដិច្ឆន្នំ តីហបដិច្ឆន្នំ ចតូហបដិច្ឆន្នំ បញ្ចាហបដិច្ឆន្នំ ឆាហបដិច្ឆន្នំ សត្តាហបដិច្ឆន្នំ អដ្ឋាហបដិច្ឆន្នំ នវាហបដិច្ឆន្នំ ទសាហបដិច្ឆន្នំ ឯកាទសាហបដិច្ឆន្នំ ទ្វាទសាហបអច្ឆន្នំ តេរសាហបដិច្ឆន្នំ ចុទ្ទសាហបដិច្ឆន្នន្តិ ឯវំ យាវ ចុទ្ទស ទិវសានិ ទិវសវសេន យោជនា កាតព្ពា. បញ្ចទស ទិវសានិ បដិច្ឆន្នាយ បក្ខបដិច្ឆន្នន្តិ វត្វា យោជនា កាតព្ពា. តតោ យាវ ឯកូនតិំសតិមោ ទិវសោ, តាវ អតិរេកបក្ខបដិច្ឆន្នន្តិ.

តតោ មាសបដិច្ឆន្នំ អតិរេកមាសបដិច្ឆន្នំ ទ្វេមាសបដិច្ឆន្នំ អតិរេកទ្វេមាសបដិច្ឆន្នំ តេមាសបដិច្ឆន្នំ អតិរេកតេមាសបដិច្ឆន្នំ ចតុមាសបដិច្ឆន្នំ អតិរេកចតុមាសបដិច្ឆន្នំ បញ្ចមាសបដិច្ឆន្នំ អតិរេកបញ្ចមាសបដិច្ឆន្នំ ឆមាសបដិច្ឆន្នំ អតិរេកឆមាសបដិច្ឆន្នំ សត្តមាសបដិច្ឆន្នំ អតិរេកសត្តមាសបដិច្ឆន្នំ អដ្ឋមាសបដិច្ឆន្នំ អតិរេកអដ្ឋមាសបដិច្ឆន្នំ នវមាសបដិច្ឆន្នំ អតិរេកនវមាសបដិច្ឆន្នំ ទសមាសបដិច្ឆន្នំ អតិរេកទសមាសបដិច្ឆន្នំ ឯកាទសមាសបដិច្ឆន្នំ អតិរេកឯកាទសមាសបដិច្ឆន្នន្តិ ឯវំ យោជនា កាតព្ពា. សំវច្ឆរេ បរិបុណ្ណេ ឯកសំវច្ឆរបដិច្ឆន្នន្តិ. តតោ បរំ អតិរេកឯកសំវច្ឆរ… ទ្វេសំវច្ឆរ… អតិរេកទ្វេសំវច្ឆរ… តិសំវច្ឆរ… អតិរកេតិសំវច្ឆរ… ចតុសំវច្ឆរ… អតិរេកចតុសំវច្ឆរ… បញ្ចសំវច្ឆរ… អតិរេកបញ្ចសំវច្ឆរបដិច្ឆន្នន្តិ ឯវំ យាវ សដ្ឋិសំវច្ឆរ… អតិរេកសដ្ឋិសំវច្ឆរបដិច្ឆន្នន្តិ វា តតោ វា ភិយ្យោបិ វត្វា យោជនា កាតព្ពា.

សចេ បន ទ្វេ តិស្សោ តតុត្តរិ វា អាបត្តិយោ ហោន្តិ, យថា ឥធ ឯកំ អាបត្តិន្តិ វុត្តំ; ឯវំ ទ្វេ អាបត្តិយោ តិស្សោ អាបត្តិយោតិ វត្តព្ពំ. តតោ បរំ បន សតំ វា ហោតុ សហស្សំ វា, សម្ពហុលាតិ វត្តុំ វដ្ដតិ. នានាវត្ថុកាសុបិ ‘‘អហំ, ភន្តេ, សម្ពហុលា សង្ឃាទិសេសា អាបត្តិយោ អាបជ្ជិំ – ឯកំ សុក្កវិស្សដ្ឋិំ, ឯកំ កាយសំសគ្គំ, ឯកំ ទុដ្ឋុល្លវាចំ, ឯកំ អត្តកាមំ, ឯកំ សញ្ចរិត្តំ, ឯកាហបដិច្ឆន្នាយោ’’តិ ឯវំ គណនវសេន វា ‘‘អហំ, ភន្តេ, សម្ពហុលា សង្ឃាទិសេសា អាបត្តិយោ អាបជ្ជិំ នានាវត្ថុកាយោ ឯកាហបដិច្ឆន្នាយោ’’តិ ឯវំ វត្ថុកិត្តនវសេន វា, ‘‘អហំ, ភន្តេ, សម្ពហុលា សង្ឃាទិសេសា អាបត្តិយោ អាបជ្ជិំ ឯកាហបដិច្ឆន្នាយោ’’តិ ឯវំ នាមមត្តវសេន វា យោជនា កាតព្ពា.

តត្ថ នាមំ ទុវិធំ – សជាតិសាធារណញ្ច សព្ពសាធារណញ្ច. តត្ថ សង្ឃាទិសេសោតិ សជាតិសាធារណំ, អាបត្តីតិ សព្ពសាធារណំ; តស្មា ‘‘សម្ពហុលា អាបត្តិយោ អាបជ្ជិំ ឯកាហបដិច្ឆន្នាយោ’’តិ ឯវំ សព្ពសាធារណនាមវសេនបិ វត្តុំ វដ្ដតិ. ឥទញ្ហិ សព្ពម្បិ បរិវាសាទិកំ វិនយកម្មំ វត្ថុវសេន គោត្តវសេន នាមវសេន អាបត្តិវសេន ច កាតុំ វដ្ដតិយេវ.

តត្ថ ‘‘សុក្កវិស្សដ្ឋី’’តិ វត្ថុ ចេវ គោត្តញ្ច. ‘‘សង្ឃាទិសេសោ’’តិ នាមញ្ចេវ អាបត្តិ ច. ‘‘កាយសំសគ្គោ’’តិ វត្ថុ ចេវ គោត្តញ្ច. ‘‘សង្ឃាទិសេសោ’’តិ នាមញ្ចេវ អាបត្តិ ច, តត្ថ ‘‘សុក្កវិស្សដ្ឋិំ កាយសំសគ្គ’’ន្តិអាទិនា វចនេនាបិ ‘‘នានាវត្ថុកាយោ’’តិ វចនេនាបិ វត្ថុ ចេវ គោត្តញ្ច គហិតំ ហោតិ. ‘‘សង្ឃាទិសេសោ’’តិ វចនេនាបិ ‘‘អាបត្តិយោ’’តិ វចនេនាបិ នាមញ្ចេវ អាបត្តិ ច គហិតា ហោតិ. ឥធ បន ឯកំ អាបត្តិំ អាបជ្ជិំ សញ្ចេតនិកំ ‘‘សុក្កវិស្សដ្ឋិ’’ន្តិ នាមម្បិ វត្ថុគោត្តានិបិ គហិតានេវ. យថា ច ឥធ ‘‘អយំ ឧទាយិ ភិក្ខូ’’តិ វុត្តំ; ឯវំ យោ យោ អាបន្នោ ហោតិ, តស្ស តស្ស នាមំ គហេត្វា ‘‘អយំ ឥត្ថន្នាមោ ភិក្ខូ’’តិ កម្មវាចា កាតព្ពា.

