១១. សោតាបត្តិសំយុត្តំ

១. វេឡុទ្វារវគ្គោ

១. ចក្កវត្តិរាជសុត្តវណ្ណនា

៩៩៧. សោតាបត្តិសំយុត្តស្ស បឋមេ កិញ្ចាបីតិ អនុគ្គហគរហណេសុ និបាតោ. ចតុន្នញ្ហិ មហាទីបានំ ឥស្សរិយាធិបច្ចំ រជ្ជំ អនុគ្គណ្ហន្តោ ចតុន្នញ្ច អបាយានំ អប្បហីនភាវំ គរហន្តោ សត្ថា ‘‘កិញ្ចាបិ, ភិក្ខវេ, រាជា ចក្កវត្តី’’តិអាទិមាហ. តត្ថ ចតុន្នំ ទីបានន្តិ ទ្វិសហស្សទីបបរិវារានំ ចតុន្នំ មហាទីបានំ. ឥស្សរិយាធិបច្ចន្តិ ឥស្សរភាវោ ឥស្សរិយំ, អធិបតិភាវោ អាធិបច្ចំ, ឥស្សរិយំ អាធិបច្ចំ ឯតស្មិំ រជ្ជេ, ន ឆេទនភេទនន្តិ ឥស្សរិយាធិបច្ចំ. ការេត្វាតិ ឯវរូបំ រជ្ជំ បវត្តាបេត្វា. កិញ្ចាបិ, ភិក្ខវេ, អរិយសាវកោតិ ឯត្ថ អនុគ្គហបសំសាសុ និបាតោ. បិណ្ឌិយាលោបេន ហិ យាបនំ អនុគ្គហន្តោ ចតុន្នញ្ច អបាយានំ បហីនភាវំ បសំសន្តោ សត្ថា ‘‘កិញ្ចាបិ, ភិក្ខវេ, អរិយសាវកោ’’តិអាទិមាហ. តត្ថ នន្តកានីតិ អនន្តកានិ. តេរសហត្ថោបិ ហិ វត្ថសាដកោ ទសច្ឆេទនតោ បដ្ឋាយ នន្តកន្តេវ សង្ខំ គច្ឆតិ.

អវេច្ចប្បសាទេនាតិ អចលប្បសាទេន. សោ បនាយំ បសាទោ កិំ ឯកោ, អនេកោតិ? ឯកោវ, សោ មគ្គេន អាគតប្បសាទោ. យេសុ បន វត្ថូសុ អបុព្ពំ អចរិមំ រុហតិ, តេសំ វសេន ‘‘ពុទ្ធេ អវេច្ចប្បសាទេនា’’តិអាទិនា នយេន តិធា វុត្តោ. យស្មា ច ឯកោ, តស្មាវ និន្នានាករណោ ហោតិ. អរិយសាវកស្ស ហិ ពុទ្ធេយេវ បសាទោ ច បេមញ្ច គារវញ្ច មហន្តំ, ន ធម្មេ វា សង្ឃេ វា, ធម្មេយេវ វា មហន្តំ, ន ពុទ្ធេ វា សង្ឃេ វា, សង្ឃេយេវ វា មហន្តំ, ន ពុទ្ធេ វា ធម្មេ វាតិ ឯតំ នត្ថិ. ឥតិបិ សោ ភគវាតិអាទីនិ វិសុទ្ធិមគ្គេ វិត្ថារិតានេវ.

អរិយកន្តេហីតិ អរិយានំ កន្តេហិ បិយេហិ មនាបេហិ. បញ្ច ហិ សីលានិ ភវន្តរគតាបិ អរិយា ន កោបេន្តិ, ឯវំ តេសំ បិយានិ. តានិ សន្ធាយេតំ វុត្តំ. អខណ្ឌេហីតិអាទិ សទិសវសេន វុត្តំ. មុខវដ្ដិយញ្ហិ ឆិន្នេកទេសា បាតិ ខណ្ឌាតិ វុច្ចតិ, មជ្ឈេ ភិន្នា ឆិទ្ទាតិ, ឯកស្មិំ បទេសេ វិសភាគវណ្ណា គាវី សពលាតិ, នានាពិន្ទុចិត្តា កម្មាសាតិ, ឯវមេវ បដិបាដិយា អាទិម្ហិ វា អន្តេ វា ភិន្នំ សីលំ ខណ្ឌំ នាម, មជ្ឈេ ភិន្នំ ឆិទ្ទំ, យត្ថ កត្ថចិ ទ្វិន្នំ វា តិណ្ណំ វា បដិបាដិយា ភិន្នត្តា សពលំ, ឯកន្តរំ ភិន្នំ កម្មាសំ. តេសំ ទោសានំ អភាវេន អខណ្ឌាទិតា វេទិតព្ពា. ភុជិស្សេហីតិ ភុជិស្សភាវករេហិ. វិញ្ញុប្បសត្ថេហីតិ ពុទ្ធាទីហិ វិញ្ញូហិ បសំសិតេហិ. អបរាមដ្ឋេហីតិ ‘‘ឥទំ នាម តយា កតំ, ឥទំ វីតិក្កន្ត’’ន្តិ ឯវំ បរាមសិតុំ អសក្កុណេយ្យេហិ. សមាធិសំវត្តនិកេហីតិ អប្បនាសមាធិំ ឧបចារសមាធិំ វា សំវត្តេតុំ សមត្ថេហិ.

២. ព្រហ្មចរិយោគធសុត្តវណ្ណនា

៩៩៨. ទុតិយេ យេសំ សទ្ធាតិ បទេន ពុទ្ធេ បសាទោ គហិតោ. សីលន្តិ បទេន អរិយកន្តានិ សីលានិ គហិតានិ. បសាទោតិ បទេន សង្ឃេ បសាទោ គហិតោ. ធម្មទស្សនន្តិ បទេន ធម្មេ បសាទោ គហិតោតិ ឯវំ ចត្តារិ សោតាបត្តិយង្គានិ វុត្តានិ. កាលេន បច្ចេន្តីតិ កាលេន បាបុណន្តិ. ព្រហ្មចរិយោគធំ សុខន្តិ ព្រហ្មចរិយំ ឱគាហិត្វា ឋិតំ ឧបរិមគ្គត្តយសម្បយុត្តំ សុខំ. យោ បនេស គាថាយ អាគតោ បសាទោ, សោ កតរបសាទោ ហោតីតិ. តិបិដកចូឡាភយត្ថេរោ តាវ ‘‘មគ្គបសាទោ’’តិ អាហ, តិបិដកចូឡនាគត្ថេរោ ‘‘អាគតមគ្គស្ស បច្ចវេក្ខណប្បសាទោ’’តិ. ឧភោបិ ថេរា បណ្ឌិតា ពហុស្សុតា, ឧភិន្នំ សុភាសិតំ. មិស្សកប្បសាទោ ឯសោតិ.

៣. ទីឃាវុឧបាសកសុត្តវណ្ណនា

៩៩៩. តតិយេ តស្មាតិ យស្មា ចតូសុ សោតាបត្តិយង្គេសុ សន្ទិស្សសិ, តស្មា. វិជ្ជាភាគិយេតិ វិជ្ជាកោដ្ឋាសិកេ. សព្ពសង្ខារេសូតិ សព្ពេសុ តេភូមកសង្ខារេសុ. ឯវមស្ស ឧបរិ តិណ្ណំ មគ្គានំ វិបស្សនា កថិតា. វិឃាតន្តិ ទុក្ខំ.

