៨. វិភង្គសុត្តវណ្ណនា

៨. អដ្ឋមេ កតមា ច ភិក្ខវេ សម្មាទិដ្ឋីតិ ឯកេន បរិយាយេន អដ្ឋង្គិកមគ្គំ វិភជិត្វា បុន អបរេន បរិយាយេន វិភជិតុកាមោ ឥទំ ទេសនំ អារភិ. តត្ថ ទុក្ខេ ញាណន្តិ សវនសម្មសនបដិវេធបច្ចវេក្ខណវសេន ចតូហាការេហិ ឧប្បន្នំ ញាណំ. សមុទយេបិ ឯសេវ នយោ. សេសេសុ បន ទ្វីសុ សម្មសនស្ស អភាវា តិវិធមេវ វដ្ដតិ. ឯវមេតំ ‘‘ទុក្ខេ ញាណ’’ន្តិអាទិនា ចតុសច្ចកម្មដ្ឋានំ ទស្សិតំ.

តត្ថ បុរិមានិ ទ្វេ សច្ចានិ វដ្ដំ, បច្ឆិមានិ វិវដ្ដំ. តេសុ ភិក្ខុនោ វដ្ដេ កម្មដ្ឋានាភិនិវេសោ ហោតិ, វិវដ្ដេ នត្ថិ អភិនិវេសោ. បុរិមានិ ហិ ទ្វេ សច្ចានិ ‘‘បញ្ចក្ខន្ធា ទុក្ខំ, តណ្ហា សមុទយោ’’តិ ឯវំ សង្ខេបេន ច, ‘‘កតមេ បញ្ចក្ខន្ធា រូបក្ខន្ធោ’’តិអាទិនា នយេន វិត្ថារេន ច អាចរិយសន្តិកេ ឧគ្គណ្ហិត្វា វាចាយ បុនប្បុនំ បរិវត្តេន្តោ យោគាវចរោ កម្មំ ករោតិ. ឥតរេសុ បន ទ្វីសុ សច្ចេសុ – ‘‘និរោធសច្ចំ ឥដ្ឋំ កន្តំ មនាបំ, មគ្គសច្ចំ ឥដ្ឋំ កន្តំ មនាប’’ន្តិ ឯវំ សវនេនេវ កម្មំ ករោតិ. សោ ឯវំ ករោន្តោ ចត្តារិ សច្ចានិ ឯកបដិវេធេន បដិវិជ្ឈតិ, ឯកាភិសមយេន អភិសមេតិ. ទុក្ខំ បរិញ្ញាបដិវេធេន បដិវិជ្ឈតិ, សមុទយំ បហានបដិវេធេន, និរោធំ សច្ឆិកិរិយបដិវេធេន, មគ្គំ ភាវនាបដិវេធេន បដិវិជ្ឈតិ. ទុក្ខំ បរិញ្ញាភិសមយេន…បេ… មគ្គំ ភាវនាភិសមយេន អភិសមេតិ.

ឯវមស្ស បុព្ពភាគេ ទ្វីសុ សច្ចេសុ ឧគ្គហបរិបុច្ឆាសវនធារណសម្មសនបដិវេធោ ហោតិ, ទ្វីសុ សវនបដិវេធោយេវ. អបរភាគេ តីសុ កិច្ចតោ បដិវេធោ ហោតិ, និរោធេ អារម្មណបដិវេធោ. បច្ចវេក្ខណា បន បត្តសច្ចស្ស ហោតិ. ឥមស្ស ភិក្ខុនោ បុព្ពេ បរិគ្គហតោ – ‘‘ទុក្ខំ បរិជានាមិ, សមុទយំ បជហាមិ, និរោធំ សច្ឆិករោមិ, មគ្គំ ភាវេមី’’តិ អាភោគសមន្នាហារមនសិការបច្ចវេក្ខណា នត្ថិ, បរិគ្គហតោ បដ្ឋាយ ហោតិ. អបរភាគេ បន ទុក្ខំ បរិញ្ញាតមេវ ហោតិ…បេ… មគ្គោ ភាវិតោវ ហោតិ.

