៥. អវិជ្ជាបច្ចយសុត្តវណ្ណនា

៣៥. បញ្ចមេ សមុទយោ ហោតីតិ សត្ថា ឥធេវ ទេសនំ ឱសាបេសិ. កិំការណាតិ? ទិដ្ឋិគតិកស្ស ឱកាសទានត្ថំ. តស្សញ្ហិ បរិសតិ ឧបារម្ភចិត្តោ ទិដ្ឋិគតិកោ អត្ថិ, សោ បញ្ហំ បុច្ឆិស្សតិ, អថស្សាហំ វិស្សជ្ជេស្សាមីតិ តស្ស ឱកាសទានត្ថំ ទេសនំ ឱសាបេសិ. នោ កល្លោ បញ្ហោតិ អយុត្តោ បញ្ហោ. ទុប្បញ្ហោ ឯសោតិ អត្ថោ. ននុ ច ‘‘កតមំ នុ ខោ, ភន្តេ, ជរាមរណ’’ន្តិ? ឥទំ សុបុច្ឆិតន្តិ. កិញ្ចាបិ សុបុច្ឆិតំ, យថា បន សតសហស្សគ្ឃនិកេ សុវណ្ណថាលេ វឌ្ឍិតស្ស សុភោជនស្ស មត្ថកេ អាមលកមត្តេបិ គូថបិណ្ឌេ ឋបិតេ សព្ពំ ភោជនំ ទុព្ភោជនំ ហោតិ ឆឌ្ឌេតព្ពំ, ឯវមេវ ‘‘កស្ស ច បនិទំ ជរាមរណ’’ន្តិ? ឥមិនា សត្តូបលទ្ធិវាទបទេន គូថបិណ្ឌេន តំ ភោជនំ ទុព្ភោជនំ វិយ អយម្បិ សព្ពោ ទុប្បញ្ហោវ ជាតោតិ.

ព្រហ្មចរិយវាសោតិ អរិយមគ្គវាសោ. តំ ជីវំ តំ សរីរន្តិ យស្ស ហិ អយំ ទិដ្ឋិ, សោ ‘‘ជីវេ ឧច្ឆិជ្ជមានេ សរីរំ ឧច្ឆិជ្ជតិ, សរីរេ ឧច្ឆិជ្ជន្តេ ជីវិតំ ឧច្ឆិជ្ជតី’’តិ គណ្ហាតិ. ឯវំ គណ្ហតោ សា ទិដ្ឋិ ‘‘សត្តោ ឧច្ឆិជ្ជតី’’តិ គហិតត្តា ឧច្ឆេទទិដ្ឋិ នាម ហោតិ. សចេ បន សង្ខារាវ ឧប្បជ្ជន្តិ ចេវ និរុជ្ឈន្តិ ចាតិ គណ្ហេយ្យ, សាសនាវចរា សម្មាទិដ្ឋិ នាម ភវេយ្យ. អរិយមគ្គោ ច នាមេសោ វដ្ដំ និរោធេន្តោ វដ្ដំ សមុច្ឆិន្ទន្តោ ឧប្បជ្ជតិ, តទេវ តំ វដ្ដំ ឧច្ឆេទទិដ្ឋិយា គហិតាការស្ស សម្ភវេ សតិ វិនាវ មគ្គភាវនាយ និរុជ្ឈតីតិ មគ្គភាវនា និរត្ថកា ហោតិ. តេន វុត្តំ ‘‘ព្រហ្មចរិយវាសោ ន ហោតី’’តិ.

ទុតិយនយេ អញ្ញំ ជីវំ អញ្ញំ សរីរន្តិ យស្ស អយំ ទិដ្ឋិ, សោ ‘‘សរីរំ ឥធេវ ឧច្ឆិជ្ជតិ, ន ជីវិតំ, ជីវិតំ បន បញ្ជរតោ សកុណោ វិយ យថាសុខំ គច្ឆតី’’តិ គណ្ហាតិ. ឯវំ គណ្ហតោ សា ទិដ្ឋិ ‘‘ឥមស្មា លោកា ជីវិតំ បរលោកំ គត’’ន្តិ គហិតត្តា សស្សតទិដ្ឋិ នាម ហោតិ. អយញ្ច អរិយមគ្គោ តេភូមកវដ្ដំ វិវដ្ដេន្តោ ឧប្បជ្ជតិ, សោ ឯកសង្ខារេបិ និច្ចេ ធុវេ សស្សតេ សតិ ឧប្បន្នោបិ វដ្ដំ វិវដ្ដេតុំ ន សក្កោតីតិ មគ្គភាវនា និរត្ថកា ហោតិ. តេន វុត្តំ ‘‘អញ្ញំ ជីវំ អញ្ញំ សរីរន្តិ វា ភិក្ខុ ទិដ្ឋិយា សតិ ព្រហ្មចរិយវាសោ ន ហោតី’’តិ.

វិសូកាយិកានីតិអាទិ សព្ពំ មិច្ឆាទិដ្ឋិវេវចនមេវ. សា ហិ សម្មាទិដ្ឋិយា វិនិវិជ្ឈនដ្ឋេន វិសូកមិវ អត្តានំ អាវរណតោ វិសូកាយិកំ, សម្មាទិដ្ឋិំ អននុវត្តិត្វា តស្សា វិរោធេន បវត្តនតោ វិសេវិតំ, កទាចិ ឧច្ឆេទស្ស កទាចិ សស្សតស្ស គហណតោ វិរូបំ ផន្ទិតំ វិប្ផន្ទិតន្តិ វុច្ចតិ. តាលាវត្ថុកតានីតិ តាលវត្ថុ វិយ កតានិ, បុន អវិរុហណដ្ឋេន មត្ថកច្ឆិន្នតាលោ វិយ សមូលំ តាលំ ឧទ្ធរិត្វា តស្ស បតិដ្ឋិតដ្ឋានំ វិយ ច កតានីតិ អត្ថោ. អនភាវំកតានីតិ អនុអភាវំ កតានីតិ. បញ្ចមំ.