១. បឋមវគ្គោ

១. សុវីរសុត្តវណ្ណនា

២៤៧. សក្កសំយុត្តស្ស បឋមេ អភិយំសូតិ កទា អភិយំសុ? យទា ពលវន្តោ អហេសុំ, តទា. តត្រាយំ អនុបុព្ពិកថា – សក្កោ កិរ មគធរដ្ឋេ មចលគាមកេ មឃោ នាម មាណវោ ហុត្វា តេត្តិំស បុរិសេ គហេត្វា កល្យាណកម្មំ ករោន្តោ សត្ត វតបទានិ បូរេត្វា តត្ថ កាលង្កតោ ទេវលោកេ និព្ពត្តិ. តំ ពលវកម្មានុភាវេន សបរិសំ សេសទេវតា ទសហិ ឋានេហិ អធិគណ្ហន្តំ ទិស្វា ‘‘អាគន្តុកទេវបុត្តា អាគតា’’តិ នេវាសិកា គន្ធបានំ សជ្ជយិំសុ. សក្កោ សកបរិសាយ សញ្ញំ អទាសិ – ‘‘មារិសា មា គន្ធបានំ បិវិត្ថ, បិវនាការមត្តមេវ ទស្សេថា’’តិ. តេ តត្ថ អកំសុ. នេវាសិកទេវតា សុវណ្ណសរកេហិ ឧបនីតំ គន្ធបានំ យាវទត្ថំ បិវិត្វា មត្តា តត្ថ តត្ថ សុវណ្ណបថវិយំ បតិត្វា សយិំសុ. សក្កោ ‘‘គណ្ហថ បុត្តហតាយ បុត្តេ’’តិ តេ បាទេសុ គហេត្វា សិនេរុបាទេ ខិបាបេសិ. សក្កស្ស បុញ្ញតេជេន តទនុវត្តកាបិ សព្ពេ តត្ថេវ បតិំសុ. តេ សិនេរុវេមជ្ឈកាលេ សញ្ញំ លភិត្វា, ‘‘តាតា ន សុរំ បិវិម្ហ, ន សុរំ បិវិម្ហា’’តិ អាហំសុ. តតោ បដ្ឋាយ អសុរា នាម ជាតា. អថ នេសំ កម្មបច្ចយឧតុសមុដ្ឋានំ សិនេរុស្ស ហេដ្ឋិមតលេ ទសយោជនសហស្សំ អសុរភវនំ និព្ពត្តិ. សក្កោ តេសំ និវត្តេត្វា អនាគមនត្ថាយ អារក្ខំ ឋបេសិ, យំ សន្ធាយ វុត្តំ –

‘‘អន្តរា ទ្វិន្នំ អយុជ្ឈបុរានំ,

បញ្ចវិធា ឋបិតា អភិរក្ខា;

ឧទកំ ករោដិ-បយស្ស ច ហារី,

មទនយុតា ចតុរោ ច មហត្ថា’’តិ.

ទ្វេ នគរានិ ហិ យុទ្ធេន គហេតុំ អសក្កុណេយ្យតាយ អយុជ្ឈបុរានិ នាម ជាតានិ ទេវនគរញ្ច អសុរនគរញ្ច. យទា ហិ អសុរា ពលវន្តោ ហោន្តិ, អថ ទេវេហិ បលាយិត្វា ទេវនគរំ បវិសិត្វា ទ្វារេ បិទហិតេ អសុរានំ សតសហស្សម្បិ កិញ្ចិ កាតុំ ន សក្កោតិ. យទា ទេវា ពលវន្តោ ហោន្តិ, អថាសុរេហិ បលាយិត្វា អសុរនគរស្ស ទ្វារេ បិទហិតេ សក្កានំ សតសហស្សម្បិ កិញ្ចិ កាតុំ ន សក្កោតិ. ឥតិ ឥមានិ ទ្វេ នគរានិ អយុជ្ឈបុរានិ នាម. នេសំ អន្តរា ឯតេសុ ឧទកាទីសុ បញ្ចសុ ឋានេសុ សក្កេន អារក្ខា ឋបិតា. តត្ថ ឧទកសទ្ទេន នាគា គហិតា. តេ ហិ ឧទកេ ពលវន្តោ ហោន្តិ. តស្មា សិនេរុស្ស បឋមាលិន្ទេ តេសំ អារក្ខា. ករោដិសទ្ទេន សុបណ្ណា គហិតា. តេសំ កិរ ករោដិ នាម បានភោជនំ, តេន តំ នាមំ លភិំសុ. ទុតិយាលិន្ទេ តេសំ អារក្ខា. បយស្សហារីសទ្ទេន កុម្ភណ្ឌា គហិតា. ទានវរក្ខសា កិរ តេ. តតិយាលិន្ទេ តេសំ អារក្ខា. មទនយុតសទ្ទេន យក្ខា គហិតា. វិសមចារិនោ កិរតេ យុជ្ឈសោណ្ឌា. ចតុត្ថាលិន្ទេ តេសំ អារក្ខា. ចតុរោ ច មហន្តាតិ ចត្តារោ មហារាជានោ វុត្តា. បញ្ចមាលិន្ទេ តេសំ អារក្ខា. តស្មា យទិ អសុរា កុបិតាវិលចិត្តា ទេវបុរំ ឧបយន្តិ យុទ្ធេសូ, យំ គិរិនោ បឋមំ បរិភណ្ឌំ, តំ ឧរគា បដិពាហន្តិ ឯវំ សេសេសុ សេសា.