តត្ថ ទ្វេ សច្ចានិ ទុទ្ទសត្តា គម្ភីរានិ, ទ្វេ គម្ភីរត្តា ទុទ្ទសានិ. ទុក្ខសច្ចញ្ហិ ឧប្បត្តិតោ បាកដំ, ខាណុកណ្ដកបហារាទីសុ ‘‘អហោ ទុក្ខ’’ន្តិ វត្តព្ពតម្បិ អាបជ្ជតិ. សមុទយម្បិ ខាទិតុកាមតាភុញ្ជិតុកាមតាទិវសេន ឧប្បត្តិតោ បាកដំ. លក្ខណបដិវេធតោ បន ឧភយម្បិ គម្ភីរំ. ឥតិ តានិ ទុទ្ទសត្តា គម្ភីរានិ. ឥតរេសំ ទ្វិន្នំ ទស្សនត្ថាយ បយោគោ ភវគ្គគ្គហណត្ថំ ហត្ថបសារណំ វិយ អវីចិផុសនត្ថំ បាទបសារណំ វិយ សតធា ភិន្នស្ស វាលស្ស កោដិយា កោដិំ បដិបាទនំ វិយ ច ហោតិ. ឥតិ តានិ គម្ភីរត្តា ទុទ្ទសានិ. ឯវំ ទុទ្ទសត្តា គម្ភីរេសុ គម្ភីរត្តា ច ទុទ្ទសេសុ ចតូសុ សច្ចេសុ ឧគ្គហាទិវសេន ឥទំ ‘‘ទុក្ខេ ញាណ’’ន្តិអាទិ វុត្តំ. បដិវេធក្ខណេ បន ឯកមេវ តំ ញាណំ ហោតិ.

នេក្ខម្មសង្កប្បាទីសុ កាមបច្ចនីកដ្ឋេន កាមតោ និស្សដភាវេន វា, កាមំ សម្មសន្តស្ស ឧប្បន្នោតិ វា, កាមបទឃាតំ កាមវូបសមំ ករោន្តោ ឧប្បន្នោតិ វា, កាមវិវិត្តន្តេ ឧប្បន្នោតិ វា នេក្ខម្មសង្កប្បោ. សេសបទទ្វយេបិ ឯសេវ នយោ. សព្ពេបិ ច តេ នេក្ខម្មសង្កប្បាទយោ កាមព្យាបាទវិហិំសាវិរមណសញ្ញានំ នានត្តា បុព្ពភាគេ នានា, មគ្គក្ខណេ បន ឥមេសុ តីសុ ឋានេសុ ឧប្បន្នស្ស អកុសលសង្កប្បស្ស បទច្ឆេទតោ អនុប្បត្តិសាធនវសេន មគ្គង្គំ បូរយមានោ ឯកោវ កុសលសង្កប្បោ ឧប្បជ្ជតិ. អយំ សម្មាសង្កប្បោ នាម.

មុសាវាទា វេរមណីអាទយោបិ មុសាវាទាទីហិ វិរមណសញ្ញានំ នានត្តា បុព្ពភាគេ នានា, មគ្គក្ខណេ បន ឥមេសុ ចតូសុ ឋានេសុ ឧប្បន្នាយ អកុសលទុស្សីល្យចេតនាយ បទច្ឆេទតោ អនុប្បត្តិសាធនវសេន មគ្គង្គំ បូរយមានា ឯកាវ កុសលវេរមណី ឧប្បជ្ជតិ. អយំ សម្មាវាចា នាម.

បាណាតិបាតា វេរមណី អាទយោបិ បាណាតិបាតាទីហិ វិរមណសញ្ញានំ នានត្តា បុព្ពភាគេ នានា, មគ្គក្ខណេ បន ឥមេសុ តីសុ ឋានេសុ ឧប្បន្នាយ អកុសលទុស្សីល្យចេតនាយ អកិរិយតោ បទច្ឆេទតោ អនុប្បត្តិសាធនវសេន មគ្គង្គំ បូរយមានា ឯកាវ កុសលវេរមណី ឧប្បជ្ជតិ. អយំ សម្មាកម្មន្តោ នាម.

