៧. សង្ឃភេទកក្ខន្ធកំ

ឆសក្យបព្ពជ្ជាកថា

៣៣០. សង្ឃភេទកក្ខន្ធកេ អភិញ្ញាតា អភិញ្ញាតាតិ បាកដា បាកដា. សក្យកុមារា នាម កាឡុទាយិប្បភុតយោ ទស ទូតា សទ្ធិំ បរិវារេហិ អញ្ញេ ច ពហូ ជនា. អម្ហាកន្តិ អម្ហេសុ; អម្ហាកំ កុលតោតិ វា វុត្តំ ហោតិ. ឃរាវាសត្ថំ អនុសាសិស្សាមីតិ ឃរាវាសេ យំ កត្តព្ពំ, តំ ជានាបេស្សាមិ. ឧទកំ និន្នេតព្ពន្តិ យថា ឧទកំ សព្ពដ្ឋានេ សមំ ហោតិ, ឯវំ កាតព្ពំ. និទ្ធាបេតព្ពន្តិ តិណានិ ឧទ្ធរិតព្ពានិ. ភុសិកា ឧទ្ធរាបេតព្ពាតិ សុខុមបលាលមិស្សធញ្ញា បលាលិកា បលាបេតព្ពា. ឱបុនាបេតព្ពន្តិ សុខុមបលាលំ អបនេតព្ពំ. ត្វញ្ញេវ ឃរាវាសត្ថេន ឧបជានាហីតិ ត្វញ្ញេវ ឃរាវាសត្ថំ ជានាហិ. អហំ តយា យថាសុខំ បព្ពជាហីតិ ឯត្ថ អហំ តយា សទ្ធិំ បព្ពជិស្សាមីតិ សហាយសិនេហេន សហសា វត្តុកាមោ ហុត្វា បុន រជ្ជសិរិលោភេន បរិកឌ្ឍិយមានហទយោ ‘‘អហំ តយា’’តិ ឯត្តកមេវ វត្វា សេសំ វត្តុំ នាសក្ខីតិ ឯវមត្ថោ វេទិតព្ពោ.

៣៣១. និប្បាតិតាតិ និក្ខមិតា. មានស្សិនោតិ មានស្សយិនោ; មាននិស្សិតាតិ វុត្តំ ហោតិ.

៣៣២. យស្សន្តរតោ ន សន្តិ កោបាតិ តតិយមគ្គេន សមូហតត្តា យស្ស ចិត្តេ កោបា ន សន្តិ. យស្មា បន ភវោតិ សម្បត្តិ, វិភវោតិ វិបត្តិ; តថា ភវោតិ វុឌ្ឍិ, វិភវោតិ ហានិ; ភវោតិ សស្សតំ, វិភវោតិ ឧច្ឆេទោ; ភវោតិ បុញ្ញំ, វិភវោតិ បាបំ; វិភវោតិ ច អភវោតិ ច អត្ថតោ ឯកមេវ, តស្មា ឥតិភវាភវតញ្ច វីតិវត្តោតិ ឯត្ថ យា ឯសា សម្បត្តិវិបត្តិវុឌ្ឍិហានិសស្សតុច្ឆេទបុញ្ញបាបវសេន ឥតិ អនេកប្បការា ភវាភវតា វុច្ចតិ; ចតូហិបិ មគ្គេហិ យថាសម្ភវំ តេន តេន នយេន តំ ឥតិភវាភវតញ្ច វីតិវត្តោតិ ឯវមត្ថោ ទដ្ឋព្ពោ. នានុភវន្តីតិ ន សម្បាបុណន្តិ; តស្ស ទស្សនំ ទេវានម្បិ ទុល្លភន្តិ អធិប្បាយោ.

៣៣៣. អហិមេខលិកាតិ អហិំ កដិយំ ពន្ធិត្វា. ឧច្ឆង្គេតិ អង្កេ.

៣៣៤. សម្មន្នតីតិ សម្មានេតិ. យំ តុមោ ករិស្សតីតិ យំ សោ ករិស្សតិ.

ឆសក្យបព្ពជ្ជាកថា និដ្ឋិតា.

