១០. កិមិលសុត្តវណ្ណនា

៩៨៦. ទសមេ កិមិលាយន្តិ ឯវំនាមកេ នគរេ. ឯតទវោចាតិ ថេរោ កិរ ចិន្តេសិ – ‘‘អយំ ទេសនា ន យថានុសន្ធិកា កតា, យថានុសន្ធិំ គមេស្សាមី’’តិ ទេសនានុសន្ធិំ ឃដេន្តោ ឯតំ អវោច. កាយញ្ញតរន្តិ បថវីអាទីសុ កាយេសុ អញ្ញតរំ វទាមិ វាយោកាយំ វទាមីតិ អត្ថោ. អថ វា ចក្ខាយតនំ…បេ… កពឡីការោ អាហារោតិ បញ្ចវីសតិ រូបកោដ្ឋាសា រូបកាយោ នាម, តេសុ អានាបានំ ផោដ្ឋព្ពាយតនេ សង្គហិតត្តា កាយញ្ញតរំ ហោតិ, តស្មាបិ ឯវមាហ. តស្មាតិហាតិ យស្មា ចតូសុ កាយេសុ អញ្ញតរំ វាយោកាយំ, បញ្ចវីសតិ កោដ្ឋាសេ វា រូបកាយេ អញ្ញតរំ អានាបានំ អនុបស្សតិ, តស្មា កាយេ កាយានុបស្សីតិ អត្ថោ. ឯវំ សព្ពត្ថ អត្ថោ វេទិតព្ពោ. វេទនាញ្ញតរន្តិ តីសុ វេទនាសុ អញ្ញតរំ, សុខវេទនំ សន្ធាយេតំ វុត្តំ.

សាធុកំ មនសិការន្តិ បីតិបដិសំវេទិតាទិវសេន ឧប្បន្នំ សុន្ទរំ មនសិការំ. កិំ បន មនសិការោ សុខា វេទនា ហោតីតិ? ន ហោតិ, ទេសនាសីសំ បនេតំ. យថេវ ហិ ‘‘អនិច្ចសញ្ញាភាវនានុយោគមនុយុត្តា’’តិ (ម. និ. ៣.១៤៧) ឯត្ថ សញ្ញានាមេន បញ្ញា វុត្តា, ឯវមិធាបិ មនសិការនាមេន ឈានវេទនា វុត្តាតិ វេទិតព្ពា. ឯតស្មិញ្ហិ ចតុក្កេ បឋមបទេ បីតិសីសេន វេទនា វុត្តា, ទុតិយបទេ សុខន្តិ សរូបេនេវ វុត្តា. ចិត្តសង្ខារបទទ្វយេ ‘‘សញ្ញា ច វេទនា ច ចេតសិកា ឯតេ ធម្មា ចិត្តប្បដិពទ្ធា ចិត្តសង្ខារា’’តិ (បដិ. ម. ១.១៧៤) វចនតោ ‘‘វិតក្កវិចារេ ឋបេត្វា សព្ពេបិ ចិត្តសម្បយុត្តកា ធម្មា ចិត្តសង្ខារេ សង្គហិតា’’តិ វចនតោ ចិត្តសង្ខារនាមេន វេទនា វុត្តា. តំ សព្ពំ មនសិការនាមេន សង្គហេត្វា ឥធ ‘‘សាធុកំ មនសិការ’’ន្តិ អាហ.

ឯវំ សន្តេបិ យស្មា ឯសា វេទនា អារម្មណំ ន ហោតិ, តស្មា វេទនានុបស្សនា ន យុជ្ជតីតិ. នោ ន យុជ្ជតិ, មហាសតិបដ្ឋានាទីសុបិ ហិ តំ តំ សុខាទីនំ វត្ថុំ អារម្មណំ កត្វា វេទនា វេទយតិ, តំ បន វេទនាបវត្តិំ ឧបាទាយ ‘‘អហំ វេទយាមី’’តិ វោហារមត្តំ ហោតិ, តំ សន្ធាយ ‘‘សុខំ វេទនំ វេទយមានោ សុខំ វេទនំ វេទយាមី’’តិអាទិ វុត្តំ. អបិច ‘‘បីតិប្បដិសំវេទី’’តិអាទីនំ អត្ថវណ្ណនាយមេតស្ស បរិហារោ វុត្តោយេវ. វុត្តញ្ហេតំ វិសុទ្ធិមគ្គេ –

‘‘ទ្វីហាការេហិ បីតិ បដិសំវិទិតា ហោតិ – អារម្មណតោ ច អសម្មោហតោ ច. កថំ អារម្មណតោ បីតិ បដិសំវិទិតា ហោតិ? សប្បីតិកេ ទ្វេ ឈានេ សមាបជ្ជតិ, តស្ស សមាបត្តិក្ខណេ ឈានបដិលាភេន អារម្មណតោ បីតិ បដិសំវិទិតា ហោតិ អារម្មណស្ស បដិសំវិទិតត្តា. កថំ អសម្មោហតោ បីតិ បដិសំវិទិតា ហោតិ? សប្បីតិកេ ទ្វេ ឈានេ សមាបជ្ជិត្វា វុដ្ឋាយ ឈានសម្បយុត្តបីតិំ ខយតោ វយតោ សម្មសតិ, តស្ស វិបស្សនាក្ខណេ លក្ខណប្បដិវេធេន អសម្មោហតោ បីតិ បដិសំវិទិតា ហោតិ. វុត្តញ្ហេតំ បដិសម្ភិទាយំ (បដិ. ម. ១.១៧២) ‘‘‘ទីឃំ អស្សាសវសេន ចិត្តស្ស ឯកគ្គតំ អវិក្ខេបំ បជានតោ សតិ ឧបដ្ឋិតា ហោតិ, តាយ សតិយា តេន ញាណេន សា បីតិ បដិសំវិទិតា ហោតី’តិ. ឯតេនេវ នយេន អវសេសបទានិបិ អត្ថតោ វេទិតព្ពានី’’តិ.

