១០. ឆប្បាណកោបមសុត្តវណ្ណនា

២៤៧. ទសមេ អរុគត្តោតិ វណសរីរោ. តេសំយេវ អរូនំ បក្កត្តា បក្កគត្តោ. សរវនន្តិ កណ្ឌវនំ. ឯវមេវ ខោតិ អរុគត្តោ បុរិសោ វិយ ទុស្សីលបុគ្គលោ វេទិតព្ពោ. តស្ស កុសកណ្ដកេហិ វិទ្ធស្ស សរបត្តេហិ ច អសិធារូបមេហិ វិលិខិតគត្តស្ស ភិយ្យោសោមត្តាយ ទុក្ខទោមនស្សំ វិយ តត្ថ តត្ថ សព្រហ្មចារីហិ ‘‘អយំ សោ ឥមេសញ្ច ឥមេសញ្ច កម្មានំ ការកោ’’តិ វុច្ចមានស្ស ឧប្បជ្ជនទុក្ខំ វេទិតព្ពំ.

លភតិ វត្តារន្តិ លភតិ ចោទកំ. ឯវំការីតិ ឯវរូបានំ វេជ្ជកម្មទូតកម្មាទីនំ ការកោ. ឯវំសមាចារោតិ វិធវា គោចរាទិវសេន ឯវរូបគោចរោ. អសុចិគាមកណ្ដកោតិ អសុទ្ធដ្ឋេន អសុចិ, គាមវាសីនំ វិជ្ឈនដ្ឋេន កណ្ដកោតិ គាមកណ្ដកោ.

បក្ខិន្តិ ហត្ថិសោណ្ឌសកុណំ. ឱស្សជ្ជេយ្យាតិ វិស្សជ្ជេយ្យ. អាវិញ្ឆេយ្យុន្តិ អាកឌ្ឍេយ្យុំ. បវេក្ខាមីតិ បវិសិស្សាមិ. អាកាសំ ឌេស្សាមីតិ អាកាសំ ឧប្បតិស្សាមិ.

ឯតេសុ បន អហិ ‘‘ភោគេហិ មណ្ឌលំ ពន្ធិត្វា សុបិស្សាមី’’តិ វម្មិកំ បវិសិតុកាមោ ហោតិ. សុសុមារោ ‘‘ទូរេ ពិលំ បវិសិត្វា និបជ្ជិស្សាមី’’តិ ឧទកំ បវិសិតុកាមោ ហោតិ. បក្ខី ‘‘អជដាកាសេ សុខំ វិចរិស្សាមី’’តិ អាកាសំ ឌេតុកាមោ ហោតិ. កុក្កុរោ ‘‘ឧទ្ធនដ្ឋានេ ឆារិកំ ព្យូហិត្វា ឧសុមំ គណ្ហន្តោ និបជ្ជិស្សាមី’’តិ គាមំ បវិសិតុកាមោ ហោតិ. សិង្គាលោ ‘‘មនុស្សមំសំ ខាទិត្វា បិដ្ឋិំ បសារេត្វា សយិស្សាមី’’តិ អាមកសុសានំ បវិសិតុកាមោ ហោតិ. មក្កដោ ‘‘ឧច្ចេ រុក្ខេ អភិរុហិត្វា ទិសាទិសំ បក្ខន្ទិស្សាមី’’តិ វនំ បវិសិតុកាមោ ហោតិ.

អនុវិធាយេយ្យុន្តិ អនុគច្ឆេយ្យុំ, អនុវិធិយេយ្យុន្តិបិ បាឋោ, អនុវិធានំ អាបជ្ជេយ្យុន្តិ អត្ថោ. យត្ថ សោ យាតិ, តត្ថេវ គច្ឆេយ្យុន្តិ វុត្តំ ហោតិ. ឯវមេវាតិ ឯត្ថ ឆ បាណកា វិយ ឆាយតនានិ ទដ្ឋព្ពានិ, ទឡ្ហរជ្ជុ វិយ តណ្ហា, មជ្ឈេ គណ្ឋិ វិយ អវិជ្ជា. យស្មិំ យស្មិំ ទ្វារេ អារម្មណំ ពលវំ ហោតិ, តំ តំ អាយតនំ តស្មិំ តស្មិំ អារម្មណេ អាវិញ្ឆតិ.

