១. បញ្ចវេរភយសុត្តវណ្ណនា

៤១. គហបតិវគ្គស្ស បឋមេ យតោតិ យទា. ភយានិ វេរានីតិ ភយវេរចេតនាយោ. សោតាបត្តិយង្គេហីតិ ទុវិធំ សោតាបត្តិយា អង្គំ, (សោតាបត្តិយា ច អង្គំ,) យំ បុព្ពភាគេ សោតាបត្តិបដិលាភាយ សំវត្តតិ, ‘‘សប្បុរិសសំសេវោ សទ្ធម្មស្សវនំ យោនិសោមនសិការោ ធម្មានុធម្មប្បដិបត្តី’’តិ (ទី. និ. ៣.៣១១) ឯវំ អាគតំ, បដិលទ្ធគុណស្ស ច សោតាបត្តិំ បត្វា ឋិតស្ស អង្គំ, យំ សោតាបន្នស្ស អង្គន្តិបិ វុច្ចតិ, ពុទ្ធេ អវេច្ចប្បសាទាទីនំ ឯតំ អធិវចនំ. ឥទមិធ អធិប្បេតំ. អរិយោតិ និទ្ទោសោ និរុបារម្ភោ. ញាយោតិ បដិច្ចសមុប្បន្នំ ញត្វា ឋិតញាណម្បិ បដិច្ចសមុប្បាទោបិ. យថាហ – ‘‘ញាយោ វុច្ចតិ បដិច្ចសមុប្បាទោ, អរិយោបិ អដ្ឋង្គិកោ មគ្គោ ញាយោ’’តិ. បញ្ញាយាតិ អបរាបរំ ឧប្បន្នាយ វិបស្សនាបញ្ញាយ. សុទិដ្ឋោ ហោតីតិ អបរាបរំ ឧប្បជ្ជិត្វា ទស្សនវសេន សុដ្ឋុ ទិដ្ឋោ.

ខីណនិរយោតិអាទីសុ អាយតិំ តត្ថ អនុប្បជ្ជនតាយ ខីណោ និរយោ មយ្ហន្តិ សោ អហំ ខីណនិរយោ. ឯស នយោ សព្ពត្ថ. សោតាបន្នោតិ មគ្គសោតំ អាបន្នោ. អវិនិបាតធម្មោតិ ន វិនិបាតសភាវោ. និយតោតិ បឋមមគ្គសង្ខាតេន សម្មត្តនិយាមេន និយតោ. សម្ពោធិបរាយនោតិ ឧត្តរិមគ្គត្តយសង្ខាតោ សម្ពោធិ បរំ អយនំ មយ្ហន្តិ សោហំ សម្ពោធិបរាយនោ, តំ សម្ពោធិំ អវស្សំ អភិសម្ពុជ្ឈនកោតិ អត្ថោ.

បាណាតិបាតបច្ចយាតិ បាណាតិបាតកម្មការណា. ភយំ វេរន្តិ អត្ថតោ ឯកំ. វេរញ្ច នាមេតំ ទុវិធំ ហោតិ ពាហិរំ អជ្ឈត្តិកន្តិ. ឯកេន ហិ ឯកស្ស បិតា មារិតោ ហោតិ, សោ ចិន្តេសិ ‘‘ឯតេន កិរ មេ បិតា មារិតោ, អហម្បិ តំយេវ មារេស្សាមី’’តិ និសិតំ សត្ថំ អាទាយ ចរតិ. យា តស្ស អព្ភន្តរេ ឧប្បន្នវេរចេតនា, ឥទំ ពាហិរំ វេរំ នាម. យា បន ឥតរស្ស ‘‘អយំ កិរ មំ មារេស្សាមីតិ ចរតិ, អហមេវ នំ បឋមតរំ មារេស្សាមី’’តិ ចេតនា ឧប្បជ្ជតិ, ឥទំ អជ្ឈត្តិកំ វេរំ នាម. ឥទំ តាវ ឧភយម្បិ ទិដ្ឋធម្មិកមេវ. យា បន តំ និរយេ ឧប្បន្នំ ទិស្វា ‘‘ឯតំ បហរិស្សាមី’’តិ ជលិតំ អយមុគ្គរំ គណ្ហតោ និរយបាលស្ស ចេតនា ឧប្បជ្ជតិ, ឥទមស្ស សម្បរាយិកំ ពាហិរវេរំ. យា ចស្ស ‘‘អយំ និទ្ទោសំ មំ បហរិស្សាមីតិ អាគច្ឆតិ, អហមេវ នំ បឋមតរំ បហរិស្សាមី’’តិ ចេតនា ឧប្បជ្ជតិ, ឥទមស្ស សម្បរាយិកំ អជ្ឈត្តវេរំ. យំ បនេតំ ពាហិរវេរំ, តំ អដ្ឋកថាយំ ‘‘បុគ្គលវេរ’’ន្តិ វុត្តំ. ទុក្ខំ ទោមនស្សន្តិ អត្ថតោ ឯកមេវ. យថា ចេត្ថ, ឯវំ សេសបទេសុបិ ‘‘ឥមិនា មម ភណ្ឌំ ហដំ, មយ្ហំ ទារេសុ ចារិត្តំ អាបន្នំ, មុសា វត្វា អត្ថោ ភគ្គោ, សុរាមទមត្តេន ឥទំ នាម កត’’ន្តិអាទិនា នយេន វេរុប្បត្តិ វេទិតព្ពា. អវេច្ចប្បសាទេនាតិ អធិគតេន អចលប្បសាទេន. អរិយកន្តេហីតិ បញ្ចហិ សីលេហិ. តានិ ហិ អរិយានំ កន្តានិ បិយានិ. ភវន្តរគតាបិ អរិយា តានិ ន វិជហន្តិ, តស្មា ‘‘អរិយកន្តានី’’តិ វុច្ចន្តិ. សេសមេត្ថ យំ វត្តព្ពំ សិយា, តំ សព្ពំ វិសុទ្ធិមគ្គេ អនុស្សតិនិទ្ទេសេ វុត្តមេវ. បឋមំ.