៥. ខុទ្ទកវត្ថុក្ខន្ធកំ

ខុទ្ទកវត្ថុកថា

២៤៣. ខុទ្ទកវត្ថុក្ខន្ធកេ – មល្លមុដ្ឋិកាតិ មុដ្ឋិកមល្លា. គាមមុទ្ទវាតិ ឆវិរាគមណ្ឌនានុយុត្តា នាគរិកមនុស្សា. គាមមោទ្ទវាតិបិ បាឋោ; ឯសេវត្ថោ. ថម្ភេតិ ន្ហានតិត្ថេ និខណិត្វា ឋបិតត្ថម្ភេ.

កុដ្ដេតិ ឥដ្ឋកាសិលាទារុកុដ្ដានំ អញ្ញតរស្មិំ. អដ្ដានេ ន្ហាយន្តីតិ ឯត្ថ អដ្ដានំ នាម រុក្ខំ ផលកំ វិយ តច្ឆេត្វា អដ្ឋបទាការេន រាជិយោ ឆិន្ទិត្វា ន្ហានតិត្ថេ និខណន្តិ, តត្ថ ចុណ្ណានិ អាកិរិត្វា មនុស្សា កាយំ ឃំសន្តិ. គន្ធព្ពហត្ថកេនាតិ ន្ហានតិត្ថេ ឋបិតេន ទារុមយហត្ថេន, តេន កិរ ចុណ្ណានិ គហេត្វា មនុស្សា សរីរំ ឃំសន្តិ. កុរុវិន្ទកសុត្តិយាតិ កុរុវិន្ទកបាសាណចុណ្ណានិ លាខាយ ពន្ធិត្វា កតគុឡិកកលាបកោ វុច្ចតិ, តំ ឧភោសុ អន្តេសុ គហេត្វា សរីរំ ឃំសន្តិ. វិគ្គយ្ហ បរិកម្មំ ការាបេន្តីតិ អញ្ញមញ្ញំ សរីរេន សរីរំ ឃំសន្តិ. មល្លកំ នាម មករទន្តកេ ឆិន្ទិត្វា មល្លកមូលសណ្ឋានេន កតំ មល្លកន្តិ វុច្ចតិ, ឥទំ គិលានស្សាបិ ន វដ្ដតិ.

២៤៤. អកតមល្លកំ នាម ទន្តេ អច្ឆិន្ទិត្វា កតំ, ឥទំ អគិលានស្សេវ ន វដ្ដតិ; ឥដ្ឋកាខណ្ឌំ បន កបាលខណ្ឌំ វា វដ្ដតិ. ឧក្កាសិកន្តិ វត្ថវដ្ដិំ; តស្មា ន្ហាយន្តស្ស យស្ស កស្សចិ ន្ហានសាដកវដ្ដិយា បិដ្ឋិំ ឃំសិតុំ វដ្ដតិ. បុថុបាណិកន្តិ ហត្ថបរិកម្មំ វុច្ចតិ, តស្មា សព្ពេសំ ហត្ថេន បិដ្ឋិបរិកម្មំ កាតុំ វដ្ដតិ.

២៤៥. វល្លិកាតិ កណ្ណតោ និក្ខន្តមុត្តោលម្ពកាទីនំ ឯតំ អធិវចនំ; ន កេវលញ្ច វល្លិកា ឯវ, យំកិញ្ចិ កណ្ណបិឡន្ធនំ អន្តមសោ តាលបណ្ណម្បិ ន វដ្ដតិ. បាមង្គន្តិ យំកិញ្ចិ បលម្ពកសុត្តំ. កណ្ឋសុត្តកន្តិ យំកិញ្ចិ គីវូបគអាភរណំ. កដិសុត្តកន្តិ យំកិញ្ចិ កដិបិឡន្ធនំ អន្តមសោ សុត្តតន្តុមត្តម្បិ. ឱវដ្ដិកន្តិ វលយំ. កាយូរាទីនិ បាកដានេវ, អក្ខកានំ ហេដ្ឋា ពាហាភរណំ យំកិញ្ចិ អាភរណំ ន វដ្ដតិ.

២៤៦. ទុមាសិកំ វា ទុវង្គុលំ វាតិ ឯត្ថ សចេ កេសា អន្តោទ្វេមាសេ ទ្វង្គុលំ បាបុណន្តិ, អន្តោទ្វេមាសេវ ឆិន្ទិតព្ពា. ទ្វង្គុលេហិ អតិក្កាមេតុំ ន វដ្ដតិ. សចេបិ ន ទីឃា, ទ្វេមាសតោ ឯកទិវសម្បិ អតិក្កាមេតុំ ន វដ្ដតិយេវ; ឯវមយំ ឧភយេនបិ ឧក្កដ្ឋបរិច្ឆេទោវ វុត្តោ, តតោ ឱរំ បន នវដ្ដនភាវោ នាម នត្ថិ.

កោច្ឆេន ឱសណ្ឋេន្តីតិ កោច្ឆេន ឱលិខិត្វា សន្និសីទាបេន្តិ. ផណកេនាតិ ទន្តមយាទីសុ យេន កេនចិ. ហត្ថផណកេនាតិ ហត្ថេនេវ ផណកិច្ចំ ករោន្តា អង្គុលីហិ ឱសណ្ឋេន្តិ. សិត្ថតេលកេនាតិ មធុសិត្ថកនិយ្យាសាទីសុ យេន កេនចិ ចិក្កលេន. ឧទកតេលកេនាតិ ឧទកមិស្សកេន តេលេន. មណ្ឌនត្ថាយ សព្ពត្ថ ទុក្កដំ, ឧទ្ធលោមេន បន អនុលោមនិបាតនត្ថំ ហត្ថំ តេមេត្វា សីសំ បុញ្ឆិតព្ពំ. ឧណ្ហាភិតត្តរជសិរានម្បិ អល្លហត្ថេន បុញ្ឆិតុំ វដ្ដតិ.

២៤៧. ន ភិក្ខវេ អាទាសេ វា ឧទកបត្តេ វាតិ ឯត្ថ កំសបត្តាទីនិបិ យេសុ មុខនិមិត្តំ បញ្ញាយតិ, សព្ពានិ អាទាសសង្ខមេវ គច្ឆន្តិ. កញ្ជិយាទីនិបិ ច ឧទកបត្តសង្ខមេវ. តស្មា យត្ថ កត្ថចិ ឱលោកេន្តស្ស ទុក្កដំ. អាពាធបច្ចយាតិ ‘‘សញ្ឆវិ នុ ខោ មេ វណោ, ឧទាហុ ន តាវា’’តិ ជាននត្ថំ; ‘‘ជិណ្ណោ នុ ខោម្ហិ នោ’’តិ ឯវំ អាយុសង្ខារំ ឱលោកនត្ថម្បិ វដ្ដតីតិ វុត្តំ.