កម្មវាចាបរិយោសានេ ច តេន ភិក្ខុនា មាឡកសីមាយមេវ ‘‘បរិវាសំ សមាទិយាមិ, វត្តំ សមាទិយាមី’’តិ វុត្តនយេនេវ វត្តំ សមាទាតព្ពំ. សមាទិយិត្វា តត្ថេវ សង្ឃស្ស អារោចេតព្ពំ, អារោចេន្តេន ច ឯវំ អារោចេតព្ពំ –

‘‘អហំ, ភន្តេ, ឯកំ អាបត្តិំ អាបជ្ជិំ សញ្ចេតនិកំ សុក្កវិស្សដ្ឋិំ ឯកាហបដិច្ឆន្នំ, សោហំ សង្ឃំ ឯកិស្សា អាបត្តិយា សញ្ចេតនិកាយ សុក្កវិស្សដ្ឋិយា ឯកាហបដិច្ឆន្នាយ ឯកាហបរិវាសំ យាចិំ, តស្ស មេ សង្ឃោ ឯកិស្សា អាបត្តិយា សញ្ចេតនិកាយ សុក្កវិស្សដ្ឋិយា ឯកាហបដិច្ឆន្នាយ ឯកាហបរិវាសំ អទាសិ, សោហំ បរិវសាមិ – ‘វេទយាមហំ, ភន្តេ, វេទយតី’តិ មំ សង្ឃោ ធារេតូ’’តិ.

ឥមញ្ច បនត្ថំ គហេត្វា យាយ កាយចិ ភាសាយ អារោចេតុំ វដ្ដតិយេវ. អារោចេត្វា សចេ និក្ខិបិតុកាមោ, វុត្តនយេនេវ សង្ឃមជ្ឈេ និក្ខិបិតព្ពំ. មាឡកតោ ភិក្ខូសុ និក្ខន្តេសុ ឯកស្សាបិ សន្តិកេ និក្ខិបិតុំ វដ្ដតិ. មាឡកតោ និក្ខមិត្វា សតិំ បដិលភន្តេន សហគច្ឆន្តស្ស សន្តិកេ និក្ខិបិតព្ពំ. សចេ សោបិ បក្កន្តោ, អញ្ញស្ស យស្ស មាឡកេ នារោចិតំ, តស្ស អារោចេត្វា និក្ខិបិតព្ពំ. អារោចេន្តេន ច អវសានេ ‘‘វេទយតីតិ មំ អាយស្មា ធារេតូ’’តិ វត្តព្ពំ. ទ្វិន្នំ អារោចេន្តេន ‘‘អាយស្មន្តា ធារេន្តូ’’តិ, តិណ្ណំ អារោចេន្តេន ‘‘អាយស្មន្តោ ធារេន្តូ’’តិ វត្តព្ពំ. និក្ខិត្តកាលតោ បដ្ឋាយ បកតត្តដ្ឋានេ តិដ្ឋតិ.

សចេ អប្បភិក្ខុកោ វិហារោ ហោតិ, សភាគា ភិក្ខូ វសន្តិ, វត្តំ អនិក្ខិបិត្វា វិហារេយេវ រត្តិបរិគ្គហោ កាតព្ពោ. អថ ន សក្កា សោធេតុំ, វុត្តនយេនេវ វត្តំ និក្ខិបិត្វា បច្ចូសសមយេ ឯកេន ភិក្ខុនា សទ្ធិំ មានត្តវណ្ណនាយំ វុត្តនយេនេវ ឧបចារសីមំ អតិក្កមិត្វា មហាមគ្គា ឱក្កម្ម បដិច្ឆន្នេ ឋានេ និសីទិត្វា អន្តោអរុណេយេវ វុត្តនយេនេវ វត្តំ សមាទិយិត្វា តស្ស ភិក្ខុនោ បរិវាសោ អារោចេតព្ពោ. អារោចេន្តេន សចេ នវកតរោ ហោតិ, ‘‘អាវុសោ’’តិ វត្តព្ពំ. សចេ វុឌ្ឍតរោ, ‘‘ភន្តេ’’តិ វត្តព្ពំ. សចេ អញ្ញោ កោចិ ភិក្ខុ កេនចិទេវ ករណីយេន តំ ឋានំ អាគច្ឆតិ, សចេ ឯស តំ បស្សតិ, សទ្ទំ វាស្ស សុណាតិ, អារោចេតព្ពំ; អនារោចេន្តស្ស រត្តិច្ឆេទោ ចេវ វត្តភេទោ ច. អថ ទ្វាទសហត្ថំ ឧបចារំ ឱក្កមិត្វា អជានន្តស្សេវ គច្ឆតិ, រត្តិច្ឆេទោយេវ ហោតិ, វត្តភេទោ បន នត្ថិ.

ឧគ្គតេ អរុណេ វត្តំ និក្ខិបិតព្ពំ. សចេ សោ ភិក្ខុ កេនចិទេវ ករណីយេន បក្កន្តោ ហោតិ, យំ អញ្ញំ សព្ពបឋមំ បស្សតិ, តស្ស អារោចេត្វា និក្ខិបិតព្ពំ. សចេ បន កញ្ចិ ន បស្សតិ, វិហារំ គន្ត្វា អត្តនា សទ្ធិំ គតភិក្ខុស្ស សន្តិកេ និក្ខិបិតព្ពន្តិ មហាសុមត្ថេរោ អាហ. មហាបទុមត្ថេរោ បន ‘‘យំ បឋមំ បស្សតិ, តស្ស អារោចេត្វា និក្ខិបិតព្ពំ, អយំ និក្ខិត្តវត្តស្ស បរិហារោ’’តិ អាហ.