៤-៥. បឋមសារិបុត្តសុត្តាទិវណ្ណនា

១០០០-១០០១. ចតុត្ថ ឧត្តានមេវ. បញ្ចមេ សោតាបត្តិយង្គន្តិ សោតាបត្តិយា បុព្ពភាគបដិលាភង្គំ. ពុទ្ធេ អវេច្ចប្បសាទាទយោ បន បដិលទ្ធគុណា សោតាបន្នស្ស អង្គា នាម, តេបិ បន សោតាបត្តិយង្គន្តិ អាគតា. តត្រាយំ ទ្វិន្នម្បិ វចនត្ថោ – សប្បុរិសេ សេវន្តោ ភជន្តោ បយិរុបាសន្តោ ធម្មំ សុណន្តោ យោនិសោ មនសិករោន្តោ ធម្មានុធម្មំ បុព្ពភាគបដិបទំ បដិបជ្ជន្តោ សោតាបត្តិំ បដិលភតីតិ សប្បុរិសសំសេវាទយោ សោតាបត្តិអត្ថាយ អង្គន្តិ សោតាបត្តិយង្គំ នាម, ឥតរេ បឋមមគ្គសង្ខាតាយ សោតាបត្តិយា អង្គន្តិបិ សោតាបត្តិយង្គំ, បដិវិទ្ធសោតាបត្តិមគ្គស្ស សោតាបត្តិមគ្គោ អង្គន្តិបិ សោតាបត្តិយង្គំ.

៦. ថបតិសុត្តវណ្ណនា

១០០២. ឆដ្ឋេ សាធុកេ បដិវសន្តីតិ សាធុកនាមកេ អត្តនោ ភោគគាមកេ វសន្តិ. តេសុ ឥសិទត្តោ សកទាគាមី, បុរាណោ សោតាបន្នោ សទារសន្តុដ្ឋោ. មគ្គេ បុរិសំ ឋបេសុន្តិ តេសំ កិរ គាមទ្វារេន ភគវតោ គមនមគ្គោ. តស្មា ‘‘ភគវា កាលេ វា អកាលេ វា អម្ហាកំ សុត្តានំ វា បមត្តានំ វា គច្ឆេយ្យ, អថ បស្សិតុំ ន លភេយ្យាមា’’តិ មគ្គមជ្ឈេ បុរិសំ ឋបេសុំ.

អនុពន្ធិំសូតិ ន ទូរតោវ បិដ្ឋិតោ បិដ្ឋិតោ អនុពន្ធិំសុ, ភគវា បន សកដមគ្គស្ស មជ្ឈេ ជង្ឃមគ្គេន អគមាសិ, ឥតរេ ឧភោសុ បស្សេសុ អនុគច្ឆន្តា អគមំសុ. មគ្គា ឱក្កម្មាតិ ពុទ្ធានញ្ហិ កេនចិ សទ្ធិំ គច្ឆន្តានំយេវ បដិសន្ថារំ កាតុំ វដ្ដតិ កេនចិ សទ្ធិំ ឋិតកានំ, កេនចិ សទ្ធិំ ទិវសភាគំ និសិន្នានំ. តស្មា ភគវា ចិន្តេសិ – ‘‘ឥមេហិ មេ សទ្ធិំ គច្ឆន្តស្ស បដិសន្ថារំ កាតុំ អយុត្តំ, ឋិតកេនបិ កាតុំ ន យុត្តំ, ឥមេ ហិ មយ្ហំ សាសនេ សាមិនោ អាគតផលា. ឥមេហិ សទ្ធិំ និសីទិត្វាវ ទិវសភាគំ បដិសន្ថារំ ករិស្សាមី’’តិ មគ្គា ឱក្កម្ម យេន អញ្ញតរំ រុក្ខមូលំ តេនុបសង្កមិ.

បញ្ញត្តេ អាសនេ និសីទីតិ តេ កិរ ឆត្តុបាហនំ កត្តរទណ្ឌំ បាទព្ភញ្ជនតេលាទីនិ ចេវ អដ្ឋវិធញ្ច បានកំ សរភបាទបល្លង្កញ្ច គាហាបេត្វា អគមំសុ, អាភតំ បល្លង្កម្បិ បញ្ញាបេត្វា អទំសុ, សត្ថា តស្មិំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសីទិំសូតិ សេសានិ ឆត្តុបាហនាទីនិ ភិក្ខុសង្ឃស្ស ទេថាតិ វត្វា សយម្បិ ភគវន្តំ វន្ទិត្វា ឯកមន្តំ និសីទិំសុ.

សាវត្ថិយា កោសលេសុ ចារិកំ បក្កមិស្សតីតិអាទិ សព្ពំ មជ្ឈិមបទេសវសេនវ វុត្តំ. កស្មា? និយតត្តា. ភគវតោ ហិ ចារិកាចរណម្បិ អរុណុដ្ឋាបនម្បិ និយតំ, មជ្ឈិមបទេសេយេវ ចារិកំ ចរតិ, មជ្ឈិមទេសេ អរុណំ ឧដ្ឋបេតីតិ និយតត្តា មជ្ឈិមទេសវសេន វុត្តំ. អាសន្នេ នោ ភគវា ភវិស្សតីតិ ឯត្ថ ន កេវលំ អាសន្នត្តាយេវ តេសំ សោមនស្សំ ហោតិ, អថ ខោ ‘‘ឥទានិ ទានំ ទាតុំ គន្ធមាលាទីហិ បូជំ កាតុំ ធម្មំ សោតុំ បញ្ហំ បុច្ឆិតុំ លភិស្សាមា’’តិ តេសំ សោមនស្សំ ហោតិ.

តស្មាតិហ ថបតយោ សម្ពាធោ ឃរាវាសោតិ ថបតយោ យស្មា តុម្ហាកំ មយិ ទូរីភូតេ អនប្បកំ ទោមនស្សំ, អាសន្នេ អនប្បកំ សោមនស្សំ ហោតិ, តស្មាបិ វេទិតព្ពមេតំ ‘‘សម្ពាធោ ឃរាវាសោ’’តិ. ឃរាវាសស្ស ហិ ទោសេន តុម្ហាកំ ឯវំ ហោតិ. សចេ បន ឃរាវាសំ បហាយ បព្ពជិតា, អថ ឯវំ វោ មយា សទ្ធិំយេវ គច្ឆន្តានញ្ច អាគច្ឆន្តានញ្ច តំ ន ភវេយ្យាតិ ឥមមត្ថំ ទីបេន្តោ ឯវមាហ. តត្ថ សកិញ្ចនសបលិពោធដ្ឋេន សម្ពាធតា វេទិតព្ពា. មហាវាសេ វសន្តស្សបិ ហិ សកិញ្ចនសបលិពោធដ្ឋេន ឃរាវាសោ សម្ពាធោវ. រជាបថោតិ រាគទោសមោហរជានំ អាបថោ, អាគមនដ្ឋានន្តិ អត្ថោ. អព្ភោកាសោ បព្ពជ្ជាតិ បព្ពជ្ជា បន អកិញ្ចនអបលិពោធដ្ឋេន អព្ភោកាសោ. ចតុរតនិកេបិ ហិ គព្ភេ ទ្វិន្នំ ភិក្ខូនំ បល្លង្កេន បល្លង្កំ ឃដេត្វា និសិន្នានម្បិ អកិញ្ចនអបលិពោធដ្ឋេន បព្ពជ្ជា អព្ភោកាសោ នាម ហោតិ. អលញ្ច បន វោ ថបតយោ អប្បមាទាយាតិ ឯវំ សម្ពាធេ ឃរាវាសេ វសន្តានំ តុម្ហាកំ អប្បមាទមេវ កាតុំ យុត្តន្តិ អត្ថោ.

