១០. សឡវគ្គោ

១. អទន្តអគុត្តវណ្ណនា

៩៤. សឡវគ្គស្ស បឋមេ អទន្តាតិ អទមិតា. អគុត្តាតិ អគោបិតា. អរក្ខិតាតិ ន រក្ខិតា. អសំវុតាតិ អបិហិតា. ទុក្ខាធិវាហា ហោន្តីតិ នេរយិកាទិភេទំ អធិកទុក្ខំ អាវហនកា ហោន្តិ. សុខាធិវាហា ហោន្តីតិ ឈានមគ្គផលបភេទំ អធិកសុខំ អាវហនកា ហោន្តិ. អធិវហាតិបិ បាឋោ, ឯសេវត្ថោ.

សឡេវាតិ ឆ ឯវ. អសំវុតោ យត្ថ ទុក្ខំ និគច្ឆតីតិ យេសុ អាយតនេសុ សំវរវិរហិតោ ទុក្ខំ បាបុណាតិ. តេសញ្ច យេ សំវរណំ អវេទិសុន្តិ យេ តេសំ អាយតនានំ សំវរំ វិន្ទិំសុ បដិលភិំសុ. វិហរន្តានវស្សុតាតិ វិហរន្តិ អនវស្សុតា អតិន្តា.

អសាទិតញ្ច សាទុន្តិ អស្សាទវន្តញ្ច មធុរញ្ច. ផស្សទ្វយំ សុខទុក្ខេ ឧបេក្ខេតិ សុខផស្សញ្ច ទុក្ខផស្សញ្ចាតិ ឥទំ ផស្សទ្វយំ ឧបេក្ខេ, ឧបេក្ខាមេវេត្ថ ឧប្បាទេយ្យាតិ អត្ថោ. ផស្សទ្វយំ សុខទុក្ខំ ឧបេក្ខោតិ វា បាឋោ, ផស្សហេតុកំ សុខទុក្ខំ ឧបេក្ខោ, សុខេ អនុរោធំ ទុក្ខេ ច វិរោធំ អនុប្បាទេន្តោ ឧបេក្ខកោ ភវេយ្យាតិបិ អត្ថោ. អនានុរុទ្ធោ អវិរុទ្ធោ កេនចីតិ កេនចិ សទ្ធិំ នេវ អនុរុទ្ធោ ន វិរុទ្ធោ ភវេយ្យ.

បបញ្ចសញ្ញាតិ កិលេសសញ្ញាយ បបញ្ចសញ្ញា នាម ហុត្វា. ឥតរីតរា នរាតិ លាមកសត្តា បបញ្ចយន្តា ឧបយន្តីតិ បបញ្ចយមានា វដ្ដំ ឧបគច្ឆន្តិ. សញ្ញិនោតិ សសញ្ញា សត្តា. មនោមយំ គេហសិតញ្ច សព្ពន្តិ សព្ពមេវ បញ្ចកាមគុណគេហនិស្សិតំ មនោមយំ វិតក្កំ. បនុជ្ជាតិ បនុទិត្វា នីហរិត្វា. នេក្ខម្មសិតំ ឥរីយតីតិ ទព្ពជាតិកោ ភិក្ខុ នេក្ខម្មសិតំ ឥរិយេន ឥរីយតិ.

ឆស្សុ យទា សុភាវិតោតិ ឆសុ អារម្មណេសុ យទា សុដ្ឋុ ភាវិតោ. ផុដ្ឋស្ស ចិត្តំ ន វិកម្បតេ ក្វចីតិ សុខផស្សេន វា ទុក្ខផស្សេន វា ផុដ្ឋស្ស កិស្មិញ្ចិ ចិត្តំ ន កម្បតិ ន វេធតិ. ភវត្ថ ជាតិមរណស្ស បារគាតិ ជាតិមរណានំ បារំ និព្ពានំ គមកា ហោថ.