ឯវំ យត្តកានិ ទិវសានិ អាបត្តិ បដិច្ឆន្នា ហោតិ, តត្តកានិ តតោ អធិកតរានិ វា កុក្កុច្ចវិនោទនត្ថាយ បរិវសិត្វា សង្ឃំ ឧបសង្កមិត្វា វត្តំ សមាទិយិត្វា មានត្តំ យាចិតព្ពំ. អយញ្ហិ វត្តេ សមាទិន្នេ ឯវ មានត្តារហោ ហោតិ និក្ខិត្តវត្តេន បរិវុត្ថត្តា. អនិក្ខិត្តវត្តស្ស បន បុន សមាទានកិច្ចំ នត្ថិ, សោ ហិ បដិច្ឆន្នទិវសាតិក្កមេនេវ មានត្តារហោ ហោតិ, តស្មា តស្ស មានត្តំ ទាតព្ពមេវ. ឥទំ បដិច្ឆន្នមានត្តំ នាម. តំ ទេន្តេន សចេ ឯកាបត្តិ ហោតិ, បាឡិយំ វុត្តនយេនេវ ទាតព្ពំ. អថ ទ្វេ វា តិស្សោ វា ‘‘សោហំ បរិវុត្ថបរិវាសោ សង្ឃំ ទ្វិន្នំ អាបត្តីនំ តិស្សន្នំ អាបត្តីនំ ឯកាហបដិច្ឆន្នានំ ឆារត្តំ មានត្តំ យាចាមី’’តិ បរិវាសេ វុត្តនយេនេវ អាបត្តិយោ ច ទិវសេ ច សល្លក្ខេត្វា យោជនា កាតព្ពា.

អប្បដិច្ឆន្នាបត្តិំ បដិច្ឆន្នាបត្តិយា សមោធានេត្វាបិ ទាតុំ វដ្ដតិ. កថំ? បដិច្ឆន្នាយ ឯកាហបរិវាសំ វសិត្វា –

‘‘អហំ, ភន្តេ, ឯកំ អាបត្តិំ អាបជ្ជិំ សញ្ចេតនិកំ សុក្កវិស្សដ្ឋិំ ឯកាហបដិច្ឆន្នំ, សោហំ សង្ឃំ ឯកិស្សា អាបត្តិយា សញ្ចេតនិកាយ សុក្កវិស្សដ្ឋិយា ឯកាហបដិច្ឆន្នាយ ឯកាហបរិវាសំ យាចិំ, តស្ស មេ សង្ឃោ ឯកិស្សា អាបត្តិយា សញ្ចេតនិកាយ សុក្កវិស្សដ្ឋិយា ឯកាហបដិច្ឆន្នាយ ឯកាហបរិវាសំ អទាសិ, សោហំ បរិវុត្ថបរិវាសោ. អហំ, ភន្តេ, ឯកំ អាបត្តិំ អាបជ្ជិំ សញ្ចេតនិកំ សុក្កវិស្សដ្ឋិំ អប្បដិច្ឆន្នំ. សោហំ, ភន្តេ, សង្ឃំ តាសំ អាបត្តីនំ សញ្ចេតនិកានំ សុក្កវិស្សដ្ឋីនំ បដិច្ឆន្នាយ ច អប្បដិច្ឆន្នាយ ច ឆារត្តំ មានត្តំ យាចាមី’’តិ.

អថស្ស តទនុរូបំ កម្មវាចំ កត្វា មានត្តំ ទាតព្ពំ. សចេ បដិច្ឆន្នា ទ្វេ, អប្បដិច្ឆន្នា ឯកា ‘‘បដិច្ឆន្នានញ្ច អប្បដិច្ឆន្នាយ ចា’’តិ វត្តព្ពំ. អថ បដិច្ឆន្នា ឯកា, អប្បដិច្ឆន្នា ទ្វេ, ‘‘បដិច្ឆន្នាយ ច អប្បដិច្ឆន្នានញ្ចា’’តិ វត្តព្ពំ. សចេ បដិច្ឆន្នាបិ ទ្វេ, អប្បដិច្ឆន្នាបិ ទ្វេ, ‘‘បដិច្ឆន្នានញ្ច អប្បដិច្ឆន្នានញ្ចា’’តិ វត្តព្ពំ. សព្ពត្ថ អនុរូបំ កម្មវាចំ កត្វា មានត្តំ ទាតព្ពំ. ចិណ្ណមានត្តស្ស ច តទនុរូបមេវ កម្មវាចំ កត្វា អព្ភានំ កាតព្ពំ. ឥធ បន ឯកាបត្តិវសេន វុត្តំ. ឥតិ យំ បដិច្ឆន្នាយ អាបត្តិយា បរិវាសាវសានេ មានត្តំ ទិយ្យតិ, ឥទំ បដិច្ឆន្នមានត្តំ នាម. ឯវមេត្ថ ឯកេនេវ យោជនាមុខេន បដិច្ឆន្នបរិវាសោ ច បដិច្ឆន្នមានត្តញ្ច វុត្តន្តិ វេទិតព្ពំ. បក្ខមានត្តំ សមោធានមានត្តញ្ច អវសេសបរិវាសកថាវសានេ កថយិស្សាម.

សុទ្ធន្តបរិវាសោ សមោធានបរិវាសោតិ ហិ ទ្វេ បរិវាសា អវសេសា. តត្ថ ‘‘សុទ្ធន្តបរិវាសោ’’ នាម បរតោ អធម្មិកមានត្តចារាវសានេ ‘‘តេន ខោ បន សមយេន អញ្ញតរោ ភិក្ខុ សម្ពហុលា សង្ឃាទិសេសា អាបត្តិយោ អាបន្នោ ហោតិ, អាបត្តិបរិយន្តំ ន ជានាតិ, រត្តិបរិយន្តំ ន ជានាតី’’តិ ឥមស្មិំ វត្ថុស្មិំ អនុញ្ញាតបរិវាសោ. សោ ទុវិធោ – ចូឡសុទ្ធន្តោ, មហាសុទ្ធន្តោតិ. ទុវិធោបិ ចេស រត្តិបរិច្ឆេទំ សកលំ វា ឯកច្ចំ វា អជានន្តស្ស ច អស្សរន្តស្ស ច តត្ថ វេមតិកស្ស ច ទាតព្ពោ. អាបត្តិបរិយន្តំ បន ឯត្តកា អហំ អាបត្តិយោ អាបន្នោតិ ជានាតុ វា មា វា, អការណមេតំ.

តត្ថ យោ ឧបសម្បទតោ បដ្ឋាយ អនុលោមក្កមេន វា អារោចិតទិវសតោ បដ្ឋាយ បដិលោមក្កមេន វា ‘‘អសុកញ្ច អសុកញ្ច ទិវសំ វា បក្ខំ វា មាសំ វា សំវច្ឆរំ វា តវ សុទ្ធភាវំ ជានាសី’’តិ បុច្ឆិយមានោ ‘‘អាម, ភន្តេ, ជានាមិ, ឯត្តកំ នាម កាលំ អហំ សុទ្ធោ’’តិ វទតិ, តស្ស ទិន្នោ សុទ្ធន្តបរិវាសោ ‘‘ចូឡសុទ្ធន្តោ’’តិ វុច្ចតិ.

