៦. សេនាសនក្ខន្ធកំ

វិហារានុជាននកថា

២៩៤. សេនាសនក្ខន្ធកេ – អបញ្ញត្តំ ហោតីតិ អននុញ្ញាតំ ហោតិ. វិហារោ នាម អឌ្ឍយោគាទិមុត្តកោ អវសេសាវាសោ. អឌ្ឍយោគោតិ សុបណ្ណវង្កគេហំ. បាសាទោតិ ទីឃបាសាទោ. ហម្មិយន្តិ ឧបរិអាកាសតលេ បតិដ្ឋិតកូដាគារោ បាសាទោយេវ. គុហាតិ ឥដ្ឋកាគុហា សិលាគុហា ទារុគុហា បំសុគុហា. អាគតានាគតស្ស ចាតុទ្ទិសស្ស សង្ឃស្សាតិ អាគតស្ស ច អនាគតស្ស ច ចតូសុ ទិសាសុ អប្បដិហតចារស្ស ចាតុទ្ទិសស្ស សង្ឃស្ស.

២៩៥. អនុមោទនគាថាសុ – សីតំ ឧណ្ហន្តិ ឧតុវិសភាគវសេន វុត្តំ. សិសិរេ ចាបិ វុដ្ឋិយោតិ ឯត្ថ សិសិរោតិ សម្ផុសិតកវាតោ វុច្ចតិ. វុដ្ឋិយោតិ ឧជុកមេឃវុដ្ឋិយោ ឯវ. ឯតានិ សព្ពានិ បដិហន្តីតិ ឥមិនាវ បទេន យោជេតព្ពានិ.

បដិហញ្ញតីតិ វិហារេន បដិហញ្ញតិ. លេណត្ថន្តិ និលីយនត្ថំ. សុខត្ថន្តិ សីតាទិបរិស្សយាភាវេន សុខវិហារត្ថំ. ឈាយិតុញ្ច វិបស្សិតុន្តិ ឥទម្បិ បទទ្វយំ ‘‘សុខត្ថញ្ចា’’តិ ឥមិនាវ បទេន យោជេតព្ពំ. ឥទញ្ហិ វុត្តំ ហោតិ – សុខត្ថញ្ច វិហារទានំ, កតមំ សុខត្ថំ? ឈាយិតុំ វិបស្សិតុញ្ច យំ សុខំ, តទត្ថំ. អថ វា បរបទេនបិ យោជេតព្ពំ – ឈាយិតុញ្ច វិបស្សិតុញ្ច វិហារទានំ; ឥធ ឈាយិស្សន្តិ វិបស្សិស្សន្តីតិ ទទតោ វិហារទានំ សង្ឃស្ស អគ្គំ ពុទ្ធេន វណ្ណិតំ. វុត្តញ្ហេតំ – ‘‘សោ ច សព្ពទទោ ហោតិ, យោ ទទាតិ ឧបស្សយ’’ន្តិ (សំ. និ. ១.៤២).

យស្មា ច អគ្គំ វណ្ណិតំ, ‘‘តស្មា ហិ បណ្ឌិតោ បោសោ’’តិ គាថា. វាសយេត្ថ ពហុស្សុតេតិ ឯត្ថ វិហារេ បរិយត្តិពហុស្សុតេ ច បដិវេធពហុស្សុតេ ច វាសេយ្យ. តេសំ អន្នញ្ចាតិ យំ តេសំ អនុច្ឆវិកំ អន្នញ្ច បានញ្ច វត្ថានិ ច មញ្ចបីឋាទិសេនាសនានិ ច, តំ សព្ពំ តេសុ ឧជុភូតេសុ អកុដិលចិត្តេសុ. ទទេយ្យាតិ និទហេយ្យ. តញ្ច ខោ វិប្បសន្នេន ចេតសា ន ចិត្តប្បសាទំ វិរាធេត្វា, ឯវំ វិប្បសន្នចិត្តស្ស ហិ តេ តស្ស ធម្មំ ទេសេន្តិ…បេ… បរិនិព្ពាតិ អនាសវោតិ.

២៩៦. អាវិញ្ឆនច្ឆិទ្ទំ អាវិញ្ឆនរជ្ជុន្តិ ឯត្ថ រជ្ជុ នាម សចេបិ ទីបិនង្គុដ្ឋេន កតា ហោតិ, វដ្ដតិយេវ; ន កាចិ ន វដ្ដតិ. តីណិ តាឡានីតិ តិស្សោ កុញ្ចិកាយោ. យន្តកំ សូចិកន្តិ ឯត្ថ យំ យំ ជានាតិ តំ តំ យន្តកំ, តស្ស វិវរណសូចិកញ្ច កាតុំ វដ្ដតិ. វេទិកាវាតបានំ នាម ចេតិយេ វេទិកាសទិសំ. ជាលវាតបានំ នាម ជាលកពទ្ធំ. សលាកវាតបានំ នាម ថម្ភកវាតបានំ. ចក្កលិកន្តិ ឯត្ថ ចោឡកបាទបុញ្ឆនំ ពន្ធិតុំ អនុជានាមីតិ អត្ថោ. វាតបានភិសីតិ វាតបានប្បមាណេន ភិសិំ កត្វា ពន្ធិតុំ អនុជានាមីតិ អត្ថោ. មិឌ្ឍិន្តិ មិឌ្ឍកំ. ពិទលមញ្ចកន្តិ វេត្តមញ្ចំ; វេឡុវិលីវេហិ វា វីតំ.

២៩៧. អាសន្ទិកោតិ ចតុរស្សបីឋំ វុច្ចតិ. ឧច្ចកម្បិ អាសន្ទិកន្តិ វចនតោ ឯកតោភាគេន ទីឃបីឋមេវ ហិ អដ្ឋង្គុលបាទកំ វដ្ដតិ, ចតុរស្សអាសន្ទិកោ បន បមាណាតិក្កន្តោបិ វដ្ដតីតិ វេទិតព្ពោ. សត្តង្គោ នាម តីសុ ទិសាសុ អបស្សយំ កត្វា កតមញ្ចោ, អយម្បិ បមាណាតិក្កន្តោ វដ្ដតិ. ភទ្ទបីឋន្តិ វេត្តមយំ បីឋំ វុច្ចតិ. បីឋិកាតិ បិលោតិកាពទ្ធបីឋមេវ. ឯឡកបាទបីឋំ នាម ទារុបដ្ដិកាយ ឧបរិ បាទេ ឋបេត្វា ភោជនផលកំ វិយ កតបីឋំ វុច្ចតិ. អាមលកវដ្ដិកបីឋំ នាម អាមលកាការេន យោជិតំ ពហុបាទកបីឋំ. ឥមានិ តាវ បាឡិយំ អាគតបីឋានិ. ទារុមយំ បន សព្ពំ បីឋំ វដ្ដតីតិ អយមេត្ថ វិនិច្ឆយោ. កោច្ឆន្តិ ឧសិរមយំ វា មុញ្ជបព្ពជមយំ វា.

អដ្ឋង្គុលបរមំ មញ្ចបដិបាទកន្តិ ឯត្ថ មនុស្សានំ បមាណង្គុលមេវ អដ្ឋង្គុលំ. ចិមិលិកា នាម បរិកម្មកតាយ ភូមិយា ឆវិសំរក្ខណត្ថាយ អត្ថរណំ វុច្ចតិ. រុក្ខតូលន្តិ សិម្ពលិរុក្ខាទីនំ យេសំ កេសញ្ចិ រុក្ខានំ តូលំ. លតាតូលន្តិ ខីរវល្លិអាទីនំ យាសំ កាសញ្ចិ វល្លីនំ តូលំ. បោដកិតូលន្តិ បោដកិតិណាទីនំ យេសំ កេសញ្ចិ តិណជាតិកានំ អន្តមសោ ឧច្ឆុនឡាទីនម្បិ តូលំ. ឯតេហិ តីហិ សព្ពភូតគាមា សង្គហិតា ហោន្តិ. រុក្ខវល្លិតិណជាតិយោ ហិ មុញ្ចិត្វា អញ្ញោ ភូតគាមោ នាម នត្ថិ, តស្មា យស្ស កស្សចិ ភូតគាមស្ស តូលំ ពិម្ពោហនេ វដ្ដតិ, ភិសិំ បន បាបុណិត្វា សព្ពម្បេតំ អកប្បិយតូលន្តិ វុច្ចតិ. ន កេវលញ្ច ពិម្ពោហនេ ឯតំ តូលមេវ, ហំសមោរាទីនំ សព្ពសកុណានំ សីហាទីនំ សព្ពចតុប្បទានញ្ច លោមម្បិ វដ្ដតិ. បិយង្គុបុប្ផពកុឡបុប្ផាទិ បន យំកិញ្ចិ បុប្ផំ ន វដ្ដតិ. តមាលបត្តំ សុទ្ធមេវ ន វដ្ដតិ, មិស្សកំ បន វដ្ដតិ. ភិសីនំ អនុញ្ញាតំ បញ្ចវិធំ ឧណ្ណាទិតូលម្បិ វដ្ដតិ.

អទ្ធកាយិកានីតិ ឧបឌ្ឍកាយប្បមាណានិ, យេសុ កដិតោ បដ្ឋាយ យាវ សីសំ ឧបទហន្តិ. សីសប្បមាណំ នាម យស្ស វិត្ថារតោ តីសុ កណ្ណេសុ ទ្វិន្នំ កណ្ណានំ អន្តរំ មិនីយមានំ វិទត្ថិ ចេវ ចតុរង្គុលញ្ច ហោតិ, មជ្ឈដ្ឋានំ មុដ្ឋិរតនំ ហោតិ. ទីឃតោ បន ទិយឌ្ឍរតនំ វា ទ្វិរតនំ វាតិ កុរុន្ទិយំ វុត្តំ. អយំ សីសប្បមាណស្ស ឧក្កដ្ឋបរិច្ឆេទោ. ឥតោ ឧទ្ធំ ន វដ្ដតិ, ហេដ្ឋា បន វដ្ដតិ. អគិលានស្ស សីសុបធានញ្ច បាទុបធានញ្ចាតិ ទ្វយមេវ វដ្ដតិ. គិលានស្ស ពិម្ពោហនានិ សន្ថរិត្វា ឧបរិ បច្ចត្ថរណំ កត្វា និបជ្ជិតុម្បិ វដ្ដតិ. ‘‘យានិ បន ភិសីនំ អនុញ្ញាតានិ បញ្ច កប្បិយតូលានិ, តេហិ ពិម្ពោហនំ មហន្តម្បិ វដ្ដតី’’តិ ផុស្សទេវត្ថេរោ អាហ. វិនយធរឧបតិស្សត្ថេរោ បន ‘‘ពិម្ពោហនំ ករិស្សាមី’តិ កប្បិយតូលំ វា អកប្បិយតូលំ វា បក្ខិបិត្វា ករោន្តស្ស បមាណមេវ វដ្ដតី’’តិ អាហ.

បញ្ច ភិសិយោតិ បញ្ចហិ ឧណ្ណាទីហិ បូរិតភិសិយោ. តូលគណនាយ ហិ ឯតាសំ គណនា វុត្តា. តត្ថ ឧណ្ណគ្គហណេន ន កេវលំ ឯឡកលោមមេវ គហិតំ, ឋបេត្វា មនុស្សលោមំ យំកិញ្ចិ កប្បិយាកប្បិយមំសជាតីនំ បក្ខិចតុប្បទានំ លោមំ, សព្ពំ ឥធ ឧណ្ណគ្គហណេនេវ គហិតំ. តស្មា ឆន្នំ ចីវរានំ ឆន្នំ អនុលោមចីវរានញ្ច អញ្ញតរេន ភិសិច្ឆវិំ កត្វា តំ សព្ពំ បក្ខិបិត្វា ភិសិំ កាតុំ វដ្ដតិ. ឯឡកលោមានិ បន អបក្ខិបិត្វា កម្ពលមេវ ចតុគ្គុណំ វា បញ្ចគុណំ វា បក្ខិបិត្វា កតាបិ ឧណ្ណភិសិសង្ខ្យមេវ គច្ឆតិ.

ចោឡភិសិអាទីសុ យំកិញ្ចិ នវចោឡំ វា បុរាណចោឡំ វា សំហរិត្វា វា អន្តោ បក្ខិបិត្វា វា កតា ចោឡភិសិ, យំកិញ្ចិ វាកំ បក្ខិបិត្វា កតា វាកភិសិ, យំកិញ្ចិ តិណំ បក្ខិបិត្វា កតា តិណភិសិ, អញ្ញត្រ សុទ្ធតមាលបត្តំ យំកិញ្ចិ បណ្ណំ បក្ខិបិត្វា កតា បណ្ណភិសីតិ វេទិតព្ពា. តមាលបត្តំ បន អញ្ញេន មិស្សមេវ វដ្ដតិ, សុទ្ធំ ន វដ្ដតិ. ភិសិយា បមាណនិយមោ នត្ថិ, មញ្ចភិសិ បីឋភិសិ ភូមត្ថរណភិសិ ចង្កមនភិសិ បាទបុញ្ឆនភិសីតិ ឯតាសំ អនុរូបតោ សល្លក្ខេត្វា អត្តនោ រុចិវសេន បមាណំ កាតព្ពំ. យំ បនេតំ ឧណ្ណាទិបញ្ចវិធតូលម្បិ ភិសិយំ វដ្ដតិ, តំ ‘‘មសូរកេបិ វដ្ដតី’’តិ កុរុន្ទិយំ វុត្តំ. ឯតេន មសូរកំ បរិភុញ្ជិតុំ វដ្ដតីតិ សិទ្ធំ ហោតិ.

មញ្ចភិសិំ បីឋេ សន្ថរន្តីតិ មញ្ចភិសិំ បីឋេ អត្ថរន្តិ; អត្ថរណត្ថាយ ហរន្តីតិ យុជ្ជតិ. ឧល្លោកំ អករិត្វាតិ ហេដ្ឋា ចិមិលិកំ អទត្វា. ផោសិតុន្តិ រជនេន វា ហលិទ្ទិយា វា ឧបរិ ផុសិតានិ ទាតុំ. ភត្តិកម្មន្តិ ភិសិច្ឆវិយា ឧបរិ ភត្តិកម្មំ. ហត្ថភត្តិន្តិ បញ្ចង្គុលិភត្តិំ.

២៩៨. ឥក្កាសន្តិ រុក្ខនិយ្យាសំ វា សិលេសំ វា. បិដ្ឋមទ្ទន្តិ បិដ្ឋខលិំ. កុណ្ឌកមត្តិកន្តិ កុណ្ឌកមិស្សកមត្តិកំ. សាសបកុដ្ដន្តិ សាសបបិដ្ឋំ. សិត្ថតេលកន្តិ វិលីនមធុសិត្ថកំ. អច្ចុស្សន្នំ ហោតីតិ ពិន្ទុ ពិន្ទុ ហុត្វា តិដ្ឋតិ. បច្ចុទ្ធរិតុន្តិ បុញ្ឆិតុំ. គណ្ឌុមត្តិកន្តិ គណ្ឌុប្បាទគូថមត្តិកំ. កសាវន្តិ អាមលកហរីតកានំ កសាវំ.

២៩៩. ន ភិក្ខវេ បដិភានចិត្តន្តិ ឯត្ថ ន កេវលំ ឥត្ថិបុរិសរូបមេវ, តិរច្ឆានរូបម្បិ អន្តមសោ គណ្ឌុប្បាទរូបម្បិ ភិក្ខុនោ សយំ កាតុំ វា ‘‘ករោហី’’តិ វត្តុំ វា ន វដ្ដតិ, ‘‘ឧបាសក ទ្វារបាលំ ករោហី’’តិ វត្តុម្បិ ន លព្ភតិ. ជាតកបករណអសទិសទានាទីនិ បន បសាទនីយានិ និព្ពិទាបដិសំយុត្តានិ វា វត្ថូនិ បរេហិ ការាបេតុំ លព្ភតិ. មាលាកម្មាទីនិ សយម្បិ កាតុំ លព្ភតិ.

៣០០. អឡកមន្ទាតិ ឯកង្គណា មនុស្សាភិកិណ្ណា. តយោ គព្ភេតិ ឯត្ថ សិវិកាគព្ភោតិ ចតុរស្សគព្ភោ. នាឡិកាគព្ភោតិ វិត្ថារតោ ទិគុណតិគុណាយាមោ ទីឃគព្ភោ. ហម្មិយគព្ភោតិ អាកាសតលេ កូដាគារគព្ភោ វា មុណ្ឌច្ឆទនគព្ភោ វា.

កលង្កបាទកន្តិ រុក្ខំ វិជ្ឈិត្វា តត្ថ ខាណុកេ អាកោដេត្វា កតំ, តំ អាហរិមំ ភិត្តិបាទំ ជិណ្ណកុដ្ដបាទស្ស ឧបត្ថម្ភនត្ថំ ភូមិយំ បតិដ្ឋាបេតុំ អនុជានាមីតិ អត្ថោ. បរិត្តាណកិដិកន្តិ វស្សបរិត្តាណត្ថំ កិដិកំ. ឧទ្ទសុធន្តិ វច្ឆកគោមយេន ចេវ ឆារិកាយ ច សទ្ធិំ មទ្ទិតមត្តិកំ.

អាឡិន្ទោ នាម បមុខំ វុច្ចតិ. បឃនំ នាម យំ និក្ខមន្តា ច បវិសន្តា ច បាទេហិ ហនន្តិ, តស្ស វិហារទ្វារេ ឧភតោ កុដ្ដំ នីហរិត្វា កតបទេសស្សេតំ អធិវចនំ, ‘‘បឃាន’’ន្តិបិ វុច្ចតិ. បកុដ្ដន្តិ មជ្ឈេ គព្ភស្ស សមន្តា បរិយាគារោ វុច្ចតិ. ‘‘បកុដ’’ន្តិបិ បាឋោ. ឱសារកន្តិ អនាឡិន្ទកេ វិហារេ វំសំ ទត្វា តតោ ទណ្ឌកេ ឱសារេត្វា កតឆទនបមុខំ. សំសារណកិដិកោ នាម ចក្កលយុត្តោ កិដិកោ.

៣០១. បានីយភាជនន្តិ បិវន្តានំ បានីយទានភាជនំ. ឧឡុង្កោ ច ថាលកញ្ច បានីយសង្ខស្ស អនុលោមានិ.

៣០៣. អបេសីតិ ទីឃទារុម្ហិ ខាណុកេ បវេសេត្វា កណ្ដកសាខាហិ វិនន្ធិត្វា កតំ ទ្វារថកនកំ. បលិឃោតិ គាមទ្វារេសុ វិយ ចក្កយុត្តំ ទ្វារថកនកំ.

៣០៥. អស្សតរីហិ យុត្តា រថា អស្សតរីរថា. អាមុត្តមណិកុណ្ឌលាតិ អាមុត្តមណិកុណ្ឌលានិ.

បរិនិព្ពុតោតិ កិលេសបរិនិព្ពានេន បរិនិព្ពុតោ. សីតិភូតោតិ កិលេសាតបាភាវេន សីតិភូតោ. និរូបធីតិ កិលេសុបធិអភាវេន និរូបធីតិ វុច្ចតិ.

សព្ពា អាសត្តិយោ ឆេត្វាតិ រូបាទីសុ វា វិសយេសុ សព្ពភវេសុ វា បត្ថនាយោ ឆិន្ទិត្វា. ហទយេ ទរន្តិ ចិត្តេ កិលេសទរថំ វិនេត្វា. វេយ្យាយិកន្តិ វយករណំ វុច្ចតិ.

៣០៧. អាទេយ្យវាចោតិ តស្ស វចនំ ពហូ ជនា អាទិយិតព្ពំ សោតព្ពំ មញ្ញន្តីតិ អត្ថោ. អារាមេ អកំសូតិ យេ សធនា, តេ អត្តនោ ធនេន អកំសុ. យេ មន្ទធនា ចេវ អធនា ច, តេសំ ធនំ អទាសិ. ឥតិ សោ សតសហស្សកហាបណេ សតសហស្សគ្ឃនកញ្ច ភណ្ឌំ ទត្វា បញ្ចចត្តាលីសយោជនិកេ អទ្ធានេ យោជនេ យោជនេ វិហារបតិដ្ឋានំ កត្វា សាវត្ថិំ អគមាសិ.