ឯកំ បុរតោ ឯកំ បច្ឆតោ និសីទាបេមាតិ តេ កិរ ទ្វេបិ ជនា សព្ពាលង្ការបដិមណ្ឌិតេសុ ទ្វីសុ នាគេសុ តា ឥត្ថិយោ ឯវំ និសីទាបេត្វា រញ្ញោ នាគំ មជ្ឈេ កត្វា ឧភោសុ បស្សេសុ គច្ឆន្តិ, តស្មា ឯវមាហំសុ. នាគោបិ រក្ខិតព្ពោតិ យថា កិញ្ចិ វិសេវិតំ ន ករោតិ, ឯវំ រក្ខិតព្ពោ ហោតិ. តាបិ ភគិនិយោតិ យថា បមាទំ នាបជ្ជន្តិ, ឯវំ រក្ខិតព្ពា ហោន្តិ. អត្តាបីតិ សិតហសិតកថិតវិបេក្ខិតាទីនិ អករោន្តេហិ អត្តាបិ រក្ខិតព្ពោ ហោតិ. (តេហិ តថា ករោន្តេហិ ន អត្តាបិ រក្ខិតព្ពោ ហោតិ). តថា ករោន្តោ ហិ ‘‘សាមិទុព្ភោ ឯសោ’’តិ និគ្គហេតព្ពោ ហោតិ. តស្មាតិហ ថបតយោតិ យស្មា តុម្ហេ រាជា និច្ចំ រាជភណ្ឌំ បដិច្ឆាបេតិ, តស្មាបិ សម្ពាធោ ឃរាវាសោ រជាបថោ. យស្មា បន បំសុកូលិកភិក្ខុំ ឯវំ បដិច្ឆាបេន្តោ នត្ថិ, តស្មា អព្ភោកាសោ បព្ពជ្ជា. ឯវំ សព្ពត្ថាបិ អលញ្ច បន វោ ថបតយោ អប្បមាទាយ អប្បមាទមេវ ករោថាតិ ទស្សេតិ.

មុត្តចាគោតិ វិស្សដ្ឋចាគោ. បយតបាណីតិ អាគតាគតានំ ទានត្ថាយ ធោតហត្ថោ. វោស្សគ្គរតោតិ វោស្សគ្គសង្ខាតេ ចាគេ រតោ. យាចយោគោតិ យាចិតព្ពកយុត្តោ. ទានសំវិភាគរតោតិ ទានេន ចេវ អប្បមត្តកម្បិ កិញ្ចិ លទ្ធា តតោបិ សំវិភាគេ រតោ. អប្បដិវិភត្តន្តិ ‘‘ឥទំ អម្ហាកំ ភវិស្សតិ, ឥទំ ភិក្ខូន’’ន្តិ ឯវំ អកតវិភាគំ, សព្ពំ ទាតព្ពមេវ ហុត្វា ឋិតន្តិ អត្ថោ.

៧. វេឡុទ្វារេយ្យសុត្តវណ្ណនា

១០០៣. សត្តមេ វេឡុទ្វារន្តិ គាមទ្វារេ បវេណិអាគតស្ស វេឡុគច្ឆស្ស អត្ថិតាយ ឯវំលទ្ធនាមោ គាមោ. អត្តុបនាយិកន្តិ អត្តនិ ឧបនេតព្ពំ. សម្ផភាសេនាតិ អមន្តភាសេន. សម្ផប្បលាបភាសេនាតិ សម្ផប្បលាបសម្ភាសេន និរត្ថកេន អញ្ញាណវចនេនាតិ អត្ថោ.

៨-៩. បឋមគិញ្ជកាវសថសុត្តាទិវណ្ណនា

១០០៤-៥. អដ្ឋមេ ញាតិកេតិ ឯកំ តឡាកំ និស្សាយ ទ្វិន្នំ ចូឡបិតិមហាបិតិបុត្តានំ ទ្វេ គាមា, តេសុ ឯកស្មិំ គាមកេ. គិញ្ជកាវសថេតិ ឥដ្ឋកាមយេ អាវសថេ. ឱរម្ភាគិយានន្តិ ហេដ្ឋាភាគិយានំ, កាមភវេយេវ បដិសន្ធិគ្គាហាបកានន្តិ អត្ថោ. ឱរន្តិ លទ្ធនាមេហិ វា តីហិ មគ្គេហិ បហាតព្ពានីតិបិ ឱរម្ភាគិយានិ. តត្ថ កាមច្ឆន្ទោ ព្យាបាទោតិ ឥមានិ ទ្វេ សមាបត្តិយា វា អវិក្ខម្ភិតានិ មគ្គេន វា អសមុច្ឆិន្នានិ និព្ពត្តិវសេន ឧទ្ធំ ភាគំ រូបភវំ អរូបភវំ វា គន្តុំ ន ទេន្តិ. សក្កាយទិដ្ឋិអាទីនិ តីណិ តត្ថ និព្ពត្តម្បិ អានេត្វា បុន ឥធេវ និព្ពត្តាបេន្តីតិ សព្ពានិបិ ឱរម្ភាគិយានេវ. អនាវត្តិធម្មោតិ បដិសន្ធិវសេន អនាគមនសភាវោ.

រាគទោសមោហានំ តនុត្តាតិ ឯត្ថ កទាចិ ឧប្បត្តិយា ច បរិយុដ្ឋានមន្ទតាយ ចាតិ ទ្វេធាបិ តនុភាវោ វេទិតព្ពោ. សកទាគាមិស្ស ហិ បុថុជ្ជនានំ វិយ អភិណ្ហំ រាគាទយោ ន ឧប្បជ្ជន្តិ, កទាចិ ករហចិ ឧប្បជ្ជន្តិ. ឧប្បជ្ជមានា ច ន បុថុជ្ជនានំ វិយ ពហលពហលា ឧប្បជ្ជន្តិ, មក្ខិបត្តំ វិយ តនុកា ឧប្បជ្ជន្តិ. ទីឃភាណកតិបិដកមហាសីវត្ថេរោ បនាហ – ‘‘យស្មា សកទាគាមិស្ស បុត្តធីតរោ ហោន្តិ, ឱរោធា ច ហោន្តិ, តស្មា ពហលា កិលេសា. ឥទំ បន ភវតនុកវសេន កថិត’’ន្តិ. តំ អដ្ឋកថាយំ ‘‘សោតាបន្នស្ស សត្ត ភវេ ឋបេត្វា អដ្ឋមេ ភវេ ភវតនុកំ នត្ថិ, សកទាគាមិស្ស ទ្វេ ភវេ ឋបេត្វា បញ្ចសុ ភវេសុ ភវតនុកំ នត្ថិ, អនាគាមិស្ស រូបារូបភវំ ឋបេត្វា កាមភវេ ភវតនុកំ នត្ថិ, ខីណាសវស្ស កិស្មិញ្ចិ ភវេ ភវតនុកំ នត្ថី’’តិ វុត្តត្តា បដិក្ខិត្តំ ហោតិ.