២. មាលុក្យបុត្តសុត្តវណ្ណនា

៩៥. ទុតិយេ មាលុក្យបុត្តោតិ មាលុក្យព្រាហ្មណិយា បុត្តោ. ឯត្ថាតិ ឯតស្មិំ តវ ឱវាទាយាចនេ. ឥមិនា ថេរំ អបសាទេតិបិ ឧស្សាទេតិបិ. កថំ? អយំ កិរ ទហរកាលេ រូបាទីសុ បមជ្ជិត្វា បច្ឆា មហល្លកកាលេ អរញ្ញវាសំ បត្ថេន្តោ កម្មដ្ឋានំ យាចតិ. អថ ភគវា ‘‘ឯត្ថ ទហរេ កិំ វក្ខាម? មាលុក្យបុត្តោ វិយ តុម្ហេបិ តរុណកាលេ បមជ្ជិត្វា មហល្លកកាលេ អរញ្ញំ បវិសិត្វា សមណធម្មំ ករេយ្យាថា’’តិ ឥមិនា អធិប្បាយេន ភណន្តោ ថេរំ អបសាទេតិ នាម.

យស្មា បន ថេរោ មហល្លកកាលេបិ អរញ្ញំ បវិសិត្វា សមណធម្មំ កាតុកាមោ, តស្មា ភគវា ‘‘ឯត្ថ ទហរេ កិំ វក្ខាម? អយំ អម្ហាកំ មាលុក្យបុត្តោ មហល្លកកាលេបិ អរញ្ញំ បវិសិត្វា សមណធម្មំ កត្តុកាមោ កម្មដ្ឋានំ យាចតិ, តុម្ហេ នាម តរុណកាលេបិ វីរិយំ ន ករោថា’’តិ ឥមិនា អធិប្បាយេន ភណន្តោ ថេរំ ឧស្សាទេតិ នាម.

យត្រ ហិ នាមាតិ យោ នាម. កិញ្ចាបាហន្តិ កិញ្ចាបិ ‘‘អហំ មហល្លកោ’’តិ ញាតំ. យទិ អហំ មហល្លកោ, មហល្លកោ សមានោបិ សក្ខិស្សាមិ សមណធម្មំ កាតុំ, ទេសេតុ មេ, ភន្តេ, ភគវាតិ អធិប្បាយេន មហល្លកភាវំ អនុគ្គណ្ហន្តោ ឱវាទញ្ច បសំសន្តោ ឯវមាហ.

អទិដ្ឋា អទិដ្ឋបុព្ពាតិ ឥមស្មិំ អត្តភាវេ អទិដ្ឋា អតីតេបិ អទិដ្ឋបុព្ពា. ន ច បស្សសីតិ ឯតរហិបិ ន បស្សសិ. ន ច តេ ហោតិ បស្សេយ្យន្តិ ឯវំ សមន្នាហារោបិ តេ យត្ថ នត្ថិ, អបិ នុ តេ តត្ថ ឆន្ទាទយោ ឧប្បជ្ជេយ្យុន្តិ បុច្ឆតិ.

ទិដ្ឋេ ទិដ្ឋមត្តន្តិ រូបាយតនេ ចក្ខុវិញ្ញាណេន ទិដ្ឋេ ទិដ្ឋមត្តំ ភវិស្សតិ. ចក្ខុវិញ្ញាណញ្ហិ រូបេ រូបមត្តមេវ បស្សតិ, ន និច្ចាទិសភាវំ, ឥតិ សេសវិញ្ញាណេហិបិ មេ ឯត្ថ ទិដ្ឋមត្តមេវ ចិត្តំ ភវិស្សតីតិ អត្ថោ. អថ វា ទិដ្ឋេ ទិដ្ឋំ នាម ចក្ខុវិញ្ញាណំ, រូបេ រូបវិជាននន្តិ អត្ថោ. មត្តាតិ បមាណំ, ទិដ្ឋំ មត្តា អស្សាតិ ទិដ្ឋមត្តំ, ចិត្តំ, ចក្ខុវិញ្ញាណមត្តមេវ មេ ចិត្តំ ភវិស្សតីតិ អត្ថោ. ឥទំ វុត្តំ ហោតិ – យថា អាបាថគតរូបេ ចក្ខុវិញ្ញាណំ ន រជ្ជតិ ន ទុស្សតិ ន មុយ្ហតិ, ឯវំ រាគាទិវិរហេន ចក្ខុវិញ្ញាណមត្តមេវ ជវនំ ភវិស្សតិ, ចក្ខុវិញ្ញាណបមាណេនេវ ជវនំ ឋបេស្សាមីតិ. អថ វា ទិដ្ឋំ នាម ចក្ខុវិញ្ញាណេន ទិដ្ឋរូបំ, ទិដ្ឋេ ទិដ្ឋមត្តំ នាម តត្ថេវ ឧប្បន្នំ សម្បដិច្ឆនសន្តីរណវោដ្ឋព្ពនសង្ខាតំ ចិត្តត្តយំ. យថា តំ ន រជ្ជតិ, ន ទុស្សតិ, ន មុយ្ហតិ, ឯវំ អាបាថគតេ រូបេ តេនេវ សម្បដិច្ឆនាទិប្បមាណេន ជវនំ ឧប្បាទេស្សាមិ, នាហំ តំ បមាណំ អតិក្កមិត្វា រជ្ជនាទិវសេន ឧប្បជ្ជិតុំ ទស្សាមីតិ អយមេត្ថ អត្ថោ. ឯសេវ នយោ សុតមុតេសុ.