កោដិសន្ថរំ សន្ថរាបេសីតិ កហាបណកោដិយា កហាបណកោដិំ បដិបាទេត្វា សន្ថរិ. យេ តត្ថ រុក្ខា វា បោក្ខរណិយោ វា តេសំ បរិក្ខេបប្បមាណំ គហេត្វា អញ្ញស្មិំ ឋានេ សន្ថរិត្វា អទាសិ. ឯវមស្ស អដ្ឋារសកោដិកំ និធានំ បរិក្ខយំ អគមាសិ.

កុមារស្ស ឯតទហោសីតិ គហបតិនោ ឯវំ ពហុធនំ ចជន្តស្សាបិ មុខស្ស វិប្បសន្នាការំ ទិស្វា ឯតំ អហោសិ. កោដ្ឋកំ មាបេសីតិ សត្តភូមិកំ ទ្វារកោដ្ឋកបាសាទំ មាបេសិ.

អថ ខោ អនាថបិណ្ឌិកោ គហបតិ ជេតវនេ វិហារេ ការាបេសិ…បេ… មណ្ឌបេ ការាបេសីតិ អបរាហិបិ អដ្ឋារសហិ កោដីហិ ឯតេ វិហារាទយោ ការាបេសិ អដ្ឋករីសប្បមាណាយ ភូមិយា. វិបស្សិស្ស ហិ ភគវតោ បុនព្ពសុមិត្តោ គហបតិ យោជនប្បមាណំ ភូមិំ សុវណ្ណិដ្ឋកាសន្ថរេន កិណិត្វា វិហារំ ការាបេសិ. សិខិស្ស បន សិរិវឌ្ឍោ គហបតិ តិគាវុតប្បមាណំ សុវណ្ណយដ្ឋិសន្ថរេន, វេស្សភុស្ស សោត្ថិជោ គហបតិ អឌ្ឍយោជនប្បមាណំ សុវណ្ណផាលសន្ថរេន, កកុសន្ធស្ស បន អច្ចុតោ គហបតិ គាវុតប្បមាណំ សុវណ្ណហត្ថិបទសន្ថរេន, កោណាគមនស្ស ឧគ្គោ គហបតិ អឌ្ឍគាវុតប្បមាណំ សុវណ្ណិដ្ឋកាសន្ថរេន, កស្សបស្ស សុមង្គលោ គហបតិ វីសតិឧសភប្បមាណំ សុវណ្ណកច្ឆបសន្ថរេន, អម្ហាកំ ភគវតោ សុទត្តោ គហបតិ អដ្ឋករីសប្បមាណំ ភូមិំ កហាបណសន្ថរេន កិណិត្វា វិហារំ ការាបេសីតិ; ឯវំ អនុបុព្ពេន បរិហាយន្តិ សម្បត្តិយោតិ អលមេវ សព្ពសម្បត្តីសុ វិរជ្ជិតុំ អលំ វិមុច្ចិតុន្តិ.

៣០៨. ខណ្ឌន្តិ ភិន្នោកាសោ. ផុល្លន្តិ ផលិតោកាសោ. បដិសង្ខរិស្សតីតិ បាកតិកំ ករិស្សតិ. លទ្ធនវកម្មេន បន ភិក្ខុនា វាសិផរសុនិខាទនាទីនិ គហេត្វា សយំ ន កាតព្ពំ, កតាកតំ ជានិតព្ពំ.

៣១០. បិដ្ឋិតោ បិដ្ឋិតោ គន្ត្វាតិ ថេរោ កិរ គិលានេ បដិជគ្គន្តោ ជិណ្ណេ វុឌ្ឍេ សង្គណ្ហន្តោ សព្ពបច្ឆតោ អាគច្ឆតិ. ឥទមស្ស ចារិត្តំ. តេន វុត្តំ – ‘‘បិដ្ឋិតោ បិដ្ឋិតោ គន្ត្វា’’តិ. អគ្គាសនន្តិ ថេរាសនំ. អគ្គោទកន្តិ ទក្ខិណោទកំ. អគ្គបិណ្ឌន្តិ សង្ឃត្ថេរបិណ្ឌំ. អន្តរា សត្ថីនំ ករិត្វាតិ ចតុន្នំ បាទានំ អន្តរេ ករិត្វា.

៣១៥. បតិដ្ឋាបេសីតិ អដ្ឋារសកោដិបរិច្ចាគំ កត្វា បតិដ្ឋាបេសិ. ឯវំ សព្ពាបិ ចតុបណ្ណាសកោដិយោ បរិច្ចជិ.

វិហារានុជាននកថា និដ្ឋិតា.

អាសនប្បដិពាហនាទិកថា

៣១៦. វិប្បកតភោជនោតិ អន្តរឃរេ វា វិហារេ វា អរញ្ញេ វា យត្ថ កត្ថចិ ភុញ្ជមានោ ភិក្ខុ អនិដ្ឋិតេ ភោជនេ ន វុដ្ឋាបេតព្ពោ. អន្តរឃរេ បច្ឆា អាគតេន ភិក្ខំ គហេត្វា គន្តព្ពំ. សចេ មនុស្សា វា ភិក្ខូ វា ‘‘បវិសថា’’តិ វទន្តិ, ‘‘មយិ បវិសន្តេ ភិក្ខូ ឧដ្ឋហិស្សន្តី’’តិ វត្តព្ពំ. ‘‘ឯថ, ភន្តេ, អាសនំ អត្ថី’’តិ វុត្តេន បន បវិសិតព្ពំ. សចេ កោចិ កិញ្ចិ ន វទតិ, អាសនសាលំ គន្ត្វា អតិសមីបំ អគន្ត្វា សភាគដ្ឋានេ ឋាតព្ពំ. ឱកាសេ កតេ ‘‘បវិសថា’’តិ វុត្តេន បន បវិសិតព្ពំ. សចេ បន យំ អាសនំ តស្ស បាបុណាតិ, តត្ថ អភុញ្ជន្តោ ភិក្ខុ និសិន្នោ ហោតិ, តំ ឧដ្ឋាបេតុំ វដ្ដតិ. យាគុខជ្ជកាទីសុ បន យំកិញ្ចិ បិវិត្វា វា ខាទិត្វា វា យាវ អញ្ញោ អាគច្ឆតិ, តាវ និសិន្នំ រិត្តហត្ថម្បិ វុដ្ឋាបេតុំ ន វដ្ដតិ. វិប្បកតភោជនោយេវ ហិ សោ ហោតិ.

សចេ វុដ្ឋាបេតីតិ សចេ អាបត្តិំ អតិក្កមិត្វាបិ វុដ្ឋាបេតិយេវ. បវារិតោ ច ហោតីតិ យំ សោ វុដ្ឋាបេតិ, អយញ្ច ភិក្ខុ បវារិតោ ច ហោតិ, តេន វត្តព្ពោ – ‘‘គច្ឆ ឧទកំ អាហរាហី’’តិ. វុឌ្ឍតរញ្ហិ ភិក្ខុំ អាណាបេតុំ ឥទមេវ ឯកំ ឋានន្តិ. សចេ សោ ឧទកម្បិ ន អាហរតិ, តតោ យញ្ច នវកតរេន កត្តព្ពំ, តំ ទស្សេន្តោ ‘‘សាធុកំ សិត្ថានី’’តិអាទិមាហ.

គិលានស្ស បតិរូបំ សេយ្យន្តិ ឯត្ថ យោ កាសភគន្ទរាតិសារាទីហិ គិលានោ ហោតិ, ខេឡមល្លកវច្ចកបាលាទីនិ ឋបេតព្ពានិ ហោន្តិ. កុដ្ឋិ វា ហោតិ, សេនាសនំ ទូសេតិ; ឯវរូបស្ស ហេដ្ឋាបាសាទបណ្ណសាលាទីសុ អញ្ញតរំ ឯកមន្តំ សេនាសនំ ទាតព្ពំ. យស្មិំ វសន្តេ សេនាសនំ ន ទុស្សតិ, តស្ស វរសេយ្យាបិ ទាតព្ពាវ. យោបិ សិនេហបានវិរេចននត្ថុកម្មាទីសុ យំកិញ្ចិ ភេសជ្ជំ ករោតិ, សព្ពោ សោ គិលានោយេវ, តស្សាបិ សល្លក្ខេត្វា បតិរូបំ សេនាសនំ ទាតព្ពំ. លេសកប្បេនាតិ អប្បកេន សីសាពាធាទិមត្តេន. ភិក្ខូ គណេត្វាតិ ‘‘ឯត្តកា នាម ភិក្ខូ’’តិ វិហារេ ភិក្ខូនំ បរិច្ឆេទំ ញត្វា.

អាសនប្បដិពាហនាទិកថា និដ្ឋិតា.

សេនាសនគ្គាហកថា

៣១៨. សេយ្យាតិ មញ្ចដ្ឋានានិ វុច្ចន្តិ. សេយ្យគ្គេនាតិ សេយ្យាបរិច្ឆេទេន, វស្សូបនាយិកទិវសេ កាលំ ឃោសេត្វា ឯកមញ្ចដ្ឋានំ ឯកស្ស ភិក្ខុនោ គាហេតុំ អនុជានាមីតិ អត្ថោ. សេយ្យគ្គេន គាហេន្តាតិ សេយ្យាបរិច្ឆេទេន គាហិយមានា. សេយ្យា ឧស្សារយិំសូតិ មញ្ចដ្ឋានានិ អតិរេកានិ អហេសុំ. វិហារគ្គាទីសុបិ ឯសេវ នយោ. អនុភាគន្តិ បុន អបរម្បិ ភាគំ ទាតុំ. អតិមន្ទេសុ ហិ ភិក្ខូសុ ឯកេកស្ស ភិក្ខុនោ ទ្វេ តីណិ បរិវេណានិ ទាតព្ពានិ. ន អកាមា ទាតព្ពោតិ អនិច្ឆាយ ន ទាតព្ពោ. តត្ថ វស្សូបនាយិកទិវសេ គហិតេ អនុភាគេ បច្ឆា អាគតានំ ន អត្តនោ អរុចិយា សោ អនុភាគោ ទាតព្ពោ. សចេ បន យេន គហិតោ, សោ ច អត្តនោ រុចិយា តំ អនុភាគំ វា បឋមភាគំ វា ទេតិ, វដ្ដតិ.

និស្សីមេ ឋិតស្សាតិ ឧបចារសីមតោ ពហិ ឋិតស្ស. អន្តោ ឧបចារសីមាយ បន ទូរេ ឋិតស្សាបិ លព្ភតិយេវ. សេនាសនំ គហេត្វាតិ វស្សូបនាយិកទិវសេ គហេត្វា. សព្ពកាលំ បដិពាហន្តីតិ ចតុមាសច្ចយេន ឧតុកាលេបិ បដិពាហន្តិ. តីសុ សេនាសនគ្គាហេសុ បុរិមកោ ច បច្ឆិមកោ ចាតិ ឥមេ ទ្វេ គាហា ថាវរា.

អន្តរាមុត្តកេ អយំ វិនិច្ឆយោ – ឯកស្មិំ វិហារេ មហាលាភសេនាសនំ ហោតិ. សេនាសនសាមិកា វស្សូបគតំ ភិក្ខុំ សព្ពបច្ចយេហិ សក្កច្ចំ ឧបដ្ឋហិត្វា បវារេត្វា គមនកាលេ ពហុំ សមណបរិក្ខារំ ទេន្តិ. មហាថេរា ទូរតោបិ អាគន្ត្វា វស្សូបនាយិកទិវសេ តំ គហេត្វា ផាសុំ វសិត្វា វុត្ថវស្សា លាភំ គណ្ហិត្វា បក្កមន្តិ. អាវាសិកា ‘‘មយំ ឯត្ថុប្បន្នំ លាភំ ន លភាម, និច្ចំ អាគន្តុកមហាថេរាវ លភន្តិ, តេយេវ នំ អាគន្ត្វា បដិជគ្គិស្សន្តី’’តិ បលុជ្ជន្តម្បិ ន ឱលោកេន្តិ. ភគវា តស្ស បដិជគ្គនត្ថំ ‘‘អបរជ្ជុគតាយ បវារណាយ អាយតិំ វស្សាវាសត្ថាយ អន្តរាមុត្តកោ គាហេតព្ពោ’’តិ អាហ.

តំ គាហេន្តេន សង្ឃត្ថេរោ វត្តព្ពោ – ‘‘ភន្តេ អន្តរាមុត្តកសេនាសនំ គណ្ហថា’’តិ. សចេ គណ្ហាតិ, ទាតព្ពំ; នោ ចេ ឯតេនេវ ឧបាយេន អនុថេរំ អាទិំ កត្វា យោ គណ្ហាតិ, តស្ស អន្តមសោ សាមណេរស្សាបិ ទាតព្ពំ. តេន តំ សេនាសនំ អដ្ឋមាសេ បដិជគ្គិតព្ពំ. ឆទនភិត្តិភូមីសុ យំ កិញ្ចិ ខណ្ឌំ វា ផុល្លំ វា ហោតិ, តំ សព្ពំ បដិសង្ខរិតព្ពំ. ឧទ្ទេសបរិបុច្ឆាទីហិ ទិវសំ ខេបេត្វា រត្តិំ តត្ថ វសិតុម្បិ វដ្ដតិ. រត្តិំ បរិវេណេ វសិត្វា តត្ថ ទិវសំ ខេបេតុម្បិ វដ្ដតិ. រត្តិន្ទិវំ តត្ថេវ វសិតុម្បិ វដ្ដតិ. ឧតុកាលេ អាគតានំ វុឌ្ឍានំ ន បដិពាហិតព្ពំ. វស្សូបនាយិកទិវសេ បន សម្បត្តេ សចេ សង្ឃត្ថេរោ ‘‘មយ្ហំ ឥទំ សេនាសនំ ទេថា’’តិ វទតិ, ន លភតិ. ‘‘ភន្តេ, ឥទំ អន្តរាមុត្តកំ គហេត្វា អដ្ឋមាសេ ឯកេន ភិក្ខុនា បដិជគ្គិត’’ន្តិ វត្វា ន ទាតព្ពំ. អដ្ឋមាសេ បដិជគ្គកភិក្ខុស្សេវ គហិតំ ហោតិ.

យស្មិំ បន សេនាសនេ ឯកសំវច្ឆរេ ទ្វិក្ខត្តុំ បច្ចយេ ទេន្តិ ឆមាសច្ចយេន ឆមាសច្ចយេន, តំ អន្តរាមុត្តកំ ន គាហេតព្ពំ. យស្មិំ វា តិក្ខត្តុំ ទេន្តិ ចតុមាសច្ចយេន ចតុមាសច្ចយេន, យស្មិំ វា ចតុក្ខត្តុំ ទេន្តិ តេមាសច្ចយេន តេមាសច្ចយេន, តំ អន្តរាមុត្តកំ ន គាហេតព្ពំ. បច្ចយេនេវ ហិ តំ បដិជគ្គនំ លភិស្សតិ. យស្មិំ បន ឯកសំវច្ឆរេ សកិទេវ ពហុបច្ចយេ ទេន្តិ, ឯតំ អន្តរាមុត្តកំ គាហេតព្ពន្តិ. អយំ តាវ អន្តោវស្សេ វស្សូបនាយិកទិវសេន បាឡិយំ អាគតសេនាសនគ្គាហកថា.

អយំ បន សេនាសនគ្គាហោ នាម ទុវិធោ ហោតិ – ឧតុកាលេ ច វស្សាវាសេ ច. តត្ថ ឧតុកាលេ តាវ កេចិ អាគន្តុកា ភិក្ខូ បុរេភត្តំ អាគច្ឆន្តិ, កេចិ បច្ឆាភត្តំ បឋមយាមំ វា មជ្ឈិមយាមំ វា បច្ឆិមយាមំ វា យេ យទា អាគច្ឆន្តិ, តេសំ តទាវ ភិក្ខូ ឧដ្ឋាបេត្វា សេនាសនំ ទាតព្ពំ. អកាលោ នាម នត្ថិ. សេនាសនបញ្ញាបកេន បន បណ្ឌិតេន ភវិតព្ពំ, ឯកំ វា ទ្វេ វា មញ្ចដ្ឋានានិ ឋបេតព្ពានិ. សចេ វិកាលេ ឯកោ វា ទ្វេ វា ថេរា អាគច្ឆន្តិ, តេ វត្តព្ពា – ‘‘ភន្តេ, អាទិតោ បដ្ឋាយ វុដ្ឋាបិយមានេ សព្ពេបិ ភិក្ខូ ឧព្ភណ្ឌិកា ភវិស្សន្តិ, តុម្ហេ អម្ហាកំ វសនដ្ឋានេយេវ វសថា’’តិ.

ពហូសុ បន អាគតេសុ វុដ្ឋាបេត្វា បដិបាដិយា ទាតព្ពំ. សចេ ឯកេកំ បរិវេណំ បហោតិ, ឯកេកំ បរិវេណំ ទាតព្ពំ. តត្ថ អគ្គិសាលទីឃសាលមណ្ឌលមាលាទយោ សព្ពេបិ តស្សេវ បាបុណន្តិ. ឯវំ អប្បហោន្តេ បាសាទគ្គេន ទាតព្ពំ. បាសាទេសុ អប្បហោន្តេសុ ឱវរកគ្គេន ទាតព្ពំ. ឱវរកេសុ អប្បហោន្តេសុ សេយ្យគ្គេន ទាតព្ពំ. សេយ្យគ្គេសុ អប្បហោន្តេសុ មញ្ចដ្ឋានេន ទាតព្ពំ. មញ្ចដ្ឋានេ អប្បហោន្តេ ឯកបីឋកដ្ឋានវសេន ទាតព្ពំ. ភិក្ខុនោ បន ឋិតោកាសមត្តំ ន គាហេតព្ពំ. ឯតញ្ហិ សេនាសនំ នាម ន ហោតិ. បីឋកដ្ឋានេ បន អប្បហោន្តេ ឯកំ មញ្ចដ្ឋានំ វា បីឋកដ្ឋានំ វា វារេន វារេន គហេត្វា ‘‘ភន្តេ, វិស្សមថា’’តិ តិណ្ណំ ជនានំ ទាតព្ពំ, ន ហិ សក្កា សីតសមយេ សព្ពរត្តិំ អជ្ឈោកាសេ វសិតុំ. មហាថេរេន បឋមយាមំ វិស្សមិត្វា និក្ខមិត្វា ទុតិយត្ថេរស្ស វត្តព្ពំ – ‘‘អាវុសោ, ឥធ បវិសាហី’’តិ. សចេ មហាថេរោ និទ្ទាគរុកោ ហោតិ, កាលំ ន ជានាតិ, ឧក្កាសិត្វា ទ្វារំ អាកោដេត្វា ‘‘ភន្តេ, កាលោ ជាតោ, សីតំ អនុទហតី’’តិ វត្តព្ពំ. តេន និក្ខមិត្វា ឱកាសោ ទាតព្ពោ, អទាតុំ ន លភតិ. ទុតិយត្ថេរេនបិ មជ្ឈិមយាមំ វិស្សមិត្វា បុរិមនយេនេវ ឥតរស្ស ទាតព្ពំ. និទ្ទាគរុកោ វុត្តនយេនេវ វុដ្ឋាបេតព្ពោ. ឯវំ ឯករត្តិំ ឯកមញ្ចដ្ឋានំ តិណ្ណំ ទាតព្ពំ. ជម្ពុទីបេ បន ឯកច្ចេ ភិក្ខូ ‘‘សេនាសនំ នាម មញ្ចដ្ឋានំ វា បីឋដ្ឋានំ វា កិញ្ចិទេវ កស្សចិ សប្បាយំ ហោតិ, កស្សចិ អសប្បាយ’’ន្តិ អាគន្តុកា ហោន្តុ វា មា វា, ទេវសិកំ សេនាសនំ គាហេន្តិ. អយំ ឧតុកាលេ សេនាសនគ្គាហោ នាម.