ឥមំ លោកន្តិ ឥមំ កាមាវចរលោកំ សន្ធាយ វុត្តំ. អយញ្ហេត្ថ អធិប្បាយោ – សចេ ហិ មនុស្សេសុ សកទាគាមិផលំ បត្តោ ទេវេសុ និព្ពត្តិត្វា អរហត្តំ សច្ឆិករោតិ, ឥច្ចេតំ កុសលំ. អសក្កោន្តោ បន អវស្សំ មនុស្សលោកំ អាគន្ត្វា សច្ឆិករោតិ. ទេវេសុ សកទាគាមិផលំ បត្តោបិ សចេ មនុស្សេសុ និព្ពត្តិត្វា អរហត្តំ សច្ឆិករោតិ, ឥច្ចេតំ កុសលំ. អសក្កោន្តោ បន អវស្សំ ទេវលោកំ គន្ត្វា សច្ឆិករោតីតិ.

វិនិបតនំ វិនិបាតោ, នាស្ស វិនិបាតោ ធម្មោតិ អវិនិបាតធម្មោ, ចតូសុ អបាយេសុ អវិនិបាតនសភាវោតិ អត្ថោ. និយតោតិ ធម្មនិយាមេន និយតោ. សម្ពោធិបរាយណោតិ ឧបរិមគ្គត្តយសង្ខាតា សម្ពោធិ បរំ អយនំ អស្ស គតិ បដិសរណំ អវស្សំ បត្តព្ពាតិ សម្ពោធិបរាយណោ. វិហេសាវេសាតិ តេសំ តេសំ ញាណគតិំ ញាណូបបត្តិំ ញាណាភិសម្បរាយំ ឱលោកេន្តស្ស កាយកិលមថោវ ឯស, អានន្ទ, តថាគតស្សាតិ ទីបេតិ. ចិត្តវិហេសា បន ពុទ្ធានំ នត្ថិ.

ធម្មាទាសន្តិ ធម្មមយំ អាទាសំ. យេនាតិ យេន ធម្មាទាសេន សមន្នាគតោ. ខីណាបាយទុគ្គតិវិនិបាតោតិ ឥទំ និរយាទីនំយេវ វេវចនវសេនេវ វុត្តំ. និរយាទយោ ហិ វឌ្ឍិសង្ខាតតោ អយតោ អបេតត្តា អបាយោ, ទុក្ខស្ស គតិ បដិសរណន្តិ. ទុគ្គតិ, ទុក្កដការិនោ ឯត្ថ វិវសា និបតន្តីតិ វិនិបាតោ. នវមំ ឧត្តានមេវ.

១០. តតិយគិញ្ជកាវសថសុត្តវណ្ណនា

១០០៦. ទសមេ បរោបញ្ញាសាតិ អតិរេកបញ្ញាស. សាធិកនវុតីតិ អតិរេកនវុតិ. ឆាតិរេកានីតិ ឆហិ អធិកានិ. សោ កិរ គាមោ កិញ្ចាបិ នាតិមហា អហោសិ, អរិយសាវកា បនេត្ថ ពហូ. តត្ថ តត្ថ អហិវាតរោគេន ឯកប្បហារេនេវ ចតុវីសតិ បាណសតសហស្សានិ កាលមកំសុ, តេសុ អរិយសាវកា ឯត្តកា នាម អហេសុំ. សេសំ សព្ពត្ថ ឧត្តានមេវាតិ.

វេឡុទ្វារវគ្គោ បឋមោ.

២. រាជការាមវគ្គោ

១. សហស្សភិក្ខុនិសង្ឃសុត្តវណ្ណនា

១០០៧. ទុតិយស្ស បឋមេ រាជការាមេតិ រញ្ញា ការិតត្តា ឯវំ លទ្ធនាមេ អារាមេ, តំ រញ្ញា បសេនទិកោសលេន កតំ. បឋមពោធិយំ កិរ លាភគ្គយសគ្គបត្តំ សត្ថារំ ទិស្វា តិត្ថិយា ចិន្តយិំសុ – ‘‘សមណោ គោតមោ លាភគ្គយសគ្គបត្តោ, ន ខោ បនេស អញ្ញំ កិញ្ចិ សីលំ វា សមាធិំ វា និស្សាយ ឯវំ លាភគ្គយសគ្គបត្តោ. ភូមិសីសំ បន តេន គហិតំ, សចេ មយម្បិ ជេតវនសមីបេ អារាមំ ការាបេតុំ សក្កុណេយ្យាម, លាភគ្គយសគ្គបត្តា ភវេយ្យាមា’’តិ. តេ អត្តនោ អត្តនោ ឧបដ្ឋាកេ សមាទបេត្វា សតសហស្សមត្តេ កហាបណេ លភិត្វា តេ អាទាយ រញ្ញោ សន្តិកំ អគមំសុ. រាជា ‘‘កិំ ឯត’’ន្តិ? បុច្ឆិ. មយំ ជេតវនសមីបេ តិត្ថិយារាមំ ករោម, សចេ សមណោ គោតមោ វា សមណស្ស គោតមស្ស សាវកា វា អាគន្ត្វា វារេស្សន្តិ, វារេតុំ មា អទត្ថាតិ លញ្ជំ អទំសុ. រាជា លញ្ជំ គហេត្វា ‘‘គច្ឆថ ការេថា’’តិ អាហ.

តេ គន្ត្វា, អត្តនោ ឧបដ្ឋាកេហិ ទព្ពសម្ភារេ អាហរាបេត្វា, ថម្ភុស្សាបនាទីនិ ករោន្តា, ឧច្ចាសទ្ទា មហាសទ្ទា ឯកកោលាហលំ អកំសុ. សត្ថា គន្ធកុដិតោ និក្ខម្ម បមុខេ ឋត្វា ‘‘កេ បន តេ, អានន្ទ, ឧច្ចាសទ្ទា មហាសទ្ទា កេវដ្ដា មញ្ញេ មច្ឆវិលោបេ’’តិ?, បុច្ឆិ. តិត្ថិយា, ភន្តេ, ជេតវនសមីបេ តិត្ថិយារាមំ ករោន្តីតិ. អានន្ទ, ឥមេ សាសនេន បដិវិរុទ្ធា ភិក្ខុសង្ឃស្ស អផាសុវិហារំ ករិស្សន្តិ, រញ្ញោ អារោចេត្វា វារាបេហីតិ.

ថេរោ ភិក្ខុសង្ឃេន សទ្ធិំ គន្ត្វា រាជទ្វារេ អដ្ឋាសិ. រញ្ញោ ‘‘ថេរា, ទេវ, អាគតា’’តិ និវេទយិំសុ. រាជា លញ្ជស្ស គហិតត្តា ន និក្ខមិ. ថេរា គន្ត្វា សត្ថុ អារោចយិំសុ. សត្ថា សារិបុត្តមោគ្គល្លានេ បេសេសិ. រាជា តេសម្បិ ទស្សនំ ន អទាសិ. តេ អាគន្ត្វា សត្ថុ អារោចយិំសុ ‘‘ន, ភន្តេ, រាជា និក្ខន្តោ’’តិ. សត្ថា តង្ខណំយេវ ព្យាកាសិ – ‘‘អត្តនោ រជ្ជេ ឋត្វា កាលំ កាតុំ ន លភិស្សតី’’តិ.