មុខំ អាលិម្បន្តីតិ វិប្បសន្នឆវិរាគករេហិ មុខាលេបនេហិ អាលិម្បន្តិ. ឧម្មទ្ទេន្តីតិ នានាឧម្មទ្ទនេហិ ឧម្មទ្ទេន្តិ. ចុណ្ណេន្តីតិ មុខចុណ្ណកេន មក្ខេន្តិ. មនោសិលិកាយ មុខំ លញ្ឆេន្តីតិ មនោសិលាយ តិលកាទីនិ លញ្ឆនានិ ករោន្តិ, តានិ ហរិតាលាទីហិបិ ន វដ្ដន្តិយេវ. អង្គរាគាទយោ បាកដាយេវ. សព្ពត្ថ ទុក្កដំ.

២៤៨. ន ភិក្ខវេ នច្ចំ វាតិអាទីសុ យំកិញ្ចិ នច្ចំ អន្តមសោ មោរនច្ចម្បិ ទស្សនាយ គច្ឆន្តស្ស ទុក្កដំ. សយម្បិ នច្ចន្តស្ស វា នច្ចាបេន្តស្ស វា ទុក្កដមេវ. គីតម្បិ យំកិញ្ចិ នដគីតំ វា សាធុគីតំ វា អន្តមសោ ទន្តគីតម្បិ ‘‘យំ គាយិស្សាមា’’តិ បុព្ពភាគេ ឱកូជន្តា ករោន្តិ, ឯតម្បិ ន វដ្ដតិ. សយំ គាយន្តស្សាបិ គាយាបេន្តស្សាបិ ទុក្កដមេវ. វាទិតម្បិ យំកិញ្ចិ ន វដ្ដតិ. យំ បន និដ្ឋុភន្តោ វា សាសង្កេ វា ឋិតោ អច្ឆរិកំ វា ផោដេតិ, បាណិំ វា បហរតិ, តត្ថ អនាបត្តិ. សព្ពំ អន្តរារាមេ ឋិតស្ស បស្សតោ អនាបត្តិ. ‘‘បស្សិស្សាមី’’តិ វិហារតោ វិហារំ គច្ឆន្តស្ស អាបត្តិយេវ. អាសនសាលាយ និសិន្នោ បស្សតិ, អនាបត្តិ. ‘‘បស្សិស្សាមី’’តិ ឧដ្ឋហិត្វា គច្ឆតោ អាបត្តិ. វីថិយំ ឋត្វា គីវំ បរិវត្តេត្វា បស្សតោបិ អាបត្តិយេវ.

២៤៩. សរកុត្តិន្តិ សរកិរិយំ. ភង្គោ ហោតីតិ អលទ្ធំ ឧប្បាទេតុំ ន សក្កោតិ; លទ្ធំ សមាបជ្ជិតុំ. បច្ឆិមា ជនតាតិ អម្ហាកំ អាចរិយាបិ ឧបជ្ឈាយាបិ ឯវំ គាយិំសូតិ បច្ឆិមោ ជនោ ទិដ្ឋានុគតិំ អាបជ្ជតិ; តថេវ គាយតិ. ន ភិក្ខវេ អាយតកេនាតិ ឯត្ថ អាយតកោ នាម តំ តំ វត្តំ ភិន្ទិត្វា អក្ខរានិ វិនាសេត្វា បវត្តោ. ធម្មេ បន សុត្តន្តវត្តំ នាម អត្ថិ, ជាតកវត្តំ នាម អត្ថិ, គាថាវត្តំ នាម អត្ថិ, តំ វិនាសេត្វា អតិទីឃំ កាតុំ ន វដ្ដតិ. ចតុរស្សេន វត្តេន បរិមណ្ឌលានិ បទព្យញ្ជនានិ ទស្សេតព្ពានិ. សរភញ្ញន្តិ សរេន ភណនំ. សរភញ្ញេ កិរ តរង្គវត្តធោតកវត្តគលិតវត្តាទីនិ ទ្វត្តិំស វត្តានិ អត្ថិ. តេសុ យំ ឥច្ឆតិ, តំ កាតុំ លភតិ. សព្ពេសំ បទព្យញ្ជនំ អវិនាសេត្វា វិការំ អកត្វា សមណសារុប្បេន ចតុរស្សេន នយេន បវត្តនំយេវ លក្ខណំ.

ពាហិរលោមិំ ឧណ្ណិន្តិ ឧណ្ណលោមានិ ពហិ កត្វា ឧណ្ណបាវារំ បារុបន្តិ; តថា ធារេន្តស្ស ទុក្កដំ. លោមានិ អន្តោ កត្វា បារុបិតុំ វដ្ដតិ. សមណកប្បកថា ភូតគាមសិក្ខាបទវណ្ណនាយំ វុត្តា.

២៥១. ន ភិក្ខវេ អត្តនោ អង្គជាតន្តិ អង្គជាតំ ឆិន្ទន្តស្សេវ ថុល្លច្ចយំ. អញ្ញំ បន កណ្ណនាសាអង្គុលិអាទិំ យំកិញ្ចិ ឆិន្ទន្តស្ស តាទិសំ វា ទុក្ខំ ឧប្បាទេន្តស្ស ទុក្កដំ. អហិកីដទដ្ឋាទីសុ បន អញ្ញអាពាធបច្ចយា វា លោហិតំ វា មោចេន្តស្ស ឆិន្ទន្តស្ស វា អនាបត្តិ.

២៥២. ចន្ទនគណ្ឋិ ឧប្បន្នា ហោតីតិ ចន្ទនឃដិកា ឧប្បន្នា ហោតិ. សោ កិរ ឧទ្ធញ្ច អធោ ច ជាលានិ បរិក្ខិបាបេត្វា គង្គាយ នទិយា កីឡតិ, តស្ស នទីសោតេន វុយ្ហមានា ចន្ទនគណ្ឋិ អាគន្ត្វា ជាលេ លគ្គា, តមស្ស បុរិសា អាហរិត្វា អទំសុ; ឯវំ សា ឧប្បន្នា ហោតិ. ឥទ្ធិបាដិហារិយន្តិ ឯត្ថ វិកុព្ពនិទ្ធិបាដិហារិយំ បដិក្ខិត្តំ, អធិដ្ឋានិទ្ធិ បន អប្បដិក្ខិត្តាតិ វេទិតព្ពា.

ន ភិក្ខវេ សោវណ្ណមយោ បត្តោតិអាទីសុ សចេបិ គិហី ភត្តគ្គេ សុវណ្ណតដ្ដិកាទីសុ ព្យញ្ជនំ កត្វា ឧបនាមេន្តិ, អាមសិតុម្បិ ន វដ្ដតិ. ផលិកមយកាចមយកំសមយានិ បន តដ្ដិកាទីនិ ភាជនានិ បុគ្គលិកបរិភោគេនេវ ន វដ្ដន្តិ, សង្ឃិកបរិភោគេន វា គិហិវិកដានិ វា វដ្ដន្តិ. ‘‘តម្ពលោហមយោបិ បត្តោវ ន វដ្ដតិ, ថាលកំ បន វដ្ដតី’’តិ ឥទំ សព្ពំ កុរុន្ទិយំ វុត្តំ. មណិមយោតិ ឯត្ថ បន ឥន្ទនីលាទិមណិមយោ វុត្តោ. កំសមយោតិ ឯត្ថ វដ្ដលោហមយោបិ សង្គហិតោ.