បកាសនីយកម្មាទិកថា

៣៣៦. ខេឡាសកស្សាតិ ឯត្ថ មិច្ឆាជីវេន ឧប្បន្នបច្ចយា អរិយេហិ វន្តព្ពា ខេឡសទិសា, តថារូបេ បច្ចយេ អយំ អជ្ឈោហរតីតិ កត្វា ខេឡាសកោតិ ភគវតា វុត្តោ.

៣៤០. បត្ថទ្ធេន កាយេនាតិ បោត្ថករូបសទិសេន និច្ចលេន កាយេន.

៣៤២. មយំ ខោ ភណេ រាជញាតកា នាមាតិ រាជា អម្ហេ ជានាតីតិ រាជញាតកស្ស ភាវេន អត្តានំ ឧក្កំសន្តោ អាហ. បហដ្ឋកណ្ណវាលោតិ ពន្ធនេ និច្ចលេ កត្វា.

ទុក្ខញ្ហិ កុញ្ជរ នាគមាសទោតិ ភោ កុញ្ជរ ពុទ្ធនាគំ អាសាទនំ វធកចិត្តេន ឧបគមនំ នាម ទុក្ខំ. នាគហតស្សាតិ ពុទ្ធនាគំ ឃាតកស្ស.

បដិកុដិយោវ ឱសក្កីតិ តថាគតាភិមុខោយេវ បិដ្ឋិមេហិ បាទេហិ អវសក្កិ. អលក្ខិកោតិ ឯត្ថ ន លក្ខេតីតិ អលក្ខិកោ; ន ជានាតីតិ អត្ថោ, អហំ បាបកម្មំ ករោមីតិ ន ជានាតិ. ន លក្ខិតព្ពោតិ វា អលក្ខិកោ; ន បស្សិតព្ពោតិ អត្ថោ.

៣៤៣. តិកភោជនន្តិ ឯត្ថ តីហិ ជនេហិ ភុញ្ជិតព្ពភោជនំ. តំ បញ្ញាបេស្សាមីតិ តំ អនុជានិស្សាមិ. គណភោជនេ បន យថាធម្មោ ការេតព្ពោតិ. បញ្ចវត្ថុយាចនកថា សង្ឃាទិសេសវណ្ណនាយំ វុត្តា. កប្បន្តិ អាយុកប្បំ. ព្រហ្មំ បុញ្ញន្តិ សេដ្ឋំ បុញ្ញំ. កប្បំ សគ្គម្ហីតិ អាយុកប្បមេវ.

បកាសនីយកម្មាទិកថា និដ្ឋិតា.

សង្ឃភេទកកថា

៣៤៤. អថ ខោ ទេវទត្តោ សង្ឃំ ភិន្ទិត្វាតិ សោ កិរ ឯវំ សលាកំ គាហេត្វា តត្ថេវ អាវេណិកំ ឧបោសថំ កត្វា គតោ, តេនេតំ វុត្តំ.

៣៤៥. បិដ្ឋិ មេ អាគិលាយតីតិ ចិរនិសជ្ជាយ វេទនាភិភូតា ពាធតិ. តមហំ អាយមិស្សាមីតិ តំ អហំ បសារេស្សាមិ. អាទេសនាបាដិហារិយានុសាសនី នាម ‘‘ឯវម្បិ តេ មនោ, តថាបិ តេ មនោ’’តិ ឯវំ បរស្ស ចិត្តំ ជានិត្វា តទនុរូបា ធម្មទេសនា.

៣៤៦. មមានុកុព្ពន្តិ មមានុកិរិយំ កុរុមានោ. កបណោតិ ទុក្ខិតោ. មហាវរាហស្សាតិ មហានាគស្ស. មហិំ វិកុព្ពតោតិ បថវិំ បទាលេន្តស្ស. ភិសំ ឃសមានស្សាតិ ភិសំ ខាទន្តស្ស. នទីសុ ជគ្គតោតិ ឯត្ថ សោ កិរ ហត្ថិនាគោ សាយន្ហសមយំ តំ នទិនាមកំ បោក្ខរណិំ ឱគាហេត្វា កិលន្តោ សព្ពរត្តិំ វីតិនាមេសិ, ជាលិកំ ករោតិ, តេន វុត្តំ ‘‘នទីសុ ជគ្គតោ’’តិ.