វស្សាវាសេ បន អត្ថិ អាគន្តុកវត្តំ, អត្ថិ អាវាសិកវត្តំ, អាគន្តុកេន តាវ សកដ្ឋានំ មុញ្ចិត្វា អញ្ញត្ថ គន្ត្វា វសិតុកាមេន វស្សូបនាយិកទិវសមេវ តត្ថ ន គន្តព្ពំ. វសនដ្ឋានំ វា ហិ តត្រ សម្ពាធំ ភវេយ្យ, ភិក្ខាចារោ វា ន សម្បជ្ជេយ្យ, តេន ន ផាសុំ វិហរេយ្យ. តស្មា ‘‘ឥទានិ មាសមត្តេន វស្សូបនាយិកា ភវិស្សតី’’តិ តំ វិហារំ បវិសិតព្ពំ. តត្ថ មាសមត្តំ វសន្តោ សចេ ឧទ្ទេសត្ថិកោ ឧទ្ទេសសម្បត្តិំ សល្លក្ខេត្វា, សចេ កម្មដ្ឋានិកោ កម្មដ្ឋានសប្បាយតំ សល្លក្ខេត្វា, សចេ បច្ចយត្ថិកោ បច្ចយលាភំ សល្លក្ខេត្វា អន្តោវស្សេ សុខំ វសិស្សតិ.

សកដ្ឋានតោ ច តត្ថ គច្ឆន្តេន ន គោចរគាមោ ឃដ្ដេតព្ពោ, ន តត្ថ មនុស្សា វត្តព្ពា – ‘‘តុម្ហេ និស្សាយ សលាកភត្តាទីនិ វា យាគុខជ្ជកាទីនិ វា វស្សាវាសិកំ វា នត្ថិ, អយំ ចេតិយស្ស បរិក្ខារោ, អយំ ឧបោសថាគារស្ស, ឥទំ តាឡញ្ចេវ សូចិ ច សម្បដិច្ឆថ តុម្ហាកំ វិហារ’’ន្តិ. សេនាសនំ បន ជគ្គិត្វា ទារុភណ្ឌមត្តិកាភណ្ឌានិ បដិសាមេត្វា គមិយវត្តំ បូរេត្វា គន្តព្ពំ. ឯវំ គច្ឆន្តេនាបិ ទហរេហិ បត្តចីវរភណ្ឌិកាយោ ឧក្ខិបាបេត្វា តេលនាឡិកត្តរទណ្ឌាទីនិ គាហាបេត្វា ឆត្តំ បគ្គយ្ហ អត្តានំ ទស្សេន្តេន គាមទ្វារេនេវ ន គន្តព្ពំ, បដិច្ឆន្នេន អដវិមគ្គេន គន្តព្ពំ. អដវិមគ្គេ អសតិ គុម្ពាទីនិ មទ្ទន្តេន ន គន្តព្ពំ, គមិយវត្តំ បន បូរេត្វា វិតក្កំ ឆិន្ទិត្វា សុទ្ធចិត្តេន គមនវត្តេនេវ គន្តព្ពំ. សចេ បន គាមទ្វារេន មគ្គោ ហោតិ, គច្ឆន្តញ្ច នំ សបរិវារំ ទិស្វា មនុស្សា ‘‘អម្ហាកំ ថេរោ វិយា’’តិ ឧបធាវិត្វា ‘‘កុហិំ, ភន្តេ, សព្ពបរិក្ខារេ គហេត្វា គច្ឆថា’’តិ វទន្តិ, តេសុ ចេ ឯកោ ឯវំ វទតិ – ‘‘វស្សូបនាយិកកាលោ នាមាយំ, យត្ថ អន្តោវស្សេ និពទ្ធភិក្ខាចារោ ភណ្ឌបដិច្ឆាទនញ្ច លព្ភតិ, តត្ថ ភិក្ខូ គច្ឆន្តី’’តិ. តស្ស ចេ សុត្វា តេ មនុស្សា ‘‘ភន្តេ, ឥមស្មិម្បិ គាមេ ជនោ ភុញ្ជតិ ចេវ និវាសេតិ ច, មា អញ្ញត្ថ គច្ឆថា’’តិ វត្វា មិត្តាមច្ចេ បក្កោសាបេត្វា សព្ពេ សម្មន្តយិត្វា វិហារេ និពទ្ធវត្តញ្ច សលាកភត្តាទីនិ ច វស្សាវាសិកញ្ច បដ្ឋបេត្វា ‘‘ឥធេវ ភន្តេ វសថា’’តិ យាចន្តិ, សព្ពំ សាទិតុំ វដ្ដតិ. សព្ពញ្ហេតំ កប្បិយញ្ចេវ អនវជ្ជញ្ច. កុរុន្ទិយំ បន ‘‘‘កុហិំ គច្ឆថា’តិ វុត្តេ ‘អសុកដ្ឋាន’ន្តិ វត្វា, ‘កស្មា តត្ថ គច្ឆថា’តិ វុត្តេ ‘ការណំ អាចិក្ខិតព្ព’’’ន្តិ វុត្តំ. ឧភយម្បិ បនេត្ថ សុទ្ធចិត្តត្តាវ អនវជ្ជំ. ឥទំ អាគន្តុកវត្តំ នាម.

ឥទំ បន អាវាសិកវត្តំ – បដិកច្ចេវ ហិ អាវាសិកេហិ វិហារោ ជគ្គិតព្ពោ. ខណ្ឌផុល្លបដិសង្ខរណបរិភណ្ឌានិ កាតព្ពានិ. រត្តិដ្ឋានទិវាដ្ឋានវច្ចកុដិបស្សាវដ្ឋានានិ បធានឃរវិហារមគ្គោតិ ឥមានិ សព្ពានិ បដិជគ្គិតព្ពានិ, ចេតិយេ សុធាកម្មំ មុទ្ទវេទិកាយ តេលមក្ខនំ មញ្ចបីឋបដិជគ្គនន្តិ ឥទម្បិ សព្ពំ កាតព្ពំ – ‘‘វស្សំ វសិតុកាមា អាគន្ត្វា ឧទ្ទេសបរិបុច្ឆាកម្មដ្ឋានានុយោគាទីនិ ករោន្តា សុខំ វសិស្សន្តី’’តិ. កតបរិកម្មេហិ អាសាឡ្ហីជុណ្ហបញ្ចមិតោ បដ្ឋាយ វស្សាវាសិកំ បុច្ឆិតព្ពំ. កត្ថ បុច្ឆិតព្ពំ? យតោ បកតិយា លព្ភតិ. យេហិ បន ន ទិន្នបុព្ពំ, តេ បុច្ឆិតុំ ន វដ្ដតិ. កស្មា បុច្ឆិតព្ពំ? កទាចិ ហិ មនុស្សា ទេន្តិ, កទាចិ ទុព្ភិក្ខាទីហិ ឧបទ្ទុតា ន ទេន្តិ. តត្ថ យេ ន ទស្សន្តិ, តេ អបុច្ឆិត្វា វស្សាវាសិកេ គាហិតេ គាហិតភិក្ខូនំ លាភន្តរាយោ ហោតិ, តស្មា បុច្ឆិត្វាវ គាហេតព្ពំ, បុច្ឆន្តេន ‘‘តុម្ហាកំ វស្សាវាសិកគ្គាហកកាលោ ឧបកដ្ឋោ’’តិ វត្តព្ពំ. សចេ វទន្តិ ‘‘ភន្តេ, ឥមំ សំវច្ឆរំ ឆាតកាទីហិ ឧបទ្ទុតម្ហ, ន សក្កោម ទាតុ’’ន្តិ វា ‘‘យំ មយំ បុព្ពេ ទេម, តតោ ឩនតរំ ទស្សាមា’’តិ វា ‘‘ឥទានិ កប្បាសោ សុលភោ, យំ បុព្ពេ ទេម, តតោ ពហុតរំ ទស្សាមា’’តិ វា វទន្តិ, តំ សល្លក្ខេត្វា តទនុរូបេន នយេន តេសំ តេសំ សេនាសនេ ភិក្ខូនំ វស្សាវាសិកំ គាហេតព្ពំ.

សចេ មនុស្សា វទន្តិ – ‘‘យស្ស អម្ហាកំ វស្សាវាសិកំ បាបុណាតិ, សោ តេមាសំ បានីយំ ឧបដ្ឋាបេតុ, វិហារមគ្គំ ជគ្គតុ, ចេតិយង្គណពោធិយង្គណានិ ជគ្គតុ, ពោធិរុក្ខេ ឧទកំ អាសិញ្ចតូ’’តិ, យស្ស តំ បាបុណាតិ, តស្ស អាចិក្ខិតព្ពំ. យោ បន គាមោ បដិក្កម្ម យោជនទ្វិយោជនន្តរេ ហោតិ, តត្រ ចេ កុលានិ ឧបនិក្ខេបំ ឋបេត្វា វិហារេ វស្សាវាសិកំ ទេន្តិយេវ, តានិ កុលានិ អបុច្ឆិត្វាបិ តេសំ សេនាសនេ វត្តំ កត្វា វសន្តស្ស វស្សាវាសិកំ គាហេតព្ពំ. សចេ បន តេសំ សេនាសនេ បំសុកូលិកោ វសតិ, អាគតញ្ច តំ ទិស្វា ‘‘តុម្ហាកំ វស្សាវាសិកំ ទេមា’’តិ វទន្តិ, តេន សង្ឃស្ស អាចិក្ខិតព្ពំ. សចេ តានិ កុលានិ សង្ឃស្ស ទាតុំ ន ឥច្ឆន្តិ, ‘‘តុម្ហាកំយេវ ទេមា’’តិ វទន្តិ, សភាគោ ភិក្ខុ ‘‘វត្តំ កត្វា គណ្ហាហី’’តិ វត្តព្ពោ. បំសុកូលិកស្ស បនេតំ ន វដ្ដតិ, ឥតិ សទ្ធាទេយ្យេ ទាយកមនុស្សា បុច្ឆិតព្ពា.

តត្រុប្បាទេ បន កប្បិយការកា បុច្ឆិតព្ពា. កថំ បុច្ឆិតព្ពា? ‘‘កិំ, អាវុសោ, សង្ឃស្ស ភណ្ឌបដិច្ឆាទនំ ភវិស្សតី’’តិ. សចេ វទន្តិ – ‘‘ភវិស្សតិ, ភន្តេ, ឯកេកស្ស នវហត្ថំ សាដកំ ទស្សាម, វស្សាវាសិកំ គាហេថា’’តិ, គាហេតព្ពំ. សចេបិ វទន្តិ – ‘‘សាដកំ នត្ថិ; វត្ថុ បន អត្ថិ, គាហេថ, ភន្តេ’’តិ, វត្ថុម្ហិ សន្តេបិ គាហេតុំ វដ្ដតិយេវ. កប្បិយការកានញ្ហិ ហត្ថេ ‘‘កប្បិយភណ្ឌំ បរិភុញ្ជថា’’តិ ទិន្នវត្ថុតោ យំ យំ កប្បំ, តំ តំ សព្ពំ បរិភុញ្ជិតុំ អនុញ្ញាតំ.

យំ បនេត្ថ បិណ្ឌបាតត្ថាយ គិលានបច្ចយត្ថាយ វា ឧទ្ទិស្ស ទិន្នំ, តំ ចីវរេ ឧបនាមេន្តេហិ សង្ឃសុដ្ឋុតាយ អបលោកេត្វា ឧបនាមេតព្ពំ. សេនាសនត្ថាយ ឧទ្ទិស្ស ទិន្នំ គរុភណ្ឌំ ហោតិ, ចីវរវសេនេវ ចតុបច្ចយវសេន វា ទិន្នំ ចីវរេ ឧបនាមេន្តានំ អបលោកនកម្មកិច្ចំ នត្ថិ, អបលោកនកម្មំ ករោន្តេហិ ច បុគ្គលវសេនេវ កាតព្ពំ, សង្ឃវសេន ន កាតព្ពំ. ជាតរូបរជតវសេនាបិ អាមកធញ្ញវសេន វា អបលោកនកម្មំ ន វដ្ដតិ. កប្បិយភណ្ឌវសេន ចីវរតណ្ឌុលាទិវសេនេវ ច វដ្ដតិ. តំ បន ឯវំ កត្តព្ពំ – ‘‘ឥទានិ សុភិក្ខំ សុលភបិណ្ឌំ, ភិក្ខូ ចីវរេន កិលមន្តិ, ឯត្តកំ នាម តណ្ឌុលភាគំ ភិក្ខូនំ ចីវរំ កាតុំ រុច្ចតី’’តិ. ‘‘គិលានបច្ចយោ សុលភោ គិលានោ វា នត្ថិ, ឯត្តកំ នាម តណ្ឌុលភាគំ ភិក្ខូនំ ចីវរំ កាតុំ រុច្ចតី’’តិ.

ឯវំ ចីវរបច្ចយំ សល្លក្ខេត្វា សេនាសនស្ស កាលេ ឃោសិតេ សន្និបតិតេ សង្ឃេ សេនាសនគ្គាហកោ សម្មន្និតព្ពោ. សម្មន្នន្តេន ច ទ្វេ សម្មន្និតព្ពាតិ វុត្តំ. ឯវញ្ហិ នវកោ វុឌ្ឍតរស្ស, វុឌ្ឍោ ច នវកស្ស គាហេស្សតិ. មហន្តេ បន មហាវិហារសទិសេ វិហារេ តយោ ចត្តារោ ជនា សម្មន្និតព្ពា. កុរុន្ទិយំ បន ‘‘អដ្ឋបិ សោឡសបិ ជនេ សម្មន្និតុំ វដ្ដតី’’តិ វុត្តំ. តេសំ សម្មុតិ កម្មវាចាយបិ អបលោកនេនបិ វដ្ដតិយេវ.

តេហិ សម្មតេហិ ភិក្ខូហិ សេនាសនំ សល្លក្ខេតព្ពំ, ចេតិយឃរំ ពោធិឃរំ អាសនឃរំ សម្មុញ្ជនិអដ្ដោ ទារុអដ្ដោ វច្ចកុដិ ឥដ្ឋកសាលា វឌ្ឍកិសាលា ទ្វារកោដ្ឋកោ បានីយមាឡោ មគ្គោ បោក្ខរណីតិ ឯតានិ ហិ អសេនាសនានិ, វិហារោ អឌ្ឍយោគោ បាសាទោ ហម្មិយំ គុហា មណ្ឌបោ រុក្ខមូលំ វេឡុគុម្ពោតិ ឥមានិ សេនាសនានិ, តានិ គាហេតព្ពានិ. គាហេន្តេន ច ‘‘បឋមំ ភិក្ខូ គណេតុំ, ភិក្ខូ គណេត្វា សេយ្យា គណេតុ’’ន្តិ ឯត្ថ វុត្តនយេន គាហេតព្ពានិ. សចេ សង្ឃិកោ ច សទ្ធាទេយ្យោ ចាតិ ទ្វេ ចីវរបច្ចយា ហោន្តិ, តេសុ យំ ភិក្ខូ បឋមំ គណ្ហិតុំ ឥច្ឆន្តិ, តំ គាហេត្វា តស្ស ឋិតិកតោ បដ្ឋាយ ឥតរោ គាហេតព្ពោ.

សចេ បន ភិក្ខូនំ អប្បតាយ បរិវេណគ្គេន សេនាសនេ គាហិយមានេ ឯកំ បរិវេណំ មហាលាភំ ហោតិ, ទស វា ទ្វាទស វា ចីវរានិ លភន្តិ, តំ វិជដេត្វា អញ្ញេសុ អលាភកេសុ អាវាសេសុ បក្ខិបិត្វា អញ្ញេសម្បិ ភិក្ខូនំ គាហេតព្ពន្តិ មហាសុមត្ថេរោ អាហ. មហាបទុមត្ថេរោ បនាហ – ‘‘ន ឯវំ កាតព្ពំ, មនុស្សា ហិ អត្តនោ អាវាសជគ្គនត្ថាយ បច្ចយំ ទេន្តិ, តស្មា អញ្ញេហិ ភិក្ខូហិ តត្ថ បវិសិតព្ព’’ន្តិ. សចេ បនេត្ថ មហាថេរោ បដិក្កោសតិ – ‘‘មាវុសោ, ឯវំ គាហេថ, ភគវតោ អនុសិដ្ឋិំ ករោថ, វុត្តញ្ហេតំ ភគវតា – ‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, បរិវេណគ្គេន គាហេតុ’’’ន្តិ តស្ស បដិក្កោសនាយ អដ្ឋត្វា ‘‘ភន្តេ ភិក្ខូ ពហូ, បច្ចយោ មន្ទោ, សង្គហំ កាតុំ វដ្ដតី’’តិ តំ សញ្ញាបេត្វា គាហេតព្ពមេវ.

គាហេន្តេន ច សម្មតេន ភិក្ខុនា មហាថេរស្ស សន្តិកំ គន្ត្វា ឯវំ វត្តព្ពំ – ‘‘ភន្តេ, តុម្ហាកំ សេនាសនំ បាបុណាតិ, គណ្ហថ បច្ចយំ ធារេថា’’តិ. ‘‘អសុកកុលស្ស បច្ចយោ អសុកសេនាសនញ្ច មយ្ហំ បាបុណាតិ, អាវុសោ’’តិ, ‘‘បាបុណាតិ, ភន្តេ, គណ្ហថ ន’’ន្តិ, ‘‘គណ្ហាមិ, អាវុសោ’’តិ, គហិតំ ហោតិ. សចេ បន ‘‘គហិតំ វោ, ភន្តេ’’តិ វុត្តេ ‘‘គហិតំ មេ’’តិ វា ‘‘គណ្ហិស្សថ, ភន្តេ’’តិ វុត្តេ ‘‘គណ្ហិស្សាមី’’តិ វា វទតិ, ‘‘អគហិតំ ហោតី’’តិ មហាសុមត្ថេរោ អាហ. មហាបទុមត្ថេរោ បនាហ – ‘‘អតីតានាគតវចនំ វា ហោតុ, វត្តមានវចនំ វា, សតុប្បាទមត្តអាលយករណមត្តមេវ ចេត្ថ បមាណំ, តស្មា គហិតមេវ ហោតី’’តិ.

យោបិ បំសុកូលិកោ ភិក្ខុ សេនាសនំ គហេត្វា បច្ចយំ វិស្សជ្ជេតិ, អយម្បិ ន អញ្ញស្មិំ អាវាសេ បក្ខិបិតព្ពោ. តស្មិំយេវ បរិវេណេ អគ្គិសាលាយ វា ទីឃសាលាយ វា រុក្ខមូលេ វា អញ្ញស្ស គាហេតុំ វដ្ដតិ. បំសុកូលិកោ ‘‘វសាមី’’តិ សេនាសនំ ជគ្គិស្សតិ, ឥតរោ ‘‘បច្ចយំ គណ្ហាមី’’តិ, ឯវំ ទ្វីហិ ការណេហិ សេនាសនំ សុជគ្គិតតរំ ភវិស្សតិ. មហាបច្ចរិយំ បន វុត្តំ – ‘‘បំសុកូលិកេ វាសត្ថាយ សេនាសនំ គណ្ហន្តេ សេនាសនគ្គាហាបកេន វត្តព្ពំ – ‘ភន្តេ, ឥធ បច្ចយោ អត្ថិ, សោ កិំ កាតព្ពោ’តិ. តេន ‘ហេដ្ឋា អញ្ញំ គាហាបេហី’តិ វត្តព្ពោ. សចេ បន កិញ្ចិ អវត្វាវ វសតិ, វុត្ថវស្សស្ស ច បាទមូលេ ឋបេត្វា សាដកំ ទេន្តិ, វដ្ដតិ. អថ វស្សាវាសិកំ ទេមាតិ វទន្តិ, តស្មិំ សេនាសនេ វស្សំវុត្ថភិក្ខូនំ បាបុណាតី’’តិ. យេសំ បន សេនាសនំ នត្ថិ; កេវលំ បច្ចយមេវ ទេន្តិ, តេសំ បច្ចយំ អវស្សាវាសិកេ សេនាសនេ គាហេតុំ វដ្ដតិ.

មនុស្សា ថូបំ កត្វា វស្សាវាសិកំ គាហាបេន្តិ, ថូបោ នាម អសេនាសនំ, តស្ស សមីបេ រុក្ខេ វា មណ្ឌបេ វា ឧបនិពន្ធិត្វា គាហាបេតព្ពំ. តេន ភិក្ខុនា ចេតិយំ បដិជគ្គិតព្ពំ. ពោធិរុក្ខពោធិឃរអាសនឃរសម្មុញ្ជនិអដ្ដទារុអដ្ដវច្ចកុដិទ្វារកោដ្ឋកបានីយមាឡកទន្តកដ្ឋមាឡកេសុបិ ឯសេវ នយោ. ភោជនសាលា បន សេនាសនមេវ, តស្មា តំ ឯកស្ស វា ពហូនំ វា បរិច្ឆិន្ទិត្វា គាហេតុំ វដ្ដតីតិ សព្ពមិទំ វិត្ថារេន មហាបច្ចរិយំ វុត្តំ.