២៥៣. លិខិតុន្តិ តនុករណត្ថាយេតំ វុត្តំ. បកតិមណ្ឌលន្តិ មករទន្តច្ឆិន្នកមណ្ឌលមេវ.

២៥៤. អាវដ្ដិត្វាតិ អញ្ញមញ្ញំ បហរិត្វា. បត្តាធារកន្តិ ឯត្ថ ‘‘ទន្តវល្លិវេត្តាទីហិ កតេ ភូមិអាធារកេ តយោ, ទារុអាធារកេ ទ្វេ បត្តេ ឧបរូបរិ ឋបេតុំ វដ្ដតី’’តិ កុរុន្ទិយំ វុត្តំ. មហាអដ្ឋកថាយំ បន វុត្តំ – ‘‘ភូមិអាធារកេ តិណ្ណំ បត្តានំ អនោកាសោ, ទ្វេ ឋបេតុំ វដ្ដតិ. ទារុអាធារកទណ្ឌាធារកេសុបិ សុសជ្ជិតេសុ ឯសេវ នយោ. ភមកោដិសទិសោ បន ទារុអាធារកោ តីហិ ទណ្ឌកេហិ ពទ្ធោ ទណ្ឌកាធារោ ច ឯកស្សបិ បត្តស្ស អនោកាសោ, តត្ថ ឋបេត្វាបិ ហត្ថេន គហេត្វា ឯវ និសីទិតព្ពំ. ភូមិយំ បន និក្កុជ្ជិត្វា ឯកមេវ ឋបេតព្ព’’ន្តិ.

មិឌ្ឍន្តេតិ អាលិន្ទកមិឌ្ឍិកាទីនំ អន្តេ. សចេ បន បរិវត្តេត្វា តត្ថេវ បតិដ្ឋាតិ, ឯវរូបាយ វិត្ថិណ្ណាយ មិឌ្ឍិយា ឋបេតុំ វដ្ដតិ. បរិភណ្ឌន្តេតិ ពាហិរបស្សេ កតាយ តនុកមិឌ្ឍិកាយ អន្តេ. មិឌ្ឍិយំ វុត្តនយេនេវេត្ថាបិ វិនិច្ឆយោ វេទិតព្ពោ.

ចោឡកន្តិ យំ បត្ថរិត្វា បត្តោ ឋបីយតិ; តស្មិំ បន អសតិ កដសារកេ វា តដ្ដិកាយ វា មត្តិកាបរិភណ្ឌកតាយ ភូមិយា វា យត្ថ ន ទុស្សតិ, តថារូបាយ វាលិកាយ វា ឋបេតុំ វដ្ដតិ. បំសុរជាទីសុ បន ខរភូមិយំ វា ឋបេន្តស្ស ទុក្កដំ. បត្តមាឡកំ ឥដ្ឋកាហិ វា ទារូហិ វា កាតុំ វដ្ដតិ. បត្តកុណ្ឌោលិកាតិ មហាមុខកុណ្ឌសណ្ឋានា ភណ្ឌកុក្ខលិកា វុច្ចតិ. យោ លគ្គេយ្យាតិ យត្ថ កត្ថចិ លគ្គេន្តស្ស ទុក្កដមេវ. ចីវរវំសេបិ ពន្ធិត្វា ឋបេតុំ ន វដ្ដតិ. ភណ្ឌកដ្ឋបនត្ថមេវ វា កតំ ហោតុ និសីទនសយនត្ថំ វា យត្ថ កត្ថចិ មញ្ចេ វា បីឋេ វា ឋបេន្តស្ស ទុក្កដំ, អញ្ញេន បន ភណ្ឌកេន សទ្ធិំ ពន្ធិត្វា ឋបេតុំ វដ្ដតិ. អដនិយំ ពន្ធិត្វា ឱលម្ពេតុំ វា វដ្ដតិ, ពន្ធិត្វាបិ ឧបរិ ឋបេតុំ ន វដ្ដតិយេវ. សចេ បន មញ្ចោ វា បីឋំ វា ឧក្ខិបិត្វា ចីវរវំសាទីសុ អដ្ដកឆន្នេន ឋបិតំ ហោតិ, តត្ថ ឋបេតុំ វដ្ដតិ. អំសវទ្ធនកេន អំសកូដេ លគ្គេត្វា អង្កេ ឋបេតុំ វដ្ដតិ. ឆត្តេ ភត្តបូរោបិ អំសកូដេ លគ្គិតបត្តោបិ ឋបេតុំ ន វដ្ដតិ, ភណ្ឌកេន បន សទ្ធិំ ពន្ធិត្វា វា អដ្ដកំ កត្វា វា ឋបិតេ យោ កោចិ ឋបេតុំ វដ្ដតិ.

២៥៥. បត្តហត្ថេនាតិ ឯត្ថ ន កេវលំ យស្ស បត្តោ ហត្ថេ, សោ ឯវ បត្តហត្ថោ, ន កេវលញ្ច កវាដមេវ បណាមេតុំ ន លភតិ; អបិច ខោ បន ហត្ថេ វា បិដ្ឋិបាទេ វា យត្ថ កត្ថចិ សរីរាវយវេ បត្តស្មិំ សតិ ហត្ថេន វា បាទេន វា សីសេន វា យេន កេនចិ សរីរាវយវេន កវាដំ វា បណាមេតុំ ឃដិកំ វា ឧក្ខិបិតុំ សូចិំ វា កុញ្ចិកាយ អបាបុរិតុំ ន លភតិ. អំសកូដេ បន បត្តំ លគ្គេត្វា យថាសុខំ អវាបុរិតុំ លភតិ.

តុម្ពកដាហន្តិ លាពុកដាហំ វុច្ចតិ, តំ បរិហរិតុំ ន វដ្ដតិ. លភិត្វា បន តាវកាលិកំ បរិភុញ្ជិតុំ វដ្ដតិ. ឃដិកដាហេបិ ឯសេវ នយោ. ឃដិកដាហន្តិ ឃដិកបាលំ. អភុំ មេតិ ឧត្រាសវចនមេតំ. សព្ពបំសុកូលិកេនាតិ ឯត្ថ ចីវរញ្ច មញ្ចបីឋញ្ច បំសុកូលំ វដ្ដតិ, អជ្ឈោហរណីយំ បន ទិន្នកមេវ គហេតព្ពំ.