៣៤៧. សុតាតិ សោតា. អសន្ទិទ្ធោ ច អក្ខាតីតិ និស្សន្ទេហោ ហុត្វា អក្ខាតិ អនុសន្ធិវសេន យោជេត្វា យោជេត្វា.

៣៥០. អបាយេ និព្ពត្តិស្សតីតិ អាបាយិកោ. ឯវំ នេរយិកោ. កប្បំ ឋស្សតីតិ កប្បដ្ឋោ. ឥទានិ ពុទ្ធសហស្សេនាបិ តិកិច្ឆិតុំ ន សក្កាតិ អតេកិច្ឆោ.

មា ជាតុ កោចិ លោកស្មិន្តិ មា កទាចិបិ កោចិ សត្តោ លោកស្មិំ. ឧទបជ្ជថាតិ ឧបបជ្ជថ. ជលំវ យសសា អដ្ឋាតិ យសសា ជលន្តោ វិយ ឋិតោ. ទេវទត្តោតិ មេ សុតន្តិ ‘‘ឦទិសោ ទេវទត្តោ’’តិ ភគវតា សុតម្បិ អត្ថិ, តទេវ គហេត្វា ឥទំ វុត្តំ. សោ បមាទមនុចិណ្ណោតិ ឯត្ថ បមាទំ អនុចិនាតីតិ អនុចិណ្ណោ, បមាទោ អប្បហីនោតិ អត្ថោ. អាសជ្ជ នន្តិ បាបកេន ចិត្តេន បត្វា, វិសោសេត្វាតិ វា អត្ថោ. អវីចិនិរយំ បត្តោតិ ឥទំ បន អាសីសាយំ អតីតវចនំ. ភេស្មាតិ ភយានកោ.

សង្ឃភេទកកថា និដ្ឋិតា.

ឧបាលិបញ្ហាកថា

៣៥១. ឯកតោ ឧបាលិ ឯកោតិ ធម្មវាទិបក្ខេ ឯកោ. ឯកតោ ទ្វេតិ អធម្មវាទិបក្ខេ ទ្វេ. ចតុត្ថោ អនុស្សាវេតីតិ សង្ឃំ ភិន្ទិស្សាមីតិ អធម្មវាទិចតុត្ថោ ហុត្វា អនុស្សាវេតិ; អនុនយន្តោ សាវេតិ ‘‘ន តុម្ហាកំយេវ នរកភយំ អត្ថិ, អម្ហាកម្បិ អត្ថិ, ន អម្ហាកំ អវីចិមគ្គោ បិហិតោ, ន មយំ អកុសលា ន ភាយាម. យទិ ហិ អយំ អធម្មោ អវិនយោ អសត្ថុសាសនំ វា ភវេយ្យ, ន មយំ គណ្ហេយ្យាមា’’តិអាទិនា នយេន ‘‘អធម្មំ ធម្មោ’’តិ ឯវំ អដ្ឋារស ភេទករវត្ថូនិ ពោធេតីតិ អត្ថោ. សលាកំ គាហេតីតិ ឯវំ អនុស្សាវេត្វា បន ‘‘ឥទំ គណ្ហថ, ឥទំ រោចេថា’’តិ វទន្តោ សលាកំ គាហេតិ.

ឯកតោ ឧបាលិ ទ្វេ ហោន្តីតិអាទីសុបិ ឯសេវ នយោ. ឯវំ ខោ ឧបាលិ សង្ឃរាជិ ចេវ ហោតិ សង្ឃភេទោ ចាតិ ឯវំ ហោតិ; ន បន ឯត្តាវតា សង្ឃោ ភិន្នោ ហោតិ.