សេនាសនគ្គាហាបកេន បន បាដិបទអរុណតោ បដ្ឋាយ យាវ បុន អរុណំ ន ភិជ្ជតិ តាវ គាហេតព្ពំ, ឥទញ្ហិ សេនាសនគ្គាហស្ស ខេត្តំ. សចេ បាតោវ គាហិតេ សេនាសនេ អញ្ញោ វិតក្កចារិកោ ភិក្ខុ អាគន្ត្វា សេនាសនំ យាចតិ, ‘‘គហិតំ, ភន្តេ, សេនាសនំ, វស្សូបគតោ សង្ឃោ, រមណីយោ វិហារោ, រុក្ខមូលាទីសុ យត្ថ ឥច្ឆថ តត្ថ វសថា’’តិ វត្តព្ពោ. វស្សូបគតេហិ អន្តោវស្សេ និពទ្ធវត្តំ ឋបេត្វា វស្សូបគតា ភិក្ខូ ‘‘សម្មុញ្ជនិយោ ពន្ធថា’’តិ វត្តព្ពា. សុលភា ចេ ទណ្ឌកា ចេវ សលាកាយោ ច ហោន្តិ, ឯកេកេន ឆ បញ្ច មុដ្ឋិសម្មុញ្ជនិយោ, ទ្វេ តិស្សោ យដ្ឋិសម្មុញ្ជនិយោ វា ពន្ធិតព្ពា. ទុល្លភា ចេ ហោន្តិ, ទ្វេ តិស្សោ មុដ្ឋិសម្មុញ្ជនិយោ ឯកា យដ្ឋិសម្មុញ្ជនី ពន្ធិតព្ពា. សាមណេរេហិ បញ្ច បញ្ច ឧក្កា កោដ្ដេតព្ពា. វសនដ្ឋានេ កសាវបរិភណ្ឌំ កាតព្ពំ.

វត្តំ ករោន្តេហិ បន ‘‘ន ឧទ្ទិសិតព្ពំ, ន ឧទ្ទិសាបេតព្ពំ, ន សជ្ឈាយោ កាតព្ពោ, ន បព្ពាជេតព្ពំ, ន ឧបសម្បាទេតព្ពំ, ន និស្សយោ ទាតព្ពោ, ន ធម្មសវនំ កាតព្ពំ, សព្ពេវ ហិ ឯតេ បបញ្ចា. និប្បបញ្ចា ហុត្វា សមណធម្មមេវ ករិស្សាមា’’តិ វា ‘‘សព្ពេ តេរស ធុតង្គានិ សមាទិយន្តុ, សេយ្យំ អកប្បេត្វា ឋានចង្កមេហិ វីតិនាមេន្តុ, មូគព្ពតំ គណ្ហន្តុ, សត្តាហករណីយេន គតាបិ ភាជនីយភណ្ឌំ លភន្តូ’’តិ វា ឯវរូបំ អធម្មិកវត្តំ ន កាតព្ពំ. ឯវំ បន កាតព្ពំ – បរិយត្តិធម្មោ នាម តិវិធម្បិ សទ្ធម្មំ បតិដ្ឋាបេតិ; តស្មា សក្កច្ចំ ឧទ្ទិសថ, ឧទ្ទិសាបេថ, សជ្ឈាយំ ករោថ, បធានឃរេ វសន្តានំ សង្ឃដ្ដនំ អកត្វា អន្តោវិហារេ និសីទិត្វា ឧទ្ទិសថ, ឧទ្ទិសាបេថ, សជ្ឈាយំ ករោថ, ធម្មសវនំ សមិទ្ធំ ករោថ, បព្ពាជេន្តា សោធេត្វា បព្ពាជេថ, សោធេត្វា ឧបសម្បាទេថ, សោធេត្វា និស្សយំ ទេថ, ឯកោបិ ហិ កុលបុត្តោ បព្ពជ្ជំ ឧបសម្បទញ្ច លភិត្វា សកលសាសនំ បតិដ្ឋាបេតិ, អត្តនោ ថាមេន យត្តកានិ សក្កោថ តត្តកានិ ធុតង្គានិ សមាទិយថ. អន្តោវស្សំ នាមេតំ សកលទិវសំ រត្តិយា ច បឋមបច្ឆិមយាមេសុ អប្បមត្តេហិ ភវិតព្ពំ, វីរិយំ អារភិតព្ពំ. បោរាណកមហាថេរាបិ សព្ពបលិពោធេ ឆិន្ទិត្វា អន្តោវស្សេ ឯកចារិកវត្តំ បូរយិំសុ, ភស្សេ មត្តំ ជានិត្វា ទសវត្ថុកកថំ ទសអសុភទសានុស្សតិអដ្ឋតិំសារម្មណកថញ្ច កាតុំ វដ្ដតិ, អាគន្តុកានំ វត្តំ កាតុំ សត្តាហករណីយេន គតានំ អបលោកេត្វា ទាតុំ វដ្ដតីតិ ឯវរូបំ វត្តំ កាតព្ពំ.

អបិច ភិក្ខូ ឱវទិតព្ពា – ‘‘វិគ្គាហិកបិសុណផរុសវចនានិ មា វទថ, ទិវសេ ទិវសេ សីលានិ អាវជ្ជេន្តា ចតុរារក្ខំ អហាបេន្តា មនសិការពហុលា វិហរថា’’តិ. ទន្តកដ្ឋខាទនវត្តំ អាចិក្ខិតព្ពំ, ចេតិយំ វា ពោធិំ វា វន្ទន្តេន គន្ធមាលំ វា បូជេន្តេន បត្តំ វា ថវិកាយ បក្ខិបន្តេន ន កថេតព្ពំ, ភិក្ខាចារវត្តំ អាចិក្ខិតព្ពំ – ‘‘អន្តោគាមេ មនុស្សេហិ សទ្ធិំ បច្ចយសញ្ញុត្តកថា វា វិសភាគកថា វា ន កថេតព្ពា, រក្ខិតិន្ទ្រិយេហិ ភវិតព្ពំ, ខន្ធកវត្តញ្ច សេខិយវត្តញ្ច បូរេតព្ព’’ន្តិ ឯវរូបា ពហុកាបិ និយ្យានិកកថា អាចិក្ខិតព្ពាតិ.

បច្ឆិមវស្សូបនាយិកទិវសេ បន សចេ កាលំ ឃោសេត្វា សន្និបតិតេ សង្ឃេ កោចិ ទសហត្ថំ វត្ថំ អាហរិត្វា វស្សាវាសិកំ ទេតិ, អាគន្តុកោ សចេ ភិក្ខុ សង្ឃត្ថេរោ ហោតិ, តស្ស ទាតព្ពំ. នវកោ ចេ ហោតិ, សម្មតេន ភិក្ខុនា សង្ឃត្ថេរោ វត្តព្ពោ – ‘‘សចេ ភន្តេ ឥច្ឆថ, បឋមភាគំ មុញ្ចិត្វា ឥទំ វត្ថំ គណ្ហថា’’តិ, អមុញ្ចន្តស្ស ន ទាតព្ពំ. សចេ បន បុព្ពេ គាហិតំ មុញ្ចិត្វា គណ្ហាតិ, ទាតព្ពំ. ឯតេនេវុបាយេន ទុតិយត្ថេរតោ បដ្ឋាយ បរិវត្តេត្វា បត្តដ្ឋានេ អាគន្តុកស្ស ទាតព្ពំ. សចេ បឋមវស្សូបគតា ទ្វេ តីណិ ចត្តារិ បញ្ច វា វត្ថានិ អលត្ថុំ, លទ្ធំ លទ្ធំ ឯតេនេវុបាយេន វិស្សជ្ជាបេត្វា យាវ អាគន្តុកស្ស សមកំ ហោតិ, តាវ ទាតព្ពំ. តេន បន សមកេ លទ្ធេ អវសិដ្ឋោ អនុភាគោ ថេរាសនេ ទាតព្ពោ. បច្ចុប្បន្នេ លាភេ សតិ ឋិតិកាយ គាហេតុំ កតិកំ កាតុំ វដ្ដតិ.

សចេ ទុព្ភិក្ខំ ហោតិ, ទ្វីសុបិ វស្សូបនាយិកាសុ វស្សូបគតា ភិក្ខូ ភិក្ខាយ កិលមន្តា ‘‘អាវុសោ, ឥធ វសន្តា សព្ពេវ កិលមាម, សាធុ វត ទ្វេភាគា ហោម, យេសំ ញាតិបវារិតដ្ឋានានិ អត្ថិ, តេ តត្ថ វសិត្វា បវារណាយ អាគន្ត្វា អត្តនោ បត្តំ វស្សាវាសិកំ គណ្ហន្តូ’’តិ វទន្តិ, តេសុ យេ តត្ថ វសិត្វា បវារណាយ អាគច្ឆន្តិ, តេសំ អបលោកេត្វា វស្សាវាសិកំ ទាតព្ពំ. សាទិយន្តាបិ ហិ តេ នេវ វស្សាវាសិកស្ស សាមិនោ, ខីយន្តាបិ ច អាវាសិកា នេវ អទាតុំ លភន្តិ. កុរុន្ទិយំ បន វុត្តំ – ‘‘កតិកវត្តំ កាតព្ពំ – ‘សព្ពេសំ នោ ឥធ យាគុភត្តំ នប្បហោតិ, សភាគដ្ឋានេ វសិត្វា អាគច្ឆថ, តុម្ហាកំ បត្តំ វស្សាវាសិកំ លភិស្សថា’តិ. តញ្ចេ ឯកោ បដិពាហតិ, សុបដិពាហិតំ; នោ ចេ បដិពាហតិ, កតិកា សុកតា. បច្ឆា តេសំ តត្ថ វសិត្វា អាគតានំ អបលោកេត្វា ទាតព្ពំ, អបលោកនកាលេ បដិពាហិតុំ ន លព្ភតី’’តិ. បុនបិ វុត្តំ – ‘‘សចេ វស្សូបគតេសុ ឯកច្ចានំ វស្សាវាសិកេ អបាបុណន្តេ ភិក្ខូ កតិកំ ករោន្តិ – ‘ឆិន្នវស្សានំ វស្សាវាសិកញ្ច ឥទានិ ឧប្បជ្ជនកវស្សាវាសិកញ្ច ឥមេសំ ទាតុំ រុច្ចតី’តិ ឯវំ កតិកាយ កតាយ គាហិតសទិសមេវ ហោតិ, ឧប្បន្នុប្បន្នំ តេសមេវ ទាតព្ព’’ន្តិ.

តេមាសំ បានីយំ ឧបដ្ឋាបេត្វា វិហារមគ្គចេតិយង្គណពោធិយង្គណានិ ជគ្គិត្វា ពោធិរុក្ខេ ឧទកំ សិញ្ចិត្វា បក្កន្តោបិ វិព្ភន្តោបិ វស្សាវាសិកំ លភតិយេវ. ភតិនិវិដ្ឋញ្ហិ តេន កតំ. សង្ឃិកំ បន អបលោកនកម្មំ កត្វា គាហិតំ អន្តោវស្សេ វិព្ភន្តោបិ លភតេវ. បច្ចយវសេន គាហិតំ បន ន លភតីតិ វទន្តិ.

សចេ វុត្ថវស្សោ ទិសំគមិកោ ភិក្ខុ អាវាសិកស្ស ហត្ថតោ កិញ្ចិទេវ កប្បិយភណ្ឌំ គហេត្វា ‘‘អសុកកុលេ មយ្ហំ វស្សាវាសិកំ បត្តំ, តំ គណ្ហថា’’តិ វត្វា គតដ្ឋានេ វិព្ភមតិ, វស្សាវាសិកំ សង្ឃិកំ ហោតិ. សចេ បន មនុស្សេ សម្មុខា សម្បដិច្ឆាបេត្វា គច្ឆតិ, លភតិ. ‘‘ឥទំ វស្សាវាសិកំ អម្ហាកំ សេនាសនេ វុត្ថភិក្ខុនោ ទេមា’’តិ វុត្តេ, យស្ស គាហិតំ តស្សេវ ហោតិ. សចេ បន សេនាសនសាមិកស្ស បិយកម្យតាយ បុត្តធីតាទយោ ពហូនិ វត្ថានិ អាហរិត្វា ‘‘អម្ហាកំ សេនាសនេ ទេមា’’តិ ទេន្តិ, តត្ថ វស្សូបគតស្ស ឯកមេវ វត្ថំ ទាតព្ពំ, សេសានិ សង្ឃិកានិ ហោន្តិ, វស្សាវាសិកដ្ឋិតិកាយ គាហេតព្ពានិ. ឋិតិកាយ អសតិ ថេរាសនតោ បដ្ឋាយ គាហេតព្ពានិ. សេនាសនេ វស្សូបគតំ ភិក្ខុំ និស្សាយ ឧប្បន្នេន ចិត្តប្បសាទេន ពហូនិ វត្ថានិ អាហរិត្វា ‘‘សេនាសនស្ស ទេមា’’តិ ទិន្នេសុបិ ឯសេវ នយោ. សចេ បន បាទមូលេ ឋបេត្វា ‘‘ឯតស្ស ភិក្ខុនោ ទេមា’’តិ វទន្តិ, តស្សេវ ហោន្តិ.

ឯកស្ស គេហេ ទ្វេ វស្សាវាសិកានិ – បឋមភាគោ សាមណេរស្ស គាហិតោ ហោតិ, ទុតិយោ ថេរាសនេ. សោ ឯកំ ទសហត្ថំ, ឯកំ អដ្ឋហត្ថំ សាដកំ បេសេតិ ‘‘វស្សាវាសិកំ បត្តភិក្ខូនំ ទេថា’’តិ វិចិនិត្វា វរភាគំ សាមណេរស្ស ទត្វា អនុភាគោ ថេរាសនេ ទាតព្ពោ. សចេ បន ឧភោបិ ឃរំ នេត្វា ភោជេត្វា សយមេវ បាទមូលេ ឋបេតិ, យំ យស្ស ទិន្នំ, តទេវ តស្ស ហោតិ.

ឥតោ បរំ មហាបច្ចរិយំ អាគតនយោ ហោតិ – ‘‘ឯកស្ស ឃរេ ទហរសាមណេរស្ស វស្សាវាសិកំ បាបុណាតិ, សោ ចេ បុច្ឆតិ – ‘អម្ហាកំ វស្សាវាសិកំ កស្ស បត្ត’ន្តិ, ‘សាមណេរស្សា’តិ អវត្វា ‘ទានកាលេ ជានិស្សសី’តិ វត្វា ទានទិវសេ ឯកំ មហាថេរំ បេសេត្វា នីហរាបេតព្ពំ. សចេ យស្ស វស្សាវាសិកំ បត្តំ, សោ វិព្ភមតិ វា កាលំ វា ករោតិ, មនុស្សា ចេ បុច្ឆន្តិ – ‘កស្ស អម្ហាកំ វស្សាវាសិកំ បត្ត’ន្តិ, តេសំ យថាភូតំ អាចិក្ខិតព្ពំ. សចេ តេ វទន្តិ – ‘តុម្ហាកំ ទេមា’តិ, តស្ស ភិក្ខុនោ បាបុណាតិ. អថ សង្ឃស្ស វា គណស្ស វា ទេន្តិ, សង្ឃស្ស វា គណស្ស វា បាបុណាតិ. សចេ វស្សូបគតា សុទ្ធបំសុកូលិកាយេវ ហោន្តិ, អានេត្វា ទិន្នំ វស្សាវាសិកំ សេនាសនបរិក្ខារំ វា កត្វា ឋបេតព្ពំ, ពិម្ពោហនាទីនិ វា កាតព្ពានី’’តិ. ឥទំ នេវាសិកវត្តំ.

សេនាសនគ្គាហកថា និដ្ឋិតា.

ឧបនន្ទវត្ថុកថា

៣១៩. ឧបនន្ទវត្ថុស្មិំ – តត្ថ តយា មោឃបុរិស គហិតំ ឥធ មុត្តំ, ឥធ តយា គហិតំ តត្រ មុត្តន្តិ ឯត្ថ អយមត្ថោ – យំ តយា តត្ថ សេនាសនំ គហិតំ, តំ តេ គណ្ហន្តេនេវ ឥធ មុត្តំ ហោតិ. ‘‘ឥធ ទានាហំ, អាវុសោ, មុញ្ចាមី’’តិ វទន្តេន បន តំ តត្រាបិ មុត្តំ. ឯវំ ត្វំ ឧភយត្ថ បរិពាហិរោតិ.

អយំ បនេត្ថ វិនិច្ឆយោ – គហណេន គហណំ បដិប្បស្សម្ភតិ, គហណេន អាលយោ បដិប្បស្សម្ភតិ, អាលយេន គហណំ បដិប្បស្សម្ភតិ, អាលយេន អាលយោ បដិប្បស្សម្ភតិ. កថំ? ឥធេកច្ចោ វស្សូបនាយិកទិវសេ ឯកស្មិំ វិហារេ សេនាសនំ គហេត្វា សាមន្តវិហារំ គន្ត្វា តត្រាបិ គណ្ហាតិ, តស្ស ឥមិនា គហណេន បុរិមំ គហណំ បដិប្បស្សម្ភតិ. អបរោ ‘‘ឥធ វសិស្សាមី’’តិ អាលយមត្តំ កត្វា សាមន្តវិហារំ គន្ត្វា តត្ថ សេនាសនំ គណ្ហាតិ, តស្ស ឥមិនា គហណេន បុរិមោ អាលយោ បដិប្បស្សម្ភតិ. ឯកោ ‘‘ឥធ វសិស្សាមី’’តិ សេនាសនំ វា គហេត្វា អាលយំ វា កត្វា សាមន្តវិហារំ គន្ត្វា ‘‘ឥធេវ ទានិ វសិស្សាមី’’តិ អាលយំ ករោតិ, ឥច្ចស្ស អាលយេន វា គហណំ អាលយេន វា អាលយោ បដិប្បស្សម្ភតិ, សព្ពត្ថ បច្ឆិមេ គហណេ វា អាលយេ វា តិដ្ឋតិ. យោ បន ‘‘ឯកស្មិំ វិហារេ សេនាសនំ គហេត្វា អញ្ញស្មិំ វិហារេ វសិស្សាមី’’តិ គច្ឆតិ, តស្ស ឧបចារសីមាតិក្កមេ សេនាសនគ្គាហោ បដិប្បស្សម្ភតិ. យទិ បន ‘‘តត្ថ ផាសុ ភវិស្សតិ, វសិស្សាមិ; នោ ចេ, អាគមិស្សាមី’’តិ គន្ត្វា អផាសុភាវំ ញត្វា បច្ចាគច្ឆតិ, វដ្ដតិ.

៣២០. តិវស្សន្តរេនាតិ ឯត្ថ តិវស្សន្តរោ នាម យោ ទ្វីហិ វស្សេហិ មហន្តតរោ វា ទហរតរោ វា ហោតិ. យោ បន ឯកេន វស្សេន មហន្តតរោ វា ទហរតរោ វា ហោតិ, យោ វា សមានវស្សោ, តត្ថ វត្តព្ពមេវ នត្ថិ. ឥមេ សព្ពេ ឯកស្មិំ មញ្ចេ វា បីឋេ វា ទ្វេ ទ្វេ ហុត្វា និសីទិតុំ លភន្តិ. យំ តិណ្ណំ បហោតិ, តំ សំហារិមំ វា ហោតុ អសំហារិមំ វា, តថារូបេ អបិ ផលកខណ្ឌេ អនុបសម្បន្នេនាបិ សទ្ធិំ និសីទិតុំ វដ្ដតិ.

ហត្ថិនខកន្តិ ហត្ថិកុម្ភេ បតិដ្ឋិតំ; ឯវំ កតស្ស កិរេតំ នាមំ. សព្ពំ បាសាទបរិភោគន្តិ សុវណ្ណរជតាទិវិចិត្រានិ កវាដានិ មញ្ចបីឋានិ តាលវណ្ដានិ សុវណ្ណរជតមយបានីយឃដបានីយសរាវានិ យំកិញ្ចិ ចិត្តកម្មកតំ, សព្ពំ វដ្ដតិ. ‘‘បាសាទស្ស ទាសិទាសំ ខេត្តវត្ថុំ គោមហិំសំ ទេមា’’តិ វទន្តិ, បាដេក្កំ គហណកិច្ចំ នត្ថិ, បាសាទេ បដិគ្គហិតេ បដិគ្គហិតមេវ ហោតិ. គោនកាទីនិ សង្ឃិកវិហារេ វា បុគ្គលិកវិហារេ វា មញ្ចបីឋកេសុ អត្ថរិត្វា បរិភុញ្ជិតុំ ន វដ្ដន្តិ. ធម្មាសនេ បន គិហិវិកដនិហារេន លព្ភន្តិ, តត្រាបិ និបជ្ជិតុំ ន វដ្ដតិ.