ចលកានីតិ ចព្ពេត្វា អបវិទ្ធាមិសានិ. អដ្ឋិកានីតិ មច្ឆមំសអដ្ឋិកានិ. ឧច្ឆិដ្ឋោទកន្តិ មុខវិក្ខាលនោទកំ. ឯតេសុ យំកិញ្ចិ បត្តេន នីហរន្តស្ស ទុក្កដំ. បត្តំ បដិគ្គហំ កត្វា ហត្ថំ ធោវិតុម្បិ ន លភតិ. ហត្ថធោតបាទធោតឧទកម្បិ បត្តេ អាកិរិត្វា នីហរិតុំ ន វដ្ដតិ. អនុច្ឆិដ្ឋំ សុទ្ធបត្តំ ឧច្ឆិដ្ឋហត្ថេន គណ្ហិតុំ ន វដ្ដតិ, វាមហត្ថេន បនេត្ថ ឧទកំ អាសិញ្ចិត្វា ឯកំ ឧទកគណ្ឌុសំ គហេត្វា ឧច្ឆិដ្ឋហត្ថេន គណ្ហិតុំ វដ្ដតិ. ឯត្តាវតាបិ ហិ សោ ឧច្ឆិដ្ឋបត្តោ ហោតិ, ហត្ថំ បន ពហិ ឧទកេន វិក្ខាលេត្វា គហេតុំ វដ្ដតិ. មច្ឆមំសផលាផលាទីនិ ខាទន្តោ យំ តត្ថ អដ្ឋិំ វា ចលកំ វា ឆឌ្ឌេតុកាមោ ហោតិ, តំ បត្តេ ឋបេតុំ ន លភតិ. យំ បន បដិខាទិតុកាមោ ហោតិ, តំ បត្តេ ឋបេតុំ លភតិ. អដ្ឋិកកណ្ដកាទីនិ តត្ថេវ កត្វា ហត្ថេន លុញ្ចិត្វា ខាទិតុំ វដ្ដតិ. មុខតោ នីហដំ បន យំកិញ្ចិ បុន ខាទិតុកាមោ ហោតិ, តំ បត្តេ ឋបេតុំ ន លភតិ. សិង្គិវេរនាឡិកេរខណ្ឌានិ ឌំសិត្វា បុន ឋបេតុំ លភតិ.

២៥៦. នមតកន្តិ សត្ថកវេឋនកំ បិលោតិកខណ្ឌំ. ទណ្ឌសត្ថកន្តិ បិប្ផលកំ វា អញ្ញម្បិ វា យំកិញ្ចិ ទណ្ឌំ យោជេត្វា កតសត្ថកំ.

កណ្ណកិតា ហោន្តីតិ មលគ្គហិតា ហោន្តិ. កិណ្ណេន បូរេតុន្តិ កិណ្ណចុណ្ណេន បូរេតុំ. សត្តុយាតិ ហលិទ្ទិមិស្សកេន បិដ្ឋចុណ្ណេន. សរិតកន្តិ បាសាណចុណ្ណំ វុច្ចតិ; តេន បូរេតុំ អនុជានាមីតិ អត្ថោ. មធុសិត្ថកេន សារេតុន្តិ មធុសិត្ថកេន មក្ខេតុំ. សរិតកំ បរិភិជ្ជតីតិ តំ មក្ខិតមធុសិត្ថកំ ភិជ្ជតិ. សរិតសិបាដិកន្តិ មធុសិត្ថកបិលោតិកំ; សត្ថកោសកសិបាដិយា បន សរិតសិបាដិកាយ អនុលោមាតិ កុរុន្ទិយំ វុត្តំ. កថិនន្តិ និស្សេណិម្បិ តត្ថ អត្ថរិតព្ពកដសារកកិលញ្ជានំ អញ្ញតរម្បិ. កថិនរជ្ជុន្តិ យាយ ទុបដ្ដចីវរំ សិព្ពន្តា កថិនេ ចីវរម្បិ ពន្ធន្តិ. កថិនំ នប្បហោតីតិ ទីឃស្ស ភិក្ខុនោ បមាណេន កតំ កថិនំ; តត្ថ រស្សស្ស ភិក្ខុនោ ចីវរំ បត្ថរិយមានំ នប្បហោតិ, អន្តោយេវ ហោតិ; ទណ្ឌកេ ន បាបុណាតីតិ អត្ថោ. ទណ្ឌកថិនន្តិ តស្ស មជ្ឈេ ឥតរស្ស ភិក្ខុនោ បមាណេន អញ្ញំ និស្សេណិំ ពន្ធិតុំ អនុជានាមីតិ អត្ថោ.

ពិទលកន្តិ ទណ្ឌកថិនប្បមាណេន កដសារកស្ស បរិយន្តេ បដិសំហរិត្វា ទុគុណករណំ. សលាកន្តិ ទុបដ្ដចីវរស្ស អន្តរេ បវេសនសលាកំ. វិនន្ធនរជ្ជុន្តិ មហានិស្សេណិយា សទ្ធិំ ខុទ្ទកំ និស្សេណិំ វិនន្ធិតុំ រជ្ជុំ. វិនន្ធនសុត្តន្តិ ខុទ្ទកនិស្សេណិយា ចីវរំ វិនន្ធិតុំ សុត្តកំ. វិនន្ធិត្វា ចីវរំ សិព្ពេតុន្តិ តេន សុត្តកេន តត្ថ ចីវរំ វិនន្ធិត្វា សិព្ពិតុំ. វិសមា ហោន្តីតិ កាចិ ខុទ្ទកា ហោន្តិ, កាចិ មហន្តា. កឡិម្ភកន្តិ បមាណសញ្ញាករណំ យំកិញ្ចិ តាលបណ្ណាទិំ. មោឃសុត្តកន្តិ វឌ្ឍកីនំ ទារូសុ កាឡសុត្តេន វិយ ហលិទ្ទិសុត្តេន សញ្ញាករណំ. អង្គុលិយា បដិគ្គណ្ហន្តីតិ សូចិមុខំ អង្គុលិយា បដិច្ឆន្តិ. បដិគ្គហន្តិ អង្គុលិកោសកំ.

២៥៧. អាវេសនវិត្ថកំ នាម យំកិញ្ចិ បាតិចង្កោដកាទិ. ឧច្ចវត្ថុកន្តិ បំសុំ អាកិរិត្វា ឧច្ចវត្ថុកំ កាតុំ អនុជានាមីតិ អត្ថោ. ឱគុម្ផេត្វា ឧល្លិត្តាវលិត្តំ កាតុន្តិ ឆទនំ ឱធុនិត្វា ឃនទណ្ឌកំ កត្វា អន្តោ ចេវ ពហិ ច មត្តិកាយ លិម្បិតុន្តិ អត្ថោ. គោឃំសិកាយាតិ វេឡុំ វា រុក្ខទណ្ឌំ វា អន្តោកត្វា តេន សទ្ធិំ សង្ឃរិតុន្តិ អត្ថោ. ពន្ធនរជ្ជុន្តិ តថា សង្ឃរិតស្ស ពន្ធនរជ្ជុំ.

២៥៨. កដច្ឆុបរិស្សាវនំ នាម តីសុ ទណ្ឌកេសុ វិនន្ធិត្វា កតំ.