តំ គហេត្វា បរិវសន្តេន យត្តកំ កាលំ អត្តនោ សុទ្ធិំ ជានាតិ, តត្តកំ អបនេត្វា អវសេសំ មាសំ វា ទ្វេមាសំ វា បរិវសិតព្ពំ. សចេ មាសមត្តំ អសុទ្ធោម្ហីតិ សល្លក្ខេត្វា អគ្គហេសិ បរិវសន្តោ ច បុន អញ្ញំ មាសំ សរតិ, តម្បិ មាសំ បរិវសិតព្ពមេវ. បុន បរិវាសទានកិច្ចំ នត្ថិ. អថ ទ្វេមាសំ អសុទ្ធោម្ហីតិ សល្លក្ខេត្វា អគ្គហេសិ, បរិវសន្តោ ច មាសមត្តមេវាហំ អសុទ្ធោម្ហីតិ សន្និដ្ឋានំ ករោតិ, មាសមេវ បរិវសិតព្ពំ. បុន បរិវាសទានកិច្ចំ នត្ថិ. អយញ្ហិ សុទ្ធន្តបរិវាសោ នាម ឧទ្ធម្បិ អារោហតិ, ហេដ្ឋាបិ ឱរោហតិ, ឥទមស្ស លក្ខណំ. អញ្ញស្មិំ បន អាបត្តិវុដ្ឋានេ ឥទំ លក្ខណំ – យោ អប្បដិច្ឆន្នំ អាបត្តិំ បដិច្ឆន្នាតិ វិនយកម្មំ ករោតិ, តស្ស អាបត្តិ វុដ្ឋាតិ. យោ បដិច្ឆន្នំ អប្បដិច្ឆន្នាតិ វិនយកម្មំ ករោតិ, តស្ស ន វុដ្ឋាតិ. អចិរបដិច្ឆន្នំ ចិរបដិច្ឆន្នាតិ ករោន្តស្សាបិ វុដ្ឋាតិ. ចិរបដិច្ឆន្នំ អចិរបដិច្ឆន្នាតិ ករោន្តស្ស ន វុដ្ឋាតិ. ឯកំ អាបត្តិំ អាបជ្ជិត្វា សម្ពហុលាតិ ករោន្តស្សាបិ វុដ្ឋាតិ, ឯកំ វិនា សម្ពហុលានំ អភាវតោ. សម្ពហុលា បន អាបជ្ជិត្វា ឯកំ អាបជ្ជិន្តិ ករោន្តស្ស ន វុដ្ឋាតិ.

យោ បន យថាវុត្តេន អនុលោមបដិលោមនយេន បុច្ឆិយមានោបិ រត្តិបរិយន្តំ ន ជានាតិ នេវ សរតិ វេមតិកោ វា ហោតិ, តស្ស ទិន្នោ សុទ្ធន្តបរិវាសោ ‘‘មហាសុទ្ធន្តោ’’តិ វុច្ចតិ. តំ គហេត្វា គហិតទិវសតោ បដ្ឋាយ យាវ ឧបសម្បទទិវសោ, តាវ រត្តិយោ គណេត្វា បរិវសិតព្ពំ. អយំ ឧទ្ធំ នារោហតិ, ហេដ្ឋា បន ឱរោហតិ. តស្មា សចេ បរិវសន្តោ រត្តិបរិច្ឆេទេ សន្និដ្ឋានំ ករោតិ, មាសោ វា សំវច្ឆរោ វា មយ្ហំ អាបន្នស្សាតិ មាសំ វា សំវច្ឆរំ វា បរិវសិតព្ពំ. បរិវាសយាចនទានលក្ខណំ បនេត្ថ បរតោ បាឡិយំ អាគតនយេនេវ វេទិតព្ពំ. កម្មវាចាបរិយោសានេ វត្តសមាទានមានត្តអព្ភានានិ វុត្តនយានេវ. អយំ សុទ្ធន្តបរិវាសោ នាម.

‘‘សមោធានបរិវាសោ’’ នាម តិវិធោ ហោតិ – ឱធានសមោធានោ, អគ្ឃសមោធានោ, មិស្សកសមោធានោតិ. តត្ថ ‘‘ឱធានសមោធានោ’’ នាម – អន្តរាបត្តិំ អាបជ្ជិត្វា បដិច្ឆាទេន្តស្ស បរិវុត្ថទិវសេ ឱធុនិត្វា មក្ខេត្វា បុរិមាយ អាបត្តិយា មូលទិវសបរិច្ឆេទេ បច្ឆា អាបន្នំ អាបត្តិំ សមោទហិត្វា ទាតព្ពបរិវាសោ វុច្ចតិ. សោ បរតោ ‘‘តេន ហិ ភិក្ខវេ សង្ឃោ ឧទាយិំ ភិក្ខុំ អន្តរា ឯកិស្សា អាបត្តិយា សញ្ចេតនិកាយ សុក្កវិស្សដ្ឋិយា បញ្ចាហបដិច្ឆន្នាយ មូលាយ បដិកស្សិត្វា បុរិមាយ អាបត្តិយា សមោធានបរិវាសំ ទេតូ’’តិ ឥតោ បដ្ឋាយ វិត្ថារតោ បាឡិយំយេវ អាគតោ.

អយំ បនេត្ថ វិនិច្ឆយោ – យោ បដិច្ឆន្នាយ អាបត្តិយា បរិវាសំ គហេត្វា បរិវសន្តោ វា មានត្តារហោ វា មានត្តំ ចរន្តោ វា អព្ភានារហោ វា អញ្ញំ អាបត្តិំ អាបជ្ជិត្វា បុរិមាយ អាបត្តិយា សមា វា ឩនតរា វា រត្តិយោ បដិច្ឆាទេតិ, តស្ស មូលាយបដិកស្សនេន តេ បរិវុត្ថទិវសេ ច មានត្តចិណ្ណទិវសេ ច សព្ពេ ឱធុនិត្វា អទិវសេ កត្វា បច្ឆា អាបន្នាបត្តិំ មូលាបត្តិយំ សមោធាយ បរិវាសោ ទាតព្ពោ. តេន សចេ មូលាបត្តិ បក្ខបដិច្ឆន្នា, អន្តរាបត្តិ ឩនកបក្ខបដិច្ឆន្នា, បុន បក្ខមេវ បរិវាសោ បរិវសិតព្ពោ. អថាបិ អន្តរាបត្តិ បក្ខបដិច្ឆន្នាវ បក្ខមេវ បរិវសិតព្ពំ. ឯតេនុបាយេន យាវ សដ្ឋិវស្សបដិច្ឆន្នា មូលាបត្តិ, តាវ វិនិច្ឆយោ វេទិតព្ពោ. សដ្ឋិវស្សានិ បរិវសិត្វា មានត្តារហោ ហុត្វាបិ ហិ ឯកទិវសំ អន្តរាបត្តិំ បដិច្ឆាទេត្វា បុនបិ សដ្ឋិវស្សានិ បរិវាសារហោ ហោតិ.