ឧបនន្ទវត្ថុកថា និដ្ឋិតា.

អវិស្សជ្ជិយវត្ថុកថា

៣២១. បញ្ចិមានីតិ រាសិវសេន បញ្ច, សរូបវសេន បនេតានិ ពហូនិ ហោន្តិ. តត្ថ អារាមោ នាម បុប្ផារាមោ វា ផលារាមោ វា. អារាមវត្ថុ នាម តេសំយេវ អារាមានំ អត្ថាយ បរិច្ឆិន្ទិត្វា ឋបិតោកាសោ; តេសុ វា អារាមេសុ វិនដ្ឋេសុ តេសំ បោរាណកភូមិភាគោ. វិហារោ នាម យំកិញ្ចិ បាសាទាទិសេនាសនំ. វិហារវត្ថុ នាម តស្ស បតិដ្ឋានោកាសោ. មញ្ចោ នាម – មសារកោ, ពុន្ទិកាពទ្ធោ, កុឡីរបាទកោ អាហច្ចបាទកោតិ ឥមេសំ បុព្ពេ វុត្តានំ ចតុន្នំ មញ្ចានំ អញ្ញតរោ. បីឋំ នាម មសារកាទីនំយេវ ចតុន្នំ បីឋានំ អញ្ញតរំ. ភិសិ នាម ឧណ្ណភិសិអាទីនំ បញ្ចន្នំ អញ្ញតរា. ពិម្ពោហនំ នាម វុត្តប្បការានំ ពិម្ពោហនានំ អញ្ញតរំ. លោហកុម្ភី នាម កាឡលោហេន វា តម្ពលោហេន វា យេន កេនចិ លោហេន កតា កុម្ភី. លោហភាណកាទីសុបិ ឯសេវ នយោ. ឯត្ថ បន ភាណកន្តិ អរញ្ជរោ វុច្ចតិ. វារកោតិ ឃដោ. កដាហំ កដាហមេវ. វាសិអាទីសុ វល្លិអាទីសុ ច ទុវិញ្ញេយ្យំ នាម នត្ថិ. ឯវំ –

ទ្វិសង្គហានិ ទ្វេ ហោន្តិ, តតិយំ ចតុសង្គហំ;

ចតុត្ថំ នវកោដ្ឋាសំ, បញ្ចមំ អដ្ឋភេទនំ.

ឥតិ បញ្ចហិ រាសីហិ, បញ្ចនិម្មលលោចនោ;

បញ្ចវីសវិធំ នាថោ, គរុភណ្ឌំ បកាសយិ.

តត្រាយំ វិនិច្ឆយកថា – ឥទញ្ហិ សព្ពម្បិ គរុភណ្ឌំ ឥធ អវិស្សជ្ជិយំ, កីដាគិរិវត្ថុស្មិំ ‘‘អវេភង្គិយ’’ន្តិ វុត្តំ. បរិវារេ បន –

‘‘អវិស្សជ្ជិយំ អវេភង្គិយំ, បញ្ច វុត្តា មហេសិនា;

វិស្សជ្ជេន្តស្ស បរិភុញ្ជន្តស្ស អនាបត្តិ,

បញ្ហា មេសា កុសលេហិ ចិន្តិតា’’តិ. (បរិ. ៤៧៩) –

អាគតំ. តស្មា មូលច្ឆេជ្ជវសេន អវិស្សជ្ជិយំ អវេភង្គិយញ្ច បរិវត្តនវសេន បន វិស្សជ្ជេន្តស្ស បរិភុញ្ជន្តស្ស ច អនាបត្តីតិ ឯវមេត្ថ អធិប្បាយោ វេទិតព្ពោ.

តត្រាយំ អនុបុព្ពិកថា – ឥទំ តាវ បញ្ចវិធម្បិ ចីវរបិណ្ឌបាតភេសជ្ជត្ថាយ ឧបនេតុំ ន វដ្ដតិ. ថាវរេន ច ថាវរំ គរុភណ្ឌេន ច គរុភណ្ឌំ បរិវត្តេតុំ វដ្ដតិ. ថាវរេ បន ខេត្តំ វត្ថុ តឡាកំ មាតិកាតិ ឯវរូបំ ភិក្ខុសង្ឃស្ស វិចារេតុំ វា សម្បដិច្ឆិតុំ វា អធិវាសេតុំ វា ន វដ្ដតិ, កប្បិយការកេហេវ វិចារិតតោ កប្បិយភណ្ឌំ វដ្ដតិ. អារាមេន បន អារាមំ អារាមវត្ថុំ វិហារំ វិហារវត្ថុន្តិ ឥមានិ ចត្តារិ បរិវត្តេតុំ វដ្ដតិ.

តត្រាយំ បរិវត្តននយោ – សង្ឃស្ស នាឡិកេរារាមោ ទូរេ ហោតិ, កប្បិយការកា វា ពហុតរំ ខាទន្តិ. យម្បិ ន ខាទន្តិ, តតោ សកដវេតនំ ទត្វា អប្បមេវ ហរន្តិ. អញ្ញេសំ បន តស្ស អារាមស្ស អវិទូរគាមវាសីនំ មនុស្សានំ វិហារស្ស សមីបេ អារាមោ ហោតិ, តេ សង្ឃំ ឧបសង្កមិត្វា សកេន អារាមេន តំ អារាមំ យាចន្តិ, សង្ឃេន ‘‘រុច្ចតិ សង្ឃស្សា’’តិ អបលោកេត្វា សម្បដិច្ឆិតព្ពោ. សចេបិ ភិក្ខូនំ រុក្ខសហស្សំ ហោតិ, មនុស្សានំ បញ្ច សតានិ, ‘‘តុម្ហាកំ អារាមោ ខុទ្ទកោ’’តិ ន វត្តព្ពំ. កិញ្ចាបិ ហិ អយំ ខុទ្ទកោ, អថ ខោ ឥតរតោ ពហុតរំ អាយំ ទេតិ. សចេបិ សមកមេវ ទេតិ; ឯវម្បិ ឥច្ឆិតិច្ឆិតក្ខណេ បរិភុញ្ជិតុំ សក្កាតិ គហេតព្ពមេវ. សចេ បន មនុស្សានំ ពហុតរា រុក្ខា ហោន្តិ, ‘‘ននុ តុម្ហាកំ ពហុតរា រុក្ខា’’តិ វត្តព្ពំ. សចេ ‘‘អតិរេកំ អម្ហាកំ បុញ្ញំ ហោតុ, សង្ឃស្ស ទេមា’’តិ វទន្តិ, ជានាបេត្វា សម្បដិច្ឆិតុំ វដ្ដតិ. ភិក្ខូនំ រុក្ខា ផលធារិនោ, មនុស្សានំ រុក្ខា ន តាវ ផលំ គណ្ហន្តិ, កិញ្ចាបិ ន គណ្ហន្តិ, ន ចិរេន គណ្ហិស្សន្តីតិ សម្បដិច្ឆិតព្ពមេវ. មនុស្សានំ រុក្ខា ផលធារិនោ, ភិក្ខូនំ ន តាវ ផលំ គណ្ហន្តិ, ‘‘ននុ តុម្ហាកំ រុក្ខា ផលធារិនោ’’តិ វត្តព្ពំ. សចេ ‘‘គណ្ហថ, ភន្តេ, អម្ហាកំ បុញ្ញំ ភវិស្សតី’’តិ ទេន្តិ, ជានាបេត្វា សម្បដិច្ឆិតុំ វដ្ដតិ; ឯវំ អារាមេន អារាមោ បរិវត្តេតព្ពោ. ឯតេនេវ នយេន អារាមវត្ថុបិ វិហារោបិ វិហារវត្ថុបិ អារាមេន បរិវត្តេតព្ពំ. អារាមវត្ថុនា ច មហន្តេន វា ខុទ្ទកេន វា អារាមអារាមវត្ថុ វិហារវិហារវត្ថូនិ.

កថំ វិហារេន វិហារោ បរិវត្តេតព្ពោ? សង្ឃស្ស អន្តោគាមេ គេហំ ហោតិ, មនុស្សានំ វិហារមជ្ឈេ បាសាទោ, ឧភោបិ អគ្ឃេន សមកា, សចេ មនុស្សា តេន បាសាទេន តំ គេហំ យាចន្តិ, សម្បដិច្ឆិតុំ វដ្ដតិ. ភិក្ខូនំ ចេ មហគ្ឃតរំ គេហំ ហោតិ, ‘‘មហគ្ឃតរំ អម្ហាកំ គេហ’’ន្តិ វុត្តេ ‘‘កិញ្ចាបិ មហគ្ឃតរំ, បព្ពជិតានំ អសារុប្បំ, ន សក្កា តត្ថ បព្ពជិតេហិ វសិតុំ, ឥទំ បន សារុប្បំ គណ្ហថា’’តិ វទន្តិ; ឯវម្បិ សម្បដិច្ឆិតុំ វដ្ដតិ. សចេ បន មនុស្សានំ មហគ្ឃំ ហោតិ, ‘‘ននុ តុម្ហាកំ គេហំ មហគ្ឃ’’ន្តិ វត្តព្ពំ. ‘‘ហោតុ, ភន្តេ, អម្ហាកំ បុញ្ញំ ភវិស្សតិ, គណ្ហថា’’តិ វុត្តេ បន សម្បដិច្ឆិតុំ វដ្ដតិ. ឯវំ វិហារេន វិហារោ បរិវត្តេតព្ពោ. ឯតេនេវ នយេន វិហារវត្ថុបិ អារាមោបិ អារាមវត្ថុបិ វិហារេន បរិវត្តេតព្ពំ. វិហារវត្ថុនា ច មហគ្ឃេន វា អប្បគ្ឃេន វា វិហារវិហារវត្ថុអារាមអារាមវត្ថូនិ. ឯវំ តាវ ថាវរេន ថាវរបរិវត្តនំ វេទិតព្ពំ.

គរុភណ្ឌេន គរុភណ្ឌបរិវត្តនេ បន មញ្ចបីឋំ មហន្តំ វា ហោតុ ខុទ្ទកំ វា, អន្តមសោ ចតុរង្គុលបាទកំ វា គាមទារកេហិ បំស្វាគារកេសុ កីឡន្តេហិ កតម្បិ សង្ឃស្ស ទិន្នកាលតោ បដ្ឋាយ គរុភណ្ឌំ ហោតិ. សចេបិ រាជរាជមហាមត្តាទយោ ឯកប្បហារេនេវ មញ្ចសតំ វា មញ្ចសហស្សំ វា ទេន្តិ, សព្ពេ កប្បិយមញ្ចា សម្បដិច្ឆិតព្ពា, សម្បដិច្ឆិត្វា វុឌ្ឍបដិបាដិយា ‘‘សង្ឃិកបរិភោគេន បរិភុញ្ជថា’’តិ ទាតព្ពា, បុគ្គលិកវសេន ន ទាតព្ពា. អតិរេកមញ្ចេ ភណ្ឌាគារាទីសុ បញ្ញបេត្វា បត្តចីវរំ និក្ខិបិតុម្បិ វដ្ដតិ. ពហិសីមាយ ‘‘សង្ឃស្ស ទេមា’’តិ ទិន្នមញ្ចោ សង្ឃត្ថេរស្ស វសនដ្ឋានេ ទាតព្ពោ. តត្ថ ចេ ពហូ មញ្ចា ហោន្តិ, មញ្ចេន កម្មំ នត្ថិ; យស្ស វសនដ្ឋានេ កម្មំ អត្ថិ, តត្ថ ‘‘សង្ឃិកបរិភោគេន បរិភុញ្ជថា’’តិ ទាតព្ពោ. មហគ្ឃេន សតគ្ឃនកេន វា សហស្សគ្ឃនកេន វា សតសហស្សគ្ឃនកេន វា មញ្ចេន អញ្ញំ មញ្ចសតំ លភតិ, បរិវត្តេត្វា គហេតព្ពំ. ន កេវលំ មញ្ចេន មញ្ចោយេវ, អារាមអារាមវត្ថុវិហារវិហារវត្ថុបីឋភិសិពិម្ពោហនានិបិ បរិវត្តេតុំ វដ្ដន្តិ. ឯស នយោ បីឋភិសិពិម្ពោហនេសុបិ. ឯតេសុ ហិ កប្បិយាកប្យិយំ វុត្តនយមេវ. តត្ថ អកប្បិយំ ន បរិភុញ្ជិតព្ពំ, កប្បិយំ សង្ឃិកបរិភោគេន បរិភុញ្ជិតព្ពំ. អកប្បិយំ វា មហគ្ឃំ កប្បិយំ វា បរិវត្តេត្វា វុត្តវត្ថូនិ គហេតព្ពានិ. អគរុភណ្ឌុបគំ បន ភិសិពិម្ពោហនំ នាម នត្ថិ.

លោហកុម្ភី លោហភាណកំ លោហកដាហន្តិ ឥមានិ តីណិ មហន្តានិ វា ហោន្តុ ខុទ្ទកានិ វា អន្តមសោ បសតមត្តឧទកគណ្ហនកានិបិ គរុភណ្ឌានិយេវ. លោហវារកោ បន កាឡលោហតម្ពលោហវដ្ដលោហកំសលោហានំ យេន កេនចិ កតោ សីហឡទីបេ បាទគណ្ហនកោ ភាជេតព្ពោ. បាទោ ច នាម មគធនាឡិយា បញ្ចនាឡិមត្តំ គណ្ហាតិ, តតោ អធិកគណ្ហនកោ គរុភណ្ឌំ. ឥមានិ តាវ បាឡិយំ អាគតានិ លោហភាជនានិ.

បាឡិយំ បន អនាគតានិបិ ភិង្គារបដិគ្គហឧឡុង្កទព្ពិកដច្ឆុបាតិតដ្ដកសរកសមុគ្គអង្គារកបល្លធូមកដច្ឆុអាទីនិ ខុទ្ទកានិ វា មហន្តានិ វា សព្ពានិ គរុភណ្ឌានិ. បត្តោ, អយថាលកំ, តម្ពលោហថាលកន្តិ ឥមានិ បន ភាជនីយានិ. កំសលោហវដ្ដលោហភាជនវិកតិ សង្ឃិកបរិភោគេន វា គិហិវិកដា វា វដ្ដតិ, បុគ្គលិកបរិភោគេន ន វដ្ដតិ. កំសលោហាទិភាជនំ សង្ឃស្ស ទិន្នម្បិ ហិ បារិហារិយំ ន វដ្ដតិ. ‘‘គិហិវិកដនិហារេនេវ បរិភុញ្ជិតព្ព’’ន្តិ មហាបច្ចរិយំ វុត្តំ.

ឋបេត្វា បន ភាជនវិកតិំ អញ្ញស្មិម្បិ កប្បិយលោហភណ្ឌេ – អញ្ជនី, អញ្ជនិសលាកា, កណ្ណមលហរណី, សូចិ, បណ្ណសូចិ, ខុទ្ទកោ, បិប្ផលកោ, ខុទ្ទកំ, អារកណ្ដកំ, កុញ្ចិកា, តាឡំ, កត្តរយដ្ឋិ វេធកោ, នត្ថុទានំ, ភិន្ទិវាលោ, លោហកូដោ, លោហកុដ្ដិ, លោហគុឡោ, លោហបិណ្ឌិ, លោហចក្កលិកំ, អញ្ញម្បិ វិប្បកតលោហភណ្ឌំ ភាជនីយំ. ធូមនេត្តផាលទីបរុក្ខទីបកបល្លកឱលម្ពកទីបឥត្ថិបុរិសតិរច្ឆានគតរូបកានិ បន អញ្ញានិ វា ភិត្តិច្ឆទនកវាដាទីសុ ឧបនេតព្ពានិ, អន្តមសោ លោហខិលកំ ឧបាទាយ សព្ពានិ លោហភណ្ឌានិ គរុភណ្ឌានិយេវ ហោន្តិ, អត្តនា លទ្ធានិបិ បរិហរិត្វា បុគ្គលិកបរិភោគេន ន បរិភុញ្ជិតព្ពានិ, សង្ឃិកបរិភោគេន វា គិហិវិកដានិ វា វដ្ដន្តិ. តិបុភណ្ឌេបិ ឯសេវ នយោ. ខីរបាសាណមយានិ តដ្ដកសរកាទីនិ គរុភណ្ឌានិយេវ.

ឃដកោ បន តេលភាជនំ វា បាទគណ្ហនកតោ អតិរេកមេវ គរុភណ្ឌំ. សុវណ្ណរជតហារកូដជាតិផលិកភាជនានិ គិហិវិកដានិបិ ន វដ្ដន្តិ, បគេវ សង្ឃិកបរិភោគេន វា បុគ្គលិកបរិភោគេន វា. សេនាសនបរិភោគេ បន អាមាសម្បិ អនាមាសម្បិ សព្ពំ វដ្ដតិ.

វាសិអាទីសុ យាយ វាសិយា ឋបេត្វា ទណ្ឌកដ្ឋច្ឆេទនំ វា ឧច្ឆុតច្ឆនំ វា អញ្ញំ មហាកម្មំ កាតុំ ន សក្កា, អយំ ភាជនីយា. តតោ មហត្តរី យេន កេនចិ អាការេន កតា វាសិ គរុភណ្ឌមេវ. ផរសុ បន អន្តមសោ វេជ្ជានំ សិរាវេធនផរសុបិ គរុភណ្ឌមេវ. កុឋារិយំ ផរសុសទិសោ ឯវ វិនិច្ឆយោ. យា បន អាវុធសង្ខេបេន កតា, អយំ អនាមាសា. កុទាលោ អន្តមសោ ចតុរង្គុលមត្តោបិ គរុភណ្ឌមេវ. និខាទនំ ចតុរស្សមុខំ វា ហោតុ ទោណិមុខំ វា វង្កំ វា ឧជុកំ វា, អន្តមសោ សម្មុញ្ជនិទណ្ឌកវេធនម្បិ ទណ្ឌពទ្ធំ ចេ, គរុភណ្ឌមេវ. សម្មុញ្ជនិទណ្ឌខណនកំ បន អទណ្ឌកំ ផលមត្តមេវ, យំ សក្កា សិបាដិកាយ បក្ខិបិត្វា បរិហរិតុំ, តំ ភាជនីយំ. សិខរម្បិ និខាទនេនេវ សង្គហិតំ. យេហិ មនុស្សេហិ វិហារេ វាសិអាទីនិ ទិន្នានិ ហោន្តិ, តេ ច ឃរេ ទឌ្ឍេ វា ចោរេហិ វា វិលុត្តេ ‘‘ទេថ នោ, ភន្តេ, ឧបករណេ, បុន បាកតិកេ ករិស្សាមា’’តិ វទន្តិ, ទាតព្ពា. សចេ អាហរន្តិ, ន វារេតព្ពា; អនាហរន្តាបិ ន ចោទេតព្ពា.

កម្មារតដ្ដការចុន្ទការនឡការមណិការបត្តពន្ធកានំ អធិករណិមុដ្ឋិកសណ្ឌាសតុលាទីនិ សព្ពានិ លោហមយឧបករណានិ សង្ឃេ ទិន្នកាលតោ បដ្ឋាយ គរុភណ្ឌានិ. តិបុកោដ្ដកសុវណ្ណការចម្មការឧបករណេសុបិ ឯសេវ នយោ. អយំ បន វិសេសោ – តិបុកោដ្ដកឧបករណេសុបិ តិបុច្ឆេទនសត្ថកំ, សុវណ្ណការឧបករណេសុ សុវណ្ណច្ឆេទនសត្ថកំ, ចម្មការឧបករណេសុ កតបរិកម្មចម្មឆិទ្ទនកំ ខុទ្ទកសត្ថកន្តិ ឥមានិ ភាជនីយភណ្ឌានិ. នហាបិតតុន្នការឧបករណេសុបិ ឋបេត្វា មហាកត្តរិំ មហាសណ្ឌាសំ មហាបិប្ផលកញ្ច សព្ពំ ភាជនីយំ. មហាកត្តរិអាទីនិ គរុភណ្ឌានិ.

