១៣. គហបតិវគ្គោ

១-៣. វេសាលីសុត្តាទិវណ្ណនា

១២៤-១២៦. គហបតិវគ្គស្ស បឋមេ ឧគ្គោតិ បណីតទាយកានំ អគ្គឧគ្គោ, សោ ភគវតា ‘‘ឯតទគ្គំ, ភិក្ខវេ, មម សាវកានំ បណីតទាយកានំ យទិទំ ឧគ្គោ គហបតី’’តិ ឯវំ ឯតទគ្គេ ឋបិតោ. សេសមេតេសុ ចេវ ទ្វីសុ, តតិយេ ច វុត្តត្ថមេវ.

៤-៥. ភារទ្វាជសុត្តាទិវណ្ណនា

១២៧-១២៨. ចតុត្ថេ បិណ្ឌំ ឧលមានោ បរិយេសមានោ បព្ពជិតោតិ បិណ្ឌោលោ. សោ កិរ បរិជិណ្ណភោគោ ព្រាហ្មណោ អហោសិ. អថ ភិក្ខុសង្ឃស្ស លាភសក្ការំ ទិស្វា បិណ្ឌត្ថាយ និក្ខមិត្វា បព្ពជិតោ. សោ មហន្តំ កបល្លបត្តំ គហេត្វា ចរតិ, តេន កបល្លបូរំ យាគុំ បិវតិ, កបល្លបូរេ បូវេ ខាទតិ, កបល្លបូរំ ភត្តំ ភុញ្ជតិ. អថស្ស មហគ្ឃសភាវំ សត្ថុ អារោចយិំសុ. សត្ថា តស្ស បត្តត្ថវិកំ នានុជានិ. ហេដ្ឋាមញ្ចេ បត្តំ និក្កុជ្ជិត្វា ឋបេតិ. សោ ឋបេន្តោបិ ឃំសន្តោវ បណាមេត្វា ឋបេតិ, គណ្ហន្តោបិ ឃំសន្តោវ អាកឌ្ឍិត្វា គណ្ហាតិ. តំ គច្ឆន្តេ កាលេ ធំសនេន បរិក្ខីណំ នាឡិកោទនមត្តមេវ គណ្ហនកំ ជាតំ. តតោ សត្ថុ អារោចេសុំ, អថស្ស សត្ថា បត្តត្ថវិកំ អនុជានិ. ថេរោ អបរេន សមយេន ឥន្ទ្រិយភាវនំ ភាវេត្វា អគ្គផលេ អរហត្តេ បតិដ្ឋាសិ. ឥតិ សោ បិណ្ឌត្ថាយ បព្ពជិតត្តា បិណ្ឌោលោ, គោត្តេន បន ភារទ្វាជោតិ ឧភយំ ឯកតោ កត្វា បិណ្ឌោលភារទ្វាជោតិ វុច្ចតិ.

ឧបសង្កមីតិ ឧគ្គតុគ្គតេហិ មហាអមច្ចេហិ បរិវុតោ ឧបសង្កមិ. ថេរោ កិរ ឯកទិវសំ សាវត្ថិយំ បិណ្ឌាយ ចរិត្វា កតភត្តកិច្ចោ និទាឃសមយេ សីតឋានេ ទិវាវិហារំ និសីទិស្សាមីតិ អាកាសេន គន្ត្វា គង្គាតីរេ ឧទេនស្ស រញ្ញោ ឧទបានំ នាម ឧយ្យានំ អត្ថិ, តត្ថ បវិសិត្វា អញ្ញតរស្មិំ រុក្ខមូលេ ទិវាវិហារំ និសីទិ សីតេន ឧទកវាតេន ពីជិយមានោ.