សចេ បន អន្តរាបត្តិ មូលាបត្តិតោ អតិរេកបដិច្ឆន្នា ហោតិ, តត្ថ ‘‘កិំ កាតព្ព’’ន្តិ វុត្តេ មហាសុមត្ថេរោ អាហ – ‘‘អតេកិច្ឆោ អយំ បុគ្គលោ, អតេកិច្ឆោ នាម អាវិការាបេត្វា វិស្សជ្ជេតព្ពោ’’តិ. មហាបទុមត្ថេរោ បនាហ – ‘‘កស្មា អតេកិច្ឆោ នាម, ននុ អយំ សមុច្ចយក្ខន្ធកោ នាម ពុទ្ធានំ ឋិតកាលសទិសោ, អាបត្តិ នាម បដិច្ឆន្នា វា ហោតុ អប្បដិច្ឆន្នា វា សមកឩនតរអតិរេកបដិច្ឆន្នា វា វិនយធរស្ស កម្មវាចំ យោជេតុំ សមត្ថភាវោយេវេត្ថ បមាណំ, តស្មា យា អតិរេកបដិច្ឆន្នា ហោតិ, តំ មូលាបត្តិំ កត្វា តត្ថ ឥតរំ សមោធាយ បរិវាសោ ទាតព្ពោ’’តិ. អយំ ‘‘ឱធានសមោធានោ’’ នាម.

‘‘អគ្ឃសមោធានោ’’ នាម សម្ពហុលាសុ អាបត្តីសុ យា ឯកា វា ទ្វេ វា តិស្សោ វា សម្ពហុលា វា អាបត្តិយោ សព្ពចិរបដិច្ឆន្នាយោ, តាសំ អគ្ឃេន សមោធាយ តាសំ រត្តិបរិច្ឆេទវសេន អវសេសានំ ឩនតរបដិច្ឆន្នានំ អាបត្តីនំ បរិវាសោ ទិយ្យតិ. អយំ វុច្ចតិ អគ្ឃសមោធានោ. សោបិ បរតោ ‘‘តេន ខោ បន សមយេន អញ្ញតរោ ភិក្ខុ សម្ពហុលា សង្ឃាទិសេសា អាបត្តិយោ អាបន្នោ ហោតិ, ឯកា អាបត្តិ ឯកាហបដិច្ឆន្នា ឯកា អាបត្តិ ទ្វីហបដិច្ឆន្នា’’តិអាទិនា នយេន បាឡិយំ អាគតោយេវ.

យស្ស បន សតំ អាបត្តិយោ ទសាហបដិច្ឆន្នា, អបរម្បិ សតំ អាបត្តិយោ ទសាហបដិច្ឆន្នាតិ ឯវំ ទសក្ខត្តុំ កត្វា អាបត្តិសហស្សំ ទិវសសតបដិច្ឆន្នំ ហោតិ, តេន កិំ កាតព្ពន្តិ? សព្ពំ សមោទហិត្វា ទស ទិវសេ បរិវសិតព្ពំ. ឯវំ ឯកេនេវ ទសាហេន ទិវសសតម្បិ បរិវសិតមេវ ហោតិ. វុត្តម្បិ ចេតំ –

‘‘ទសសតំ រត្តិសតំ, អាបត្តិយោ ឆាទយិត្វាន;

ទស រត្តិយោ វសិត្វាន, មុច្ចេយ្យ បារិវាសិកោ’’តិ. (បរិ. ៤៧៧);

អយំ អគ្ឃសមោធានោ នាម.

‘‘មិស្សកសមោធានោ’’ នាម – យោ នានាវត្ថុកា អាបត្តិយោ ឯកតោ កត្វា ទិយ្យតិ. តត្រាយំ នយោ –

‘‘អហំ, ភន្តេ, សម្ពហុលា សង្ឃាទិសេសា អាបត្តិយោ អាបជ្ជិំ ឯកំ សុក្កវិស្សដ្ឋិំ, ឯកំ កាយសំសគ្គំ, ឯកំ ទុដ្ឋុល្លវាចំ, ឯកំ អត្តកាមំ, ឯកំ សញ្ចរិត្តំ, ឯកំ កុដិការំ, ឯកំ វិហារការំ, ឯកំ ទុដ្ឋទោសំ, ឯកំ អញ្ញភាគិយំ, ឯកំ សង្ឃភេទំ, ឯកំ ភេទានុវត្តកំ, ឯកំ ទុព្ពចំ, ឯកំ កុលទូសកំ, សោហំ, ភន្តេ, សង្ឃំ តាសំ អាបត្តីនំ សមោធានបរិវាសំ យាចាមី’’តិ –

តិក្ខត្តុំ យាចាបេត្វា តទនុរូបាយ កម្មវាចាយ បរិវាសោ ទាតព្ពោ.

ឯត្ថ ច សង្ឃាទិសេសា អាបត្តិយោ អាបជ្ជិំ នានាវត្ថុកាយោតិបិ សង្ឃាទិសេសា អាបត្តិយោ អាបជ្ជិន្តិបិ ឯវំ បុព្ពេ វុត្តនយេន វត្ថុវសេនបិ គោត្តវសេនបិ នាមវសេនបិ អាបត្តិវសេនបិ យោជេត្វា កម្មវាចំ កាតុំ វដ្ដតិយេវាតិ អយំ មិស្សកសមោធានោ. សព្ពបរិវាសកម្មវាចាវសានេ បន និក្ខិត្តានិក្ខិត្តវត្តាទិកថា បុរិមនយេនេវ វេទិតព្ពាតិ.

បរិវាសកថា និដ្ឋិតា.

ឥទានិ យំ វុត្តំ ‘‘បក្ខមានត្តញ្ច សមោធានមានត្តញ្ច អវសេសបរិវាសកថាវសានេ កថយិស្សាមា’’តិ, តស្សោកាសោ សម្បត្តោ, តស្មា វុច្ចតិ – ‘‘បក្ខមានត្ត’’ន្តិ ភិក្ខុនិយា ទាតព្ពមានត្តំ. តំ បន បដិច្ឆន្នាយបិ អប្បដិច្ឆន្នាយបិ អាបត្តិយា អឌ្ឍមាសមេវ ទាតព្ពំ. វុត្តញ្ហេតំ – ‘‘គរុធម្មំ អជ្ឈាបន្នាយ ភិក្ខុនិយា ឧភតោសង្ឃេ បក្ខមានត្តំ ចរិតព្ព’’ន្តិ (ចូឡវ. ៤០៣). តំ បន ភិក្ខុនីហិ អត្តនោ សីមំ សោធេត្វា វិហារសីមាយ វា វិហារសីមំ សោធេតុំ អសក្កោន្តីហិ ខណ្ឌសីមាយ វា សព្ពន្តិមេន បរិច្ឆេទេន ចតុវគ្គគណំ សន្និបាតាបេត្វា ទាតព្ពំ. សចេ ឯកា អាបត្តិ ហោតិ ឯកិស្សា វសេន, សចេ ទ្វេ វា តិស្សោ វា សម្ពហុលា វា ឯកវត្ថុកា វា នានាវត្ថុកា វា តាសំ តាសំ វសេន វត្ថុគោត្តនាមអាបត្តីសុ យំ យំ ឥច្ឆតិ តំ តំ អាទាយ យោជនា កាតព្ពា.

តត្រិទំ ឯកាបត្តិវសេន មុខមត្តទស្សនំ, តាយ អាបន្នាយ ភិក្ខុនិយា ភិក្ខុនិសង្ឃំ ឧបសង្កមិត្វា ឯកំសំ ឧត្តរាសង្គំ ករិត្វា វុឌ្ឍានំ ភិក្ខុនីនំ បាទេ វន្ទិត្វា ឧក្កុដិកំ និសីទិត្វា អញ្ជលិំ បគ្គហេត្វា ឯវមស្ស វចនីយោ – ‘‘អហំ, អយ្យេ, ឯកំ អាបត្តិំ អាបជ្ជិំ គាមន្តរំ, សាហំ, អយ្យេ, ឯកិស្សា អាបត្តិយា គាមន្តរាយ បក្ខមានត្តំ យាចាមី’’តិ.

ឯវំ តិក្ខត្តុំ យាចាបេត្វា ព្យត្តាយ ភិក្ខុនិយា បដិពលាយ សង្ឃោ ញាបេតព្ពោ –

‘‘សុណាតុ មេ អយ្យេ សង្ឃោ, អយំ ឥត្ថន្នាមា ភិក្ខុនី ឯកំ អាបត្តិំ អាបជ្ជិ គាមន្តរំ, សា សង្ឃំ ឯកិស្សា អាបត្តិយា គាមន្តរាយ បក្ខមានត្តំ យាចតិ, យទិ សង្ឃស្ស បត្តកល្លំ, សង្ឃោ ឥត្ថន្នាមាយ ភិក្ខុនិយា ឯកិស្សា អាបត្តិយា គាមន្តរាយ បក្ខមានត្តំ ទទេយ្យ, ឯសា ញត្តិ.

‘‘សុណាតុ មេ អយ្យេ សង្ឃោ, អយំ…បេ… ទុតិយម្បិ… តតិយម្បិ ឯតមត្ថំ វទាមិ. សុណាតុ មេ អយ្យេ សង្ឃោ…បេ… ទេតិ… ទិន្នំ សង្ឃេន ឥត្ថន្នាមាយ ភិក្ខុនិយា ឯកិស្សា អាបត្តិយា គាមន្តរាយ បក្ខមានត្តំ, ខមតិ សង្ឃស្ស, តស្មា តុណ្ហី; ឯវមេតំ ធារយាមី’’តិ.

កម្មវាចាបរិយោសានេ វត្តំ សមាទិយិត្វា ភិក្ខុមានត្តកថាយ វុត្តនយេនេវ សង្ឃស្ស អារោចេត្វា និក្ខិត្តវត្តំ វសិតុកាមាយ តត្ថេវ សង្ឃមជ្ឈេ វា បក្កន្តាសុ ភិក្ខុនីសុ ឯកភិក្ខុនិយា វា ទុតិយិកាយ វា សន្តិកេ វុត្តនយេនេវ និក្ខិបិតព្ពំ. អញ្ញិស្សា បន អាគន្តុកាយ សន្តិកេ អារោចេត្វា និក្ខិបិតព្ពំ. និក្ខិត្តកាលតោ បដ្ឋាយ បកតត្តដ្ឋានេ តិដ្ឋតិ. បុន សមាទិយិត្វា អរុណំ ឧដ្ឋាបេន្តិយា បន ភិក្ខុនីនំយេវ សន្តិកេ វសិតុំ ន លភតិ. ‘‘ឧភតោសង្ឃេ បក្ខមានត្តំ ចរិតព្ព’’ន្តិ ហិ វុត្តំ. តស្មា អស្សា អាចរិយុបជ្ឈាយាហិ វិហារំ គន្ត្វា សង្គាហកបក្ខេ ឋិតោ ឯកោ មហាថេរោ វា ធម្មកថិកោ វា ភិក្ខុ វត្តព្ពោ – ‘‘ឯកិស្សា ភិក្ខុនិយា វិនយកម្មំ កត្តព្ពមត្ថិ, តត្រ នោ អយ្យា, ចត្តារោ ភិក្ខូ បេសេថា’’តិ. សង្គហំ អកាតុំ ន លព្ភតិ, បេសេស្សាមីតិ វត្តព្ពំ. ចតូហិ បកតត្តភិក្ខុនីហិ មានត្តចារិនិំ ភិក្ខុនិំ គហេត្វា អន្តោអរុណេយេវ និក្ខមិត្វា គាមូបចារតោ ទ្វេ លេឌ្ឌុបាតេ អតិក្កមិត្វា មគ្គា ឱក្កម្ម គុម្ពវតិអាទីហិ បដិច្ឆន្នដ្ឋានេ និសីទិតព្ពំ. វិហារូបចារតោបិ ទ្វេ លេឌ្ឌុបាតា អតិក្កមិតព្ពា ចតូហិ បកតត្តភិក្ខូហិបិ តត្ថ គន្តព្ពំ. គន្ត្វា បន ភិក្ខុនីហិ សទ្ធិំ ន ឯកដ្ឋានេ និសីទិតព្ពំ, បដិក្កមិត្វា អវិទូរដ្ឋានេ និសីទិតព្ពំ. កុរុន្ទិមហាបច្ចរីសុ បន ‘‘ភិក្ខុនីហិបិ ព្យត្តំ ឯកំ វា ទ្វេ វា ឧបាសិកាយោ ភិក្ខូហិបិ ឯកំ វា ទ្វេ វា ឧបាសកេ អត្តរក្ខណត្ថាយ គហេត្វា គន្តព្ព’’ន្តិ វុត្តំ. កុរុន្ទិយំយេវ ច ភិក្ខុនុបស្សយស្ស ច វិហារស្ស ច ឧបចារំ មុញ្ចិតុំ វដ្ដតី’’តិ វុត្តំ, គាមស្សាតិ ន វុត្តំ.