ភិក្ខុ ខោ ឧបាលិ បកតត្តោ សមានសំវាសកោ សមានសីមាយំ ឋិតោ សង្ឃំ ភិន្ទតីតិ ឯត្ថ សិយា ឯវំ ‘‘ទេវទត្តោ កថំ បកតត្តោ’’តិ. កថំ តាវ ន បកតត្តោ, រញ្ញោ ឃាតាបិតត្តា រុហិរុប្បាទស្ស ច កតត្តាតិ? តត្ថ វទាម – អាណត្តិយា តាវ វិរទ្ធត្តា រញ្ញោ ឃាតាបនំ នត្ថិ. ‘‘តេន ហិ ត្វំ, កុមារ, បិតរំ ហន្ត្វា រាជា ហោហិ, អហំ ភគវន្តំ ហន្ត្វា ពុទ្ធោ ភវិស្សាមី’’តិ ឯវញ្ហិ តស្ស អាណត្តិ. កុមារោ បន រាជា ហុត្វា បច្ឆា បិតរំ មារេសិ; ឯវំ តាវ អាណត្តិយា វិរទ្ធត្តា រញ្ញោ ឃាតាបនំ នត្ថិ. រុហិរុប្បាទេ បន កតមត្តេយេវ រុហិរុប្បាទបច្ចយា ភគវតា អភព្ពតា ន វុត្តា, ន ច សក្កា ភគវតោ វចនំ វិនាយេវ តស្ស អភព្ពតា អារោបេតុំ.

‘‘រុហិរុប្បាទកោ, ភិក្ខវេ, អនុបសម្បន្នោ ន ឧបសម្បាទេតព្ពោ, ឧបសម្បន្នោ នាសេតព្ពោ’’តិ –

ឥទំ បន ភគវតា សង្ឃភេទតោ បច្ឆា វុត្តំ, តស្មា បកតត្តេនេវ តេន សង្ឃោ ភិន្នោតិ.

អធម្មំ ធម្មោតិ ទីបេន្តីតិអាទីសុ អដ្ឋារសសុ ភេទករវត្ថូសុ សុត្តន្តបរិយាយេន តាវ ទស កុសលកម្មបថា ធម្មោ, ទស អកុសលកម្មបថា អធម្មោ. តថា ចត្តារោ សតិបដ្ឋានា, ចត្តារោ សម្មប្បធានា, ចត្តារោ ឥទ្ធិបាទា, បញ្ចិន្ទ្រិយានិ, បញ្ច ពលានិ, សត្ត ពោជ្ឈង្គា, អរិយោ អដ្ឋង្គិកោ មគ្គោតិ សត្តតិំស ពោធិបក្ខិយធម្មា ធម្មោ នាម; តយោ សតិបដ្ឋានា, តយោ សម្មប្បធានា, តយោ ឥទ្ធិបាទា, ឆ ឥន្ទ្រិយានិ, ឆ ពលានិ, អដ្ឋ ពោជ្ឈង្គា, នវង្គិកោ មគ្គោតិ ច ចត្តារោ ឧបាទានា, បញ្ច នីវរណា, សត្ត អនុសយា, អដ្ឋ មិច្ឆត្តាតិ ច អយំ អធម្មោ.

តត្ថ យំកិញ្ចិ ឯកំ អធម្មកោដ្ឋាសំ គហេត្វា ‘‘ឥមំ អធម្មំ ធម្មោតិ ករិស្សាម; ឯវំ អម្ហាកំ អាចរិយកុលំ និស្សាយ និយ្យានិកំ ភវិស្សតិ, មយញ្ច លោកេ បាកដា ភវិស្សាមា’’តិ តំ អធម្មំ ‘‘ធម្មោ អយ’’ន្តិ កថយន្តា អធម្មំ ធម្មោតិ ទីបេន្តិ នាម. តថេវ ធម្មកោដ្ឋាសេសុ ច ឯកំ គហេត្វា អយំ អធម្មោតិ កថេន្តា ធម្មំ អធម្មោតិ ទីបេន្តិ នាម. វិនយបរិយាយេន បន ភូតេន វត្ថុនា ចោទេត្វា សារេត្វា យថាបដិញ្ញាយ កាតព្ពំ កម្មំ ធម្មោ នាម, អភូតេន វត្ថុនា អចោទេត្វា អសារេត្វា អបដិញ្ញាយ កាតព្ពំ កម្មំ អធម្មោ នាម.