តេ បន អសុរា អាយុវណ្ណរសឥស្សរិយសម្បត្តីហិ តាវតិំសសទិសាវ. តស្មា អន្តរា អត្តានំ អជានិត្វា បាដលិយា បុប្ផិតាយ, ‘‘ន ឥទំ ទេវនគរំ, តត្ថ បារិច្ឆត្តកោ បុប្ផតិ, ឥធ បន ចិត្តបាដលី, ជរសក្កេនាម្ហាកំ សុរំ បាយេត្វា វញ្ចិតា, ទេវនគរញ្ច នោ គហិតំ, គច្ឆាម តេន សទ្ធិំ យុជ្ឈិស្សាមា’’តិ ហត្ថិអស្សរថេ អារុយ្ហ សុវណ្ណរជតមណិផលកានិ គហេត្វា, យុទ្ធសជ្ជា ហុត្វា, អសុរភេរិយោ វាទេន្តា មហាសមុទ្ទេ ឧទកំ ទ្វិធា ភេត្វា ឧដ្ឋហន្តិ. តេ ទេវេ វុដ្ឋេ វម្មិកមក្ខិកា វម្មិកំ វិយ សិនេរុំ អភិរុហិតុ អារភន្តិ. អថ នេសំ បឋមំ នាគេហិ សទ្ធិំ យុទ្ធំ ហោតិ. តស្មិំ ខោ បន យុទ្ធេ ន កស្សចិ ឆវិ វា ចម្មំ វា ឆិជ្ជតិ, ន លោហិតំ ឧប្បជ្ជតិ, កេវលំ កុមារកានំ ទារុមេណ្ឌកយុទ្ធំ វិយ អញ្ញមញ្ញំ សន្តាសនមត្តមេវ ហោតិ. កោដិសតាបិ កោដិសហស្សាបិ នាគា តេហិ សទ្ធិំ យុជ្ឈិត្វា តេ អសុរបុរំយេវ បវេសេត្វា និវត្តន្តិ.

យទា បន អសុរា ពលវន្តោ ហោន្តិ, អថ នាគា ឱសក្កិត្វា ទុតិយេ អាលិន្ទេ សុបណ្ណេហិ សទ្ធិំ ឯកតោវ ហុត្វា យុជ្ឈន្តិ. ឯស នយោ សុបណ្ណាទីសូបិ. យទា បន តានិ បញ្ចបិ ឋានានិ អសុរា មទ្ទន្តិ, តទា ឯកតោ សម្បិណ្ឌិតានិបិ បញ្ច ពលានិ ឱសក្កន្តិ. អថ ចត្តារោ មហារាជានោ គន្ត្វា សក្កស្ស តំ បវត្តិំ អារោចេន្តិ. សក្កោ តេសំ វចនំ សុត្វា ទិយឌ្ឍយោជនសតិកំ វេជយន្តរថំ អារុយ្ហ សយំ វា និក្ខមតិ, ឯកំ វា បុត្តំ បេសេតិ. ឥមស្មិំ បន កាលេ បុត្តំ បេសេតុកាមោ, តាត សុវីរាតិអាទិមាហ.