ទុតិយទិវសេ ច សាមំយេវ ភិក្ខុសង្ឃបរិវារោ គន្ត្វា រាជទ្វារេ អដ្ឋាសិ. រាជា ‘‘សត្ថា អាគតោ’’តិ សុត្វា និក្ខមិត្វា, និវេសនំ បវេសេត្វា, សារបល្លង្កេ និសីទាបេត្វា, យាគុខជ្ជកំ អទាសិ. សត្ថា បរិភុត្តយាគុខាទនីយោ ‘‘យាវ ភត្តំ និដ្ឋាតិ, តាវ សត្ថុ សន្តិកេ និសីទិស្សាមី’’តិ អាគន្ត្វា និសិន្នំ រាជានំ ‘‘តយា, មហារាជ, ឥទំ នាម កត’’ន្តិ អវត្វា, ‘‘ការណេនេវ នំ សញ្ញាបេស្សាមី’’តិ ឥទំ អតីតការណំ អាហរិ – មហារាជ, បព្ពជិតេ នាម អញ្ញមញ្ញំ យុជ្ឈាបេតុំ ន វដ្ដតិ. អតីតេបិ ឥសយោ អញ្ញមញ្ញំ យុជ្ឈាបេត្វា សហ រដ្ឋេន រាជា សមុទ្ទំ បវិដ្ឋោតិ. កទា ភគវាតិ?

អតីតេ, មហារាជ, ភរុរដ្ឋេ ភរុរាជា នាម រជ្ជំ ការេតិ. បញ្ចសតា បញ្ចសតា ទ្វេ ឥសិគណា បព្ពតបាទតោ លោណម្ពិលសេវនត្ថាយ ភរុនគរំ គន្ត្វា នគរស្ស អវិទូរេ ទ្វេ រុក្ខា អត្ថិ, បឋមំ អាគតោ ឥសិគណោ ឯកស្ស រុក្ខស្ស មូលេ និសីទិ, បច្ឆាគតោបិ ឯកស្សាតិ. តេ យថាភិរន្តំ វិហរិត្វា បព្ពតបាទំ ឯវ អគមំសុ. តេ បុន អាគច្ឆន្តាបិ អត្តនោ រុក្ខមូលេយេវ និសីទន្តិ. អទ្ធានេ គច្ឆន្តេ ឯកោ រុក្ខោ សុក្ខិ, តស្មិំ សុក្ខេ អាគតា តាបសា ‘‘អយំ រុក្ខោ មហា, អម្ហាកម្បិ តេសម្បិ បហោស្សតី’’តិ ឥតរេសំ រុក្ខមូលស្ស ឯកបទេសេ និសីទិំសុ. តេ បច្ឆា អាគច្ឆន្តា រុក្ខមូលំ អបវិសិត្វា ពហិ ឋិតាវ ‘‘កស្មា តុម្ហេ ឯត្ថ និសីទថា’’តិ អាហំសុ. អាចរិយា អម្ហាកំ រុក្ខោ សុក្ខោ, អយំ រុក្ខោ មហា, តុម្ហេបិ បវិសថ, តុម្ហាកម្បិ អម្ហាកម្បិ បហោស្សតីតិ. តេ ‘‘ន មយំ បវិសាម, និក្ខមថ តុម្ហេ’’តិ កថំ វឌ្ឍេត្វា ‘‘ន តុម្ហេ អត្តនោវ មនេន និក្ខមិស្សថា’’តិ ហត្ថាទីសុ គហេត្វា និក្កឌ្ឍិំសុ. តេ ‘‘ហោតុ សិក្ខាបេស្សាម នេ’’តិ ឥទ្ធិយា សោវណ្ណមយានិ ទ្វេ ចក្កានិ រជតមយញ្ច អក្ខំ មាបេត្វា បវដ្ដេន្តា រាជទ្វារំ អគមិំសុ. រញ្ញោ ‘‘ឯវរូបំ, ទេវ, តាបសា បណ្ណាការំ គហេត្វា ឋិតា’’តិ និវេទយិំសុ. រាជា តុដ្ឋោ ‘‘បក្កោសថា’’តិ តេ បក្កោសាបេត្វា ‘‘មហាកម្មំ តុម្ហេហិ កតំ, អត្ថិ វោ កិញ្ចិ មយា កត្តព្ព’’ន្តិ អាហ. អាម, មហារាជ, អម្ហាកំ និសិន្នដ្ឋានំ ឯករុក្ខមូលំ អត្ថិ, តំ អញ្ញេហិ ឥសីហិ គហិតំ, តំ នោ ទាបេហីតិ. រាជា បុរិសេ បេសេត្វា តាបសេ និក្កឌ្ឍាបេសិ.

តេ ពហិ ឋិតា ‘‘កិំ នុ ខោ ទត្វា លភិំសូ’’តិ ឱលោកយមានា ‘‘ឥទំ នាមា’’តិ ទិស្វា ‘‘មយម្បិ លញ្ជំ ទត្វា បុន គណ្ហិស្សាមា’’តិ ឥទ្ធិយា សោវណ្ណមយំ រថបញ្ជរំ មាបេត្វា អាទាយ អគមំសុ. រាជា ទិស្វា តុដ្ឋោ – ‘‘កិំ, ភន្តេ, កាតព្ព’’ន្តិ?, អាហ. មហារាជ អម្ហាកំ រុក្ខមូលេ អញ្ញោ ឥសិគណោ និសិន្នោ, តំ នោ រុក្ខមូលំ ទាបេហីតិ. រាជា បុរិសេ បេសេត្វា តេ និក្កឌ្ឍាបេសិ. តាបសា អញ្ញមញ្ញំ កលហំ កត្វា, ‘‘អននុច្ឆវិកំ អម្ហេហិ កត’’ន្តិ វិប្បដិសារិនោ ហុត្វា បព្ពតបាទមេវ អគមំសុ. តតោ ទេវតា ‘‘អយំ រាជា ទ្វិន្នំ ឥសិគណានំ ហត្ថតោ លញ្ជំ គហេត្វា អញ្ញមញ្ញំ កលហំ ការាបេសី’’តិ កុជ្ឈិត្វា មហាសមុទ្ទំ ឧព្ពដ្ដេត្វា តស្ស រញ្ញោ វិជិតំ យោជនសហស្សមត្តដ្ឋានំ សមុទ្ទមេវ អកំសូតិ.

‘‘ឥសីនមន្តរំ កត្វា, ភរុរាជាតិ មេ សុតំ;

ឧច្ឆិន្នោ សហ រដ្ឋេហិ, ស រាជា វិភវង្គតោ’’តិ. (ជា. ១.២.១២៥) –

ឯវំ ភគវតា ឥមស្មិំ អតីតេ ទស្សិតេ យស្មា ពុទ្ធានំ នាម កថា ឱកប្បនិយា ហោតិ, ‘‘តស្មា រាជា អត្តនោ កិរិយំ សល្លក្ខេត្វា អនុបធារេត្វា មយា អកត្តព្ពំ កម្មំ កត’’ន្តិ ‘‘គច្ឆថ, ភណេ, តិត្ថិយេ និក្កឌ្ឍថា’’តិ និក្កឌ្ឍាបេត្វា ចិន្តេសិ – ‘‘មយា ការិតោ វិហារោ នាម នត្ថិ, តស្មិំយេវ ឋានេ វិហារំ ការេស្សាមី’’តិ តេសំ ទព្ពសម្ភារេបិ អទត្វា វិហារំ ការេសិ. តំ សន្ធាយេតំ វុត្តំ.

