១៨. សមុទ្ទវគ្គោ

១. បឋមសមុទ្ទសុត្តវណ្ណនា

២២៨. សមុទ្ទវគ្គស្ស បឋមេ ចក្ខុ, ភិក្ខវេ, បុរិសស្ស សមុទ្ទោតិ យទិ ទុប្បូរណដ្ឋេន យទិ វា សមុទ្ទនដ្ឋេន សមុទ្ទោ, ចក្ខុមេវ សមុទ្ទោ. តស្ស ហិ បថវិតោ យាវ អកនិដ្ឋព្រហ្មលោកា នីលាទិអារម្មណំ សមោសរន្តំ បរិបុណ្ណភាវំ កាតុំ ន សក្កោតិ, ឯវំ ទុប្បូរណដ្ឋេនបិ សមុទ្ទោ. ចក្ខុ ច តេសុ តេសុ នីលាទីសុ អារម្មណេសុ សមុទ្ទតិ, អសំវុតំ ហុត្វា ឱសរមានំ កិលេសុប្បត្តិយា ការណភាវេន សទោសគមនេន គច្ឆតីតិ សមុទ្ទនដ្ឋេនបិ សមុទ្ទោ. តស្ស រូបមយោ វេគោតិ សមុទ្ទស្ស អប្បមាណោ ឩមិមយោ វេគោ វិយ តស្សាបិ ចក្ខុសមុទ្ទស្ស សមោសរន្តស្ស នីលាទិភេទស្ស អារម្មណស្ស វសេន អប្បមេយ្យោ រូបមយោ វេគោ វេទិតព្ពោ. យោ តំ រូបមយំ វេគំ សហតីតិ យោ តំ ចក្ខុសមុទ្ទេ សមោសដំ រូបមយំ វេគំ, មនាបេ រូបេ រាគំ, អមនាបេ ទោសំ, អសមបេក្ខិតេ មោហន្តិ ឯវំ រាគាទិកិលេសេ អនុប្បាទេន្តោ ឧបេក្ខកភាវេន សហតិ.

សឩមិន្តិអាទីសុ កិលេសឩមីហិ សឩមិំ. កិលេសាវដ្ដេហិ សាវដ្ដំ. កិលេសគាហេហិ សគាហំ. កិលេសរក្ខសេហិ សរក្ខសំ. កោធូបាយាសស្ស ច វសេន សឩមិំ. វុតញ្ហេតំ ‘‘ឩមិភយន្តិ ខោ, ភិក្ខវេ, កោធូបាយាសស្សេតំ អធិវចន’’ន្តិ (ឥតិវុ. ១០៩; ម. និ. ២.១៦២; អ. និ. ៤.១២២). កាមគុណវសេន សាវដ្ដំ. វុតញ្ហេតំ ‘‘អាវដ្ដគ្គាហោតិ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចន្នេតំ កាមគុណានំ អធិវចន’’ន្តិ (សំ. និ. ៤.២៤១). មាតុគាមវសេន សគាហំ សរក្ខសំ. វុត្តញ្ហេតំ ‘‘គាហរក្ខសោតិ ខោ, ភិក្ខវេ, មាតុគាមស្សេតំ អធិវចន’’ន្តិ (ឥតិវុ. ១០៩). សេសវារេសុបិ ឯសេវ នយោ. សភយំ ទុត្តរំ អច្ចតរីតិ ឩមិភយេន សភយំ ទុរតិក្កមំ អតិក្កមិ. លោកន្តគូតិ សង្ខារលោកស្ស អន្តំ គតោ. បារគតោតិ វុច្ចតីតិ និព្ពានំ គតោតិ កថីយតិ.

២-៣. ទុតិយសមុទ្ទសុត្តាទិវណ្ណនា

២២៩-២៣០. ទុតិយេ សមុទ្ទោតិ សមុទ្ទនដ្ឋេន សមុទ្ទោ, កិលេទនដ្ឋេន តេមនដ្ឋេនាតិ វុត្តំ ហោតិ. យេភុយ្យេនាតិ ឋបេត្វា អរិយសាវកេ. សមុន្នាតិ កិលិន្នា តិន្តា និមុគ្គា. តន្តាកុលកជាតាតិអាទិ ហេដ្ឋា វិត្ថារិតមេវ. មច្ចុជហោតិ តយោ មច្ចូ ជហិត្វា ឋិតោ. និរុបធីតិ តីហិ ឧបធីហិ អនុបធិ. អបុនព្ភវាយាតិ និព្ពានត្ថាយ. អមោហយី មច្ចុរាជន្តិ យថា តស្ស គតិំ ន ជានាតិ, ឯវំ មច្ចុរាជានំ មោហេត្វា គតោ. តតិយំ វុត្តនយមេវ.

៤-៦. ខីររុក្ខោបមសុត្តាទិវណ្ណនា

២៣១-២៣៣. ចតុត្ថេ អប្បហីនដ្ឋេន អត្ថិ, តេនេវាហ សោ អប្បហីនោតិ. បរិត្តាតិ, បព្ពតមត្តម្បិ រូបំ អនិដ្ឋំ អរជនីយំ បរិត្តំ នាម ហោតិ, ឯវរូបាបិស្ស រូបា ចិត្តំ បរិយាទិយន្តីតិ ទស្សេតិ. កោ បន វាទោ អធិមត្តានន្តិ ឥដ្ឋារម្មណំ បនស្ស រជនីយំ វត្ថុ ចិត្តំ បរិយាទិយតីតិ ឯត្ថ កា កថា? ឯត្ថ ច នខបិដ្ឋិបមាណម្បិ មណិមុត្តាទិ រជនីយំ វត្ថុ អធិមត្តារម្មណមេវាតិ វេទិតព្ពំ. ទហរោតិអាទីនិ តីណិបិ អញ្ញមញ្ញវេវចនានេវ. អាភិន្ទេយ្យាតិ បហរេយ្យ បទាលេយ្យ វា. បញ្ចមេ តទុភយន្តិ តំ ឧភយំ. ឆដ្ឋំ ឧត្តានមេវ.