មិច្ឆាអាជីវន្តិ ខាទនីយភោជនីយាទីនំ អត្ថាយ បវត្តិតំ កាយវចីទុច្ចរិតំ. បហាយាតិ វជ្ជេត្វា. សម្មាអាជីវេនាតិ ពុទ្ធបសត្ថេន អាជីវេន. ជីវិកំ កប្បេតីតិ ជីវិតវុត្តិំ បវត្តេតិ. សម្មាជីវោបិ កុហនាទីហិ វិរមណសញ្ញានំ នានត្តា បុព្ពភាគេ នានា. មគ្គក្ខណេ បន ឥមេសុយេវ សត្តសុ ឋានេសុ ឧប្បន្នាយ មិច្ឆាជីវទុស្សីល្យចេតនាយ បទច្ឆេទតោ អនុប្បត្តិសាធនវសេន មគ្គង្គំ បូរយមានា ឯកាវ កុសលវេរមណី ឧប្បជ្ជតិ. អយំ សម្មាអាជីវោ នាម.

អនុប្បន្នានន្តិ ឯកស្មិំ ភវេ តថារូបេ វា អារម្មណេ អត្តនោ ន ឧប្បន្នានំ, បរស្ស បន ឧប្បជ្ជមានេ ទិស្វា – ‘‘អហោ វត មេ ឯវរូបា បាបកា ធម្មា ន ឧប្បជ្ជេយ្យុ’’ន្តិ ឯវំ អនុប្បន្នានំ បាបកានំ អកុសលានំ ធម្មានំ អនុប្បាទាយ. ឆន្ទន្តិ តេសំ អកុសលានំ អនុប្បាទកបដិបត្តិសាធកំ វីរិយច្ឆន្ទំ ជនេតិ. វាយមតីតិ វាយាមំ ករោតិ. វីរិយំ អារភតីតិ វីរិយំ បវត្តេតិ. ចិត្តំ បគ្គណ្ហាតីតិ វីរិយេន ចិត្តំ បគ្គហិតំ ករោតិ. បទហតីតិ ‘‘កាមំ តចោ ច ន្ហារុ ច អដ្ឋិ ច អវសិស្សតូ’’តិ (ម. និ. ២.១៨៤) បធានំ បវត្តេតិ. ឧប្បន្នានន្តិ សមុទាចារវសេន អត្តនោ ឧប្បន្នបុព្ពានំ. ឥទានិ តាទិសេ ន ឧប្បាទេស្សាមីតិ តេសំ បហានាយ ឆន្ទំ ជនេតិ.

អនុប្បន្នានំ កុសលានន្តិ អបដិលទ្ធានំ បឋមជ្ឈានាទីនំ. ឧប្បន្នានន្តិ តេសំយេវ បដិលទ្ធានំ. ឋិតិយាតិ បុនប្បុនំ ឧប្បត្តិបពន្ធវសេន ឋិតត្ថំ. អសម្មោសាយាតិ អវិនាសត្ថំ. ភិយ្យោភាវាយាតិ ឧបរិភាវាយ. វេបុល្លាយាតិ វិបុលភាវាយ. បារិបូរិយាតិ ភាវនាយ បរិបូរណត្ថំ. អយម្បិ សម្មាវាយាមោ អនុប្បន្នានំ អកុសលានំ អនុប្បាទនាទិចិត្តនានត្តា បុព្ពភាគេ នានា. មគ្គក្ខណេ បន ឥមេសុយេវ ចតូសុ ឋានេសុ កិច្ចសាធនវសេន មគ្គង្គំ បូរយមានំ ឯកមេវ កុសលវីរិយំ ឧប្បជ្ជតិ. អយំ សម្មាវាយាមោ នាម.