វល្លិអាទីសុ វេត្តវល្លិអាទិកា យា កាចិ អឌ្ឍពាហុប្បមាណា វល្លិ សង្ឃស្ស ទិន្នា វា តត្ថជាតកា វា រក្ខិតគោបិតា គរុភណ្ឌំ ហោតិ, សា សង្ឃកម្មេ ច ចេតិយកម្មេ ច កតេ សចេ អតិរេកា ហោតិ, បុគ្គលិកកម្មេបិ ឧបនេតុំ វដ្ដតិ; អរក្ខិតា បន គរុភណ្ឌមេវ ន ហោតិ. សុត្តមកចិវាកនាឡិកេរហីរចម្មមយា រជ្ជុកា វា យោត្តានិ វា វាកេ ច នាឡិកេរហីរេ ច វដ្ដេត្វា កតា ឯកវដ្ដា វា ទ្វិវដ្ដា វា សង្ឃស្ស ទិន្នកាលតោ បដ្ឋាយ គរុភណ្ឌំ. សុត្តំ បន អវដ្ដេត្វា ទិន្នំ មកចិវាកនាឡិកេរហីរា ច ភាជនីយា. យេហិ បនេតានិ រជ្ជុកយោត្តាទីនិ ទិន្នានិ ហោន្តិ, តេ អត្តនោ ករណីយេន ហរន្តា ន វារេតព្ពា.

យោ កោចិ អន្តមសោ អដ្ឋង្គុលសូចិទណ្ឌមត្តោបិ វេឡុ សង្ឃស្ស ទិន្នោ វា តត្ថជាតកោ វា រក្ខិតគោបិតោ គរុភណ្ឌំ, សោបិ សង្ឃកម្មេ ច ចេតិយកម្មេ ច កតេ អតិរេកោ បុគ្គលិកកម្មេ ទាតុំ វដ្ដតិ. បាទគណ្ហនកតេលនាឡិ បន កត្តរយដ្ឋិ, ឧបាហនទណ្ឌកោ, ឆត្តទណ្ឌោ, ឆត្តសលាកាតិ ឥទមេត្ថ ភាជនីយភណ្ឌំ. ទឌ្ឍគេហមនុស្សា គណ្ហិត្វា គច្ឆន្តា ន វារេតព្ពា. រក្ខិតគោបិតំ វេឡុំ គណ្ហន្តេន សមកំ វា អតិរេកំ វា ថាវរំ អន្តមសោ តំអគ្ឃនកម្បិ ផាតិកម្មំ កត្វា គហេតព្ពោ. ផាតិកម្មំ អកត្វា គណ្ហន្តេន តត្ថេវ វឡញ្ជេតព្ពោ, គមនកាលេ សង្ឃិកាវាសេ ឋបេត្វា គន្តព្ពំ. អសតិយា គហេត្វា គតេន បហិណិត្វា ទាតព្ពោ. ទេសន្តរំ គតេន សម្បត្តវិហារេ សង្ឃិកាវាសេ ឋបេតព្ពោ.

តិណន្តិ មុញ្ជំ បព្ពជញ្ច ឋបេត្វា អវសេសំ យំកិញ្ចិ តិណំ. យត្ថ បន តិណំ នត្ថិ, តត្ថ បណ្ណេហិ ឆាទេន្តិ; តស្មា បណ្ណម្បិ តិណេនេវ សង្គហិតំ. ឥតិ មុញ្ជាទីសុ យំកិញ្ចិ មុដ្ឋិប្បមាណម្បិ តិណំ តាលបណ្ណាទីសុ ច ឯកំ បណ្ណម្បិ សង្ឃស្ស ទិន្នំ វា តត្ថជាតកំ វា ពហារាមេ សង្ឃស្ស តិណវត្ថុតោ ជាតតិណំ វា រក្ខិតគោបិតំ គរុភណ្ឌំ ហោតិ, តម្បិ សង្ឃកម្មេ ច ចេតិយកម្មេ ច កតេ អតិរេកំ បុគ្គលិកកម្មេ ទាតុំ វដ្ដតិ. ទឌ្ឍគេហមនុស្សា គហេត្វា គច្ឆន្តា ន វារេតព្ពា. អដ្ឋង្គុលប្បមាណោបិ រិត្តបោត្ថកោ គរុភណ្ឌមេវ.

មត្តិកា បកតិមត្តិកា វា ហោតុ បញ្ចវណ្ណា វា សុធា វា សជ្ជុរសកង្គុដ្ឋសិលេសាទីសុ វា យំកិញ្ចិ, ទុល្លភដ្ឋានេ អានេត្វា វា ទិន្នំ តត្ថជាតកំ វា រក្ខិតគោបិតំ តាលផលបក្កមត្តំ គរុភណ្ឌំ ហោតិ. តម្បិ សង្ឃកម្មេ ច ចេតិយកម្មេ ច និដ្ឋិតេ អតិរេកំ បុគ្គលិកកម្មេ ទាតុំ វដ្ដតិ. ហិង្គុហិង្គុលកហរិតាលមនោសិលញ្ជនានិ បន ភាជនីយភណ្ឌានិ.

ទារុភណ្ឌេ យោ កោចិ អដ្ឋង្គុលសូចិទណ្ឌមត្តោបិ ទារុភណ្ឌកោ ទារុទុល្លភដ្ឋានេ សង្ឃស្ស ទិន្នោ វា តត្ថជាតកោ វា រក្ខិតគោបិតោ, អយំ គរុភណ្ឌំ ហោតីតិ កុរុន្ទិយំ វុត្តំ. មហាអដ្ឋកថាយំ បន សព្ពម្បិ ទារុវេឡុចម្មបាសាណាទិវិកតិំ ទារុភណ្ឌេន សង្គណ្ហិត្វា ‘‘តេន ខោ បន សមយេន សង្ឃស្ស អាសន្ទិកោ ឧប្បន្នោ ហោតី’’តិ ឥតោ បដ្ឋាយ ទារុភណ្ឌវិនិច្ឆយោ វុត្តោ.

តត្រាយំ អត្ថុទ្ធារោ, អាសន្ទិកោ, សត្តង្គោ, ភទ្ទបីឋំ, បីឋិកា, ឯឡកបាទកបីឋំ, អាមលកវដ្ដកបីឋំ, ផលកំ, កោច្ឆំ, បលាលបីឋកន្តិ ឥមេសុ តាវ យំកិញ្ចិ ខុទ្ទកំ វា ហោតុ មហន្តំ វា, សង្ឃស្ស ទិន្នំ គរុភណ្ឌំ ហោតិ. បលាលបីឋេន ចេត្ថ កទលិបត្តាទិបីឋានិបិ សង្គហិតានិ. ព្យគ្ឃចម្មឱនទ្ធម្បិ វាឡរូបបរិក្ខិត្តំ, រតនបរិសិព្ពិតំ, កោច្ឆកំ គរុភណ្ឌមេវ.

វង្កផលកំ, ទីឃផលកំ, ចីវរធោវនផលកំ, ឃដ្ដនផលកំ, ឃដ្ដនមុគ្គរោ, ទន្តកដ្ឋច្ឆេទនគណ្ឋិកា, ទណ្ឌមុគ្គរោ, អម្ពណំ, រជនទោណិ, ឧទកបដិច្ឆកោ, ទារុមយោ វា ទន្តមយោ វា វេឡុមយោ វា សបាទកោបិ អបាទកោបិ សមុគ្គោ, មញ្ជូសា, បាទគណ្ហនកតោ អតិរេកប្បមាណោ ករណ្ឌោ, ឧទកទោណិ, ឧទកកដាហំ, ឧឡុង្កោ, កដច្ឆុ, បានីយសរាវំ, បានីយសង្ខោតិ ឯតេសុបិ យំកិញ្ចិ សង្ឃេ ទិន្នំ គរុភណ្ឌំ. សង្ខថាលកំ បន ភាជនីយំ, តថា ទារុមយោ ឧទកតុម្ពោ.

បាទកថលិកមណ្ឌលំ ទារុមយំ វា ហោតុ ចោឡបណ្ណាទិមយំ វា សព្ពំ គរុភណ្ឌំ. អាធារកោ បត្តបិធានំ, តាលវណ្ដំ, ពីជនី, ចង្កោដកំ, បច្ឆិ, យដ្ឋិសម្មុញ្ជនី មុដ្ឋិសម្មុញ្ជនីតិ ឯតេសុបិ យំកិញ្ចិ ខុទ្ទកំ វា មហន្តំ វា ទារុវេឡុបណ្ណចម្មាទីសុ យេន កេនចិ កតំ គរុភណ្ឌមេវ.

ថម្ភតុលាសោបានផលកាទីសុ ទារុមយំ វា បាសាណមយំ វា យំកិញ្ចិ គេហសម្ភាររូបំ, យោ កោចិ កដសារកោ, យំកិញ្ចិ ភូមត្ថរណំ, យំកិញ្ចិ អកប្បិយចម្មំ, សព្ពំ សង្ឃេ ទិន្នំ គរុភណ្ឌំ, ភូមត្ថរណំ កាតុំ វដ្ដតិ. ឯឡកចម្មំ បន បច្ចត្ថរណគតិកំ ហោតិ, តម្បិ គរុភណ្ឌមេវ. កប្បិយចម្មានិ ភាជនីយានិ. កុរុន្ទិយំ បន ‘‘សព្ពំ មញ្ចប្បមាណំ ចម្មំ គរុភណ្ឌ’’ន្តិ វុត្តំ.

ឧទុក្ខលំ, មុសលំ, សុប្បំ, និសទំ, និសទបោតោ, បាសាណទោណិ, បាសាណកដាហំ, តុរិវេមភស្តាទិ សព្ពំ បេសការាទិភណ្ឌំ, សព្ពំ កសិភណ្ឌំ, សព្ពំ ចក្កយុត្តកយានំ គរុភណ្ឌមេវ. មញ្ចបាទោ, មញ្ចអដនី, បីឋបាទោ, បីឋអដនី, វាសិផរសុអាទីនំ ទណ្ឌាតិ ឯតេសុ យំកិញ្ចិ វិប្បកតតច្ឆនកម្មំ អនិដ្ឋិតមេវ ភាជនីយំ, តច្ឆិតមដ្ឋំ បន គរុភណ្ឌំ ហោតិ. អនុញ្ញាតវាសិយា បន ទណ្ឌោ ឆត្តមុដ្ឋិបណ្ណំ កត្តរយដ្ឋិ ឧបាហនា អរណិសហិតំ ធម្មករណោ បាទគណ្ហនកតោ អនតិរិត្តំ អាមលកតុម្ពំ អាមលកឃដោ លាពុកតុម្ពំ លាពុឃដោ វិសាណកតុម្ពន្តិ សព្ពមេតំ ភាជនីយំ, តតោ មហន្តតរំ គរុភណ្ឌំ.

ហត្ថិទន្តោ វា យំកិញ្ចិ វិសាណំ វា អតច្ឆិតំ យថាជាតមេវ ភាជនីយំ, តេហិ កតមញ្ចបាទាទីសុ បុរិមសទិសោយេវ វិនិច្ឆយោ. តច្ឆិតនិដ្ឋិតោបិ ហិង្គុករណ្ឌកោ អញ្ជនករណ្ឌកោ គណ្ឋិកា វិធោ អញ្ជនី អញ្ជនិសលាកា ឧទកបុញ្ឆនីតិ ឥទំ សព្ពំ ភាជនីយមេវ.

មត្តិកាភណ្ឌេ សព្ពំ មនុស្សានំ ឧបភោគបរិភោគំ ឃដបិឋរាទិកុលាលភាជនំ បត្តកដាហំ អង្គារកដាហំ ធូមទានកំ ទីបរុក្ខកោ ទីបកបល្លិកា ចយនិដ្ឋកា ឆទនិដ្ឋកា ថូបិកាតិ សង្ឃស្ស ទិន្នកាលតោ បដ្ឋាយ គរុភណ្ឌំ, បាទគណ្ហនកតោ អនតិរិត្តប្បមាណោ បន ឃដកោ បត្តំ ថាលកំ កញ្ចនកោ កុណ្ឌិកាតិ ឥទមេត្ថ ភាជនីយភណ្ឌំ. យថា ច មត្តិកាភណ្ឌេ; ឯវំ លោហភណ្ឌេបិ កុណ្ឌិកា ភាជនីយកោដ្ឋាសមេវ ភជតីតិ អយមេត្ថ អនុបុព្ពិកថា.

អវិស្សជ្ជិយវត្ថុកថា និដ្ឋិតា.

នវកម្មទានកថា

៣២៣. ភណ្ឌិកាដ្ឋបនមត្តេនាតិ ទ្វារពាហានំ ឧបរិ កបោតភណ្ឌិកយោជនមត្តេន. បរិភណ្ឌករណមត្តេនាតិ គោមយបរិភណ្ឌកសាវបរិភណ្ឌករណមត្តេន. ធូមកាលិកន្តិ ឥទំ យាវស្ស ចិតកធូមោ ន បញ្ញាយតិ, តាវ អយំ វិហារោ ឯតស្សេវាតិ ឯវំ ធូមកាលេ អបលោកេត្វា កតបរិយោសិតំ វិហារំ ទេន្តិ. វិប្បកតន្តិ ឯត្ថ វិប្បកតោ នាម យាវ គោបានសិយោ ន អារោហន្តិ. គោបានសីសុ បន អារុឡ្ហាសុ ពហុកតោ នាម ហោតិ, តស្មា តតោ បដ្ឋាយ ន ទាតព្ពោ, កិញ្ចិទេវ សមាទបេត្វា ការេស្សតិ. ខុទ្ទកេ វិហារេ កម្មំ ឱលោកេត្វា ឆប្បញ្ចវស្សិកន្តិ កម្មំ ឱលោកេត្វា ចតុហត្ថវិហារេ ចតុវស្សិកំ, បញ្ចហត្ថេ បញ្ចវស្សិកំ, ឆហត្ថេ ឆវស្សិកំ ទាតព្ពំ. អឌ្ឍយោគោ បន យស្មា សត្តដ្ឋហត្ថោ ហោតិ, តស្មា ឯត្ថ ‘‘សត្តដ្ឋវស្សិក’’ន្តិ វុត្តំ. សចេ បន សោ នវហត្ថោ ហោតិ នវវស្សិកម្បិ ទាតព្ពំ. មហល្លកេ បន ទសហត្ថេ ឯកាទសហត្ថេ វិហារេ វា បាសាទេ វា ទសវស្សិកំ វា ឯកាទសវស្សិកំ វា ទាតព្ពំ. ទ្វាទសហត្ថេ បន តតោ អធិកេ វា លោហបាសាទសទិសេបិ ទ្វាទសវស្សិកមេវ ទាតព្ពំ, ន តតោ ឧត្តរិ.

នវកម្មិកោ ភិក្ខុ អន្តោវស្សេ តំ អាវាសំ លភតិ, ឧតុកាលេ បដិពាហិតុំ ន លភតិ. សចេ សោ អាវាសោ ជីរតិ, អាវាសសាមិកស្ស វា តស្ស វំសេ ឧប្បន្នស្ស វា កស្សចិ កថេតព្ពំ – ‘‘អាវាសោ តេ នស្សតិ, ជគ្គថ ឯតំ អាវាស’’ន្តិ. សចេ សោ ន សក្កោតិ, ភិក្ខូហិ ញាតី វា ឧបដ្ឋាកេ វា សមាទបេត្វា ជគ្គិតព្ពោ. សចេ តេបិ ន សក្កោន្តិ, សង្ឃិកេន បច្ចយេន ជគ្គិតព្ពោ. តស្មិម្បិ អសតិ ឯកំ អាវាសំ វិស្សជ្ជេត្វា អវសេសា ជគ្គិតព្ពា. ពហូ វិស្សជ្ជេត្វា ឯកំ សណ្ឋាបេតុម្បិ វដ្ដតិយេវ.

ទុព្ភិក្ខេ ភិក្ខូសុ បក្កន្តេសុ សព្ពេ អាវាសា នស្សន្តិ, តស្មា ឯកំ វា ទ្វេ វា តយោ វា អាវាសេ វិស្សជ្ជេត្វា តតោ យាគុភត្តចីវរាទីនិ បរិភុញ្ជន្តេហិ សេសាវាសា ជគ្គិតព្ពាយេវ. កុរុន្ទិយំ បន វុត្តំ ‘‘សង្ឃិកេ បច្ចយេ អសតិ ឯកោ ភិក្ខុ ‘តុយ្ហំ ឯកំ មញ្ចដ្ឋានំ គហេត្វា ជគ្គាហី’តិ វត្តព្ពោ. សចេ ពហុតរំ ឥច្ឆតិ, តិភាគំ វា ឧបឌ្ឍភាគំ វា ទត្វាបិ ជគ្គាបេតព្ពំ. អថ ‘ថម្ភមត្តមេវេត្ថ អវសិដ្ឋំ, ពហុកម្មំ កាតព្ព’ន្តិ ន ឥច្ឆតិ, ‘តុយ្ហំ បុគ្គលិកមេវ កត្វា ជគ្គ; ឯវម្បិ ហិ សង្ឃស្ស ភណ្ឌកដ្ឋបនដ្ឋានំ នវកានញ្ច វសនដ្ឋានំ លភិស្សតី’តិ ជគ្គាបេតព្ពោ. ឯវំ ជគ្គិតោ បន តស្មិំ ជីវន្តេ បុគ្គលិកោ ហោតិ, មតេ សង្ឃិកោយេវ. សចេ សទ្ធិវិហារិកានំ ទាតុកាមោ ហោតិ, កម្មំ ឱលោកេត្វា តិភាគំ វា ឧបឌ្ឍំ វា បុគ្គលិកំ កត្វា ជគ្គាបេតព្ពោ. ឯវញ្ហិ សទ្ធិវិហារិកានំ ទាតុំ លភតិ. ឯវំ ជគ្គនកេ បន អសតិ ‘ឯកំ អាវាសំ វិស្សជ្ជេត្វា’តិអាទិនា នយេន ជគ្គាបេតព្ពោ’’តិ.

ឥទម្បិ ច អញ្ញំ តត្ថេវ វុត្តំ – ទ្វេ ភិក្ខូ សង្ឃិកំ ភូមិំ គហេត្វា សោធេត្វា សង្ឃិកំ សេនាសនំ ករោន្តិ. យេន សា ភូមិ បឋមំ គហិតា, សោ សាមី. ឧភោបិ បុគ្គលិកំ ករោន្តិ, សោយេវ សាមី. សោ សង្ឃិកំ ករោតិ, ឥតរោ បុគ្គលិកំ ករោតិ, អញ្ញំ ចេ ពហុំ សេនាសនដ្ឋានំ អត្ថិ, បុគ្គលិកំ ករោន្តោបិ ន វារេតព្ពោ. អញ្ញស្មិំ បន តាទិសេ បដិរូបេ ឋានេ អសតិ តំ បដិពាហិត្វា សង្ឃិកំ ករោន្តេនេវ កាតព្ពំ. យំ បន តស្ស តត្ថ វយកម្មំ កតំ, តំ ទាតព្ពំ. សចេ បន កតាវាសេ វា អាវាសករណដ្ឋានេ វា ឆាយូបគផលូបគរុក្ខា ហោន្តិ, អបលោកេត្វា ហារេតព្ពា. បុគ្គលិកា ចេ ហោន្តិ, សាមិកា អាបុច្ឆិតព្ពា; នោ ចេ ទេន្តិ, យាវតតិយំ អាបុច្ឆិត្វា ‘‘រុក្ខអគ្ឃនកមូលំ ទស្សាមា’’តិ ហារេតព្ពា.