ឧទេនោបិ ខោ នាម រាជា សត្តាហំ មហាបានំ បិវិត្វា សត្តមេ ទិវសេ ឧយ្យានំ បដិជគ្គាបេត្វា មហាជនបរិវារោ ឧយ្យានំ គន្ត្វា មង្គលសិលាបដ្ដេ អត្ថតាយ សេយ្យាយ និបជ្ជិ. តស្ស ឯកា បរិចារិកា បាទេ សម្ពាហមានា និសិន្នា. រាជា កមេន និទ្ទំ ឱក្កមិ. តស្មិំ និទ្ទំ ឱក្កន្តេ នាដកិត្ថិយោ ‘‘យស្សត្ថាយ មយំ គីតាទីនិ បយោជេយ្យាម, សោ និទ្ទំ ឧបគតោ, ន ច និទ្ទាកាលេ មហាសទ្ទំ កាតុំ វដ្ដតី’’តិ អត្តនោ អត្តនោ តូរិយានិ ឋបេត្វា ឧយ្យានំ បក្កន្តា. តា តត្ថ តត្ថ ផលាផលានិ ខាទមានា បុប្ផានិ បិឡន្ធមានា វិចរន្តិយោ ថេរំ ទិស្វា ‘‘មា សទ្ទំ ករិត្ថា’’តិ អញ្ញមញ្ញំ និវារយមានា វន្ទិត្វា និសីទិំសុ. ថេរោ ‘‘ឥស្សា បហាតព្ពា, មច្ឆេរំ វិនោទេតព្ព’’ន្តិអាទិនា នយេន តាសំ អនុរូបំ ធម្មកថំ កថេសិ.

សាបិ ខោ រញ្ញោ បាទេ សម្ពាហមានា និសិន្នា ឥត្ថី បាទេ ចាលេត្វា រាជានំ បពោធេសិ. សោ ‘‘កហំ តា គតា’’តិ បុច្ឆិ. កិំ តាសំ តុម្ហេហិ? តា ឯកំ សមណំ បរិវារេត្វា និសិន្នាតិ. រាជា កុទ្ធោ ឧទ្ធនេ បក្ខិត្តលោណំ វិយ តដតដាយមានោ ឧដ្ឋហិត្វា ‘‘តម្ពកិបិល្លិកាហិ នំ ខាទាបេស្សាមី’’តិ គច្ឆន្តោ ឯកស្មិំ អសោករុក្ខេ តម្ពកិបិល្លិកានំ បុដំ ទិស្វា ហត្ថេនាកឌ្ឍិត្វា សាខំ គណ្ហិតុំ នាសក្ខិ. កិបិល្លិកបុដោ ឆិជ្ជិត្វា រញ្ញោ សីសេ បតិ, សកលសរីរំ សាលិថុសេហិ បរិកិណ្ណំ វិយ ទណ្ឌទីបិកាហិ ឌយ្ហមានំ វិយ ច អហោសិ. ថេរោ រញ្ញោ បទុដ្ឋភាវំ ញត្វា ឥទ្ធិយា អាកាសំ បក្ខន្ទិ. តាបិ ឥត្ថិយោ ឧដ្ឋាយ រញ្ញោ សន្តិកំ គន្ត្វា សរីរំ បុញ្ឆន្តិយោ វិយ ភូមិយំ បតិតបតិតា កិបិល្លិកាយោ គហេត្វា សរីរេ ខិបមានា សព្ពា មុខសត្តីហិ វិជ្ឈិំសុ – ‘‘កិំ នាមេតំ, អញ្ញេ រាជានោ បព្ពជិតេ ទិស្វា វន្ទន្តិ, បញ្ហំ បុច្ឆន្តិ, អយំ បន រាជា កិបិល្លិកបុដំ សីសេ ភិន្ទិតុកាមោ ជាតោ’’តិ.

រាជា អត្តនោ អបរាធំ ទិស្វា ឧយ្យានបាលំ បក្កោសាបេត្វា បុច្ឆិ – ‘‘កិំ ឯស បព្ពជិតោ? អញ្ញេសុបិ ទិវសេសុ ឥធ អាគច្ឆតី’’តិ? អាម, ទេវាតិ. ឥធ ត្វំ អាគតទិវសេ មយ្ហំ អារោចេយ្យាសីតិ. ថេរោបិ កតិបាហេនេវ បុន អាគន្ត្វា រុក្ខមូលេ និសីទិ. ឧយ្យានបាលោ ទិស្វា – ‘‘មហន្តោ មេ អយំ បណ្ណាការោ’’តិ វេគេន គន្ត្វា រញ្ញោ អារោចេសិ. រាជា ឧដ្ឋហិត្វា សង្ខបណវាទិសទ្ទំ និវារេត្វា ឧគ្គតុគ្គតេហិ អមច្ចេហិ សទ្ធិំ ឧយ្យានំ អគមាសិ. តេន វុត្តំ ‘‘ឧបសង្កមី’’តិ.