២៥៩. យោ ន ទទេយ្យាតិ អបរិស្សាវនកស្សេវ យោ ន ទទាតិ, តស្ស អាបត្តិ. យោ បន អត្តនោ ហត្ថេ បរិស្សាវនេ វិជ្ជមានេបិ យាចតិ, តស្ស ន អកាមា ទាតព្ពំ. ទណ្ឌបរិស្សាវនន្តិ រជកានំ ខារបរិស្សាវនំ វិយ ចតូសុ បាទេសុ ពទ្ធនិស្សេណិកាយ សាដកំ ពន្ធិត្វា មជ្ឈេទណ្ឌកេ ឧទកំ អាសិញ្ចិតព្ពំ, តំ ឧភោបិ កោដ្ឋាសេ បូរេត្វា បរិស្សវតិ. ឱត្ថរកំ នាម យំ ឧទកេ ឱត្ថរិត្វា ឃដកេន ឧទកំ គណ្ហន្តិ, តញ្ហិ ចតូសុ ទណ្ឌកេសុ វត្ថំ ពន្ធិត្វា ឧទកេ ចត្តារោ ខាណុកេ និខណិត្វា តេសុ ពន្ធិត្វា សព្ពបរិយន្តេ ឧទកតោ មោចេត្វា មជ្ឈេ ឱត្ថរិត្វា ឃដេន ឧទកំ គណ្ហន្តិ. មកសកុដិកាតិ ចីវរកុដិកា វុច្ចតិ.

២៦០. អភិសន្នកាយាតិ សេម្ហាទិទោសុស្សន្នកាយា. អគ្គឡវដ្ដិ នាម ទ្វារពាហាយ សមប្បមាណោយេវ អគ្គឡត្ថម្ភោ វុច្ចតិ, យត្ថ តីណិ ចត្តារិ ឆិទ្ទានិ កត្វា សូចិយោ ទេន្តិ. កបិសីសកំ នាម ទ្វារពាហំ វិជ្ឈិត្វា តត្ថ បវេសិតោ អគ្គឡបាសកោ វុច្ចតិ. សូចិកាតិ តត្ថ មជ្ឈេ ឆិទ្ទំ កត្វា បវេសិតា. ឃដិកាតិ ឧបរិ យោជិតា. មណ្ឌលិកំ កាតុន្តិ នីចវត្ថុកំ ចិនិតុំ. ធូមនេត្តន្តិ ធូមនិក្ខមនឆិទ្ទំ. វាសេតុន្តិ គន្ធេន វាសេតុំ. ឧទកដ្ឋានន្តិ ឧទកត្ថបនដ្ឋានំ. តត្ថ ឃដេន ឧទកំ ឋបេត្វា សរាវកេន វឡញ្ជេតព្ពំ. កោដ្ឋកោតិ ទ្វារកោដ្ឋកោ.

២៦១. តិស្សោ បដិច្ឆាទិយោតិ ឯត្ថ ជន្តាឃរបដិច្ឆាទិ ច ឧទកបដិច្ឆាទិ ច បរិកម្មំ ករោន្តស្សេវ វដ្ដតិ, សេសេសុ អភិវាទនាទីសុ ន វដ្ដតិ. វត្ថបដិច្ឆាទិ សព្ពកម្មេសុ វដ្ដតិ. ឧទកំ ន ហោតីតិ ន្ហានោទកំ ន ហោតិ.

២៦២. តុលន្តិ បណ្ណិកានំ វិយ ឧទកឧព្ពាហនកតុលំ. ករកដកោ វុច្ចតិ គោណេ វា យោជេត្វា ហត្ថេហិ វា គហេត្វា ទីឃវរត្តាទីហិ អាកឌ្ឍនយន្តំ. ចក្កវដ្ដកន្តិ អរហដឃដិយន្តំ. ចម្មខណ្ឌំ នាម តុលាយ វា ករកដកេ វា យោជេតព្ពកំ ចម្មភាជនំ. បាកដា ហោតីតិ អបរិក្ខិត្តា ហោតិ. ឧទកបុញ្ឆនីតិ ទណ្ឌមយាបិ វិសាណមយាបិ ទារុមយាបិ វដ្ដតិ, តស្សា អសតិ ចោឡកេនាបិ ឧទកំ បច្ចុទ្ធរិតុំ វដ្ដតិ.

២៦៣. ឧទកមាតិកន្តិ ឧទកស្ស អាគមនមាតិកំ. និល្លេខជន្តាឃរំ នាម អាវិទ្ធបក្ខបាសកំ វុច្ចតិ, គោបានសីនំ ឧបរិ មណ្ឌលេ បក្ខបាសកេ ឋបេត្វា កតកូដច្ឆទនស្សេតំ នាមំ. ចាតុមាសំ និសីទនេនាតិ និសីទនេន ចត្តារោ មាសេ ន វិប្បវសិតព្ពន្តិ អត្ថោ.

២៦៤. បុប្ផាភិកិណ្ណេសូតិ បុប្ផេហិ សន្ថតេសុ. នមតកំ នាម ឯឡកលោមេហិ កតំ អវាយិមំ ចម្មខណ្ឌបរិហារេន បរិភុញ្ជិតព្ពំ. អាសិត្តកូបធានំ នាម តម្ពលោហេន វា រជតេន វា កតាយ បេឡាយ ឯតំ អធិវចនំ, បដិក្ខិត្តត្តា បន ទារុមយាបិ ន វដ្ដតិ. មឡោរិកាតិ ទណ្ឌធារកោ វុច្ចតិ. យដ្ឋិអាធារកបណ្ណាធារកបច្ឆិកបិដ្ឋានិបិ ឯត្ថេវ បវិដ្ឋានិ. អាធារកសង្ខេបគមនតោ ហិ បដ្ឋាយ ឆិទ្ទំ វិទ្ធម្បិ អវិទ្ធម្បិ វដ្ដតិយេវ. ឯកភាជនេតិ ឯត្ថ សចេ ឯកោ ភិក្ខុ ភាជនតោ ផលំ វា បូវំ វា គហេត្វា គច្ឆតិ, តស្មិំ អបគតេ ឥតរស្ស សេសកំ ភុញ្ជិតុំ វដ្ដតិ. ឥតរស្សាបិ តស្មិំ ខីណេ បុន គហេតុំ វដ្ដតិ.

២៦៥. អដ្ឋហង្គេហីតិ ឯត្ថ ឯកេកេនបិ អង្គេន សមន្នាគតស្ស អន្តោសីមាយ វា និស្សីមំ គន្ត្វា នទីអាទីសុ វា និក្កុជ្ជិតុំ វដ្ដតិយេវ. ឯវំ និក្កុជ្ជិតេ បន បត្តេ តស្ស គេហេ កោចិ ទេយ្យធម្មោ ន គហេតព្ពោ – ‘‘អសុកស្ស គេហេ ភិក្ខំ មា គណ្ហិត្ថា’’តិ អញ្ញេសុ វិហារេសុបិ បេសេតព្ពំ. ឧក្កុជ្ជនកាលេ បន យាវតតិយំ យាចាបេត្វា ហត្ថបាសំ វិជហាបេត្វា ញត្តិទុតិយកម្មេន ឧក្កុជ្ជិតព្ពោ.