៧. ឧទាយីសុត្តវណ្ណនា

២៣៤. សត្តមេ អនេកបរិយាយេនាតិ អនេកេហិ ការណេហិ. ឥតិបាយន្តិ ឥតិបិ អយំ. ឥមស្មិំ សុត្តេ អនិច្ចេន អនត្តលក្ខណំ កថិតំ.

៨. អាទិត្តបរិយាយសុត្តវណ្ណនា

២៣៥. អដ្ឋមេ អនុព្យញ្ជនសោ និមិត្តគ្គាហោតិ ‘‘ហត្ថា សោភនា បាទា សោភនា’’តិ ឯវំ អនុព្យញ្ជនវសេន និមិត្តគ្គាហោ. និមិត្តគ្គាហោតិ ហិ សំសន្ទេត្វា គហណំ, អនុព្យញ្ជនគ្គាហោតិ វិភត្តិគហណំ. និមិត្តគ្គាហោ កុម្ភីលសទិសោ សព្ពមេវ គណ្ហាតិ, អនុព្យញ្ជនគ្គាហោ រត្តបាសទិសោ វិភជិត្វា ហត្ថបាទាទីសុ តំ តំ កោដ្ឋាសំ. ឥមេ បន ទ្វេ គាហា ឯកជវនវារេបិ លព្ភន្តិ, នានាជវនវារេ វត្តព្ពមេវ នត្ថិ.

និមិត្តស្សាទគថិតន្តិ និមិត្តស្សាទេន គន្ថិតំ ពទ្ធំ. វិញ្ញាណន្តិ កម្មវិញ្ញាណំ. តស្មិំ ចេ សមយេ កាលំ ករេយ្យាតិ ន កោចិ សំកិលិដ្ឋេន ចិត្តេន កាលំ ករោន្តោ នាម អត្ថិ. សព្ពសត្តានញ្ហិ ភវង្គេនេវ កាលកិរិយា ហោតិ. កិលេសភយំ បន ទស្សេន្តោ ឯវមាហ. សមយវសេន វា ឯវំ វុត្តំ. ចក្ខុទ្វារស្មិញ្ហិ អាបាថគតេ អារម្មណេ រត្តចិត្តំ វា ទុដ្ឋចិត្តំ វា មូឡ្ហចិត្តំ វា អារម្មណរសំ អនុភវិត្វា ភវង្គំ ឱតរតិ, ភវង្គេ ឋត្វា កាលកិរិយំ ករោតិ. តស្មិំ សមយេ កាលំ ករោន្តស្ស ទ្វេវ គតិយោ បាដិកង្ខា, ឥមស្ស សមយស្ស វសេនេតំ វុត្តំ.

ឥមំ ខ្វាហំ, ភិក្ខវេ, អាទីនវន្តិ ឥមំ អនេកានិ វស្សសតសហស្សានិ និរយេ អនុភវិតព្ពំ ទុក្ខំ សម្បស្សមានោ ឯវំ វទាមិ តត្តាយ អយោសលាកាយ អក្ខីនិ អញ្ជាបេតុកាមោតិ. ឥមិនា នយេន សព្ពត្ថ អត្ថោ វេទិតព្ពោ. អយោសង្កុនាតិ អយសូលេន. សម្បលិមដ្ឋន្តិ ទ្វេបិ កណ្ណច្ឆិទ្ទានិ វិនិវិជ្ឈិត្វា បថវិយំ អាកោដនវសេន សម្បលិមដ្ឋំ.

តតិយវារេ សម្បលិមដ្ឋន្តិ នខច្ឆេទនំ បវេសេត្វា ឧក្ខិបិត្វា សហធុនដ្ឋេន ឆិន្ទិត្វា បាតនវសេន សម្បលិមដ្ឋំ. ចតុត្ថវារេ សម្បលិមដ្ឋន្តិ ពន្ធនមូលំ ឆេត្វា បាតនវសេន សម្បលិមដ្ឋំ. បញ្ចមវារេ សម្បលិមដ្ឋន្តិ តិខិណាយ សត្តិយា កាយបសាទំ ឧប្បាដេត្វា បតនវសេន សម្បលិមដ្ឋំ. សត្តិយាតិ ឯត្ថ មហតី ទណ្ឌកវាសិ វេទិតព្ពា. សោត្តន្តិ និបជ្ជិត្វា និទ្ទោក្កមនំ. យថារូបានំ វិតក្កានំ វសំ គតោ សង្ឃំ ភិន្ទេយ្យាតិ ឥមិនា វិតក្កានំ យាវ សង្ឃភេទា បាបកម្មាវហនតា ទស្សិតា. សេសមេត្ថ ឧត្តានមេវ.

៩-១០. បឋមហត្ថបាទោបមសុត្តាទិវណ្ណនា

២៣៦-២៣៧. នវមេ ហត្ថេសុ, ភិក្ខវេ, សតីតិ ហត្ថេសុ វិជ្ជមានេសុ. ទសមេ ន ហោតីតិ វុច្ចមានេ ពុជ្ឈនកានំ អជ្ឈាសយវសេន វុត្តំ. ទ្វីសុបិ ចេតេសុ វិបាកសុខទុក្ខមេវ ទស្សេត្វា វដ្ដវិវដ្ដំ កថិតន្តិ.

សមុទ្ទវគ្គោ និដ្ឋិតោ.