យោ បន សង្ឃិកវល្លិមត្តម្បិ អគ្គហេត្វា អាហរិមេន ឧបករណេន សង្ឃិកាយ ភូមិយា បុគ្គលិកវិហារំ ការេតិ, ឧបឌ្ឍំ សង្ឃិកំ ហោតិ; ឧបឌ្ឍំ បុគ្គលិកំ. បាសាទោ ចេ ហោតិ, ហេដ្ឋាបាសាទោ សង្ឃិកោ; ឧបរិ បុគ្គលិកោ. សចេ សោ ហេដ្ឋាបាសាទំ ឥច្ឆតិ, តស្ស ហោតិ. អថ ហេដ្ឋា ច ឧបរិ ច ឥច្ឆតិ, ឧភយត្ថ ឧបឌ្ឍំ លភតិ. ទ្វេ សេនាសនានិ ការេតិ – ឯកំ សង្ឃិកំ, ឯកំ បុគ្គលិកំ. សចេ វិហារេ ឧដ្ឋិតេន ទព្ពសម្ភារេន ការេតិ, តតិយភាគំ លភតិ. សចេ អកតដ្ឋានេ ចយំ វា បមុខំ វា ករោតិ, ពហិកុដ្ដេ ឧបឌ្ឍំ សង្ឃស្ស, ឧបឌ្ឍំ តស្ស. អថ មហន្តំ វិសមំ បូរេត្វា អបទេ បទំ ទស្សេត្វា កតំ ហោតិ, អនិស្សរោ តត្ថ សង្ឃោ.

ឯកំ វរសេយ្យន្តិ ឯត្ថ នវកម្មទានដ្ឋានេ វា វស្សគ្គេន បត្តដ្ឋានេ វា យំ ឥច្ឆតិ, តំ ឯកំ វរសេយ្យំ អនុជានាមីតិ អត្ថោ.

បរិយោសិតេ បក្កមតិ តស្សេវេតន្តិ បុន អាគន្ត្វា វសន្តស្ស អន្តោវស្សំ តស្សេវ តំ; អនាគច្ឆន្តស្ស បន សទ្ធិវិហារិកាទយោ គហេតុំ ន លភន្តិ.

នវកម្មទានកថា និដ្ឋិតា.

អញ្ញត្របដិភោគបដិក្ខេបាទិកថា

៣២៤. នាតិហរន្តីតិ អញ្ញត្រ ហរិត្វា ន បរិភុញ្ជន្តិ. គុត្តត្ថាយាតិ យំ តត្ថ មញ្ចបីឋាទិ, តស្ស គុត្តត្ថាយ, តំ អញ្ញត្រ ហរិតុំ អនុជានាមីតិ អត្ថោ. តស្មា តំ អញ្ញត្រ ហរិត្វា សង្ឃិកបរិភោគេន បរិភុញ្ជន្តស្ស នដ្ឋំ សុនដ្ឋំ, ជិណ្ណំ សុជិណ្ណំ. សចេ អរោគំ តស្មិំ វិហារេ បដិសង្ខតេ បុន បាកតិកំ កាតព្ពំ. បុគ្គលិកបរិភោគេន បរិភុញ្ជតោ នដ្ឋំ វា ជិណ្ណំ វា គីវា ហោតិ, តស្មិំ បដិសង្ខតេ ទាតព្ពមេវ. សចេ តតោ គោបានសិអាទីនិ គហេត្វា អញ្ញស្មិំ សង្ឃិកាវាសេ យោជេន្តិ, សុយោជិតានិ. បុគ្គលិកាវាសេ យោជេន្តេហិ បន មូលំ វា ទាតព្ពំ, បដិបាកតិកំ វា កាតព្ពំ ឆឌ្ឌិតវិហារតោ មញ្ចបីឋាទីនិ ថេយ្យចិត្តេន គណ្ហន្តោ ឧទ្ធារេយេវ ភណ្ឌគ្ឃេន ការេតព្ពោ. បុន អាវាសិកកាលេ ទស្សាមីតិ គហេត្វា សង្ឃិកបរិភោគេន បរិភុញ្ជន្តស្ស នដ្ឋំ សុនដ្ឋំ, ជិណ្ណំ សុជិណ្ណំ. អរោគញ្ចេ បាកតិកំ កាតព្ពំ. បុគ្គលិកបរិភោគេន បរិភុញ្ជន្តស្ស នដ្ឋំ គីវា ហោតិ. តតោ ទ្វារវាតបានាទីនិ សង្ឃិកាវាសេ វា បុគ្គលិកាវាសេ វា យោជិតានិ បដិទាតព្ពានិយេវ.

ផាតិកម្មត្ថាយាតិ វឌ្ឍិកម្មត្ថាយ. ផាតិកម្មញ្ចេត្ថ សមកំ វា អតិរេកំ វា អគ្ឃនកំ មញ្ចបីឋាទិសេនាសនមេវ វដ្ដតិ.

ចក្កលិកន្តិ កម្ពលាទីហិ វេឋេត្វា កតចក្កលិកំ. អល្លេហិ បាទេហីតិ យេហិ អក្កន្តដ្ឋានេ ឧទកំ បញ្ញាយតិ, ឯវរូបេហិ បាទេហិ បរិភណ្ឌកតភូមិ វា សេនាសនំ វា ន អក្កមិតព្ពំ. សចេ បន ឧទកសិនេហមត្តមេវ បញ្ញាយតិ, ន ឧទកំ, វដ្ដតិ. បាទបុញ្ឆនិំ បន អល្លបាទេហិបិ អក្កមិតុំ វដ្ដតិយេវ. សឧបាហនេន ធោតបាទេហិ អក្កមិតព្ពដ្ឋានេយេវ ន វដ្ដតិ.

ចោឡកេន បលិវេឋេតុន្តិ សុធាភូមិយំ វា បរិភណ្ឌភូមិយំ វា សចេ តដ្ដិកា វា កដសារកោ វា នត្ថិ, ចោឡកេន បាទា វេឋេតព្ពា, តស្មិំ អសតិ បណ្ណម្បិ អត្ថរិតុំ វដ្ដតិ. កិញ្ចិ អនត្ថរិត្វា ឋបេន្តស្ស បន ទុក្កដំ. យទិ បន តត្ថ នេវាសិកា អនត្ថតាយបិ ភូមិយា ឋបេន្តិ, អធោតបាទេហិបិ វឡញ្ជេន្តិ, តថេវ វឡញ្ជេតុំ វដ្ដតិ.

ន ភិក្ខវេ បរិកម្មកតា ភិត្តីតិ សេតភិត្តិ វា ចិត្តកម្មកតា វា. ន កេវលញ្ច ភិត្តិមេវ, ទ្វារម្បិ វាតបានម្បិ អបស្សេនផលកម្បិ បាសាណត្ថម្ភម្បិ រុក្ខត្ថម្ភម្បិ ចីវរេន វា កេនចិ វា អប្បដិច្ឆាទេត្វា អបស្សយិតុំ ន លព្ភតិយេវ.

ធោតបាទកាតិ ធោតបាទកា ហុត្វា ធោតេហិ បាទេហិ អក្កមិតព្ពដ្ឋានេ និបជ្ជិតុំ កុក្កុច្ចាយន្តិ. ‘‘ធោតបាទកេ’’តិបិ បាឋោ. ធោតេហិ បាទេហិ អក្កមិតព្ពដ្ឋានស្សេតំ អធិវចនំ. បច្ចត្ថរិត្វាតិ បរិភណ្ឌកតំ ភូមិំ វា ភូមត្ថរណសេនាសនំ វា សង្ឃិកមញ្ចបីឋំ វា អត្តនោ សន្តកេន បច្ចត្ថរណេន បច្ចត្ថរិត្វាវ និបជ្ជិតព្ពំ. សចេ និទ្ទាយតោបិ បច្ចត្ថរណេ សង្កុដិតេ កោចិ សរីរាវយវោ មញ្ចំ វា បីឋំ វា ផុសតិ, អាបត្តិយេវ. លោមេសុ បន លោមគណនាយ អាបត្តិយេវ. បរិភោគសីសេន អបស្សយន្តស្សាបិ ឯសេវ នយោ. ហត្ថតលបាទតលេហិ បន ផុសិតុំ វា អក្កមិតុំ វា វដ្ដតិ. មញ្ចបីឋំ នីហរន្តស្ស កាយេ បដិហញ្ញតិ, អនាបត្តិ.

អញ្ញត្របរិភោគបដិក្ខេបាទិកថា និដ្ឋិតា.

សង្ឃភត្តាទិអនុជាននកថា

៣២៥. ន សក្កោន្តិ សង្ឃភត្តំ កាតុន្តិ សកលស្ស សង្ឃស្ស ភត្តំ កាតុំ ន សក្កោន្តិ. ឧទ្ទេសភត្តន្តិអាទីសុ ‘‘ឯកំ វា ទ្វេ វា…បេ… ទស វា ភិក្ខូ សង្ឃតោ ឧទ្ទិសិត្វា ទេថា’’តិ ឯវំ ឧទ្ទេសេន លទ្ធភិក្ខូនំ ភត្តំ កាតុំ ឥច្ឆន្តិ. អបរេ តថេវ ភិក្ខូ បរិច្ឆិន្ទិត្វា និមន្តេត្វា តេសំ ភត្តំ កាតុំ ឥច្ឆន្តិ. អបរេ សលាកាយោ ឆិន្ទិត្វា, អបរេ បក្ខិកំ ឧបោសថិកំ បាដិបទិកន្តិ ឯវំ និយាមេត្វា, ឯកស្ស វា ទ្វិន្នំ វា…បេ… ទសន្នំ វា ភិក្ខូនំ ភត្តំ កាតុំ ឥច្ឆន្តិ. ឥតិ ឯតានិ ភត្តានិ ឧទ្ទេសភត្តំ និមន្តនន្តិ ឥមំ វោហារំ បត្តានិ. យស្មា បន តេ សចេបិ ទុព្ភិក្ខេ ន សក្កោន្តិ, សុភិក្ខេ ជាតេ បន បុន សង្ឃភត្តំ កាតុំ សក្ខិស្សន្តិ, តស្មា ភគវា តម្បិ អន្តោ កត្វា ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, សង្ឃភត្តំ ឧទ្ទេសភត្ត’’ន្តិអាទិមាហ.

តត្ថ សង្ឃភត្តេ ឋិតិកា នាម នត្ថិ, តស្មា ‘‘អម្ហាកំ អជ្ជ ទស ទ្វាទស ទិវសា ភុញ្ជន្តានំ ឥទានិ អញ្ញតោ ភិក្ខូ អានេថា’’តិ ន ឯវំ តត្ថ វត្តព្ពំ. ‘‘បុរិមទិវសេសុ អម្ហេហិ ន លទ្ធំ, ឥទានិ តំ អម្ហាកំ គាហេថា’’តិ ឯវម្បិ វត្តុំ ន លព្ភតិ. តញ្ហិ អាគតាគតានំ បាបុណាតិយេវ.

សង្ឃភត្តាទិអនុជាននកថា និដ្ឋិតា.

ឧទ្ទេសភត្តកថា

ឧទ្ទេសភត្តាទីសុ បន អយំ នយោ – រញ្ញា វា រាជមហាមត្តេន វា សង្ឃតោ ឧទ្ទិសិត្វា ‘‘ឯត្តកេ ភិក្ខូ អានេថា’’តិ បហិតេ កាលំ ឃោសេត្វា ឋិតិកា បុច្ឆិតព្ពា. សចេ អត្ថិ, តតោ បដ្ឋាយ គាហេតព្ពំ; នោ ចេ, ថេរាសនតោ បដ្ឋាយ គាហេតព្ពំ. ឧទ្ទេសកេន បិណ្ឌបាតិកានម្បិ ន អតិក្កាមេតព្ពំ. តេ បន ធុតង្គំ រក្ខន្តា សយមេវ អតិក្កមិស្សន្តិ; ឯវំ គាហិយមានេ អលសជាតិកា មហាថេរា បច្ឆា អាគច្ឆន្តិ, ‘‘ភន្តេ, វីសតិវស្សានំ គាហិយតិ, តុម្ហាកំ ឋិតិកា អតិក្កន្តា’’តិ ន វត្តព្ពា, ឋិតិកំ ឋបេត្វា តេសំ គាហេត្វា បច្ឆា ឋិតិកាយ គាហេតព្ពំ. ‘‘អសុកវិហារេ ពហុំ ឧទ្ទេសភត្តំ ឧប្បន្ន’’ន្តិ សុត្វា យោជនន្តរិកវិហារតោបិ ភិក្ខូ អាគច្ឆន្តិ, សម្បត្តសម្បត្តានំ ឋិតដ្ឋានតោ បដ្ឋាយ គាហេតព្ពំ. អសម្បត្តានម្បិ ឧបចារសីមំ បវិដ្ឋានំ អន្តេវាសិកាទីសុ គណ្ហន្តេសុ គាហេតព្ពមេវ. ពហិឧបចារសីមាយ ឋិតានំ គាហេថាតិ វទន្តិ, ន គាហេតព្ពំ. សចេ បន ឧបចារសីមំ ឱក្កន្តេហិ ឯកាពទ្ធា ហុត្វា អត្តនោ វិហារទ្វារេ វា អន្តោវិហារេយេវ វា ហោន្តិ, បរិសាវសេន វឌ្ឍិតា នាម សីមា ហោតិ, តស្មា គាហេតព្ពំ. សង្ឃនវកស្ស ទិន្នេបិ បច្ឆា អាគតានំ គាហេតព្ពមេវ. ទុតិយភាគេ បន ថេរាសនំ អារុឡ្ហេ បុន អាគតានំ បឋមភាគោ ន បាបុណាតិ, ទុតិយភាគតោ វស្សគ្គេន គាហេតព្ពំ.

ឯកស្មិំ វិហារេ ឯកំ ភត្តុទ្ទេសដ្ឋានំ បរិច្ឆិន្ទិត្វា គាវុតប្បមាណាយបិ ឧបចារសីមាយ យត្ថ កត្ថចិ អារោចិតំ ឧទ្ទេសភត្តំ, តស្មិំយេវ ភត្តុទ្ទេសដ្ឋានេ គាហេតព្ពំ. ឯកោ ឯកស្ស ភិក្ខុនោ បហិណាតិ ‘‘ស្វេបិ សង្ឃតោ ឧទ្ទិសិត្វា ទស ភិក្ខូ បហិណថា’’តិ, តេន សោ អត្ថោ ភត្តុទ្ទេសកស្ស អារោចេតព្ពោ. សចេ តំ ទិវសំ បមុស្សតិ, ទុតិយទិវសេ បាតោវ អារោចេតព្ពោ. អថ បមុស្សិត្វាវ បិណ្ឌាយ បវិសន្តោ សរតិ, យាវ ឧបចារសីមំ នាតិក្កមតិ, តាវ យា ភោជនសាលាយ បកតិដ្ឋិតិកា, តស្សាយេវ វសេន គាហេតព្ពំ. សចេបិ ឧបចារសីមំ អតិក្កន្តា ភិក្ខូ ច ឧបចារសីមដ្ឋកេហិ ឯកាពទ្ធា ហោន្តិ, អញ្ញមញ្ញំ ទ្វាទសហត្ថន្តរំ អវិជហិត្វា គច្ឆន្តិ, បកតិដ្ឋិតិកាយ វសេន គាហេតព្ពំ. ភិក្ខូនំ បន តាទិសេ ឯកាពទ្ធេ អសតិ ពហិឧបចារសីមាយ យស្មិំ ឋានេ សរតិ, តត្ថ នវំ ឋិតិកំ កត្វា គាហេតព្ពំ. អន្តោគាមេ អាសនសាលាយ សរន្តេន អាសនសាលាយ ឋិតិកាយ គាហេតព្ពំ. យត្ថ កត្ថចិ សរិត្វា គាហេតព្ពមេវ, អគាហេតុំ ន វដ្ដតិ. ន ហិ ឯតំ ទុតិយទិវសេ លព្ភតីតិ.

សចេ សកវិហារតោ អញ្ញំ វិហារំ គច្ឆន្តេ ភិក្ខូ ទិស្វា កោចិ ឧទ្ទេសភត្តំ ឧទ្ទិសាបេតិ, យាវ អន្តោឧបចារេ វា ឧបចារសីមដ្ឋកេហិ សទ្ធិំ វុត្តនយេន ឯកាពទ្ធា វា ហោន្តិ, តាវ សកវិហារេ ឋិតិកាវសេនេវ គាហេតព្ពំ. ពហិឧបចារេ ឋិតានំ ទិន្នំ បន ‘‘សង្ឃតោ ភន្តេ ឯត្តកេ នាម ភិក្ខូ ឧទ្ទិសថា’’តិ វុត្តេ សម្បត្តានំ គាហេតព្ពំ. តត្ថ ទ្វាទសហត្ថន្តរំ អវិជហិត្វា ឯកាពទ្ធនយេន ទូរេ ឋិតាបិ សម្បត្តាយេវាតិ វេទិតព្ពំ. សចេ យំ វិហារំ គច្ឆន្តិ, តត្ថ បវិដ្ឋានំ អារោចេន្តិ, តស្ស វិហារស្ស ឋិតិកាវសេន គាហេតព្ពំ. សចេបិ គាមទ្វារេ វា វីថិយំ វា ចតុក្កេ វា អន្តរឃរេ វា ភិក្ខូ ទិស្វា កោចិ សង្ឃុទ្ទេសំ អារោចេតិ, តស្មិំ តស្មិំ ឋានេ អន្តោឧបចារគតានំ គាហេតព្ពំ.

ឃរូបចារោ ចេត្ថ ‘‘ឯកំ ឃរំ ឯកូបចារំ, ឯកំ ឃរំ នានូបចារំ, នានាឃរំ ឯកូបចារំ, នានាឃរំ នានូបចារ’’ន្តិ ឥមេសំ វសេន វេទិតព្ពោ. តត្ថ យំ ឯកកុលស្ស ឃរំ ឯកវឡញ្ជំ ហោតិ, តំ សុប្បបាតបរិច្ឆេទស្ស អន្តោ ឯកូបចារំ នាម. តត្ថុប្បន្នោ ឧទ្ទេសលាភោ តស្មិំ ឧបចារេ ភិក្ខាចារវត្តេនបិ ឋិតានំ សព្ពេសំ បាបុណាតិ, ឯតំ ‘‘ឯកំ ឃរំ ឯកូបចារំ’’ នាម.

យំ បន ឯកំ ឃរំ ទ្វិន្នំ ភរិយានំ សុខវិហារត្ថាយ មជ្ឈេ ភិត្តិំ ឧដ្ឋាបេត្វា នានាទ្វារវឡញ្ជំ កតំ, តត្ថុប្បន្នោ ឧទ្ទេសលាភោ ភិត្តិអន្តរិកស្ស ន បាបុណាតិ, តស្មិំ តស្មិំ ឋានេ និសិន្នស្សេវ បាបុណាតិ, ឯតំ ‘‘ឯកំ ឃរំ នានូបចារំ’’ នាម.

យស្មិំ បន ឃរេ ពហូ ភិក្ខូ និមន្តេត្វា អន្តោគេហតោ បដ្ឋាយ ឯកាពទ្ធេ កត្វា បដិវិស្សកឃរានិបិ បូរេត្វា និសីទាបេន្តិ, តត្ថុប្បន្នោ ឧទ្ទេសលាភោ សព្ពេសំ បាបុណាតិ. យម្បិ នានាកុលស្ស និវេសនំ មជ្ឈេ ភិត្តិំ អកត្វា ឯកទ្វារេនេវ វឡញ្ជន្តិ, តត្រាបិ ឯសេវ នយោ. ឯតំ ‘‘នានាឃរំ ឯកូបចារំ’’ នាម.

យោ បន នានានិវេសនេសុ និសិន្នានំ ភិក្ខូនំ ឧទ្ទេសលាភោ ឧប្បជ្ជតិ, កិញ្ចាបិ ភិត្តិច្ឆិទ្ទេន ភិក្ខូ ទិស្សន្តិ, តស្មិំ តស្មិំ និវេសនេ និសិន្នានំយេវ បាបុណាតិ, ឯតំ ‘‘នានាឃរំ នានូបចារំ’’ នាម.

យោ បន គាមទ្វារវីថិចតុក្កេសុ អញ្ញតរស្មិំ ឋានេ ឧទ្ទេសភត្តំ លភិត្វា អញ្ញស្មិំ ភិក្ខុស្មិំ អសតិ អត្តនោវ បាបុណាបេត្វា ទុតិយទិវសេបិ តស្មិំយេវ ឋានេ អញ្ញំ លភតិ, តេន យំ អញ្ញំ នវកំ វា វុឌ្ឍំ វា ភិក្ខុំ បស្សតិ, តស្ស គាហេតព្ពំ. សចេ កោចិ នត្ថិ, អត្តនោវ បាបេត្វា ភុញ្ជិតព្ពំ.