២៦៨. បុរក្ខត្វាតិ អគ្គតោ កត្វា. សំហរន្តូតិ សំហរិយន្តុ. ចេលបដិកន្តិ ចេលសន្ថរំ. សោ កិរ ‘‘សចេ អហំ បុត្តំ លច្ឆាមិ, អក្កមិស្សតិ មេ ភគវា ចេលបដិក’’ន្តិ ឥមិនា អជ្ឈាសយេន សន្ថរិ, អភព្ពោ ចេស បុត្តលាភាយ; តស្មា ភគវា ន អក្កមិ. យទិ អក្កមេយ្យ, បច្ឆា បុត្តំ អលភន្តោ ‘‘នាយំ សព្ពញ្ញូ’’តិ ទិដ្ឋិំ គណ្ហេយ្យ. ឥទំ តាវ ភគវតោ អនក្កមនេ ការណំ. យស្មា បន ភិក្ខូបិ យេ អជានន្តា អក្កមេយ្យុំ, តេ គិហីនំ បរិភូតា ភវេយ្យុំ; តស្មា ភិក្ខូ បរិភវតោ មោចេតុំ សិក្ខាបទំ បញ្ញបេសិ. ឥទំ សិក្ខាបទបញ្ញាបនេ ការណំ.

មង្គលត្ថាយ យាចិយមានេនាតិ អបគតគព្ភា វា ហោតុ គរុគព្ភា វា, ឯវរូបេសុ ឋានេសុ មង្គលត្ថាយ យាចិយមានេន អក្កមិតុំ វដ្ដតិ. ធោតបាទកំ នាម បាទធោវនដ្ឋានេ ធោតេហិ បាទេហិ អក្កមនត្ថាយ បច្ចត្ថរណំ អត្ថតំ ហោតិ, តំ អក្កមិតុំ វដ្ដតិ.

២៦៩. កតកំ នាម បទុមកណ្ណិកាការំ បាទឃំសនត្ថំ កណ្ដកេ ឧដ្ឋាបេត្វា កតំ. តំ វដ្ដំ វា ហោតុ ចតុរស្សាទិភេទំ វា, ពាហុលិកានុយោគត្តា បដិក្ខិត្តមេវ, នេវ បដិគ្គហេតុំ ន បរិភុញ្ជិតុំ វដ្ដតិ. សក្ខរាតិ បាសាណោ វុច្ចតិ; បាសាណផេណកោបិ វដ្ដតិ. វិធូបនន្តិ វីជនី វុច្ចតិ. តាលវណ្ដំ បន តាលបណ្ណេហិ វា កតំ ហោតុ វេឡុទន្តវិលីវេហិ វា មោរបិញ្ឆេហិ វា ចម្មវិកតីហិ វា សព្ពំ វដ្ដតិ. មកសពីជនី ទន្តមយវិសាណមយទណ្ឌកាបិ វដ្ដតិ, វាកមយពីជនិយា កេតកបារោហកុន្តាលបណ្ណាទិមយាបិ សង្គហិតា.

២៧០. គិលានស្ស ឆត្តន្តិ ឯត្ថ យស្ស កាយឌាហោ វា បិត្តកោបោ វា ហោតិ, ចក្ខុ វា ទុព្ពលំ, អញ្ញោ វា កោចិ អាពាធោ វិនា ឆត្តេន ឧប្បជ្ជតិ, តស្ស គាមេ វា អរញ្ញេ វា ឆត្តំ វដ្ដតិ. វស្សេ បន ចីវរគុត្តត្ថំ វាឡមិគចោរភយេសុ ច អត្តគុត្តត្ថម្បិ វដ្ដតិ. ឯកបណ្ណច្ឆត្តំ បន សព្ពត្ថេវ វដ្ដតិ.

អសិស្សាតិ អសិ អស្ស. វិជ្ជោតលតីតិ វិជ្ជោតតិ. ទណ្ឌសម្មុតិន្តិ ឯត្ថ បមាណយុត្តោ ចតុហត្ថោយេវ ទណ្ឌោ សម្មន្និត្វា ទាតព្ពោ. តតោ ឩនាតិរិត្តោ វិនាបិ សម្មុតិយា សព្ពេសំ វដ្ដតិ. សិក្កា បន អគិលានស្ស ន វដ្ដតិ, គិលានស្សាបិ សម្មន្និត្វាវ ទាតព្ពា.

២៧៣. រោមន្ថកស្សាតិ ឯត្ថ ឋបេត្វា រោមន្ថកំ សេសានំ អាគតំ ឧគ្គារំ មុខេ សន្ធារេត្វា គិលន្តានំ អាបត្តិ. សចេ បន អសន្ធារិតមេវ បរគលំ គច្ឆតិ, វដ្ដតិ.

យំ ទិយ្យមានន្តិ យំ ទាយកេហិ ទិយ្យមានំ បដិគ្គហិតភាជនតោ ពហិ បតិតំ, តំ ភិក្ខុនា សាមំ គហេត្វា បរិភុញ្ជិតុំ អនុជានាមីតិ អត្ថោ. ឥទំ ភោជនវគ្គេ វណ្ណិតមេវ.

២៧៤. កុប្បំ ករិស្សាមីតិ សទ្ទំ ករិស្សាមិ. នខាទីហិ នខច្ឆេទនេ អាបត្តិ នត្ថិ, អនុរក្ខណត្ថំ បន នខច្ឆេទនំ អនុញ្ញាតំ. វីសតិមដ្ឋន្តិ វីសតិបិ នខេ លិខិតមដ្ឋេ ការាបេន្តិ. មលមត្តន្តិ នខតោ មលមត្តំ អបកឌ្ឍិតុំ អនុជានាមីតិ អត្ថោ.

២៧៥. ខុរសិបាដិកន្តិ ខុរកោសកំ. មស្សុំ កប្បាបេន្តីតិ កត្តរិយា មស្សុំ ឆេទាបេន្តិ. មស្សុំ វឌ្ឍាបេន្តីតិ មស្សុំ ទីឃំ ការេន្តិ. គោលោមិកន្តិ ហនុកម្ហិ ទីឃំ កត្វា ឋបិតំ ឯឡកមស្សុ វុច្ចតិ. ចតុរស្សកន្តិ ចតុកោណំ. បរិមុខន្តិ ឧរេ លោមសំហរណំ. អឌ្ឍទុកន្តិ ឧទរេ លោមរាជិដ្ឋបនំ. អាបត្តិ ទុក្កដស្សាតិ មស្សុកប្បាបនាទីសុ សព្ពត្ថ អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. អាពាធប្បច្ចយា សម្ពាធេ លោមន្តិ គណ្ឌវណរុធិអាទិអាពាធប្បច្ចយា. កត្តរិកាយាតិ គណ្ឌវណរុធិសីសរោគាពាធប្បច្ចយា. សក្ខរាទីហិ នាសិកាលោមគ្គាហាបនេ អាបត្តិ នត្ថិ. អនុរក្ខណត្ថំ បន សណ្ឌាសោ អនុញ្ញាតោ. ន ភិក្ខវេ បលិតំ គាហាបេតព្ពន្តិ ឯត្ថ យំ ភមុកាយ វា នលាដេ វា ទាឋិកាយ វា ឧគ្គន្ត្វា ពីភច្ឆំ ឋិតំ, តាទិសំ លោមំ បលិតំ វា អបលិតំ វា គាហាបេតុំ វដ្ដតិ.