សុត្តន្តបរិយាយេន រាគវិនយោ ទោសវិនយោ មោហវិនយោ សំវរោ បហានំ បដិសង្ខាតិ អយំ វិនយោ នាម, រាគាទីនំ អវិនយោ អសំវរោ អប្បហានំ អប្បដិសង្ខាតិ អយំ អវិនយោ នាម. វិនយបរិយាយេន វត្ថុសម្បត្តិ ញត្តិសម្បត្តិ អនុស្សាវនសម្បត្តិ សីមាសម្បត្តិ បរិសាសម្បត្តីតិ អយំ វិនយោ នាម, វត្ថុវិបត្តិ…បេ… បរិសាវិបត្តីតិ អយំ អវិនយោ នាម.

សុត្តន្តបរិយាយេន ចត្តារោ សតិបដ្ឋានា… អដ្ឋង្គិកោ មគ្គោតិ ឥទំ ភាសិតំ លបិតំ តថាគតេន; តយោ សតិបដ្ឋានា, តយោ សម្មប្បធានា, តយោ ឥទ្ធិបាទា, ឆ ឥន្ទ្រិយានិ, ឆ ពលានិ, អដ្ឋ ពោជ្ឈង្គា, នវង្គិកោ មគ្គោតិ ឥទំ អភាសិតំ អលបិតំ តថាគតេន. វិនយបរិយាយេន ចត្តារោ បារាជិកា, តេរស សង្ឃាទិសេសា, ទ្វេ អនិយតា, តិំស និស្សគ្គិយា បាចិត្តិយាតិ ឥទំ ភាសិតំ លបិតំ តថាគតេន; តយោ បារាជិកា, ចុទ្ទស សង្ឃាទិសេសា, តយោ អនិយតា, ឯកត្តិំស និស្សគ្គិយា បាចិត្តិយាតិ ឥទំ អភាសិតំ អលបិតំ តថាគតេន.

សុត្តន្តបរិយាយេន ទេវសិកំ ផលសមាបត្តិសមាបជ្ជនំ, មហាករុណាសមាបត្តិសមាបជ្ជនំ, ពុទ្ធចក្ខុនា លោកវោលោកនំ, អដ្ឋុប្បត្តិវសេន សុត្តន្តទេសនា, ជាតកកថាតិ ឥទំ អាចិណ្ណំ; ន ទេវសិកំ ផលសមាបត្តិសមាបជ្ជនំ…បេ… ន ជាតកកថាតិ ឥទំ អនាចិណ្ណំ. វិនយបរិយាយេន និមន្តិតស្ស វស្សាវាសំ វសិត្វា អបលោកេត្វា ចារិយបក្កមនំ, បវារេត្វា ចារិយបក្កមនំ, អាគន្តុកេហិ សទ្ធិំ បឋមំ បដិសន្ថារករណន្តិ ឥទំ អាចិណ្ណំ; តស្សេវ អាចិណ្ណស្ស អករណំ អនាចិណ្ណំ នាម.

សុត្តន្តបរិយាយេន ចត្តារោ សតិបដ្ឋានា…បេ… អដ្ឋង្គិកោ មគ្គោតិ ឥទំ បញ្ញត្តំ នាម; តយោ សតិបដ្ឋានា…បេ… នវង្គិកោ មគ្គោតិ ឥទំ អបញ្ញត្តំ នាម. វិនយបរិយាយេន ចត្តារោ បារាជិកា…បេ… តិំស និស្សគ្គិយា បាចិត្តិយាតិ ឥទំ បញ្ញត្តំ នាម; តយោ បារាជិកា…បេ… ឯកត្តិំស និស្សគ្គិយា បាចិត្តិយាតិ ឥទំ អបញ្ញត្តំ នាម.