វិញ្ញាតេ វិញ្ញាតមត្តន្តិ ឯត្ថ បន វិញ្ញាតំ នាម មនោទ្វារាវជ្ជនេន វិញ្ញាតារម្មណំ, តស្មិំ វិញ្ញាតេ វិញ្ញាតមត្តន្តិ អាវជ្ជនបមាណំ. យថា អាវជ្ជនេន ន រជ្ជតិ ន ទុស្សតិ ន មុយ្ហតិ, ឯវំ រជ្ជនាទិវសេន ឧប្បជ្ជិតុំ អទត្វា អាវជ្ជនបមាណេនេវ ចិត្តំ ឋបេស្សាមីតិ អយមេត្ថ អត្ថោ.

យតោតិ យទា. តតោតិ តទា. ន តេនាតិ តេន រាគេន វា រត្តោ, ទោសេន វា ទុដ្ឋោ, មោហេន វា មូឡ្ហោ ន ភវិស្សតិ. តតោ ត្វំ មាលុក្យបុត្ត ន តត្ថាតិ យទា ត្វំ តេន រាគេន វា ទោសមោហេហិ វា រត្តោ វា ទុដ្ឋោ វា មូឡ្ហោ វា ន ភវិស្សសិ, តទា ត្វំ ន តត្ថ តស្មិំ ទិដ្ឋេ វា សុតមុតវិញ្ញាតេ វា បដិពទ្ធោ អល្លីនោ បតិដ្ឋិតោ នាម ភវិស្សសិ. នេវិធាតិអាទិ វុត្តត្ថមេវ.

សតិ មុដ្ឋាតិ សតិ នដ្ឋា. តញ្ច អជ្ឈោសាតិ តំ អារម្មណំ គិលិត្វា. អភិជ្ឈា ច វិហេសា ចាតិ អភិជ្ឈាយ ច វិហិំសាយ ច. អថ វា ‘‘តស្ស វឌ្ឍន្តី’’តិ បទេនាបិ សទ្ធិំ យោជេតព្ពំ, អភិជ្ឈា ច វិហេសា ចាតិ ឥមេបិ ទ្វេ ធម្មា តស្ស វឌ្ឍន្តីតិ អត្ថោ.

ចិត្តមស្សូបហញ្ញតីតិ អភិជ្ឈាវិហេសាហិ អស្ស ចិត្តំ ឧបហញ្ញតិ. អាចិនតោតិ អាចិនន្តស្ស. អារា និព្ពាន វុច្ចតីតិ ឯវរូបស្ស បុគ្គលស្ស និព្ពានំ នាម ទូរេ បវុច្ចតិ. ឃត្វាតិ ឃាយិត្វា. ភោត្វាតិ ភុត្វា សាយិត្វា លេហិត្វា. ផុស្សាតិ ផុសិត្វា. បដិស្សតោតិ បដិស្សតិសង្ខាតាយ សតិយា យុត្តោ. សេវតោ ចាបិ វេទនន្តិ ចតុមគ្គសម្បយុត្តំ និព្ពត្តិតលោកុត្តរវេទនំ សេវន្តស្ស. ខីយតីតិ ខយំ គច្ឆតិ. កិំ តំ? ទុក្ខម្បិ កិលេសជាតម្បិ. អញ្ញតរោតិ អសីតិយា មហាសាវកានំ អព្ភន្តរោ ឯកោ. ឥតិ ឥមស្មិំ សុត្តេ គាថាហិបិ វដ្ដវិវដ្ដមេវ កថិតំ.