អនិកីឡិតាវិនោ កាមេសូតិ យា កាមេសុ កាមកីឡា, តំ អកីឡិតបុព្ពា, អបរិភុត្តកាមាតិ អត្ថោ. អទ្ធានញ្ច អាបាទេន្តីតិ បវេណិំ បដិបាទេន្តិ, ទីឃរត្តំ អនុពន្ធាបេន្តិ. មាតុមត្តីសូតិ មាតុបមាណាសុ. លោកស្មិញ្ហិ មាតា ភគិនី ធីតាតិ ឥទំ តិវិធំ គរុការម្មណំ នាម, ឥតិ គរុការម្មណេ ឧបនិពន្ធំ ចិត្តំ វិមោចេតុំ ន លភតីតិ ទស្សេន្តោ ឯវមាហ. អថស្ស តេន បញ្ហេន ចិត្តំ អនោតរន្តំ ទិស្វា ភគវតា បដិកូលមនសិការវសេន ចិត្តូបនិពន្ធនត្ថំ វុត្តំ ទ្វត្តិំសាការកម្មដ្ឋានំ កថេសិ.

អភាវិតកាយាតិ អភាវិតបញ្ចទ្វារិកកាយា. តេសំ តំ ទុក្ករំ ហោតីតិ តេសំ តំ អសុភកម្មដ្ឋានំ ភាវេតុំ ទុក្ករំ ហោតិ. ឥតិស្ស ឥមិនាបិ ចិត្តំ អនោតរន្តំ ទិស្វា ឥន្ទ្រិយសំវរសីលំ កថេសិ. ឥន្ទ្រិយសំវរស្មិញ្ហិ ឧបនិពន្ធចិត្តំ វិហេឋេតុំ ន លភតិ. រាជា តំ សុត្វា តត្ថ ឱតិណ្ណចិត្តោ អច្ឆរិយំ, ភោ ភារទ្វាជាតិអាទិមាហ.

អរក្ខិតេនេវ កាយេនាតិអាទីសុ ហត្ថបាទេ កីឡាបេន្តោ គីវំ បរិវត្តេន្តោ កាយំ ន រក្ខតិ នាម, នានប្បការំ ទុដ្ឋុល្លំ កថេន្តោ វចនំ ន រក្ខតិ នាម, កាមវិតក្កាទយោ វិតក្កេន្តោ ចិត្តំ ន រក្ខតិ នាម. រក្ខិតេនេវ កាយេនាតិអាទីសុ វុត្តវិបរិយាយេន អត្ថោ វេទិតព្ពោ.

អតិវិយ មំ តស្មិំ សមយេ លោភធម្មា បរិសហន្តីតិ មំ តស្មិំ សមយេ អតិក្កមិត្វា លោភោ អធិភវតីតិ អត្ថោ. ឧបដ្ឋិតាយ សតិយាតិ កាយគតាយ សតិយា សុបដ្ឋិតាយ. ន មំ តថា តស្មិំ សមយេតិ តស្មិំ សមយេ មំ យថា បុព្ពេ, ន តថា លោភោ អតិក្កមិត្វា ឧប្បជ្ជតីតិ អត្ថោ. បរិសហន្តីតិ បទស្ស ឧប្បជ្ជន្តីតិបិ អត្ថោយេវ. ឥតិ ឥមស្មិំ សុត្តេ តយោ កាយា កថិតា. កថំ? ‘‘ឥមមេវ កាយ’’ន្តិ ឯត្ថ ហិ ករជកាយោ កថិតោ, ‘‘ភាវិតកាយោ’’តិ ឯត្ថ បញ្ចទ្វារិកកាយោ, ‘‘រក្ខិតេនេវ កាយេនា’’តិ ឯត្ថ ចោបនកាយោ, កាយវិញ្ញត្តីតិ អត្ថោ. បញ្ចមំ ឧត្តានមេវ.

៦. ឃោសិតសុត្តវណ្ណនា

១២៩. ឆដ្ឋេ រូបា ច មនាបាតិ រូបា ច មនាបា សំវិជ្ជន្តិ. ចក្ខុវិញ្ញាណញ្ចាតិ ចក្ខុវិញ្ញាណញ្ច សំវិជ្ជតិ. សុខវេទនិយំ ផស្សន្តិ ចក្ខុវិញ្ញាណសម្បយុត្តំ ឧបនិស្សយវសេន ជវនកាលេ សុខវេទនាយ បច្ចយភូតំ ផស្សំ. សុខា វេទនាតិ ឯកំ ផស្សំ បដិច្ច ជវនវសេន សុខវេទនា ឧប្បជ្ជតិ. សេសបទេសុបិ ឯសេវ នយោ.

