១. នានត្តវគ្គោ

១.ធាតុនានត្តសុត្តវណ្ណនា

៨៥. ធាតុសំយុត្តស្ស បឋមេ និស្សត្តដ្ឋសុញ្ញតដ្ឋសង្ខាតេន សភាវដ្ឋេន ធាតូតិ លទ្ធនាមានំ ធម្មានំ នានាសភាវោ ធាតុនានត្តំ. ចក្ខុធាតូតិអាទីសុ ចក្ខុបសាទោ ចក្ខុធាតុ, រូបារម្មណំ រូបធាតុ, ចក្ខុបសាទវត្ថុកំ ចិត្តំ ចក្ខុវិញ្ញាណធាតុ. សោតបសាទោ សោតធាតុ, សទ្ទារម្មណំ សទ្ទធាតុ, សោតបសាទវត្ថុកំ ចិត្តំ សោតវិញ្ញាណធាតុ. ឃានបសាទោ ឃានធាតុ, គន្ធារម្មណំ គន្ធធាតុ, ឃានបសាទវត្ថុកំ ចិត្តំ ឃានវិញ្ញាណធាតុ. ជិវ្ហាបសាទោ ជិវ្ហាធាតុ, រសារម្មណំ រសធាតុ, ជិវ្ហាបសាទវត្ថុកំ ចិត្តំ ជិវ្ហាវិញ្ញាណធាតុ. កាយបសាទោ កាយធាតុ, ផោដ្ឋព្ពារម្មណំ ផោដ្ឋព្ពធាតុ, កាយបសាទវត្ថុកំ ចិត្តំ កាយវិញ្ញាណធាតុ. តិស្សោ មនោធាតុយោ មនោធាតុ, វេទនាទយោ តយោ ខន្ធា សុខុមរូបានិ និព្ពានញ្ច ធម្មធាតុ, សព្ពម្បិ មនោវិញ្ញាណំ មនោវិញ្ញាណធាតូតិ. ឯត្ថ ច សោឡស ធាតុយោ កាមាវចរា, អវសានេ ទ្វេ ចតុភូមិកាតិ. បឋមំ.

២. ផស្សនានត្តសុត្តវណ្ណនា

៨៦. ទុតិយេ ឧប្បជ្ជតិ ផស្សនានត្តន្តិ នានាសភាវោ ផស្សោ ឧប្បជ្ជតិ. តត្ថ ចក្ខុសម្ផស្សាទយោ ចក្ខុវិញ្ញាណាទិសម្បយុត្តា, មនោសម្ផស្សោ មនោទ្វារេ បឋមជវនសម្បយុត្តោ, តស្មា. មនោធាតុំ បដិច្ចាតិ មនោទ្វារាវជ្ជនំ កិរិយាមនោវិញ្ញាណធាតុំ បដិច្ច បឋមជវនសម្ផស្សោ ឧប្បជ្ជតីតិ អយមេត្ថ អត្ថោ. ទុតិយំ.

៣. នោផស្សនានត្តសុត្តវណ្ណនា

៨៧. តតិយេ នោ មនោសម្ផស្សំ បដិច្ច ឧប្បជ្ជតិ មនោធាតូតិ មនោទ្វារេ បឋមជវនសម្បយុត្តំ ផស្សំ បដិច្ច អាវជ្ជនកិរិយាមនោវិញ្ញាណធាតុ នោ ឧប្បជ្ជតីតិ ឯវមត្ថោ ទដ្ឋព្ពោ. តតិយំ.

៤. វេទនានានត្តសុត្តវណ្ណនា

៨៨. ចតុត្ថេ ចក្ខុសម្ផស្សជា វេទនាតិ សម្បដិច្ឆនមនោធាតុតោ បដ្ឋាយ សព្ពាបិ តស្មិំ ទ្វារេ វេទនា វត្តេយ្យុំ, និព្ពត្តិផាសុកត្ថំ បន អនន្តរំ សម្បដិច្ឆនវេទនមេវ គហេតុំ វដ្ដតីតិ វុត្តំ. មនោសម្ផស្សំ បដិច្ចាតិ មនោទ្វារេ អាវជ្ជនសម្ផស្សំ បដិច្ច បឋមជវនវេទនា, បឋមជវនសម្ផស្សំ បដិច្ច ទុតិយជវនវេទនាតិ អយមធិប្បាយោ. ចតុត្ថំ.