៣. បរិហានធម្មសុត្តវណ្ណនា

៩៦. តតិយេ បរិហានធម្មន្តិ បរិហានសភាវំ. អភិភាយតនានីតិ អភិភវិតានិ អាយតនានិ. សរសង្កប្បាតិ ឯត្ថ សរន្តីតិ សរា, ធាវន្តីតិ អត្ថោ. សរា ច តេ សង្កប្បា ច សរសង្កប្បា. សំយោជនិយាតិ ពន្ធនិយា ពន្ធនស្ស បច្ចយភូតា. តញ្ចេ ភិក្ខូតិ តំ ឯវំ ឧប្បន្នំ កិលេសជាតំ, តំ វា អារម្មណំ. អធិវាសេតីតិ ចិត្តេ អារោបេត្វា វាសេតិ. នប្បជហតីតិ ឆន្ទរាគប្បហានេន ន បជហតិ. ឯវំ សព្ពបទេហិ យោជេតព្ពំ. អភិភាយតនញ្ហេតំ វុត្តំ ភគវតាតិ ឯតំ ពុទ្ធេន ភគវតា អភិភវិតំ អាយតនន្តិ កថិតំ. ឥធ ធម្មំ បុច្ឆិត្វា វិភជន្តេន បុគ្គលេន ធម្មោ ទស្សិតោ.

៤. បមាទវិហារីសុត្តវណ្ណនា

៩៧. ចតុត្ថេ អសំវុតស្សាតិ អបិហិតស្ស ន បិទហិត្វា សញ្ឆាទិត្វា ឋបិតស្ស. ព្យាសិញ្ចតីតិ វិអាសិញ្ចតិ, កិលេសតិន្តំ ហុត្វា វត្តតិ. បាមោជ្ជន្តិ ទុព្ពលបីតិ. បីតីតិ ពលវបីតិ. បស្សទ្ធីតិ ទរថបស្សទ្ធិ. ធម្មា ន បាតុភវន្តីតិ សមថវិបស្សនាធម្មា ន ឧប្បជ្ជន្តិ. ឥមស្មិំ សុត្តេ បុគ្គលំ បុច្ឆិត្វា វិភជន្តេន ធម្មេន បុគ្គលោ ទស្សិតោ.

៥. សំវរសុត្តវណ្ណនា

៩៨. បញ្ចមេ កថញ្ច, ភិក្ខវេ, អសំវរោតិ ឥទំ មគ្គកុសលស្ស វាមំ មុញ្ចិត្វា ទក្ខិណំ គណ្ហេយ្យាសីតិ បឋមំ បហាតព្ពមគ្គក្ខានំ វិយ ឧទ្ទេសក្កមេន អវត្វា ទេសនាកុសលតាយ បឋមំ បហាតព្ពធម្មក្ខានវសេន វុត្តន្តិ វេទិតព្ពំ. ឥធ ធម្មំ បុច្ឆិត្វា ធម្មោវ វិភត្តោ.

៦. សមាធិសុត្តវណ្ណនា

៩៩. ឆដ្ឋេ សមាធិន្តិ ចិត្តេកគ្គតំ. ឥទញ្ហិ សុត្តំ ចិត្តេកគ្គតាយ បរិហាយមានេ ទិស្វា, ‘‘ឥមេសំ ចិត្តេកគ្គតំ លភន្តានំ កម្មដ្ឋានំ ផាតិំ គមិស្សតី’’តិ ញត្វា កថិតំ.

៧. បដិសល្លានសុត្តវណ្ណនា

១០០. សត្តមេ បដិសល្លានន្តិ កាយវិវេកំ. ឥទញ្ហិ សុត្តំ កាយវិវេកេន បរិហាយមានេ ទិស្វា, ‘‘ឥមេសំ កាយវិវេកំ លភន្តានំ កម្មដ្ឋានំ ផាតិំ គមិស្សតី’’តិ ញត្វា កថិតំ.