ឥតិ ឥមស្មិំ សុត្តេ តេវីសតិ ធាតុយោ កថិតា. កថំ? ឯត្ថ ហិ ចក្ខុបសាទោ ចក្ខុធាតុ, តស្ស អារម្មណំ រូបធាតុ, ចក្ខុវិញ្ញាណំ វិញ្ញាណធាតុ, ចក្ខុវិញ្ញាណធាតុយា សហជាតា តយោ ខន្ធា ធម្មធាតុ, ឯវំ បញ្ចសុ ទ្វារេសុ ចតុន្នំ ចតុន្នំ វសេន វីសតិ. មនោទ្វារេ ‘‘មនោធាតូ’’តិ អាវជ្ជនចិត្តំ គហិតំ, អារម្មណញ្ចេវ ហទយវត្ថុ ច ធម្មធាតុ, វត្ថុនិស្សិតំ មនោវិញ្ញាណធាតូតិ ឯវំ តេវីសតិ ហោន្តិ. ឯវំ តេវីសតិយា ធាតូនំ វសេន ធាតុនានត្តំ វុត្តំ ភគវតាតិ ទស្សេតិ.

៧-៨. ហាលិទ្ទិកានិសុត្តាទិវណ្ណនា

១៣០-១៣១. សត្តមេ មនាបំ ឥត្ថេតន្តិ បជានាតីតិ យំ អនេន មនាបំ រូបំ ទិដ្ឋំ, តំ ឥត្ថេតន្តិ ឯវមេតំ មនាបមេវ តន្តិ បជានាតិ. ចក្ខុវិញ្ញាណំ សុខវេទនិយញ្ច ផស្សំ បដិច្ចាតិ ចក្ខុវិញ្ញាណញ្ចេវ, យោ ច ឧបនិស្សយកោដិយា វា អនន្តរកោដិយា វា សមនន្តរកោដិយា វា សម្បយុត្តកោដិយា វា សុខវេទនាយ បច្ចយោ ផស្សោ, តំ សុខវេទនិយំ ផស្សញ្ច បដិច្ច ឧប្បជ្ជតិ សុខវេទនាតិ. ឯស នយោ សព្ពត្ថ. ឥតិ ឥមេសុ ទ្វីសុ សុត្តេសុ កិរិយាមនោវិញ្ញាណធាតុ អាវជ្ជនកិច្ចា, មនោធាតុយេវ វា សមានា មនោធាតុនាមេន វុត្តាតិ វេទិតព្ពា. អដ្ឋមំ ឧត្តានមេវ.

៩. លោហិច្ចសុត្តវណ្ណនា

១៣២. នវមេ មក្ករកតេតិ ឯវំនាមកេ នគរេ អរញ្ញកុដិកាយន្តិ អរញ្ញេ កតាយ បាដិយេក្កាយ កុដិយំ, ន វិហារបច្ចន្តកុដិយំ. មាណវកាតិ យេបិ តត្ថ មហល្លកា, តេ មហល្លកកាលេបិ អន្តេវាសិកតាយ មាណវកាត្វេវ វុត្តា. តេនុបសង្កមិំសូតិ បាតោ សិប្បំ ឧគ្គណ្ហិត្វា សាយំ ‘‘អាចរិយស្ស កដ្ឋានិ អាហរិស្សាមា’’តិ អរញ្ញំ បវិសិត្វា វិចរន្តា យេន សា កុដិកា, តេនុបសង្កមិំសុ. បរិតោ បរិតោ កុដិកាយាតិ តស្សា កុដិកាយ សមន្តតោ សមន្តតោ. សេលេយ្យកានីតិ អញ្ញមញ្ញស្ស បិដ្ឋិំ គហេត្វា លង្ឃិត្វា ឥតោ ចិតោ ចង្កមនកីឡនានិ.