២៧៧. កំសបត្ថរិកាតិ កំសភណ្ឌវាណិជា. ពន្ធនមត្តន្តិ វាសិកត្តរយដ្ឋិអាទីនំ ពន្ធនមត្តំ.

២៧៨. ន ភិក្ខវេ អកាយពន្ធនេនាតិ ឯត្ថ អពន្ធិត្វា និក្ខមន្តេន យត្ថ សរតិ, តត្ថ ពន្ធិតព្ពំ. អាសនសាលាយ ពន្ធិស្សាមីតិ គន្តុំ វដ្ដតិ. សរិត្វា យាវ ន ពន្ធតិ, ន តាវ បិណ្ឌាយ ចរិតព្ពំ. កលាពុកំ នាម ពហុរជ្ជុកំ. ទេឌ្ឌុភកំ នាម ឧទកសប្បសីសសទិសំ. មុរជំ នាម មុរជវដ្ដិសណ្ឋានំ វេឋេត្វា កតំ. មទ្ទវីណំ នាម បាមង្គសណ្ឋានំ. ឦទិសញ្ហិ ឯកម្បិ ន វដ្ដតិ, បគេវ ពហូនិ. បដ្ដិកំ សូករន្តកន្តិ ឯត្ថ បកតិវីតា វា មច្ឆកណ្ដកវាយិមា វា បដ្ដិកា វដ្ដតិ, សេសា កុញ្ជរច្ឆិកាទិភេទា ន វដ្ដន្តិ. សូករន្តកំ នាម កុញ្ជិកាកោសកសណ្ឋានំ ហោតិ. ឯករជ្ជុកំ បន មុទ្ទិកកាយពន្ធនញ្ច សូករន្តកំ អនុលោមេតិ. អនុជានាមិ ភិក្ខវេ មុរជំ មទ្ទវីណន្តិ ឥទំ ទសាសុយេវ អនុញ្ញាតំ. បាមង្គទសា ចេត្ថ ចតុន្នំ ឧបរិ ន វដ្ដតិ. សោភណំ នាម វេឋេត្វា មុខវដ្ដិសិព្ពនំ. គុណកំ នាម មុទិង្គសណ្ឋានេន សិព្ពនំ; ឯវំ សិព្ពិតា ហិ អន្តា ថិរា ហោន្តិ. បវនន្តោតិ បាសន្តោ វុច្ចតិ.

២៨០. ហត្ថិសោណ្ឌកំ នាម នាភិមូលតោ ហត្ថិសោណ្ឌសណ្ឋានំ ឱលម្ពកំ កត្វា និវត្ថំ ចោឡិកឥត្ថីនំ និវាសនំ វិយ. មច្ឆវាឡកំ នាម ឯកតោ ទសន្តំ ឯកតោ បាសន្តំ ឱលម្ពេត្វា និវត្ថំ. ចតុកណ្ណកំ នាម ឧបរិ ទ្វេ, ហេដ្ឋតោ ទ្វេតិ ឯវំ ចត្តារោ កណ្ណេ ទស្សេត្វា និវត្ថំ. តាលវណ្ដកំ នាម តាលវណ្ដាការេន សាដកំ ឱលម្ពេត្វា និវាសនំ. សតវលិកំ នាម ទីឃសាដកំ អនេកក្ខត្តុំ ឱភញ្ជិត្វា ឱវដ្ដិកំ ករោន្តេន និវត្ថំ, វាមទក្ខិណបស្សេសុ វា និរន្តរំ វលិយោ ទស្សេត្វា និវត្ថំ. សចេ បន ជាណុតោ បដ្ឋាយ ឯកា វា ទ្វេ វា វលិយោ បញ្ញាយន្តិ, វដ្ដតិ.

សំវេល្លិយំ និវាសេន្តីតិ មល្លកម្មការាទយោ វិយ កច្ឆំ ពន្ធិត្វា និវាសេន្តិ; ឯវំ និវាសេតុំ គិលានស្សបិ មគ្គប្បដិបន្នស្សបិ ន វដ្ដតិ. យម្បិ មគ្គំ គច្ឆន្តា ឯកំ វា ទ្វេ វា កោណេ ឧក្ខិបិត្វា អន្តរវាសកស្ស ឧបរិ លគ្គេន្តិ, អន្តោ វា ឯកំ កាសាវំ តថា និវាសេត្វា ពហិ អបរំ និវាសេន្តិ, សព្ពំ ន វដ្ដតិ. គិលានោ បន អន្តោ កាសាវស្ស ឱវដ្ដិកំ ទស្សេត្វា អបរំ ឧបរិ និវាសេតុំ លភតិ. អគិលានេន ទ្វេ និវាសេន្តេន សគុណំ កត្វា និវាសេតព្ពានិ. ឥតិ យញ្ច ឥធ បដិក្ខិត្តំ, យញ្ច សេខិយវណ្ណនាយំ; តំ សព្ពំ វជ្ជេត្វា និព្ពិការំ តិមណ្ឌលំ បដិច្ឆាទេន្តេន បរិមណ្ឌលំ និវាសេតព្ពំ. យំកិញ្ចិ វិការំ ករោន្តោ ទុក្កដា ន មុច្ចតិ. ន ភិក្ខវេ គិហិបារុតំ បារុបិតព្ពន្តិ ឯវំ បដិក្ខិត្តំ គិហិបារុតំ អបារុបិត្វា, ឧភោ កណ្ណេ សមំ កត្វា បារុបនំ បរិមណ្ឌលបារុបនំ នាម, តំ បារុបិតព្ពំ.