ឥតិ យថេវ ឈានបដិលាភេន អារម្មណតោ បីតិសុខចិត្តសង្ខារា បដិសំវិទិតា ហោន្តិ, ឯវំ ឥមិនាបិ ឈានសម្បយុត្តេន វេទនាសង្ខាតមនសិការបដិលាភេន អារម្មណតោ វេទនា បដិសំវិទិតា ហោតិ. តស្មា សុវុត្តមេតំ ‘‘វេទនាសុ វេទនានុបស្សី ភិក្ខុ តស្មិំ សមយេ វិហរតី’’តិ.

នាហំ, អានន្ទ, មុដ្ឋស្សតិស្ស អសម្បជានស្សាតិ ឯត្ថ អយមធិប្បាយោ – យស្មា ‘‘ចិត្តបដិសំវេទី អស្សាសិស្សាមី’’តិអាទិនា នយេន បវត្តោ ភិក្ខុ កិញ្ចាបិ អស្សាសបស្សាសនិមិត្តមារម្មណំ ករោតិ, តស្ស បន ចិត្តស្ស អារម្មណេ សតិញ្ច សម្បជញ្ញញ្ច ឧបដ្ឋាបេត្វា បវត្តនតោ ចិត្តេ ចិត្តានុបស្សីយេវ នាមេស ហោតិ. ន ហិ មុដ្ឋស្សតិស្ស អសម្បជានស្ស អានាបានស្សតិសមាធិភាវនា អត្ថិ, តស្មា អារម្មណតោ ចិត្តបដិសំវិទិតវសេន ‘‘ចិត្តេ ចិត្តានុបស្សី ភិក្ខុ តស្មិំ សមយេ វិហរតី’’តិ.

សោ យំ តំ ហោតិ អភិជ្ឈាទោមនស្សានំ បហានំ, តំ បញ្ញាយ ទិស្វា សាធុកំ អជ្ឈុបេក្ខិតា ហោតីតិ ឯត្ថ អភិជ្ឈា កាមច្ឆន្ទនីវរណមេវ, ទោមនស្សវសេន ព្យាបាទនីវរណំ ទស្សិតំ. ឥទញ្ហិ ចតុក្កំ វិបស្សនាវសេនេវ វុត្តំ, ធម្មានុបស្សនា ច នីវរណបព្ពាទិវសេន បញ្ចវិធា ហោតិ, តស្សា នីវរណបព្ពំ អាទិ, តស្សាបិ ឥទំ នីវរណទ្វយំ អាទិ. ឥតិ ធម្មានុបស្សនាយ អាទិំ ទស្សេតុំ អភិជ្ឈាទោមនស្សានន្តិ អាហ. បហានន្តិ អនិច្ចានុបស្សនាយ និច្ចសញ្ញំ បជហតីតិ ឯវំ បហានករញាណំ អធិប្បេតំ. តំ បញ្ញាយ ទិស្វាតិ តំ អនិច្ចវិរាគនិរោធបដិនិស្សគ្គញាណសង្ខាតំ បហានញាណំ អបរាយ វិបស្សនាបញ្ញាយ, តម្បិ អបរាយាតិ ឯវំ វិបស្សនាបរម្បរំ ទស្សេតិ. អជ្ឈុបេក្ខិតា ហោតីតិ យញ្ចស្ស បថបដិបន្នំ អជ្ឈុបេក្ខតិ, យញ្ច ឯកតោ ឧបដ្ឋានំ អជ្ឈុបេក្ខតីតិ ទ្វិធា អជ្ឈុបេក្ខតិ នាម. តត្ថ សហជាតានម្បិអជ្ឈុបេក្ខនា ហោតិ អារម្មណស្សាបិ អជ្ឈុបេក្ខនា. ឥធ អារម្មណ អជ្ឈុបេក្ខនា អធិប្បេតា. តស្មាតិហានន្ទាតិ យស្មា ‘‘អនិច្ចានុបស្សី អស្សាសិស្សាមី’’តិអាទិនា នយេន បវត្តោ ន កេវលំ នីវរណាទិធម្មេ, អភិជ្ឈាទោមនស្សសីសេន បន វុត្តានំ ធម្មានំ បហានករញាណម្បិ បញ្ញាយ ទិស្វា អជ្ឈុបេក្ខិតា ហោតិ, តស្មា ធម្មេសុ ធម្មានុបស្សី ភិក្ខុ តស្មិំ សមយេ វិហរតីតិ វេទិតព្ពោ.

ឯវមេវ ខោតិ ឯត្ថ ចតុមហាបថោ វិយ ឆ អាយតនានិ ទដ្ឋព្ពានិ. តស្មិំ បំសុបុញ្ជោ វិយ ឆសុ អាយតនេសុ កិលេសា. ចតូហិ ទិសាហិ អាគច្ឆន្តា សកដរថា វិយ ចតូសុ អារម្មណេសុ បវត្តា ចត្តារោ សតិបដ្ឋានា. ឯកេន សកដេន វា រថេន វា បំសុបុញ្ជស្ស ឧបហននំ វិយ កាយានុបស្សនាទីហិ បាបកានំ អកុសលានំ ធម្មានំ ឧបឃាតោ វេទិតព្ពោតិ.

ឯកធម្មវគ្គោ បឋមោ.