ឯវំ ភទ្ទន្តវាតិ ខោតិ ឯវំ ហោតុ ភទ្ទំ តវ ឥតិ ខោ. បមាទំ អាបាទេសីតិ បមាទំ អកាសិ. អច្ឆរាសង្ឃបរិវុតោ សដ្ឋិយោជនំ វិត្ថារេន សុវណ្ណមហាវីថិំ ឱតរិត្វា នក្ខត្តំ កីឡន្តោ នន្ទនវនាទីសុ វិចរតីតិ អត្ថោ.

អនុដ្ឋហន្តិ អនុដ្ឋហន្តោ. អវាយាមន្តិ អវាយមន្តោ. អលស្វស្សាតិ អលសោ អស្ស. ន ច កិច្ចានិ ការយេតិ កិញ្ចិ កិច្ចំ នាម ន ករេយ្យ. សព្ពកាមសមិទ្ធស្សាតិ សព្ពកាមេហិ សមិទ្ធោ អស្ស. តំ មេ, សក្ក, វរំ ទិសាតិ, សក្ក ទេវសេដ្ឋ, តំ មេ វរំ ឧត្តមំ ឋានំ ឱកាសំ ទិសំ អាចិក្ខ កថេហីតិ វទតិ. និព្ពានស្ស ហិ សោ មគ្គោតិ កម្មំ អកត្វា ជីវិតដ្ឋានំ នាម និព្ពានស្ស មគ្គោ. បឋមំ.

២. សុសីមសុត្តវណ្ណនា

២៤៨. ទុតិយេ សុសីមន្តិ អត្តនោ បុត្តសហស្សស្ស អន្តរេ ឯវំនាមកំ ឯកំ បុត្តមេវ. ទុតិយំ.

៣. ធជគ្គសុត្តវណ្ណនា

២៤៩. តតិយេ សមុបព្យូឡ្ហោតិ សម្បិណ្ឌិតោ រាសិភូតោ. ធជគ្គំឧល្លោកេយ្យថាតិ សក្កស្ស កិរ ទិយឌ្ឍយោជនសតាយាមោ រថោ. តស្ស ហិ បច្ឆិមន្តោ បណ្ណាសយោជនោ, មជ្ឈេ រថបញ្ជរោ បណ្ណាសយោជនោ, រថសន្ធិតោ យាវ រថសីសា បណ្ណាសយោជនានិ. តទេវ បមាណំ ទិគុណំ កត្វា តិយោជនសតាយាមោតិបិ វទន្តិយេវ. តស្មិំ យោជនិកបល្លង្កោ អត្ថតោ, តិយោជនិកំ សេតច្ឆត្តំ មត្ថកេ ឋបិតំ, ឯកស្មិំយេវ យុគេ សហស្សអាជញ្ញា យុត្តា, សេសាលង្ការស្ស បមាណំ នត្ថិ. ធជោ បនស្ស អឌ្ឍតិយានិ យោជនសតានិ ឧគ្គតោ, យស្ស វាតាហតស្ស បញ្ចង្គិកតូរិយស្សេវ សទ្ទោ និច្ឆរតិ, តំ ឧល្លោកេយ្យាថាតិ វទតិ. កស្មា? តំ បស្សន្តានញ្ហិ រាជា នោ អាគន្ត្វា បរិសបរិយន្តេ និខាតថម្ភោ វិយ ឋិតោ, កស្ស មយំ ភាយាមាតិ ភយំ ន ហោតិ. បជាបតិស្សាតិ សោ កិរ សក្កេន សមានវណ្ណោ សមានាយុកោ ទុតិយំ អាសនំ លភតិ. តថា វរុណោ ឦសានោ ច. វរុណោ បន តតិយំ អាសនំ លភតិ, ឦសានោ ចតុត្ថំ. បលាយីតិ អសុរេហិ បរាជិតោ តស្មិំ រថេ ឋិតោ អប្បមត្តកម្បិ រជធជំ ទិស្វា បលាយនធម្មោ.

ឥតិបិ សោ ភគវាតិអាទីនិ វិសុទ្ធិមគ្គេ វិត្ថារិតានេវ. ឥទមវោចាតិ ