៣. ផេណបិណ្ឌូបមសុត្តវណ្ណនា

៩៥. តតិយេ គង្គាយ នទិយា តីរេតិ អយុជ្ឈបុរវាសិនោ អបរិមាណភិក្ខុបរិវារំ ចារិកំ ចរមានំ តថាគតំ អត្តនោ នគរំ សម្បត្តំ ទិស្វា ឯកស្មិំ គង្គាយ និវត្តនដ្ឋានេ មហាវនសណ្ឌមណ្ឌិតប្បទេសេ សត្ថុ វិហារំ កត្វា អទំសុ. ភគវា តត្ថ វិហរតិ. តំ សន្ធាយ វុត្តំ ‘‘គង្គាយ នទិយា តីរេ’’តិ. តត្រ ខោ ភគវា ភិក្ខូ អាមន្តេសីតិ តស្មិំ វិហារេ វសន្តោ ភគវា សាយន្ហសមយំ គន្ធកុដិតោ និក្ខមិត្វា គង្គាតីរេ បញ្ញត្តវរពុទ្ធាសនេ និសិន្នោ គង្គាយ នទិយា អាគច្ឆន្តំ មហន្តំ ផេណបិណ្ឌំ ទិស្វា, ‘‘មម សាសនេ បញ្ចក្ខន្ធនិស្សិតំ ឯកំ ធម្មំ កថេស្សាមី’’តិ ចិន្តេត្វា បរិវារេត្វា និសិន្នេ ភិក្ខូ អាមន្តេសិ.

មហន្តំ ផេណបិណ្ឌន្តិ ឧដ្ឋានុដ្ឋានេ ពទរបក្កប្បមាណតោ បដ្ឋាយ អនុសោតាគមនេន អនុបុព្ពេន បវឌ្ឍិត្វា បព្ពតកូដមត្តំ ជាតំ, យត្ថ ឧទកសប្បាទយោ អនេកបាណយោ និវសន្តិ, ឯវរូបំ មហន្តំ ផេណបិណ្ឌំ. អាវហេយ្យាតិ អាហរេយ្យ. សោ បនាយំ ផេណបិណ្ឌោ ឧដ្ឋិតដ្ឋានេបិ ភិជ្ជតិ, ថោកំ គន្ត្វាបិ, ឯកទ្វិយោជនាទិវសេន ទូរំ គន្ត្វាបិ, អន្តរា បន អភិជ្ជន្តោបិ មហាសមុទ្ទំ បត្វា អវស្សមេវ ភិជ្ជតិ. និជ្ឈាយេយ្យាតិ ឱលោកេយ្យ. យោនិសោ ឧបបរិក្ខេយ្យាតិ ការណេន ឧបបរិក្ខេយ្យ. កិញ្ហិ សិយា, ភិក្ខវេ, ផេណបិណ្ឌេ សារោតិ, ភិក្ខវេ, ផេណបិណ្ឌម្ហិ សារោ នាម កិំ ភវេយ្យ? វិលីយិត្វា វិទ្ធំសេយ្យេវ.

ឯវមេវ ខោតិ យថា ផេណបិណ្ឌោ និស្សារោ, ឯវំ រូបម្បិ និច្ចសារធុវសារអត្តសារវិរហេន និស្សារមេវ. យថា ច សោ ‘‘ឥមិនា បត្តំ វា ថាលកំ វា ករិស្សាមី’’តិ គហេតុំ ន សក្កា, គហិតោបិ តមត្ថំ ន សាធេតិ, ភិជ្ជតិ ឯវ, ឯវំ រូបម្បិ និច្ចន្តិ វា ធុវន្តិ វា អហន្តិ វា មមន្តិ វា គហេតុំ ន សក្កា, គហិតម្បិ ន តថា តិដ្ឋតិ, អនិច្ចំ ទុក្ខំ អនត្តា អសុភញ្ញេវ ហោតីតិ ឯវំ ផេណបិណ្ឌសទិសមេវ ហោតិ. យថា វា បន ផេណបិណ្ឌោ ឆិទ្ទាវឆិទ្ទោ អនេកសន្ធិឃដិតោ ពហូនំ ឧទកសប្បាទីនំ បាណានំ អាវាសោ, ឯវំ រូបម្បិ ឆិទ្ទាវឆិទ្ទំ អនេកសន្ធិឃដិតំ, កុលវសេនេវេត្ថ អសីតិ កិមិកុលានិ វសន្តិ, តទេវ តេសំ សូតិឃរម្បិ វច្ចកុដិបិ គិលានសាលាបិ សុសានម្បិ, ន តេ អញ្ញត្ថ គន្ត្វា គព្ភវុដ្ឋានាទីនិ ករោន្តិ, ឯវម្បិ ផេណបិណ្ឌសទិសំ.