៨-៩. បឋមនតុម្ហាកំសុត្តាទិវណ្ណនា

១០១-១០២. អដ្ឋមំ ឧបមាយ បរិវារេត្វា កថិតេ ពុជ្ឈនកានំ, នវមំ សុទ្ធិកវសេនេវ ពុជ្ឈនកានំ អជ្ឈាសយវសេន វុត្តំ. អត្ថោ បន ឧភយត្ថាបិ ខន្ធិយវគ្គេ វុត្តនយេនេវ វេទិតព្ពោ.

១០. ឧទកសុត្តវណ្ណនា

១០៣. ទសមេ ឧទកោ សុទន្តិ ឯត្ថ សុទន្តិ និបាតមត្តំ. ឧទកោតិ តស្ស នាមំ. ឥទំ ជាតុ វេទគូតិ ឯត្ថ ឥទន្តិ និបាតមត្តំ. អថ វា ឥទំ មម វចនំ សុណាថាតិ ទីបេន្តោ ឯវមាហ. ជាតុ វេទគូតិ អហំ ឯកំសេនេវ វេទគូ, វេទសង្ខាតេន ញាណេន នេយ្យេសុ គតោ, វេទំ វា គតោ អធិគតោ, បណ្ឌិតោហមស្មីតិ អត្ថោ. សព្ពជីតិ ឯកំសេន សព្ពវដ្ដំ ជិនិត្វា អភិភវិត្វា ឋិតោស្មីតិ វទតិ. អបលិខតំ គណ្ឌមូលន្តិ អបលិខតំ ទុក្ខមូលំ. បលិខណិន្តិ បលិខតំ មយា, ខនិត្វា ឋិតោស្មីតិ ទីបេតិ.

មាតាបេត្តិកសម្ភវស្សាតិ មាតិតោ ច បិតិតោ ច និព្ពត្តេន មាតាបេត្តិកេន សុក្កសោណិតេន សម្ភូតស្ស. ឱទនកុម្មាសូបចយស្សាតិ ឱទនេន ចេវ កុម្មាសេន ច ឧបចិតស្ស វឌ្ឍិតស្ស. អនិច្ចុច្ឆាទនបរិមទ្ទនភេទនវិទ្ធំសនធម្មស្សាតិ ឯត្ថ អយំ កាយោ ហុត្វា អភាវដ្ឋេន អនិច្ចធម្មោ, ទុគ្គន្ធវិឃាតត្ថាយ តនុវិលេបនេន ឧច្ឆាទនធម្មោ, អង្គបច្ចង្គាពាធវិនោទនត្ថាយ ខុទ្ទកសម្ពាហនេន បរិមទ្ទនធម្មោ, ទហរកាលេ វា ឩរូសុ សយាបេត្វា គព្ភវាសេន ទុស្សណ្ឋិតានំ តេសំ តេសំ អង្គានំ សណ្ឋានសម្បាទនត្ថំ អញ្ឆនបីឡនាទីនំ វសេន បរិមទ្ទនធម្មោ, ឯវំ បរិហរិតោបិ ច ភេទនវិទ្ធំសនធម្មោ ភិជ្ជតិ ចេវ វិកិរតិ ច, ឯវំ សភាវោតិ អត្ថោ.

តត្ថ មាតាបេត្តិកសម្ភវឱទនកុម្មាសូបចយបរិមទ្ទនបទេហិ វឌ្ឍិ កថិតា, អនិច្ចភេទនវិទ្ធំសនបទេហិ បរិហានិ. បុរិមេហិ វា តីហិ សមុទយោ, បច្ឆិមេហិ អត្ថង្គមោតិ. ឯវំ ចាតុមហាភូតិកស្ស កាយស្ស វឌ្ឍិបរិហានិនិព្ពត្តិភេទា ទស្សិតា. សេសំ ឧត្តានត្ថមេវាតិ.

សឡវគ្គោ ទសមោ.

ទុតិយោ បណ្ណាសកោ.