មុណ្ឌកាតិអាទីសុ មុណ្ឌេ មុណ្ឌាតិ, សមណេ ច សមណាតិ វត្តុំ វដ្ដេយ្យ, ឥមេ បន ហីឡេន្តា ‘‘មុណ្ឌកា សមណកា’’តិ អាហំសុ. ឥព្ភាតិ គហបតិកា. កណ្ហាតិ កណ្ហា, កាឡកាតិ អត្ថោ. ពន្ធុបាទាបច្ចាតិ ឯត្ថ ពន្ធូតិ ព្រហ្មា អធិប្បេតោ. តញ្ហិ ព្រាហ្មណា បិតាមហោតិ វោហរន្តិ. បាទានំ អបច្ចា បាទាបច្ចា, ព្រហ្មុនោ បិដ្ឋិបាទតោ ជាតាតិ អធិប្បាយោ. តេសំ កិរ អយំ លទ្ធិ ‘‘ព្រាហ្មណា ព្រហ្មុនោ មុខតោ និក្ខន្តា, ខត្តិយា ឧរតោ, វេស្សា នាភិតោ, សុទ្ទា ជាណុតោ, សមណា បិដ្ឋិបាទតោ’’តិ. ភរតកានន្តិ កុដិម្ពិកានំ. កុដិម្ពិកា ហិ យស្មា រដ្ឋំ ភរន្តិ, តស្មា ភរតាតិ វុច្ចន្តិ. ឥមេ បន បរិភវំ កត្វា វទមានា ‘‘ភរតកាន’’ន្តិ អាហំសុ.

វិហារា និក្ខមិត្វាតិ ‘‘រត្តិដ្ឋកាបរិច្ឆន្នេ រជតបដ្ដសន្និភសមវិប្បកិណ្ណវាលិកេ រមណីយេ បរិវេណេ កដ្ឋកលាបេ ពន្ធិត្វា ខិបមានា វាលិកំ អាលុឡេត្វា, ហត្ថេន ហត្ថំ អាទាយ បណ្ណកុដិំ បរិយាយន្តា ‘ឥមេ ឥមេសំ ភរតកានំ សក្កតា, ឥមេ ឥមេសំ ភរតកានំ សក្កតា’តិ បុនប្បុនំ វិរវន្តា អតិវិយ ឥមេ មាណវកា កីឡំ ករោន្តិ, វិហារេ ភិក្ខូនំ អត្ថិភាវម្បិ ន ជានន្តិ, ទស្សេស្សាមិ នេសំ ភិក្ខូនំ អត្ថិភាវ’’ន្តិ ចិន្តេត្វា បណ្ណកុដិតោ និក្ខមិ.

សីលុត្តមា បុព្ពតរា អហេសុន្តិ គុណវន្តានំ គុណេ កថិតេ និគ្គុណានំ គុណាភាវោ បាកដោវ ភវិស្សតីតិ បោរាណកព្រាហ្មណានំ គុណេ កថេន្តោ ឯវមាហ. តត្ថ សីលុត្តមាតិ សីលជេដ្ឋកា. សីលញ្ហិ តេសំ ឧត្តមំ, ន ជាតិគោត្តំ. យេ បុរាណំ សរន្តីតិ យេ បោរាណកំ ព្រាហ្មណធម្មំ សរន្តិ. អភិភុយ្យ កោធន្តិ កោធំ អភិភវិត្វា តេសំ ទ្វារានិ សុគុត្តានិ សុរក្ខិតានិ អហេសុំ. ធម្មេ ច ឈានេ ច រតាតិ ទសវិធេ កុសលកម្មបថធម្មេ អដ្ឋសមាបត្តិឈានេសុ ច រតា.

ឯវំ បោរាណានំ គុណំ កថេត្វា អថេតរហិ ព្រាហ្មណានំ មានំ និម្មទ្ទេន្តោ ឥមេ ច វោក្កម្ម ជបាមសេតិអាទិមាហ. តត្ថ វោក្កម្មាតិ ឯតេហិ គុណេហិ អបក្កមិត្វា. ជបាមសេតិ មយំ ជបាម សជ្ឈាយាមាតិ ឯត្តកេនេវ ព្រាហ្មណម្ហាតិ មញ្ញមានា ព្រាហ្មណា មយន្តិ ឥមិនា គោត្តេន មត្តា ហុត្វា វិសមំ ចរន្តិ, វិសមានិ កាយកម្មាទីនិ ករោន្តីតិ អត្ថោ. បុថុអត្តទណ្ឌាតិ បុថុ អត្តា ទណ្ឌា ឯតេហីតិ បុថុអត្តទណ្ឌា, គហិតនានាវិធទណ្ឌាតិ អត្ថោ. សតណ្ហាតណ្ហេសូតិ សតណ្ហនិត្តណ្ហេសុ. អគុត្តទ្វារស្ស ភវន្តិ មោឃាតិ អសំវុតទ្វារស្ស សព្ពេបិ វតសមាទានា មោឃា ភវន្តីតិ ទីបេតិ. យថា កិន្តិ? សុបិនេវ លទ្ធំ បុរិសស្ស វិត្តន្តិ យថា សុបិនេ បុរិសស្ស លទ្ធំ មណិមុត្តាទិនានាវិធំ វិត្តំ មោឃំ ហោតិ, បពុជ្ឈិត្វា កិញ្ចិ ន បស្សតិ, ឯវំ មោឃា ភវន្តីតិ អត្ថោ.