៥. ទុតិយវេទនានានត្តសុត្តវណ្ណនា

៨៩. បញ្ចមេ តតិយចតុត្ថេសុ វុត្តនយាវ ឯកតោ កត្វា ទេសិតាតិ. ឥតិ ទុតិយាទីសុ ចតូសុ សុត្តេសុ មនោធាតុំ មនោធាតូតិ អគហេត្វា មនោទ្វារាវជ្ជនំ មនោធាតូតិ គហិតំ. សព្ពានិ ចេតានិ តថា តថា កថិតេ ពុជ្ឈនកានំ អជ្ឈាសយេន ទេសិតានិ. ឥតោ បរេសុបិ ឯសេវ នយោ. បញ្ចមំ.

៦. ពាហិរធាតុនានត្តសុត្តវណ្ណនា

៩០. ឆដ្ឋេ បន បញ្ច ធាតុយោ កាមាវចរា, ធម្មធាតុ ចតុភូមិកាតិ. ឆដ្ឋំ.

៧. សញ្ញានានត្តសុត្តវណ្ណនា

៩១. សត្តមេ រូបធាតូតិ អាបាថេ បតិតំ អត្តនោ វា បរស្ស វា សាដកវេឋនាទិវត្ថុកំ រូបារម្មណំ. រូបសញ្ញាតិ ចក្ខុវិញ្ញាណសម្បយុត្តា សញ្ញា. រូបសង្កប្បោតិ សម្បដិច្ឆនាទីហិ តីហិ ចិត្តេហិ សម្បយុត្តោ សង្កប្បោ. រូបច្ឆន្ទោតិ រូបេ ឆន្ទិកតដ្ឋេន ឆន្ទោ. រូបបរិឡាហោតិ រូបេ អនុឌហនដ្ឋេន បរិឡាហោ. រូបបរិយេសនាតិ បរិឡាហេ ឧប្បន្នេ សន្ទិដ្ឋសម្ភត្តេ គហេត្វា តស្ស រូបស្ស បដិលាភត្ថាយ បរិយេសនា. ឯត្ថ ច សញ្ញាសង្កប្បឆន្ទា ឯកជវនវារេបិ នានាជវនវារេបិ លព្ភន្តិ, បរិឡាហបរិយេសនា បន នានាជវនវារេយេវ លព្ភន្តីតិ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, ធាតុនានត្តន្តិ ឯត្ថ ច ឯវំ រូបាទិនានាសភាវំ ធាតុំ បដិច្ច រូបសញ្ញាទិនានាសភាវសញ្ញា ឧប្បជ្ជតីតិ ឥមិនា នយេន អត្ថោ វេទិតព្ពោ. សត្តមំ.

៨. នោបរិយេសនានានត្តសុត្តវណ្ណនា

៩២. អដ្ឋមេ នោ ធម្មបរិយេសនំ បដិច្ច ឧប្បជ្ជតិ ធម្មបរិឡាហោតិ ឯវំ អាគតំ បដិសេធមត្តមេវ នានំ. អដ្ឋមំ.

៩. ពាហិរផស្សនានត្តសុត្តាទិវណ្ណនា

៩៣-៩៤. នវមេ ឧប្បជ្ជតិ រូបសញ្ញាតិ វុត្តប្បការេ អារម្មណេ ឧប្បជ្ជតិ សញ្ញា. រូបសង្កប្បោតិ តស្មិំយេវ អារម្មណេ តីហិ ចិត្តេហិ សម្បយុត្តសង្កប្បោ. រូបសម្ផស្សោតិ តទេវារម្មណំ ផុសមានោ ផស្សោ. វេទនាតិ តទេវ អារម្មណំ អនុភវមានា វេទនា. ឆន្ទាទយោ វុត្តនយាវ. រូបលាភោតិ បរិយេសិត្វា លទ្ធំ សហ តណ្ហាយ អារម្មណំ ‘‘រូបលាភោ’’តិ វុត្តំ. អយំ តាវ សព្ពសង្គាហិកនយោ ឯកស្មិំ យេវារម្មណេ សព្ពធម្មានំ ឧប្បត្តិវសេន វុត្តោ. អបរោ អាគន្តុការម្មណមិស្សកោ ហោតិ – រូបសញ្ញា រូបសង្កប្បោ ផស្សោ វេទនាតិ ឥមេ តាវ ចត្តារោ ធម្មា ធុវបរិភោគេ និពទ្ធារម្មណេ ហោន្តិ. និពទ្ធារម្មណញ្ហិ ឥដ្ឋំ កន្តំ មនាបំ បិយំ យំកិញ្ចិ វិយ ឧបដ្ឋាតិ, អាគន្តុការម្មណំ បន យំកិញ្ចិ សមានម្បិ ខោភេត្វា តិដ្ឋតិ.