តត្ថ យំកិញ្ចិ សេតបដបារុតំ បរិព្ពាជកបារុតំ ឯកសាដកបារុតំ សោណ្ឌបារុតំ អន្តេបុរិកបារុតំ មហាជេដ្ឋកបារុតំ កុដិបវេសកបារុតំ ព្រាហ្មណបារុតំ បាឡិការកបារុតន្តិ ឯវមាទិ បរិមណ្ឌលលក្ខណតោ អញ្ញថា បារុតំ, សព្ពមេតំ គិហិបារុតំ នាម. តស្មា យថា សេតបដា អឌ្ឍបាលកនិគណ្ឋា បារុបន្តិ, យថា ច ឯកច្ចេ បរិព្ពាជកា ឧរំ វិវរិត្វា ទ្វីសុ អំសកូដេសុ បាវុរណំ ឋបេន្តិ, យថា ច ឯកសាដកា មនុស្សា និវត្ថសាដកស្ស ឯកេនន្តេន បិដ្ឋិំ បារុបិត្វា ឧភោ កណ្ណេ ឧភោសុ អំសកូដេសុ ឋបេន្តិ, យថា ច សុរាសោណ្ឌាទយោ សាដកេន គីវំ បរិក្ខិបន្តា ឧភោ អន្តេ ឧទរេ វា ឱលម្ពេន្តិ; បិដ្ឋិយំ វា ខិបន្តិ, យថា ច អន្តេបុរិកាយោ អក្ខិតារកមត្តំ ទស្សេត្វា ឱគុណ្ឋិកំ បារុបន្តិ, យថា ច មហាជេដ្ឋា ទីឃសាដកំ និវាសេត្វា តស្សេវ ឯកេនន្តេន សកលសរីរំ បារុបន្តិ, យថា ច កស្សកា ខេត្តកុដិំ បវិសន្តា សាដកំ បលិវេឋេត្វា ឧបកច្ឆកេ បក្ខិបិត្វា តស្សេវ ឯកេនន្តេន សរីរំ បារុបន្តិ, យថា ច ព្រាហ្មណា ឧភិន្នំ ឧបកច្ឆកានំ អន្តរេន សាដកំ បវេសេត្វា អំសកូដេសុ បក្ខិបន្តិ, យថា ច បាឡិការកោ ភិក្ខុ ឯកំសបារុបនេន បារុតំ វាមពាហុំ វិវរិត្វា ចីវរំ អំសកូដំ អារោបេតិ; ឯវំ អបារុបិត្វា សព្ពេបិ ឯតេ អញ្ញេ ច ឯវរូបេ បារុបនទោសេ វជ្ជេត្វា និព្ពិការំ បរិមណ្ឌលំ បារុបិតព្ពំ. តថា អបារុបិត្វា អារាមេ វា អន្តរឃរេ វា អនាទរេន យំកិញ្ចិ វិការំ ករោន្តស្ស ទុក្កដំ.

២៨១. មុណ្ឌវដ្ដីតិ យថា រញ្ញោ កុហិញ្ចិ គច្ឆតោ បរិក្ខារភណ្ឌវហនមនុស្សាតិ អធិប្បាយោ. អន្តរាកាជន្តិ មជ្ឈេ លគ្គេត្វា ទ្វីហិ វហិតព្ពភារំ.

២៨២. អចក្ខុស្សន្តិ ចក្ខូនំ ហិតំ ន ហោតិ; បរិហានិំ ជនេតិ. នច្ឆាទេតីតិ ន រុច្ចតិ. អដ្ឋង្គុលបរមន្តិ មនុស្សានំ បមាណង្គុលេន អដ្ឋង្គុលបរមំ. អតិមដាហកន្តិ អតិខុទ្ទកំ.

២៨៣. ទាយំ អាលិម្បេន្តីតិ តិណវនាទីសុ អគ្គិំ ទេន្តិ. បដគ្គិន្តិ បដិអគ្គិំ. បរិត្តន្តិ អប្បហរិតករណេន វា បរិខាខណនេន វា បរិត្តាណំ. ឯត្ថ បន អនុបសម្បន្នេ សតិ សយំ អគ្គិំ ទាតុំ ន លភតិ, អសតិ អគ្គិម្បិ ទាតុំ លភតិ, ភូមិំ តច្ឆេត្វា តិណានិបិ ហរិតុំ, បរិខម្បិ ខណិតុំ, អល្លសាខំ ភញ្ជិត្វាបិ អគ្គិំ និព្ពាបេតុំ លភតិ, សេនាសនំ បត្តំ វា អប្បត្តំ វា តថា និព្ពាបេតុំ លភតិយេវ. ឧទកេន បន កប្បិយេនេវ លភតិ, ន ឥតរេន.

២៨៤. សតិ ករណីយេតិ សុក្ខកដ្ឋាទិគ្គហណកិច្ចេ សតិ. បោរិសិយន្តិ បុរិសប្បមាណំ. អាបទាសូតិ វាឡមិគាទយោ វា ទិស្វា មគ្គមូឡ្ហោ វា ទិសា ឱលោកេតុកាមោ ហុត្វា ទវឌាហំ វា ឧទកោឃំ វា អាគច្ឆន្តំ ទិស្វា ឯវរូបាសុ អាបទាសុ អតិឧច្ចម្បិ រុក្ខំ អារោហិតុំ វដ្ដតិ.

២៨៥. កល្យាណវាក្ករណាតិ មធុរសទ្ទា. ឆន្ទសោ អារោបេមាតិ វេទំ វិយ សក្កតភាសាយ វាចនាមគ្គំ អារោបេម. សកាយ និរុត្តិយាតិ ឯត្ថ សកា និរុត្តិ នាម សម្មាសម្ពុទ្ធេន វុត្តប្បការោ មាគធិកោ វោហារោ.

២៨៦. លោកាយតំ នាម សព្ពំ ឧច្ឆិដ្ឋំ, សព្ពំ អនុច្ឆិដ្ឋំ, សេតោ កាកោ, កាឡោ ពកោ; ឥមិនា ច ឥមិនា ច ការណេនាតិ ឯវមាទិនិរត្ថកការណបដិសំយុត្តំ តិត្ថិយសត្ថំ.

២៨៨. អន្តរា អហោសីតិ អន្តរិតា អហោសិ បដិច្ឆន្នា.

២៨៩. អាពាធប្បច្ចយាតិ យស្ស អាពាធស្ស លសុណំ ភេសជ្ជំ; តប្បច្ចយាតិ អត្ថោ.

២៩០. បស្សាវបាទុកន្តិ ឯត្ថ បាទុកា ឥដ្ឋកាហិបិ សិលាហិបិ ទារូហិបិ កាតុំ វដ្ដតិ. វច្ចបាទុកាយបិ ឯសេវ នយោ. បរិវេណន្តិ វច្ចកុដិបរិក្ខេបព្ភន្តរំ.

២៩៣. យថាធម្មោ ការេតព្ពោតិ ទុក្កដវត្ថុម្ហិ ទុក្កដេន បាចិត្តិយវត្ថុម្ហិ បាចិត្តិយេន ការេតព្ពោ. បហរណត្ថំ កតំ បហរណីតិ វុច្ចតិ, យស្ស កស្សចិ អាវុធសង្ខាតស្សេតំ អធិវចនំ, តំ ឋបេត្វា អញ្ញំ សព្ពំ លោហភណ្ឌំ អនុជានាមីតិ អត្ថោ. កតកញ្ច កុម្ភការិកញ្ចាតិ ឯត្ថ កតកំ វុត្តមេវ. កុម្ភការិកញ្ចាតិ ធនិយស្សេវ សព្ពមត្តិកាមយកុដិ វុច្ចតិ. សេសំ សព្ពត្ថ ឧត្តានមេវាតិ.

ខុទ្ទកវត្ថុកថា និដ្ឋិតា.

ខុទ្ទកវត្ថុក្ខន្ធកវណ្ណនា និដ្ឋិតា.