២-៣. ព្រាហ្មណសុត្តាទិវណ្ណនា

១០០៨-៩. ទុតិយេ ឧទយគាមិនិន្តិ អត្តនោ សមយេ វឌ្ឍិគាមិនិំ. មរណំ អាគមេយ្យាសីតិ មរណំ ឥច្ឆេយ្យាសិ, បត្ថេយ្យាសិ វា. តតិយំ ឧត្តានមេវ.

៤. ទុគ្គតិភយសុត្តវណ្ណនា

១០១០. ចតុត្ថេ សព្ពទុគ្គតិភយំ សមតិក្កន្តោតិ មនុស្សទោភគ្គំ បដិក្ខិត្តំ.

៥. ទុគ្គតិវិនិបាតភយសុត្តវណ្ណនា

១០១១. បញ្ចមេ សព្ពទុគ្គតិវិនិបាតភយំ សមតិក្កន្តោតិ មនុស្សទោភគ្គេន សទ្ធិំ ចត្តារោ អបាយា បដិក្ខិត្តា.

៦. បឋមមិត្តាមច្ចសុត្តវណ្ណនា

១០១២. ឆដ្ឋេ មិត្តាតិ អញ្ញមញ្ញស្ស គេហេ អាមិសបរិភោគវសេន វោហារមិត្តា. អមច្ចាតិ អាមន្តនបដិមន្តនឥរិយាបថាទីសុ ឯកតោ បវត្តកិច្ចា. ញាតីតិ សស្សុសសុរបក្ខិកា. សាលោហិតាតិ សមានលោហិតា ភាតិភគិនិមាតុលាទយោ.

៧. ទុតិយមិត្តាមច្ចសុត្តវណ្ណនា

១០១៣. សត្តមេ អញ្ញថត្តំ នាម បសាទញ្ញថត្តំ ភាវញ្ញថត្តំ គតិអញ្ញថត្តំ លក្ខណញ្ញថត្តំ វិបរិណាមញ្ញថត្តន្តិ អនេកវិធំ. តត្ថ មហាភូតេសុ ភាវញ្ញថត្តំ អធិប្បេតំ. សុវណ្ណាទិភាវេន ហិ ឃនសណ្ឋិតាយ បថវិធាតុយា វិលីយិត្វា ឧទកភាវំ អាបជ្ជមានាយ បុរិមភាវោ វិគច្ឆតិ, ភាវញ្ញថត្តំ បញ្ញាយតិ. លក្ខណំ បន ន វិគច្ឆតិ, កក្ខឡលក្ខណាវ ហោតិ. ឧច្ឆុរសាទិភាវេន ច យូសាការសណ្ឋិតាយ អាបោធាតុយា សុស្សិត្វា ឃនបថវិភាវំ អាបជ្ជមានាយ បុរិមភាវោ វិគច្ឆតិ, ភាវញ្ញថត្តំ បញ្ញាយតិ. លក្ខណំ បន ន វិគច្ឆតិ, អាពន្ធនលក្ខណាវ ហោតិ. តត្រិទំ អញ្ញថត្តន្តិ ឯត្ថ បន គតិអញ្ញថត្តំ អធិប្បេតំ, តញ្ហិ អរិយសាវកស្ស នត្ថិ. បសាទញ្ញថត្តម្បិ នត្ថិយេវ, ឥធ បន បសាទផលំ បកាសេតុំ គតិអញ្ញថត្តមេវ ទស្សិតំ. សេសំ សព្ពត្ថ ឧត្តានមេវាតិ.

រាជការាមវគ្គោ ទុតិយោ.

៣. សរណានិវគ្គោ

១-២. បឋមមហានាមសុត្តាទិវណ្ណនា

១០១៧-១៨. តតិយស្ស បឋមេ ឥទ្ធន្តិ តេលមធុផាណិតាទីហិ សមិទ្ធំ. ផីតន្តិ ហត្ថូបគសីសូបគគីវូបគាទិអលង្ការវសេន សុបុប្ផិតំ. អាកិណ្ណមនុស្សន្តិ និរន្តរមនុស្សំ. សម្ពាធព្យូហន្តិ ព្យូហា វុច្ចន្តិ អវិនិព្ពិទ្ធរច្ឆាយោ, យា បវិដ្ឋមគ្គេនេវ និគ្គច្ឆន្តិ, តា សម្ពាធា ព្យូហា ពហុកា ឯត្ថាតិ សម្ពាធព្យូហំ. ឥមិនាបិ នគរស្ស ឃនវាសមេវ ទីបេតិ. ភន្តេនាតិ ឥតោ ចិតោ ច បរិព្ភមន្តេន ឧទ្ធតចារិនា. ទុតិយំ ឧត្តានមេវ.

៣. គោធសក្កសុត្តវណ្ណនា

១០១៩. តតិយេ ភគវាវ ឯតំ ជានេយ្យ ឯតេហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតំ វា អសមន្នាគតំ វាតិ ឥទំ សោ សក្កោ តីហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតស្ស បុគ្គលស្ស សោតាបន្នភាវំ, ចតូហិ វា ធម្មេហិ សមន្នាគតស្ស សោតាបន្នភាវំ ភគវាវ ជានាតីតិ អធិប្បាយេន អាហ.

កោចិទេវ ធម្មសមុប្បាទោ ឧប្បជ្ជេយ្យាតិ កិញ្ចិទេវ ការណំ ឧប្បជ្ជេយ្យ. ឯកតោ អស្ស ភគវា, ឯកតោ ភិក្ខុសង្ឃោតិ យស្មិំ ការណេ ឧប្បន្នេ ភគវា ភិក្ខុសង្ឃេន នានាលទ្ធិកោ ហុត្វា ឯកំ វាទំ វទន្តោ ឯកតោ អស្ស, ភិក្ខុសង្ឃោបិ ឯកំ វទន្តោ ឯកតោតិ អត្ថោ. តេនេវាហន្តិ យំ វាទំ តុម្ហេ វទេថ, តមេវាហំ គណ្ហេយ្យន្តិ. ននុ ច អរិយសាវកស្ស រតនត្តយេ បសាទនានត្តំ នត្ថិ, អថ កស្មា ឯស ឯវមាហាតិ? ភគវតោ សព្ពញ្ញុតាយ. ឯវញ្ហិស្ស ហោតិ ‘‘ភិក្ខុសង្ឃោ អត្តនោ អសព្ពញ្ញុតាយ អជានិត្វាបិ កថេយ្យ, សត្ថុ បន អញ្ញាណំ នាម នត្ថី’’តិ. តស្មា ឯវមាហ. អញ្ញត្រ កល្យាណា អញ្ញត្រ កុសលាតិ កល្យាណមេវ កុសលមេវ វទាមិ, ន កល្យាណកុសលវិមុត្តន្តិ. អបិចស្ស អនវជ្ជនទោសោ ឯសោតិ.