តត្រិទំ វត្ថុ – ឯកោ កិរ អមច្ចបុត្តោ គាមិយេហិ បរិវារិតោ គាមមជ្ឈេ ឋត្វា កម្មំ ករោតិ. តស្មិញ្ចស្ស សមយេ ឧបាសិកា នទិំ គន្ត្វា ន្ហត្វា អលង្កតបដិយត្តា ធាតិគណបរិវុតា គេហំ គច្ឆតិ. សោ ទូរតោ ទិស្វា ‘‘អាគន្តុកមាតុគាមោ ភវិស្សតី’’តិ សញ្ញំ ឧប្បាទេត្វា ‘‘គច្ឆ, ភណេ ជានាហិ, កា ឯសា’’តិ បុរិសំ បេសេសិ. សោ គន្ត្វា តំ ទិស្វា បច្ចាគតោ, ‘‘កា ឯសា’’តិ បុដ្ឋោ យថាសភាវំ អារោចេសិ. ឯវំ អាគន្តុការម្មណំ ខោភេតិ. តស្មិំ ឧប្បន្នោ ឆន្ទោ រូបឆន្ទោ នាម, តទេវ អារម្មណំ កត្វា ឧប្បន្នោ បរិឡាហោ រូបបរិឡាហោ នាម, សហាយេ គណ្ហិត្វា តស្ស បរិយេសនំ រូបបរិយេសនា នាម, បរិយេសិត្វា លទ្ធំ សហ តណ្ហាយ អារម្មណំ រូបលាភោ នាម.

ឧរុវល្លិយវាសី ចូឡតិស្សត្ថេរោ បនាហ – ‘‘កិញ្ចាបិ ភគវតា ផស្សវេទនា បាឡិយា មជ្ឈេ គហិតា, បាឡិំ បន បរិវដ្ដេត្វា វុត្តប្បការេ អារម្មណេ ឧប្បន្នា សញ្ញា រូបសញ្ញា, តស្មិំយេវ សង្កប្បោ រូបសង្កប្បោ តស្មិំ ឆន្ទោ រូបច្ឆន្ទោ, តស្មិំ បរិឡាហោ រូបបរិឡាហោ, តស្មិំ បរិយេសនា រូបបរិយេសនា, បរិយេសិត្វា លទ្ធំ សហ តណ្ហាយ អារម្មណំ រូបលាភោ. ឯវំ លទ្ធារម្មណេ បន ផុសនំ ផស្សោ, អនុភវនំ វេទនា. រូបសម្ផស្សោ រូបសម្ផស្សជា វេទនាតិ ឥទំ ទ្វយំ លព្ភតី’’តិ. អបរម្បិ អវិភូតវារំ នាម គណ្ហន្តិ. អារម្មណញ្ហិ សាណិបាការេហិ វា បរិក្ខិត្តំ តិណបណ្ណាទីហិ វា បដិច្ឆន្នំ ហោតិ, តំ ‘‘ឧបឌ្ឍំ ទិដ្ឋំ មេ អារម្មណំ, សុដ្ឋុ នំ បស្សិស្សាមី’’តិ ឱលោកយតោ តស្មិំ អារម្មណេ ឧប្បន្នា សញ្ញា រូបសញ្ញា នាម. តស្មិំយេវ ឧប្បន្នា សង្កប្បាទយោ រូបសង្កប្បាទយោ នាមាតិ វេទិតព្ពា. ឯត្ថាបិ ច សញ្ញាសង្កប្បផស្សវេទនាឆន្ទា ឯកជវនវារេបិ នានាជវនវារេបិ លព្ភន្តិ, បរិឡាហបរិយេសនាលាភា នានាជវនវារេយេវាតិ. ទសមំ ឧត្តានមេវាតិ. នវមទសមានិ.

នានត្តវគ្គោ បឋមោ.