អនាសកាតិ ឯកាហទ្វីហាទិវសេន អនាហារកា. ថណ្ឌិលសាយិកា ចាតិ ហរិតកុសសន្ថតេ ភូមិភាគេ សយនំ, បាតោ សិនានញ្ច តយោ ច វេទាតិ បាតោវ ឧទកំ បវិសិត្វា ន្ហានញ្ចេវ តយោ ច វេទា. ខរាជិនំ ជដា បង្កោតិ ខរសម្ផស្សំ អជិនចម្មញ្ចេវ ជដាកលាបោ ច បង្កោ ច, បង្កោ នាម ទន្តមលំ. មន្តា សីលព្ពតំ តបោតិ មន្តា ច អជសីលគោសីលសង្ខាតំ សីលំ អជវតគោវតសង្ខាតំ វតញ្ច. អយំ ឥទានិ ព្រាហ្មណានំ តបោតិ វទតិ. កុហនា វង្កទណ្ឌា ចាតិ បដិច្ឆន្នកូបោ វិយ បដិច្ឆន្នទោសំ កោហញ្ញញ្ចេវ វង្កទណ្ឌោ, ច ឧទុម្ពរបលាសពេឡុវរុក្ខានំ អញ្ញតរតោ គហិតំ វង្កទណ្ឌញ្ចាតិ អត្ថោ. ឧទកាចមនានិ ចាតិ ឧទកេន មុខបរិមជ្ជនានិ. វណ្ណា ឯតេ ព្រាហ្មណានន្តិ ឯតេ ព្រាហ្មណានំ បរិក្ខារភណ្ឌកវណ្ណាតិ ទស្សេតិ. កត កិញ្ចិក្ខភាវនាតិ កតា កិញ្ចិក្ខភាវនា. អយមេវ វា បាឋោ, អាមិសកិញ្ចិក្ខស្ស វឌ្ឍនត្ថាយ កតន្តិ អត្ថោ.

ឯវំ ឯតរហិ ព្រាហ្មណានំ មានំ និម្មទ្ទិត្វា បុន បោរាណកព្រាហ្មណានំ វណ្ណំ កថេន្តោ ចិត្តញ្ច សុសមាហិតន្តិអាទិមាហ. តត្ថ សុសមាហិតន្តិ តេសំ ព្រាហ្មណានំ ចិត្តំ ឧបចារប្បនាសមាធីហិ សុសមាហិតំ អហោសីតិ ទស្សេតិ. អខិលន្តិ មុទុ អថទ្ធំ. សោ មគ្គោ ព្រហ្មបត្តិយាតិ សោ សេដ្ឋបត្តិយា មគ្គោ, តុម្ហេ បន កិំ ព្រាហ្មណា នាមាតិ ទីបេន្តោ ឯវមាហ.

អាគមំសុ នុ ខ្វិធាតិ អាគមំសុ នុ ខោ ឥធ. អធិមុច្ចតីតិ កិលេសវសេន អធិមុត្តោ គិទ្ធោ ហោតិ. ព្យាបជ្ជតីតិ ព្យាបាទវសេន បូតិចិត្តំ ហោតិ. បរិត្តចេតសោតិ អនុបដ្ឋិតសតិតាយ សំកិលេសចិត្តេន បរិត្តចិត្តោ. ចេតោវិមុត្តិន្តិ ផលសមាធិំ. បញ្ញាវិមុត្តិន្តិ ផលបញ្ញំ. អប្បមាណចេតសោតិ ឧបដ្ឋិតសតិតាយ និក្កិលេសចិត្តេន អប្បមាណចិត្តោ.

១០. វេរហច្ចានិសុត្តវណ្ណនា

១៣៣. ទសមេ កាមណ្ឌាយន្តិ ឯវំនាមកេ នគរេ. យគ្ឃេតិ ចោទនត្ថេ និបាតោ. សេសំ ឧត្តានមេវាតិ.

គហបតិវគ្គោ តេរសមោ.