៤. បឋមសរណានិសក្កសុត្តវណ្ណនា

១០២០. ចតុត្ថេ ឥធ មហានាម ឯកច្ចោ បុគ្គលោតិ ឥទំ ន កេវលំ សរណានិ ឯវ អបាយតោ មុត្តោ, ឥមេបិ បុគ្គលា មុត្តាតិ ទស្សេតុំ អារទ្ធំ. មត្តសោ និជ្ឈានំ ខមន្តីតិ បមាណេន ច ឱលោកនំ ខមន្តិ. ឥមិនា ធម្មានុសារិមគ្គដ្ឋបុគ្គលំ ទស្សេតិ. អគន្តា និរយន្តិ មគ្គដ្ឋបុគ្គលោ ហិ អបាយតោ បរិមុត្តោតិ វា បរិមុច្ចិស្សតីតិ វា វត្តុំ ន វដ្ដតិ, បរិមុច្ចតីតិ បន វត្តុំ វដ្ដតិ. យស្មា ច បរិមុច្ចតិ, តស្មា គន្តា នាម ន ហោតីតិ, ‘‘អគន្តា’’តិ វុត្តោ, ន គច្ឆតីតិ អត្ថោ. សទ្ធាមត្តំ បេមមត្តន្តិ ឥមិនា សទ្ធានុសារិមគ្គដ្ឋបុគ្គលំ ទស្សេតិ. មហាសាលាតិ សមីបេ ឋិតេវ ចត្តារោ មហាសាររុក្ខេ ទស្សេន្តោ អាហ. មរណកាលេ សិក្ខំ សមាទិយីតិ មរណសមយេ តីសុ សិក្ខាសុ បរិបូរការី អហោសីតិ ទស្សេតិ.

៥. ទុតិយសរណានិសក្កសុត្តវណ្ណនា

១០២១. បញ្ចមេ ទុក្ខេត្តន្តិ វិសមខេត្តំ. ទុព្ភូមន្តិ ឩសរភូមិំ លោណូបហតំ. ខណ្ឌានីតិ បរិភិន្នានិ. បូតីនីតិ ឧទកេន តេមេត្វា បូតិភាវំ អាបន្នានិ. វាតាតបហតានីតិ វាតាតបេន ហតត្តា និរោជភាវំ គតានិ. អសារាទានីតិ អនាទិន្នសារានិ អគហិតសារានិ. អសុខសយិតានីតិ ន កោដ្ឋាទីសុ បក្ខិបិត្វា សុដ្ឋុ ឋបិតានិ. សុខសយិតានីតិ ឋបិតដ្ឋានតោ ចត្តារោ មាសេ អចលិតានិ.

៦. បឋមអនាថបិណ្ឌិកសុត្តវណ្ណនា

១០២២. ឆដ្ឋេ ឋានសោ វេទនា បដិប្បស្សម្ភេយ្យាតិ ខណេន វេទនា បដិប្បស្សម្ភេយ្យ. មិច្ឆាញាណេនាតិ មិច្ឆាបច្ចវេក្ខណេន មិច្ឆាវិមុត្តិយាតិ អនិយ្យានិកវិមុត្តិយា. តស្មា សទ្ធញ្ច សីលញ្ចាតិ គាថា វុត្តត្ថា ឯវ. យត្រ ហិ នាមាតិ យោ នាម.

៧. ទុតិយអនាថបិណ្ឌិកសុត្តវណ្ណនា

១០២៣. សត្តមេ សម្បរាយិកំ មរណភយន្តិ សម្បរាយហេតុកំ មរណភយំ គិហិសាមីចិកានីតិ គិហីនំ អនុច្ឆវិកានិ. សេសំ សព្ពត្ថ ឧត្តានមេវាតិ.

សរណានិវគ្គោ តតិយោ.

៤. បុញ្ញាភិសន្ទវគ្គោ

១. បឋមបុញ្ញាភិសន្ទសុត្តវណ្ណនា

១០២៧. ចតុត្ថស្ស បឋមេ បុញ្ញាភិសន្ទា កុសលាភិសន្ទាតិ បុញ្ញនទិយោ កុសលនទិយោ. សុខស្សាហារាតិ សុខស្ស បច្ចយា.

៤. បឋមទេវបទសុត្តវណ្ណនា

១០៣០. ចតុត្ថេ ទេវបទានីតិ ទេវានំ ញាណេន, ទេវស្ស វា ញាណេន អក្កន្តបទានិ. វិសុទ្ធិយាតិ វិសុជ្ឈនត្ថាយ. បរិយោទបនាយាតិ បុរិយោទបនត្ថាយ ជោតនត្ថាយ. ឥមស្មិំ សុត្តេ ចត្តារោបិ ផលដ្ឋបុគ្គលា វិសុទ្ធដ្ឋេន ទេវា នាម ជាតា.

៨. វស្សសុត្តវណ្ណនា

១០៣៤. អដ្ឋមេ បារំគន្ត្វាតិ បារំ វុច្ចតិ និព្ពានំ, តំ បត្វាតិ អត្ថោ. អាសវានំ ខយាយ សំវត្តន្តីតិ ន បឋមំ និព្ពានំ គន្ត្វា បច្ឆា សំវត្តន្តិ, គច្ឆមានា ឯវ សំវត្តន្តិ. ទេសនា បន ឯវំ កតា.

១០. នន្ទិយសក្កសុត្តវណ្ណនា

១០៣៦. ទសមេ ទិវា បវិវេកាយ រត្តិំ បដិសល្លានាយាតិ ទិវា បវិវេកត្ថាយ រត្តិំ បដិសល្លានត្ថាយ. ធម្មា ន បាតុភវន្តីតិ សមថវិបស្សនា ធម្មា ន ឧប្បជ្ជន្តិ. សេសំ សព្ពត្ថ ឧត្តានមេវាតិ.

បុញ្ញាភិសន្ទវគ្គោ ចតុត្ថោ.

៥. សគាថកបុញ្ញាភិសន្ទវគ្គោ

១. បឋមអភិអសន្ទសុត្តវណ្ណនា

១០៣៧. បញ្ចមស្ស បឋមេ អសង្ខ្យេយ្យោតិ អាឡ្ហកគណនាយ អសង្ខ្យេយ្យោ, យោជនវសេន បនស្ស សង្ខ្យា អត្ថិ. ពហុភេរវន្តិ សវិញ្ញាណកអវិញ្ញាណកានំ ភេរវារម្មណានំ វសេន ពហុភេរវំ. បុថូតិ ពហុ. សវន្តីតិ សន្ទមានា. ឧបយន្តីតិ ឧបគច្ឆន្តិ.

២. ទុតិយអភិសន្ទសុត្តវណ្ណនា

១០៣៨. ទុតិយេ យត្ថិមា មហានទិយោ សំសន្ទន្តិ សមេន្តីតិ យស្មិំ សំភជ្ជេ ឯតា មហានទិយោ ឯកីភវន្តិ, និរន្តរា ភវន្តីតិ អត្ថោ.

៣. តតិយអភិសន្ទសុត្តវណ្ណនា

១០៣៩. តតិយេ បុញ្ញកាមោតិ បុញ្ញត្ថិកោ. កុសលេ បតិដ្ឋិតោតិ មគ្គកុសលេ បតិដ្ឋិតោ. ភាវេតិ មគ្គំ អមតស្ស បត្តិយាតិ និព្ពានស្ស បាបុណនត្ថំ អរហត្តមគ្គំ ភាវេតិ. ធម្មសារាធិគមោតិ ធម្មសារោ វុច្ចតិ អរិយផលំ ធម្មសារោ, អធិគមោ អស្សាតិ ធម្មសារាធិគមោ, អធិគតផលោតិ អត្ថោ. ខយេ រតោតិ កិលេសក្ខយេ រតោ.