សចេ អាសនសាលាយ និសីទិត្វា កាលំ បដិមានេន្តេសុ ភិក្ខូសុ កោចិ អាគន្ត្វា ‘‘សង្ឃុទ្ទេសបត្តំ ទេថ, ឧទ្ទេសបត្តំ ទេថ, សង្ឃតោ ឧទ្ទិសិត្វា បត្តំ ទេថ, សង្ឃិកំ បត្តំ ទេថា’’តិ វា វទតិ, ឧទ្ទេសបត្តំ ឋិតិកាយ គាហេត្វា ទាតព្ពំ. ‘‘សង្ឃុទ្ទេសភិក្ខុំ ទេថ, សង្ឃតោ ឧទ្ទិសិត្វា ភិក្ខុំ ទេថ, សង្ឃិកំ ភិក្ខុំ ទេថា’’តិ វុត្តេបិ ឯសេវ នយោ.

ឧទ្ទេសកោ បនេត្ថ បេសលោ លជ្ជី មេធាវី ឥច្ឆិតព្ពោ, តេន តិក្ខត្តុំ ឋិតិកំ បុច្ឆិត្វា សចេ កោចិ ឋិតិកំ ជានន្តោ នត្ថិ, ថេរាសនតោ គាហេតព្ពំ. សចេ បន ‘‘អហំ ជានាមិ, ទសវស្សេន លទ្ធ’’ន្តិ កោចិ ភណតិ, ‘‘អត្ថាវុសោ, ទសវស្សា ភិក្ខូ’’តិ បុច្ឆិតព្ពំ. សចេ តស្ស សុត្វា ‘‘ទសវស្សម្ហ ទសវស្សម្ហា’’តិ ពហូ អាគច្ឆន្តិ, ‘‘តុយ្ហំ បាបុណាតិ, តុយ្ហំ បាបុណាតី’’តិ អវត្វា ‘‘សព្ពេ អប្បសទ្ទា ហោថា’’តិ វត្វា បដិបាដិយា ឋបេតព្ពា. ឋបេត្វា ‘‘កតិ ឥច្ឆថា’’តិ ឧបាសកោ បុច្ឆិតព្ពោ. ‘‘ឯត្តកេ នាម, ភន្តេ, ភិក្ខូ’’តិ វុត្តេ ‘‘តុយ្ហំ បាបុណាតិ, តុយ្ហំ បាបុណាតី’’តិ អវត្វា សព្ពនវកស្ស វស្សគ្គញ្ច ឧតុ ច ទិវសភាគោ ច ឆាយា ច បុច្ឆិតព្ពា. សចេ ឆាយាយបិ បុច្ឆិយមានាយ អញ្ញោ វុឌ្ឍតរោ អាគច្ឆតិ, តស្ស ទាតព្ពំ. អថ ឆាយំ បុច្ឆិត្វា ‘‘តុយ្ហំ បាបុណាតី’’តិ វុត្តេ វុឌ្ឍតរោ អាគច្ឆតិ, ន លភតិ. កថាបបញ្ចេន ហិ និសិន្នស្សាបិ និទ្ទាយន្តស្សាបិ គាហិតំ សុគ្គាហិតំ, អតិក្កន្តំ សុអតិក្កន្តំ, ភាជនីយភណ្ឌញ្ហិ នាមេតំ សម្បត្តស្សេវ បាបុណាតិ, តត្ថ សម្បត្តភាវោ ឧបចារេន បរិច្ឆិន្ទិតព្ពោ. អាសនសាលាយ ច អន្តោបរិក្ខេបោ ឧបចារោ, តស្មិំ ឋិតស្ស លាភោ បាបុណាតីតិ.

កោចិ អាសនសាលតោ អដ្ឋ ឧទ្ទេសបត្តេ អាហរាបេត្វា សត្ត បត្តេ បណីតភោជនានំ ឯកំ ឧទកស្ស បូរេត្វា អាសនសាលាយំ បហិណាតិ, គហេត្វា អាគតា កិញ្ចិ អវត្វា ភិក្ខូនំ ហត្ថេសុ បតិដ្ឋាបេត្វា បក្កមន្តិ. យេន យំ លទ្ធំ, តស្សេវ តំ ហោតិ. យេន បន ឧទកំ លទ្ធំ, តស្ស អតិក្កន្តម្បិ ឋិតិកំ ឋបេត្វា អញ្ញំ ឧទ្ទេសភត្តំ គាហេតព្ពំ. តញ្ច លូខំ វា លភតុ បណីតំ វា តិចីវរបរិវារំ វា, តស្សេវេតំ. ឦទិសោ ហិស្ស បុញ្ញវិសេសោ. ឧទកំ បន យស្មា អាមិសំ ន ហោតិ, តស្មា អញ្ញំ ឧទ្ទេសភត្តំ លព្ភតិ.

សចេ បន តេ គហេត្វា អាគតា ‘‘ឥទំ កិរ ភន្តេ សព្ពំ ភាជេត្វា ភុញ្ជថា’’តិ វត្វា គច្ឆន្តិ, សព្ពេហិ ភាជេត្វា ភុញ្ជិត្វា ឧទកំ បាតព្ពំ. សង្ឃតោ ឧទ្ទិសិត្វា ‘‘អដ្ឋ មហាថេរេ ទេថ, មជ្ឈិមេ ទេថ, នវកេ ទេថ, បរិបុណ្ណវស្សសាមណេរេ ទេថ, មជ្ឈិមភាណកាទយោ ទេថ, មយ្ហំ ញាតិភិក្ខូ ទេថា’’តិ វទន្តស្ស បន ‘‘ឧបាសក, ត្វំ ឯវំ វទសិ, ឋិតិកាយ បន តេសំ ន បាបុណាតី’’តិ វត្វា ឋិតិកាវសេនេវ ទាតព្ពា. ទហរសាមណេរេហិ បន ឧទ្ទេសភត្តេសុ លទ្ធេសុ សចេ ទាយកានំ ឃរេ មង្គលំ ហោតិ, ‘‘តុម្ហាកំ អាចរិយុបជ្ឈាយេ បេសេថា’’តិ វត្តព្ពំ.

យស្មិំ បន ឧទ្ទេសភត្តេ បឋមភាគោ សាមណេរានំ បាបុណាតិ, អនុភាគោ មហាថេរានំ, ន តត្ថ សាមណេរា ‘‘មយំ បឋមភាគំ លភិម្ហា’’តិ បុរតោ គន្តុំ លភន្តិ, យថាបដិបាដិយា ឯវ គន្តព្ពំ. ‘‘សង្ឃតោ ឧទ្ទិសិត្វា ‘តុម្ហេ ឯថា’តិ វុត្តេ ‘មយ្ហំ អញ្ញទាបិ ជានិស្សសិ, ឋិតិកា បន ឯវំ គច្ឆតី’’’តិ ឋិតិកាវសេនេវ គាហេតព្ពំ. អថ ‘‘សង្ឃុទ្ទេសបត្តំ ទេថា’’តិ វត្វា អគាហិតេយេវ បត្តេ យស្ស កស្សចិ បត្តំ គហេត្វា បូរេត្វា អាហរតិ, អាហដម្បិ ឋិតិកាយ ឯវ គាហេតព្ពំ.

ឯកោ ‘‘សង្ឃុទ្ទេសបត្តំ អាហរា’’តិ បេសិតោ ‘‘ភន្តេ, ឯកំ បត្តំ ទេថ, និមន្តនភត្តំ អាហរិស្សាមី’’តិ វទតិ, សោ ចេ ឧទ្ទេសភត្តឃរតោ អយំ អាគតោតិ ញត្វា ភិក្ខូហិ ‘‘ននុ ត្វំ អសុកឃរតោ អាគតោ’’តិ វុត្តោ ‘‘អាម, ភន្តេ, ន និមន្តនភត្តំ, ឧទ្ទេសភត្ត’’ន្តិ ភណតិ, ឋិតិកាយ គហេតព្ពំ. យោ បន ‘‘ឯកំ បត្តំ អាហរា’’តិ វុត្តោ ‘‘‘កិ’ន្តិ វត្វា អាហរាមី’’តិ វត្វា ‘‘យថា តេ រុច្ចតី’’តិ វុត្តោ អាគច្ឆតិ, អយំ វិស្សដ្ឋទូតោ នាម. ឧទ្ទេសបត្តំ វា បដិបាដិបត្តំ វា បុគ្គលិកបត្តំ វា យំ ឥច្ឆតិ, តំ តស្ស ទាតព្ពំ. ឯកោ ពាលោ អព្យត្តោ ‘‘ឧទ្ទេសបត្តំ អាហរា’’តិ បេសិតោ វត្តុំ ន ជានាតិ, តុណ្ហីភូតោ តិដ្ឋតិ, សោ ‘‘កស្ស សន្តិកំ អាគតោសី’’តិ វា ‘‘កស្ស បត្តំ ហរិស្សសី’’តិ វា ន វត្តព្ពោ. ឯវញ្ហិ វុត្តោ បុច្ឆាសភាគេន ‘‘តុម្ហាកំ សន្តិកំ អាគតោម្ហី’’តិ ‘‘តុម្ហាកំ បត្តំ ហរិស្សាមី’’តិ វា វទេយ្យ, តតោ តំ ភិក្ខុំ អញ្ញេ ភិក្ខូ ជិគុច្ឆន្តា ន ឱលោកេយ្យុំ. ‘‘កុហិំ គច្ឆសិ, កិំ ករោន្តោ អាហិណ្ឌសី’’តិ បន វត្តព្ពោ. តស្ស ‘‘ឧទ្ទេសបត្តត្ថាយ អាគតោម្ហី’’តិ វទន្តស្ស គាហេត្វា បត្តោ ទាតព្ពោ.

ឯកា កូដដ្ឋិតិកា នាម ហោតិ. រញ្ញោ វា ហិ រាជមហាមត្តស្ស វា គេហេ អតិបណីតានិ អដ្ឋ ឧទ្ទេសភត្តានិ និច្ចំ ទិយ្យន្តិ, តានិ ឯកចារិកភត្តានិ កត្វា ភិក្ខូ វិសុំ ឋិតិកាយ បរិភុញ្ជន្តិ. ឯកច្ចេ ភិក្ខូ ‘‘ស្វេ ទានិ អម្ហាកំ បាបុណិស្សន្តី’’តិ អត្តនោ ឋិតិកំ សល្លក្ខេត្វា គតា, តេសុ អនាគតេសុយេវ អញ្ញេ អាគន្តុកា ភិក្ខូ អាគន្ត្វា អាសនសាលាយ និសីទន្តិ; តង្ខណញ្ញេវ រាជបុរិសា អាគន្ត្វា ‘‘បណីតភត្តបត្តេ ទេថា’’តិ វទន្តិ. អាគន្តុកា ឋិតិកំ អជានន្តា គាហេន្តិ. តង្ខណញ្ញេវ ច ឋិតិកំ ជាននកភិក្ខូ អាគន្ត្វា ‘‘កិំ គាហេថា’’តិ វទន្តិ. ‘‘រាជគេហេ បណីតភត្ត’’ន្តិ. ‘‘កតិវស្សតោ បដ្ឋាយា’’តិ? ‘‘ឯត្តកវស្សតោ នាមា’’តិ. ‘‘មា គាហេថា’’តិ និវារេត្វា ឋិតិកាយ គាហេតព្ពំ. គាហិតេ អាគតេហិបិ បត្តទានកាលេ អាគតេហិបិ ទិន្នកាលេ អាគតេហិបិ រាជគេហតោ បត្តេ បូរេត្វា អាហដកាលេ អាគតេហិបិ រាជា ‘‘អជ្ជ ភិក្ខូយេវ អាគច្ឆន្តូ’’តិ បេសេត្វា ភិក្ខូនំយេវ ហត្ថេ បិណ្ឌបាតំ ទេតិ; ឯវំ ទិន្នបិណ្ឌបាតំ គហេត្វា អាគតកាលេ អាគតេហិបិ ឋិតិកំ ជាននកភិក្ខូហិ ‘‘មា ភុញ្ជិត្ថា’’តិ វារេត្វា ឋិតិកាយមេវ គាហេតព្ពំ.

អថ នេ រាជា ភោជេត្វា បត្តេបិ នេសំ បូរេត្វា ទេតិ, យំ អាហដំ តំ ឋិតិកាយ គាហេតព្ពំ. សចេ បន ‘‘មា តុច្ឆហត្ថា គច្ឆន្តូ’’តិ ថោកមេវ បត្តេសុ បក្ខិត្តំ ហោតិ, តំ ន គាហេតព្ពំ. អថ ភុញ្ជិត្វា តុច្ឆបត្តាវ អាគច្ឆន្តិ, យំ តេហិ ភុត្តំ, តំ នេសំ គីវា ហោតីតិ មហាសុមត្ថេរោ អាហ. មហាបទុមត្ថេរោ បនាហ – ‘‘គីវាកិច្ចំ ឯត្ថ នត្ថិ, ឋិតិកំ បន អជានន្តេហិ យាវ ជាននកា អាគច្ឆន្តិ, តាវ និសីទិតព្ពំ សិយា; ឯវំ សន្តេបិ ភុត្តំ សុភុត្តំ, ឥទានិ បត្តដ្ឋានេន គាហេតព្ព’’ន្តិ.

ឯកោ តិចីវរបរិវារោ សតគ្ឃនកោ បិណ្ឌបាតោ អវស្សិកស្ស ភិក្ខុនោ បត្តោ, វិហារេ ច ‘‘ឯវរូបោ បិណ្ឌបាតោ អវស្សិកស្ស បត្តោ’’តិ លិខិត្វា ឋបេសុំ. អថ សដ្ឋិវស្សច្ចយេន អញ្ញោ តថារូបោ បិណ្ឌបាតោ ឧប្បន្នោ, អយំ កិំ អវស្សិកដ្ឋិតិកាយ គាហេតព្ពោ, ឧទាហុ សដ្ឋិវស្សិកដ្ឋិតិកាយាតិ. សដ្ឋិវស្សិកដ្ឋិតិកាយាតិ វុត្តំ, អយញ្ហិ ភិក្ខុ ឋិតិកំ គហេត្វាយេវ វឌ្ឍិតោតិ.

ឯកោ ឧទ្ទេសភត្តំ ភុញ្ជិត្វា សាមណេរោ ជាតោ, បុន តំ ភត្តំ សាមណេរដ្ឋិតិកាយ បត្តំ គណ្ហិតុំ លភតិ. អយំ កិរ អន្តរាភដ្ឋកោ នាម. យោ បន បរិបុណ្ណវស្សោ សាមណេរោ ‘‘ស្វេ ឧទ្ទេសភត្តំ លភិស្សតី’’តិ អជ្ជេវ ឧបសម្បជ្ជតិ, អតិក្កន្តា តស្ស ឋិតិកា. ឯកស្ស ភិក្ខុនោ ឧទ្ទេសភត្តំ បត្តំ, បត្តោ ចស្ស ន តុច្ឆោ ហោតិ, សោ អញ្ញស្ស សមីបេ និសិន្នស្ស បត្តំ ទាបេតិ, តញ្ចេ ថេយ្យាយ ហរន្តិ, គីវា ហោតិ. សចេ បន សោ ភិក្ខុ ‘‘មយ្ហំ បត្តំ ទម្មី’’តិ សយមេវ ទេតិ, អស្ស គីវា ន ហោតិ. អថាបិ តេន ភត្តេន អនត្ថិកោ ហុត្វា ‘‘អលំ មយ្ហំ, តវេតំ ភត្តំ ទម្មិ, បត្តំ បេសេត្វា អាហរាបេហី’’តិ អញ្ញំ វទតិ, យំ តតោ អាហរីយតិ សព្ពំ បត្តសាមិកស្ស ហោតិ. បត្តញ្ចេ ថេយ្យាយ ហរន្តិ, សុហដោ; ភត្តស្ស ទិន្នត្តា គីវា ន ហោតិ.

វិហារេ ទស ភិក្ខូ ហោន្តិ, តេសុ នវ បិណ្ឌបាតិកា, ឯកោ សាទិយនកោ. ‘‘ទស ឧទ្ទេសបត្តេ ទេថា’’តិ វុត្តេ បិណ្ឌបាតិកា គហេតុំ ន ឥច្ឆន្តិ. ឥតរោ ភិក្ខុ ‘‘សព្ពានិ មយ្ហំ បាបុណន្តី’’តិ គណ្ហាតិ, ឋិតិកា ន ហោតិ. ឯកេកំ ចេ បាបេត្វា គណ្ហាតិ, ឋិតិកា តិដ្ឋតិ. ឯវំ គាហេត្វា ទសហិបិ បត្តេហិ អាហរាបេត្វា ‘‘ភន្តេ, មយ្ហំ សង្គហំ ករោថា’’តិ នវ បត្តេ បិណ្ឌបាតិកានំ ទេតិ, ភិក្ខុទត្តិយំ នាមេតំ, គណ្ហិតុំ វដ្ដតិ.

សចេ សោ ឧបាសកោ ‘‘ភន្តេ, ឃរំ អាគន្តព្ព’’ន្តិ វទតិ, សោ ច ភិក្ខុ តេ ភិក្ខូ ‘‘ឯថ, ភន្តេ, មយ្ហំ សហាយា ហោថា’’តិ តស្ស ឃរំ គច្ឆតិ. យំ តត្ថ លភតិ, សព្ពំ តស្សេវ ហោតិ. ឥតរេ តេន ទិន្នំ លភន្តិ. អថ នេសំ ឃរេយេវ និសីទាបេត្វា ទក្ខិណោទកំ ទត្វា យាគុខជ្ជកាទីនិ ទេន្តិ, ‘‘ភន្តេ, យំ មនុស្សា ទេន្តិ, តំ គណ្ហថា’’តិ តស្ស ភិក្ខុនោ វចនេនេវ ឥតរេសំ វដ្ដតិ. ភុត្តាវីនំ បត្តេ បូរេត្វា គណ្ហិត្វា គមនត្ថាយ ទេន្តិ, សព្ពំ តស្សេវ ភិក្ខុនោ ហោតិ, តេន ទិន្នំ ឥតរេសំ វដ្ដតិ.

យទិ បន តេ វិហារេយេវ តេន ភិក្ខុនា ‘‘ភន្តេ, មយ្ហំ ភិក្ខំ គណ្ហថ, មនុស្សានញ្ច វចនំ កាតុំ វដ្ដតី’’តិ វុត្តា គច្ឆន្តិ, យំ តត្ថ ភុញ្ជន្តិ ចេវ នីហរន្តិ ច, សព្ពំ តំ តស្សេវ សន្តកំ. អថាបិ ‘‘មយ្ហំ ភិក្ខំ គណ្ហថា’’តិ អវុត្តា ‘‘មនុស្សានំ វចនំ កាតុំ វដ្ដតី’’តិ គច្ឆន្តិ, តត្រ ចេ ឯកស្ស មធុរេន សរេន អនុមោទនំ ករោន្តស្ស សុត្វា ថេរានញ្ច ឧបសមេ បសីទិត្វា ពហុំ សមណបរិក្ខារំ ទេន្តិ, អយំ ថេរេសុ បសាទេន ឧប្បន្នោ ‘‘អកតភាគោ’’ នាម, តស្មា សព្ពេសំ បាបុណាតិ.

ឯកោ សង្ឃតោ ឧទ្ទិសាបេត្វា ឋិតិកាយ គាហិតំ បត្តំ ហរិត្វា បណីតស្ស ខាទនីយភោជនីយស្ស បូរេត្វា អាហរិត្វា ‘‘ឥមំ, ភន្តេ, សព្ពោ សង្ឃោ បរិភុញ្ជតូ’’តិ ទេតិ, សព្ពេហិ ភាជេត្វា បរិភុញ្ជិតព្ពំ. បត្តសាមិកស្ស បន អតិក្កន្តម្បិ ឋិតិកំ ឋបេត្វា អញ្ញំ ឧទ្ទេសភត្តំ ទាតព្ពំ. អថ ‘‘បឋមំយេវ សព្ពំ សង្ឃិកំ បត្តំ ទេថា’’តិ វទតិ, ឯកស្ស លជ្ជិភិក្ខុនោ សន្តកោ បត្តោ ទាតព្ពោ. អាហរិត្វា ច ‘‘សព្ពោ សង្ឃោ បរិភុញ្ជតូ’’តិ វុត្តេ ភាជេត្វា បរិភុញ្ជិតព្ពំ.