ឯវំ និសិន្នេសុ បន ភិក្ខូសុ ច ភិក្ខុនីសុ ច តាយ ភិក្ខុនិយា ‘‘មានត្តំ សមាទិយាមិ, វត្តំ សមាទិយាមី’’តិ វត្តំ សមាទិយិត្វា ភិក្ខុនីសង្ឃស្ស តាវ ឯវំ អារោចេតព្ពំ –

‘‘អហំ, អយ្យេ, ឯកំ អាបត្តិំ អាបជ្ជិំ គាមន្តរំ, សាហំ សង្ឃំ ឯកិស្សា អាបត្តិយា គាមន្តរាយ បក្ខមានត្តំ យាចិំ, តស្ស មេ សង្ឃោ ឯកិស្សា អាបត្តិយា គាមន្តរាយ បក្ខមានត្តំ អទាសិ, សាហំ បក្ខមានត្តំ ចរាមិ, ‘វេទយាមហំ, អយ្យេ, វេទយតី’តិ មំ សង្ឃោ ធារេតូ’’តិ.

តតោ ភិក្ខុសង្ឃស្ស សន្តិកំ គន្ត្វា ឯវំ អារោចេតព្ពំ – ‘‘អហំ, អយ្យា, ឯកំ អាបត្តិំ អាបជ្ជិំ …បេ… វេទយាមហំ, អយ្យា, វេទយតីតិ មំ សង្ឃោ ធារេតូ’’តិ. ឥធាបិ យាយ កាយចិ ភាសាយ អារោចេតុំ វដ្ដតិ.

អារោចេត្វា ច ភិក្ខុនិសង្ឃស្សេវ សន្តិកេ និសីទិតព្ពំ, អារោចិតកាលតោ បដ្ឋាយ ភិក្ខូនំ គន្តុំ វដ្ដតិ. សចេ សាសង្កំ ហោតិ, ភិក្ខុនិយោ តត្ថេវ ឋានំ បច្ចាសីសន្តិ, ឋាតព្ពំ. សចេ អញ្ញោ ភិក្ខុ វា ភិក្ខុនី វា តំ ឋានំ ឯតិ, បស្សន្តិយា អារោចេតព្ពំ. នោ ចេ អារោចេតិ, រត្តិច្ឆេទោ ចេវ វត្តភេទទុក្កដញ្ច. សចេ អជានន្តិយា ឯវ ឧបចារំ ឱក្កមិត្វា គច្ឆតិ, រត្តិច្ឆេទោវ ហោតិ, ន វត្តភេទទុក្កដំ. សចេ ភិក្ខុនិយោ ឧបជ្ឈាយាទីនំ វត្តករណត្ថំ បគេវ គន្តុកាមា ហោន្តិ, រត្តិវិប្បវាសគណឱហីយនគាមន្តរាបត្តិរក្ខណត្ថំ ឯកំ ភិក្ខុនិំ ឋបេត្វា គន្តព្ពំ. តាយ អរុណេ ឧដ្ឋិតេ តស្សា សន្តិកេ វត្តំ និក្ខិបិតព្ពំ. ឯតេនុបាយេន អខណ្ឌា បញ្ចទស រត្តិយោ មានត្តំ ចរិតព្ពំ.

អនិក្ខិត្តវត្តាយ បន បារិវាសិកក្ខន្ធកេ វុត្តនយេនេវ សម្មា វត្តិតព្ពំ. អយំ បន វិសេសោ – ‘‘អាគន្តុកស្ស អារោចេតព្ព’’ន្តិ ឯត្ថ យត្តកា បុរេភត្តំ វា បច្ឆាភត្តំ វា តំ គាមំ ភិក្ខូ វា ភិក្ខុនិយោ វា អាគច្ឆន្តិ, សព្ពេសំ អារោចេតព្ពំ. អនារោចេន្តិយា រត្តិច្ឆេទោ ច វត្តភេទទុក្កដញ្ច. សចេបិ រត្តិំ កោចិ ភិក្ខុ តំ គាមូបចារំ ឱក្កមិត្វា គច្ឆតិ, រត្តិច្ឆេទោ ហោតិយេវ, អជាននបច្ចយា បន វត្តភេទតោ មុច្ចតិ. កុរុន្ទិអាទីសុ បន អនិក្ខិត្តវត្តភិក្ខូនំ វុត្តនយេនេវ កថេតព្ពន្តិ វុត្តំ. តំ បារិវាសិកវត្តាទីនំ ឧបចារសីមាយ បរិច្ឆិន្នត្តា យុត្តតរំ ទិស្សតិ. ឧបោសថេ អារោចេតព្ពំ, បវារណាយ អារោចេតព្ពំ, ចតុន្នំ ភិក្ខូនញ្ច ភិក្ខុនីនញ្ច ទេវសិកំ អារោចេតព្ពំ. សចេ ភិក្ខូនំ តស្មិំ គាមេ ភិក្ខាចារោ សម្បជ្ជតិ, តត្ថេវ គន្តព្ពំ. នោ ចេ សម្បជ្ជតិ, អញ្ញត្រ ចរិត្វាបិ តត្រ អាគន្ត្វា អត្តានំ ទស្សេត្វា គន្តព្ពំ. ពហិគាមេ វា សង្កេតដ្ឋានំ កាតព្ពំ – ‘‘អសុកស្មិំ នាម ឋានេ អម្ហេ បស្សិស្សសី’’តិ. តាយ សង្កេតដ្ឋានំ គន្ត្វា អារោចេតព្ពំ. សង្កេតដ្ឋានេ អទិស្វា វិហារំ គន្ត្វា អារោចេតព្ពំ. វិហារេ សព្ពភិក្ខូនំ អារោចេតព្ពំ. សចេ សព្ពេសំ សក្កា ន ហោតិ អារោចេតុំ, ពហិឧបចារសីមាយ ឋត្វា ភិក្ខុនិយោ បេសេតព្ពា. តាហិ អានីតានំ ចតុន្នំ ភិក្ខូនំ អារោចេតព្ពំ. សចេ វិហារោ ទូរោ ហោតិ សាសង្កោ, ឧបាសកេ ច ឧបាសិកាយោ ច គហេត្វា គន្តព្ពំ. សចេ បន អយំ ឯកា វសតិ, រត្តិវិប្បវាសំ អាបជ្ជតិ, តស្មាស្សា ឯកា បកតត្តា ភិក្ខុនី សម្មន្និត្វា ទាតព្ពា ឯកច្ឆន្នេ វសនត្ថាយ.