សម្មាសតិបិ កាយាទិបរិគ្គាហកចិត្តានំ នានត្តា បុព្ពភាគេ នានា, មគ្គក្ខណេ បន ឥមេសុ ចតូសុ ឋានេសុ កិច្ចសាធនវសេន មគ្គង្គំ បូរយមានា ឯកា សតិ ឧប្បជ្ជតិ. អយំ សម្មាសតិ នាម.

ឈានាទីនិ បុព្ពភាគេបិ មគ្គក្ខណេបិ នានា, បុព្ពភាគេ សមាបត្តិវសេន នានា, មគ្គក្ខណេ នានាមគ្គវសេន. ឯកស្ស ហិ បឋមមគ្គោ បឋមជ្ឈានិកោ ហោតិ, ទុតិយមគ្គាទយោបិ បឋមជ្ឈានិកា វា ទុតិយាទីសុ អញ្ញតរជ្ឈានិកា វា. ឯកស្ស បឋមមគ្គោ ទុតិយាទីនំ អញ្ញតរជ្ឈានិកោ ហោតិ, ទុតិយាទយោបិ ទុតិយាទីនំ អញ្ញតរជ្ឈានិកា វា បឋមជ្ឈានិកា វា. ឯវំ ចត្តារោបិ មគ្គា ឈានវសេន សទិសា វា អសទិសា វា ឯកច្ចសទិសា វា ហោន្តិ.

អយំ បនស្ស វិសេសោ បាទកជ្ឈាននិយមេន ហោតិ. បាទកជ្ឈាននិយមេន ហិ បឋមជ្ឈានលាភិនោ បឋមជ្ឈានា វុដ្ឋាយ វិបស្សន្តស្ស ឧប្បន្នមគ្គោ បឋមជ្ឈានិកោ ហោតិ, មគ្គង្គពោជ្ឈង្គានិ បនេត្ថ បរិបុណ្ណានេវ ហោន្តិ. ទុតិយជ្ឈានតោ វុដ្ឋាយ វិបស្សន្តស្ស ឧប្បន្នោ ទុតិយជ្ឈានិកោ ហោតិ, មគ្គង្គានិ បនេត្ថ សត្ត ហោន្តិ. តតិយជ្ឈានតោ វុដ្ឋាយ វិបស្សន្តស្ស ឧប្បន្នោ តតិយជ្ឈានិកោ, មគ្គង្គានិ បនេត្ថ សត្ត, ពោជ្ឈង្គានិ ឆ ហោន្តិ. ឯស នយោ ចតុត្ថជ្ឈានតោ បដ្ឋាយ យាវ នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនា.

អារុប្បេ ចតុក្កបញ្ចកជ្ឈានំ ឧប្បជ្ជតិ, តញ្ច លោកុត្តរំ, នោ លោកិយន្តិ វុត្តំ. ឯត្ថ កថន្តិ? ឯត្ថាបិ បឋមជ្ឈានាទីសុ យតោ វុដ្ឋាយ សោតាបត្តិមគ្គំ បដិលភិត្វា អរូបសមាបត្តិំ ភាវេត្វា សោ អារុប្បេ ឧប្បន្នោ, តំឈានិកាវស្ស តត្ថ តយោ មគ្គា ឧប្បជ្ជន្តិ. ឯវំ បាទកជ្ឈានមេវ និយមេតិ. កេចិ បន ថេរា – ‘‘វិបស្សនាយ អារម្មណភូតា ខន្ធា និយមេន្តី’’តិ វទន្តិ. កេចិ ‘‘បុគ្គលជ្ឈាសយោ និយមេតី’’តិ វទន្តិ. កេចិ ‘‘វុដ្ឋានគាមិនីវិបស្សនា និយមេតី’’តិ វទន្តិ. តេសំ វាទវិនិច្ឆយោ វិសុទ្ធិមគ្គេ វុដ្ឋានគាមិនីវិបស្សនាធិការេ វុត្តនយេនេវ វេទិតព្ពោ. អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, សម្មាសមាធីតិ អយំ បុព្ពភាគេ លោកិយោ, អបរភាគេ លោកុត្តរោ សម្មាសមាធីតិ វុច្ចតិ.