យថា ច ផេណបិណ្ឌោ អាទិតោ ពទរបក្កមត្តោ ហុត្វា អនុបុព្ពេន បព្ពតកូដមត្តោបិ ហោតិ, ឯវំ រូបម្បិ អាទិតោ កលលមត្តំ ហុត្វា អនុបុព្ពេន ព្យាមមត្តម្បិ គោមហិំសហត្ថិអាទីនំ វសេន បព្ពតកូដាទិមត្តំ ហោតិ មច្ឆកច្ឆបាទីនំ វសេន អនេកយោជនសតបមាណម្បិ, ឯវម្បិ ផេណបិណ្ឌសទិសំ. យថា ច ផេណបិណ្ឌោ ឧដ្ឋិតមត្តោបិ ភិជ្ជតិ, ថោកំ គន្ត្វាបិ, ទូរំ គន្ត្វាបិ, សមុទ្ទំ បត្វា បន អវស្សមេវ ភិជ្ជតិ, ឯវមេវំ រូបម្បិ កលលភាវេបិ ភិជ្ជតិ អព្ពុទាទិភាវេបិ, អន្តរា បន អភិជ្ជមានម្បិ វស្សសតាយុកានំ វស្សសតំ បត្វា អវស្សមេវ ភិជ្ជតិ, មរណមុខេ ចុណ្ណវិចុណ្ណំ ហោតិ, ឯវម្បិ ផេណបិណ្ឌសទិសំ.

កិញ្ហិ សិយា, ភិក្ខវេ, វេទនាយ សារោតិអាទីសុ វេទនាទីនំ បុព្ពុឡាទីហិ ឯវំ សទិសតា វេទិតព្ពា. យថា ហិ បុព្ពុឡោ អសារោ ឯវំ វេទនាបិ. យថា ច សោ អពលោ អគយ្ហូបគោ, ន សក្កា តំ គហេត្វា ផលកំ វា អាសនំ វា កាតុំ, គហិតោបិ ភិជ្ជតេវ, ឯវំ វេទនាបិ អពលា អគយ្ហូបគា, ន សក្កា និច្ចាតិ វា ធុវាតិ វា គហេតុំ, គហិតាបិ ន តថា តិដ្ឋតិ, ឯវំ អគយ្ហូបគតាយបិ វេទនា បុព្ពុឡសទិសា. យថា បន តស្មិំ តស្មិំ ឧទកពិន្ទុម្ហិ បុព្ពុឡោ ឧប្បជ្ជតិ ចេវ ភិជ្ជតិ ច, ន ចិរដ្ឋិតិកោ ហោតិ, ឯវំ វេទនាបិ ឧប្បជ្ជតិ ចេវ ភិជ្ជតិ ច, ន ចិរដ្ឋិតិកា ហោតិ. ឯកច្ឆរក្ខណេ កោដិសតសហស្សសង្ខា ឧប្បជ្ជិត្វា និរុជ្ឈតិ. យថា ច បុព្ពុឡោ ឧទកតលំ, ឧទកពិន្ទុំ, ឧទកជល្លំ, សង្កឌ្ឍិត្វា បុដំ កត្វា គហណវាតញ្ចាតិ ចត្តារិ ការណានិ បដិច្ច ឧប្បជ្ជតិ, ឯវំ វេទនាបិ វត្ថុំ អារម្មណំ កិលេសជល្លំ ផស្សសង្ឃដ្ដនញ្ចាតិ ចត្តារិ ការណានិ បដិច្ច ឧប្បជ្ជតិ. ឯវម្បិ វេទនា បុព្ពុឡសទិសា.

សញ្ញាបិ អសារកដ្ឋេន មរីចិសទិសា. តថា អគយ្ហូបគដ្ឋេន. ន ហិ សក្កា តំ គហេត្វា បិវិតុំ វា ន្ហាយិតុំ វា ភាជនំ វា បូរេតុំ. អបិច យថា មរីចិ វិប្ផន្ទតិ, សញ្ជាតូមិវេគា វិយ ខាយតិ, ឯវំ នីលសញ្ញាទិភេទា សញ្ញាបិ នីលាទិអនុភវនត្ថាយ ផន្ទតិ វិប្ផន្ទតិ. យថា ច មរីចិ មហាជនំ វិប្បលម្ភេតិ ‘‘បុណ្ណវាបិ វិយ បុណ្ណនទី វិយ ទិស្សតី’’តិ វទាបេតិ, ឯវំ សញ្ញាបិ វិប្បលម្ភេតិ, ‘‘ឥទំ នីលកំ សុភំ សុខំ និច្ច’’ន្តិ វទាបេតិ. បីតកាទីសុបិ ឯសេវ នយោ. ឯវំ សញ្ញា វិប្បលម្ភនេនាបិ មរីចិសទិសា.