ឥមំ បន ឧបមំ ភគវា សរិក្ខកេន វា អាហរេយ្យ អាយតនានំ វា នានត្តទស្សនវសេន. តត្ថ សរិក្ខកេន តាវ វិសុំ អប្បនាកិច្ចំ នត្ថិ, បាឡិយំយេវ អប្បិតា. អាយតនានំ នានត្តទស្សនេន បន អយំ អប្បនា – អហិ នាមេស ពហិ សិត្តសម្មដ្ឋេ ឋានេ នាភិរមតិ, សង្ការដ្ឋានតិណបណ្ណគហនវម្មិកានិយេវ បន បវិសិត្វា និបន្នកាលេ អភិរមតិ, ឯកគ្គតំ អាបជ្ជតិ. ឯវមេវ ចក្ខុបេតំ វិសមជ្ឈាសយំ, មដ្ឋាសុ សុវណ្ណភិត្តិអាទីសុ នាភិរមតិ, ឱលោកេតុម្បិ ន ឥច្ឆតិ, រូបចិត្តបុប្ផលតាទិវិចិត្តេសុយេវ បន អភិរមតិ. តាទិសេសុ ហិ ឋានេសុ ចក្ខុម្ហិ អប្បហោន្តេ មុខម្បិ វិវរិត្វា ឱលោកេតុកាមោ ហោតិ.

សុសុមារោបិ ពហិ និក្ខន្តោ គហេតព្ពំ ន បស្សតិ, អក្ខិំ និមីលេត្វា ចរតិ. យទា បន ព្យាមសតមត្តំ ឧទកំ ឱគាហិត្វា ពិលំ បវិសិត្វា និបន្នោ ហោតិ, តទា តស្ស ចិត្តំ ឯកគ្គំ ហោតិ, សុខំ សុបតិ. ឯវមេវ សោតម្បេតំ ពិលជ្ឈាសយំ អាកាសសន្និស្សិតំ, កណ្ណច្ឆិទ្ទកូបកេយេវ អជ្ឈាសយំ ករោតិ, កណ្ណច្ឆិទ្ទាកាសោយេវ តស្ស សទ្ទសវនេ បច្ចយោ ហោតិ. អជដាកាសោបិ វដ្ដតិយេវ. អន្តោលេណស្មិញ្ហិ សជ្ឈាយេ កយិរមានេ ន លេណច្ឆទនំ ភិន្ទិត្វា សទ្ទោ ពហិ និក្ខមតិ, ទ្វារវាតបានឆិទ្ទេហិ បន និក្ខមិត្វា ធាតុបរម្បរា ឃដ្ដេន្តោ អាគន្ត្វា សោតបសាទំ ឃដ្ដេតិ. អថ តស្មិំ កាលេ ‘‘អសុកំ នាម សជ្ឈាយតី’’តិ លេណបិដ្ឋេ និសិន្នា ជានន្តិ.

ឯវំ សន្តេ សម្បត្តគោចរតា ហោតិ, កិំ បនេតំ សម្បត្តគោចរន្តិ? អាម សម្បត្តគោចរំ. យទិ ឯវំ ទូរេ ភេរិអាទីសុ វជ្ជមានេសុ ‘‘ទូរេ សទ្ទោ’’តិ ជាននំ ន ភវេយ្យាតិ. នោ ន ភវតិ. សោតបសាទស្មិញ្ហិ ឃដ្ដិតេ ‘‘ទូរេ សទ្ទោ, អាសន្នេ សទ្ទោ, បរតីរេ ឱរិមតីរេ’’តិ តថា តថា ជាននាការោ ហោតិ, ធម្មតា ឯសាតិ. កិំ ឯតាយ ធម្មតាយ? យតោ យតោ ឆិទ្ទំ, តតោ តតោ សវនំ ហោតិ ចន្ទិមសូរិយាទីនំ ទស្សនំ វិយាតិ អសម្បត្តគោចរមេវេតំ.