៤. បឋមមហទ្ធនសុត្តវណ្ណនា

១០៤០. ចតុត្ថេ អឌ្ឍោ មហទ្ធនោតិ សត្តវិធេន អរិយធនេន អឌ្ឍោ ចេវ មហទ្ធនោ ច. តេនេវ ភោគេន មហាភោគោ. សេសំ សព្ពត្ថ ឧត្តានមេវាតិ.

សគាថកបុញ្ញាភិសន្ទវគ្គោ បញ្ចមោ.

៦. សប្បញ្ញវគ្គោ

២. វស្សំវុត្តសុត្តវណ្ណនា

១០៤៨. ឆដ្ឋស្ស ទុតិយេ អយមធិប្បាយោ – សោតាបន្នោ ភិក្ខុ ឯត្តកេន វោសានំ អនាបជ្ជិត្វា តានេវ ឥន្ទ្រិយពលពោជ្ឈង្គានិ សមោធានេត្វា វិបស្សនំ វឌ្ឍេត្វា សកទាគាមិមគ្គំ បាបុណិស្សតិ, សកទាគាមី អនាគាមិមគ្គំ, អនាគាមី អរហត្តមគ្គន្តិ ឥមមត្ថំ សន្ធាយ ភគវតា ឥមស្មិំ សុត្តេ សាសនេ តន្តិ បវេណី កថិតាតិ.

៣. ធម្មទិន្នសុត្តវណ្ណនា

១០៤៩. តតិយេ ធម្មទិន្នោតិ សត្តសុ ជនេសុ ឯកោ. ពុទ្ធកាលស្មិញ្ហិ ធម្មទិន្នោ ឧបាសកោ, វិសាខោ ឧបាសកោ, ឧគ្គោ គហបតិ, ចិត្តោ គហបតិ, ហត្ថកោ អាឡវកោ, ចូឡអនាថបិណ្ឌិកោ, មហាអនាថបិណ្ឌិកោតិ ឥមេ សត្ត ជនា បញ្ចសតឧបាសកបរិវារា អហេសុំ. ឯតេសុ ឯស អញ្ញតរោ.

គម្ភីរាតិ ធម្មគម្ភីរា សល្លសុត្តាទយោ. គម្ភីរត្ថាតិ អត្ថគម្ភីរា ចេតនាសុត្តន្តាទយោ. លោកុត្តរាតិ លោកុត្តរត្ថទីបកា អសង្ខតសំយុត្តាទយោ. សុញ្ញតប្បដិសំយុត្តាតិ សត្តសុញ្ញតាទីបកា ខជ្ជនិកសុត្តន្តាទយោ. ឧបសម្បជ្ជ វិហរិស្សាមាតិ បដិលភិត្វា វិហរិស្សាម. ឯវញ្ហិ វោ, ធម្មទិន្ន, សិក្ខិតព្ពន្តិ ឯវំ តុម្ហេហិ ចន្ទោបមបដិបទំ រថវិនីតបដិបទំ មោនេយ្យបដិបទំ មហាអរិយវំសបដិបទំ បូរេន្តេហិ សិក្ខិតព្ពំ. ឥតិ សត្ថា ឥមេសំ ឧបាសកានំ អសយ្ហភារំ អារោបេសិ. កស្មា? ឯតេ កិរ ន អត្តនោ ភូមិយំ ឋត្វា ឱវាទំ យាចិំសុ, អវិសេសេន បន សព្ពភារំ ឧក្ខិបិតុំ សមត្ថា វិយ ‘‘ឱវទតុ នោ, ភន្តេ, ភគវា’’តិ យាចិំសុ. តេន តេសំ សត្ថា អសយ្ហភារំ អារោបេន្តោ ឯវមាហ. ន ខោ នេតន្តិ ន ខោ ឯតំ. នការោ បនេត្ថ ព្យញ្ជនសន្ធិមត្តមេវាតិ វេទិតព្ពោ. តស្មាតិ យស្មា ឥទានិ អត្តនោ ភូមិយំ ឋត្វា ឱវាទំ យាចថ, តស្មា.

៤. គិលានសុត្តវណ្ណនា

១០៥០. ចតុត្ថេ ន ខោ បនេតន្តិ ន ខោ អម្ហេហិ ឯតំ. សប្បញ្ញោ ឧបាសកោតិ សោតាបន្នោ អធិប្បេតោ. អស្សាសនីយេហិ ធម្មេហីតិ អស្សាសករេហិ ធម្មេហិ. អស្សាសតាយស្មាតិ អស្សាសតុ អាយស្មា. មារិសោតិ មរណបដិពទ្ធោ. មរណធម្មោតិ មរណសភាវោ. អធិមោចេហីតិ ឋបេហិ. អធិមោចិតន្តិ ឋបិតំ. ឯវំ វិមុត្តចិត្តស្សាតិ ឯវំ អរហត្តផលវិមុត្តិយា វិមុត្តចិត្តស្ស. យទិទំ វិមុត្តិយា វិមុត្តន្តិ យំ ឥទំ វិមុត្តិំ អារព្ភ វិមុត្តិយា នានាករណំ វត្តព្ពំ សិយា, ន តំ វទាមិ. ភិក្ខុសង្ឃស្ស ហិ ចេតិយង្គណពោធិយង្គណវត្តេសុ ចេវ អសីតិក្ខន្ធកវត្តេសុ ចាតិ អាគមនីយគុណេសុ បមាណំ នាម នត្ថិ, បដិវិទ្ធេ បន មគ្គេ វា ផលេ វា ឧបាសកានញ្ច ភិក្ខូនញ្ច នានាករណំ នត្ថិ.

៩. បញ្ញាបដិលាភសុត្តវណ្ណនា

១០៥៥. នវមេ បញ្ញាបដិលាភាយ សំវត្តន្តីតិ ឯត្ថ សត្ត សេក្ខា បញ្ញំ បដិលភន្តិ នាម, ខីណាសវោ បដិលទ្ធបញ្ញោ នាមាតិ វេទិតព្ពោ. បរតោ បញ្ញាពុទ្ធិយាតិអាទីសុបិ ឯសេវ នយោ. សេសំ សព្ពត្ថ ឧត្តានមេវាតិ.

សប្បញ្ញវគ្គោ ឆដ្ឋោ.

៧. មហាបញ្ញវគ្គោ

១. មហាបញ្ញាសុត្តវណ្ណនា

១០៥៨. សត្តមេ មហាបញ្ញតាយ សំវត្តន្តីតិអាទីសុ ‘‘មហន្តេ អត្ថេ បរិគ្គណ្ហាតីតិ មហាបញ្ញា’’តិអាទិនា បដិសម្ភិទាយំ (បដិ. ម. ២.៤) វុត្តនយេនេវ សព្ពត្ថ សព្ពបទេសុ អត្ថោ វេទិតព្ពោ. សេសំ សព្ពត្ថ ឧត្តានមេវាតិ.

សោតាបត្តិសំយុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.