‘‘អនាបត្តិ អជានន្តស្ស, អថេយ្យចិត្តស្ស, ន មរណាធិប្បាយស្ស, អនុល្លបនាធិប្បាយស្ស, ន មោចនាធិប្បាយស្សា’’តិ តត្ថ តត្ថ វុត្តា អនាបត្តិ អនាបត្តិ នាម. ‘‘ជានន្តស្ស, ថេយ្យចិត្តស្សា’’តិអាទិនា នយេន វុត្តា អាបត្តិ អាបត្តិ នាម. បញ្ចាបត្តិក្ខន្ធា លហុកាបត្តិ នាម, ទ្វេ អាបត្តិក្ខន្ធា គរុកាបត្តិ នាម. ឆ អាបត្តិក្ខន្ធា សាវសេសាបត្តិ នាម, ឯកោ បារាជិកាបត្តិក្ខន្ធោ អនវសេសាបត្តិ នាម. ទ្វេ អាបត្តិក្ខន្ធា ទុដ្ឋុល្លាបត្តិ នាម, បញ្ចាបត្តិក្ខន្ធា អទុដ្ឋុល្លាបត្តិ នាម.

បុរិមនយេនេវ បនេត្ថ វុត្តប្បការំ ធម្មំ ‘‘អធម្មោ អយ’’ន្តិ កថយន្តា ‘‘ធម្មំ អធម្មោ’’តិ ទីបេន្តិ នាម. អវិនយំ ‘‘វិនយោ អយ’’ន្តិ…បេ… អទុដ្ឋុល្លាបត្តិំ ‘‘ទុដ្ឋុល្លាបត្តិ អយ’’ន្តិ កថយន្តា ‘‘អទុដ្ឋុល្លាបត្តិំ ទុដ្ឋុល្លាបត្តី’’តិ ទីបេន្តិ នាម. ឯវំ ‘‘អធម្មំ ធម្មោ’’តិ វា…បេ… ‘‘អទុដ្ឋុល្លាបត្តិំ ទុដ្ឋុល្លាបត្តី’’តិ វា ទីបេត្វា បក្ខំ លភិត្វា ចតុន្នំ សង្ឃកម្មានំ អញ្ញតរំ សង្ឃកម្មំ ឯកសីមាយំ វិសុំ ករោន្តេហិ សង្ឃោ ភិន្នោ នាម ហោតិ. តេន វុត្តំ – ‘‘តេ ឥមេហិ អដ្ឋារសហិ វត្ថូហិ អបកស្សន្តី’’តិអាទិ.

តត្ថ អបកស្សន្តីតិ បរិសំ អាកឌ្ឍន្តិ, វិជដេន្តិ, ឯកមន្តំ ឧស្សារេន្តិ ច. អវបកាសន្តីតិ អតិ វិយ បកាសេន្តិ យថា វិសំសដ្ឋាវ ហោន្តិ, ឯវំ ករោន្តិ. អាវេនិន្តិ វិសុំ. ឯត្តាវតា ខោ ឧបាលិ សង្ឃោ ភិន្នោ ហោតីតិ ឯវំ អដ្ឋារសសុ ភេទករវត្ថូសុ យំកិញ្ចិ ឯកម្បិ វត្ថុំ ទីបេត្វា តេន តេន ការណេន ‘‘ឥមំ គណ្ហថ, ឥមំ រោចេថា’’តិ សញ្ញាបេត្វា សលាកំ គាហាបេត្វា វិសុំ សង្ឃកម្មេ កតេ សង្ឃោ ភិន្នោ ហោតិ. បរិវារេ បន ‘‘បញ្ចហិ ឧបាលិ អាការេហិ សង្ឃោ ភិជ្ជតី’’តិអាទិ វុត្តំ, តស្ស ឥមិនា ឥធ វុត្តេន សង្ឃភេទលក្ខណេន អត្ថតោ នានាករណំ នត្ថិ. តំ បនស្ស នានាករណាភាវំ តត្ថេវ បកាសយិស្សាម. សេសំ សព្ពត្ថ ឧត្តានមេវាតិ.

ឧបាលិបញ្ហាកថា និដ្ឋិតា.

សង្ឃភេទកក្ខន្ធកវណ្ណនា និដ្ឋិតា.