ឯវំ អខណ្ឌំ មានត្តំ ចរិត្វា វីសតិគណេ ភិក្ខុនិសង្ឃេ វុត្តនយេនេវ អព្ភានំ កាតព្ពំ. សចេ មានត្តំ ចរមានា អន្តរាបត្តិំ អាបជ្ជតិ, មូលាយ បដិកស្សិត្វា តស្សា អាបត្តិយា មានត្តំ ទាតព្ពន្តិ កុរុន្ទិយំ វុត្តំ. ឥទំ ‘‘បក្ខមានត្តំ’’ នាម.

‘‘សមោធានមានត្តំ’’ បន តិវិធំ ហោតិ – ឱធានសមោធានំ, អគ្ឃសមោធានំ, មិស្សកសមោធានន្តិ. តត្ថ យទេតំ បរតោ ឧទាយិត្ថេរស្ស បញ្ចាហបដិច្ឆន្នាយ អាបត្តិយា បរិវាសំ បរិវសន្តស្ស បរិវាសេ ច មានត្តារហដ្ឋានេ ច អន្តរាបត្តិំ អាបជ្ជិត្វា មូលាយបដិកស្សិតស្ស ‘‘តេន ហិ, ភិក្ខវេ, សង្ឃោ ឧទាយិស្ស ភិក្ខុនោ តិស្សន្នំ អាបត្តីនំ ឆារត្តំ មានត្តំ ទេតូ’’តិ មានត្តំ អនុញ្ញាតំ, ឥទំ ‘‘ឱធានសមោធានំ’’ នាម. ឥទញ្ហិ បុនប្បុនំ មូលាយបដិកស្សនេន បរិវុត្ថទិវសេ ឱធុនិត្វា បុរិមាបត្តីហិ សទ្ធិំ សមោធាយ ទិន្នំ, តស្មា ឱធានសមោធានន្តិ វុច្ចតិ. កុរុន្ទិយំ បន ‘‘សមោធានបរិវាសំ វុត្ថស្ស ទាតព្ពំ មានត្តំ សមោធានមានត្ត’’ន្តិ វុត្តំ. តម្បិ តេន បរិយាយេន យុជ្ជតិ.

អគ្ឃសមោធានំ បន មិស្សកសមោធានញ្ច អគ្ឃសមោធានមិស្សកសមោធានបរិវាសាវសានេ ទាតព្ពមានត្តមេវ វុច្ចតិ, តំ បរិវាសកម្មវាចានុសារេន យោជេត្វា ទាតព្ពំ. ឯត្តាវតា យំ វុត្តំ ‘‘តេន ហិ, ភិក្ខវេ, សង្ឃោ ឧទាយិស្ស ភិក្ខុនោ ឯកិស្សា អាបត្តិយា សញ្ចេតនិកាយ សុក្កវិស្សដ្ឋិយា ឯកាហបដិច្ឆន្នាយ ឯកាហបរិវាសំ ទេតូតិអាទិនា នយេន បាឡិយំ អនេកេហិ អាការេហិ បរិវាសោ ច មានត្តញ្ច វុត្តំ, តស្ស យស្មា អាគតាគតឋានេ វិនិច្ឆយោ វុច្ចមានោ បាឡិ វិយ អតិវិត្ថារំ អាបជ្ជតិ, ន ច សក្កា ហោតិ សុខេន បរិគ្គហេតុំ, តស្មា នំ សមោធានេត្វា ឥធេវ ទស្សេស្សាមា’’តិ, តទិទំ អត្ថតោ សម្បាទិតំ ហោតិ.

បដិច្ឆន្នបរិវាសកថា

១០២. ឥទានិ យា តាវ អយំ បដិច្ឆន្នាយ ឯកិស្សា អាបត្តិយា វសេន បាឡិ វុត្តា, សា ឧត្តានត្ថាវ.

១០៨. តតោ បរំ ទ្វីហតីហចតូហបញ្ចាហបដិច្ឆន្នានំ វសេន បាឡិំ វត្វា បញ្ចាហបដិច្ឆន្នាយ បរិវាសតោ បដ្ឋាយ អន្តរាបត្តិ ទស្សិតា. យស្មា បន តំ អាបត្តិំ អាបន្នោ មូលាយបដិកស្សនារហោ នាម ហោតិ, តស្មាស្ស តត្ថ មូលាយបដិកស្សនំ អនុញ្ញាតំ. សចេ បន និក្ខិត្តវត្តោ អាបជ្ជតិ, មូលាយបដិកស្សនារហោ ន ហោតិ. កស្មា? យស្មា ន សោ បរិវសន្តោ អាបន្នោ, បកតត្តដ្ឋានេ ឋិតោ អាបន្នោ, តស្មា តស្សា អាបត្តិយា វិសុំ មានត្តំ ចរិតព្ពំ. សចេ បដិច្ឆន្នា ហោតិ បរិវាសោបិ វសិតព្ពោ. យញ្ចេតំ មូលាយបដិកស្សនំ វុត្តំ, តស្មិម្បិ កតេ បរិវុត្ថទិវសា មក្ខិតា ហោន្តិ. ឥតិ បរិវាសេ អន្តរាបត្តិំ ទស្សេត្វា បុន មានត្តារហស្ស អន្តរាបត្តិំ ទស្សេត្វា មូលាយបដិកស្សនំ វុត្តំ, តស្មិម្បិ កតេ បរិវុត្ថទិវសា មក្ខិតាវ ហោន្តិ. តតោ បរិវុត្ថបរិវាសស្ស តាសំ តិស្សន្នម្បិ អាបត្តីនំ សមោធានមានត្តំ ទស្សិតំ. តតោ មានត្តចារិកស្ស អន្តរាបត្តិំ ទស្សេត្វា មូលាយបដិកស្សនំ វុត្តំ. តស្មិំ បន បដិកស្សនេ កតេ មានត្តចិណ្ណទិវសាបិ បរិវុត្ថទិវសាបិ មក្ខិតាវ ហោន្តិ. តតោ អព្ភានារហស្ស អន្តរាបត្តិំ ទស្សេត្វា មូលាយបដិកស្សនំ វុត្តំ. តស្មិម្បិ កតេ សព្ពេ តេ មក្ខិតាវ ហោន្តិ. តតោ បរំ សព្ពា អន្តរាបត្តិយោ យោជេត្វា អព្ភានកម្មំ ទស្សិតំ. ឯវំ បដិច្ឆន្នវារេ ឯកាហបដិច្ឆន្នាទិវសេន បញ្ច, អន្តរាបត្តិវសេន ចតស្សោតិ នវ កម្មវាចា ទស្សិតា ហោន្តិ.

បដិច្ឆន្នបរិវាសកថា និដ្ឋិតា.