អកុក្កុកជាតន្តិ អន្តោ អសញ្ជាតឃនទណ្ឌកំ. សង្ខារាបិ អសារកដ្ឋេន កទលិក្ខន្ធសទិសា, តថា អគយ្ហូបគដ្ឋេន. យថេវ ហិ កទលិក្ខន្ធតោ កិញ្ចិ គហេត្វា ន សក្កា គោបានសិអាទីនំ អត្ថាយ ឧបនេតុំ, ឧបនីតម្បិ ន តថា ហោតិ, ឯវំ សង្ខារាបិ ន សក្កា និច្ចាទិវសេន គហេតុំ, គហិតាបិ ន តថា ហោន្តិ. យថា ច កទលិក្ខន្ធោ ពហុបត្តវដ្ដិសមោធានោ ហោតិ, ឯវំ សង្ខារក្ខន្ធោ ពហុធម្មសមោធានោ. យថា ច កទលិក្ខន្ធោ នានាលក្ខណោ. អញ្ញោយេវ ហិ ពាហិរាយ បត្តវដ្ដិយា វណ្ណោ, អញ្ញោ តតោ អព្ភន្តរអព្ភន្តរានំ, ឯវមេវ សង្ខារក្ខន្ធេបិ អញ្ញទេវ ផស្សស្ស លក្ខណំ, អញ្ញា ចេតនាទីនំ, សមោធានេត្វា បន សង្ខារក្ខន្ធោវ វុច្ចតីតិ ឯវម្បិ សង្ខារក្ខន្ធោ កទលិក្ខន្ធសទិសោ.

ចក្ខុមា បុរិសោតិ មំសចក្ខុនា ចេវ បញ្ញាចក្ខុនា ចាតិ ទ្វីហិ ចក្ខូហិ ចក្ខុមា. មំសចក្ខុម្បិ ហិស្ស បរិសុទ្ធំ វដ្ដតិ អបគតបដលបិឡកំ, បញ្ញាចក្ខុម្បិ អសារភាវទស្សនសមត្ថំ. វិញ្ញាណម្បិ អសារកដ្ឋេន មាយាសទិសំ, តថា អគយ្ហូបគដ្ឋេន. យថា ច មាយា ឥត្តរា លហុបច្ចុបដ្ឋានា, ឯវំ វិញ្ញាណំ. តញ្ហិ តតោបិ ឥត្តរតរញ្ចេវ លហុបច្ចុបដ្ឋានតរញ្ច. តេនេវ ហិ ចិត្តេន បុរិសោ អាគតោ វិយ គតោ វិយ ឋិតោ វិយ និសិន្នោ វិយ ហោតិ. អញ្ញទេវ ច អាគមនកាលេ ចិត្តំ, អញ្ញំ គមនកាលាទីសុ. ឯវម្បិ វិញ្ញាណំ មាយាសទិសំ. មាយា ច មហាជនំ វញ្ចេតិ, យំកិញ្ចិទេវ ‘‘ឥទំ សុវណ្ណំ រជតំ មុត្តា’’តិ គាហាបេតិ, វិញ្ញាណម្បិ មហាជនំ វញ្ចេតិ. តេនេវ ហិ ចិត្តេន អាគច្ឆន្តំ វិយ គច្ឆន្តំ វិយ ឋិតំ វិយ និសិន្នំ វិយ កត្វា គាហាបេតិ. អញ្ញទេវ ច អាគមនេ ចិត្តំ, អញ្ញំ គមនាទីសុ. ឯវម្បិ វិញ្ញាណំ មាយាសទិសំ.

ភូរិបញ្ញេនាតិ សណ្ហបញ្ញេន ចេវ វិបុលវិត្ថតបញ្ញេន ច. អាយូតិ ជីវិតិន្ទ្រិយំ. ឧស្មាតិ កម្មជតេជោធាតុ. បរភត្តន្តិ នានាវិធានំ កិមិគណាទីនំ ភត្តំ ហុត្វា. ឯតាទិសាយំ សន្តានោតិ ឯតាទិសី អយំ បវេណី មតកស្ស យាវ សុសានា ឃដ្ដីយតីតិ. មាយាយំ ពាលលាបិនីតិ យ្វាយំ វិញ្ញាណក្ខន្ធោ នាម, អយំ ពាលមហាជនលបាបនិកមាយា នាម. វធកោតិ ទ្វីហិ ការណេហិ អយំ ខន្ធសង្ខាតោ វធកោ អញ្ញមញ្ញឃាតនេនបិ, ខន្ធេសុ សតិ វធោ បញ្ញាយតីតិបិ. ឯកា ហិ បថវីធាតុ ភិជ្ជមានា សេសធាតុយោ គហេត្វាវ ភិជ្ជតិ, តថា អាបោធាតុអាទយោ. រូបក្ខន្ធោ ច ភិជ្ជមានោ អរូបក្ខន្ធេ គហេត្វាវ ភិជ្ជតិ, តថា អរូបក្ខន្ធេសុ វេទនាទយោ សញ្ញាទិកេ. ចត្តារោបិ ចេតេ វត្ថុរូបន្តិ ឯវំ អញ្ញមញ្ញវធនេនេត្ថ វធកតា វេទិតព្ពា. ខន្ធេសុ បន សតិ វធពន្ធនច្ឆេទាទីនិ សម្ភវន្តិ, ឯវំ ឯតេសុ សតិ វធភាវតោបិ វធកតា វេទិតព្ពា. សព្ពសំយោគន្តិ សព្ពំ ទសវិធម្បិ សំយោជនំ. អច្ចុតំ បទន្តិ និព្ពានំ. តតិយំ.