បក្ខីបិ រុក្ខេ វា ភូមិយំ វា ន រមតិ. យទា បន ឯកំ វា ទ្វេ វា លេឌ្ឌុបាតេ អតិក្កម្ម អជដាកាសំ បក្ខន្ទោ ហោតិ, តទា ឯកគ្គចិត្តតំ អាបជ្ជតិ. ឯវមេវ ឃានម្បិ អាកាសជ្ឈាសយំ វាតូបនិស្សយគន្ធគោចរំ. តថា ហិ គាវោ នវវុដ្ឋេ ទេវេ ភូមិំ ឃាយិត្វា ឃាយិត្វា អាកាសាភិមុខោ ហុត្វា វាតំ អាកឌ្ឍន្តិ. អង្គុលីហិ គន្ធបិណ្ឌំ គហេត្វាបិ ច ឧបសិង្ឃនកាលេ វាតំ អនាកឌ្ឍន្តោ នេវ តស្ស គន្ធំ ជានាតិ.

កុក្កុរោបិ ពហិ ចរន្តោ ខេមដ្ឋានំ ន បស្សតិ, លេឌ្ឌុទណ្ឌាទីហិ ឧបទ្ទុតោ ហោតិ. អន្តោគាមំ បវិសិត្វា ឧទ្ធនដ្ឋានេ ឆារិកំ ព្យូហិត្វា និបន្នស្ស បនស្ស ផាសុ ហោតិ. ឯវមេវ ជិវ្ហាបិ គាមជ្ឈាសយា អាបោសន្និស្សិតរសារម្មណា. តថា ហិ តិយាមរត្តិំ សមណធម្មំ កត្វាបិ បាតោវ បត្តចីវរមាទាយ គាមំ បវិសិតព្ពំ ហោតិ. សុក្ខខាទនីយស្ស ច ន សក្កា ខេឡេន អតេមិតស្ស រសំ ជានិតុំ.

សិង្គាលោបិ ពហិ ចរន្តោ រតិំ ន វិន្ទតិ, អាមកសុសានេ មនុស្សមំសំ ខាទិត្វា និបន្នស្សេវ បនស្ស ផាសុ ហោតិ. ឯវមេវ កាយោបិ ឧបាទិណ្ណកជ្ឈាសយោ បថវីសន្និស្សិតផោដ្ឋព្ពារម្មណោ. តថា ហិ អញ្ញំ ឧបាទិណ្ណកំ អលភមានា សត្តា អត្តនោវ ហត្ថតលេ សីសំ កត្វា និបជ្ជន្តិ. អជ្ឈត្តិកពាហិរា ចស្ស បថវី អារម្មណគ្គហណេ បច្ចយោ ហោតិ. សុសន្ថតស្សាបិ ហិ សយនស្ស ហេដ្ឋាឋិតានម្បិ វា ផលកានំ ន សក្កា អនិសីទន្តេន វា អនុប្បីឡន្តេន វា ថទ្ធមុទុភាវោ ជានិតុន្តិ អជ្ឈត្តិកពាហិរា បថវី ឯតស្ស ផោដ្ឋព្ពជាននេ បច្ចយោ ហោតិ.

មក្កដោបិ ភូមិយំ វិចរន្តោ នាភិរមតិ, ហត្ថសតុព្ពេធំ បនស្ស រុក្ខំ អារុយ្ហ វិដបបិដ្ឋេ និសីទិត្វា ទិសាវិទិសា ឱលោកេន្តស្សេវ ផាសុកោ ហោតិ. ឯវំ មនោបិ នានជ្ឈាសយោ ភវង្គបច្ចយោ, ទិដ្ឋបុព្ពេបិ នានារម្មណជ្ឈាសយំ ករោតិយេវ មូលភវង្គំ បនស្ស បច្ចយោ ហោតីតិ អយមេត្ថ សង្ខេបោ, វិត្ថារេន បន អាយតនានំ នានត្តំ វិសុទ្ធិមគ្គេ អាយតននិទ្ទេសេ វុត្តមេវ.

តំ ចក្ខុ នាវិញ្ឆតីតិ តណ្ហារជ្ជុកានំ អាយតនបាណកានំ កាយគតាសតិថម្ភេ ពទ្ធានំ និព្ពិសេវនភាវំ អាបន្នត្តា នាកឌ្ឍតីតិ ឥមស្មិំ សុត្តេ បុព្ពភាគវិបស្សនាវ កថិតា.