២. ទុតិយវគ្គោ

១-២. ឥច្ឆានង្គលសុត្តាទិវណ្ណនា

៩៨៧-៩៨៨. ទុតិយវគ្គស្ស បឋមេ ឯវំ ព្យាករេយ្យាថាតិ កស្មា អត្តនោ វិហារសមាបត្តិំ អាចិក្ខតិ? ឧបារម្ភមោចនត្ថំ. សចេ ហិ តេ ‘‘ន ជានាមា’’តិ វទេយ្យុំ, អថ នេសំ តិត្ថិយា ‘‘តុម្ហេ ‘អសុកសមាបត្តិយា នាម នោ សត្ថា តេមាសំ វិហាសី’តិបិ ន ជានាថ, អថ កស្មា នំ ឧបដ្ឋហន្តា វិហរថា’’តិ ឧបារម្ភំ អារោបេយ្យុំ, តតោ មោចនត្ថំ ឯវមាហ.

អថ កស្មា យថា អញ្ញត្ថ ‘‘សតោវ អស្សសតិ, ទីឃំ វា អស្សសន្តោ’’តិ (ទី. និ. ២.៣៧៤; ម. និ. ១.១០៧; សំ. និ. ៥.៩៧៧) ឯវ-វាការោ វុត្តោ. ឯវំ ឥធ ន វុត្តោតិ? ឯកន្តសន្តត្តា. អញ្ញេសញ្ហិ អស្សាសោ វា បាកដោ ហោតិ បស្សាសោ វា, ភគវតោ ឧភយម្បេតំ បាកដមេវ និច្ចំ ឧបដ្ឋិតស្សតិតាយាតិ ឯកន្តសន្តត្តា ន វុត្តោ. អថ ‘‘សិក្ខាមី’’តិ អវត្វា កស្មា ‘‘អស្សសាមី’’តិ ឯត្តកមេវ វុត្តន្តិ? សិក្ខិតព្ពាភាវា. សត្ត ហិ សេខា សិក្ខិតព្ពភាវា សេខា នាម, ខីណាសវា សិក្ខិតព្ពាភាវា អសេខា នាម, តថាគតា អសិក្ខិតព្ពា អសេក្ខា នាម នត្ថិ តេសំ សិក្ខិតព្ពកិច្ចន្តិ សិក្ខិតព្ពាភាវា ន វុត្តំ. ទុតិយំ ឧត្តានមេវ.

៣-១០. បឋមអានន្ទសុត្តាទិវណ្ណនា

៩៨៩-៩៩៦. តតិយេ បវិចិនតីតិ អនិច្ចាទិវសេន បវិចិនតិ. ឥតរំ បទទ្វយំ ឯតស្សេវ វេវចនំ. និរាមិសាតិ និក្កិលេសា កាយិកចេតសិកទរថបដិបស្សទ្ធិយា កាយោបិ ចិត្តម្បិ បស្សម្ភតិ. សមាធិយតីតិ សម្មា ឋបិយតិ, អប្បនាចិត្តំ វិយ ហោតិ. អជ្ឈុបេក្ខិតា ហោតីតិ សហជាតអជ្ឈុបេក្ខនាយ អជ្ឈុបេក្ខិតា ហោតិ.

ឯវំ ចុទ្ទសវិធេន កាយបរិគ្គាហកស្ស ភិក្ខុនោ តស្មិំ កាយេ សតិ សតិសម្ពោជ្ឈង្គោ, តាយ សតិយា សម្បយុត្តញាណំ ធម្មវិចយសម្ពោជ្ឈង្គោ, តំសម្បយុត្តមេវ កាយិកចេតសិកវីរិយំ វីរិយសម្ពោជ្ឈង្គោ, បីតិបស្សទ្ធិចិត្តេកគ្គតា បីតិបស្សទ្ធិសមាធិសម្ពោជ្ឈង្គា, ឥមេសំ ឆន្នំ ពោជ្ឈង្គានំ អនោសក្កនអនតិវត្តនសង្ខាតោ មជ្ឈត្តាការោ ឧបេក្ខាសម្ពោជ្ឈង្គោ. យថេវ ហិ សមប្បវត្តេសុ អស្សេសុ សារថិនោ ‘‘អយំ ឱលីយតី’’តិ តុទនំ វា, ‘‘អយំ អតិធាវតី’’តិ អាកឌ្ឍនំ វា នត្ថិ, កេវលំ ឯវំ បស្សមានស្ស ឋិតាការោវ ហោតិ, ឯវមេវ ឥមេសំ ឆន្នំ ពោជ្ឈង្គានំ អនោសក្កនអនតិវត្តនសង្ខាតោ មជ្ឈត្តាការោ ឧបេក្ខាសម្ពោជ្ឈង្គោ នាម ហោតិ. ឯត្តាវតា កិំ កថិតំ? ឯកចិត្តក្ខណិកា នានាសរសលក្ខណា វិបស្សនាពោជ្ឈង្គា នាម កថិតា.

វិវេកនិស្សិតន្តិអាទីនិ វុត្តត្ថានេវ. ឯត្ថ បន សោឡសក្ខត្តុកា អានាបានស្សតិ មិស្សកា កថិតា, អានាបានមូលកា សតិបដ្ឋានា បុព្ពភាគា, តេសំ មូលភូតា អានាបានស្សតិ បុព្ពភាគា. ពោជ្ឈង្គមូលកា សតិបដ្ឋានា បុព្ពភាគា, តេបិ ពោជ្ឈង្គា បុព្ពភាគាវ. វិជ្ជាវិមុត្តិបូរកា បន ពោជ្ឈង្គា និព្ពត្តិតលោកុត្តរា, វិជ្ជាវិមុត្តិយោ អរិយផលសម្បយុត្តា. វិជ្ជា វា ចតុត្ថមគ្គសម្បយុត្តា, វិមុត្តិ ផលសម្បយុត្តាតិ. ចតុត្ថបញ្ចមឆដ្ឋានិបិ ឥមិនាវ សមានបរិច្ឆេទានិ. សេសំ សព្ពត្ថ ឧត្តានមេវាតិ.

អានាបានសំយុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.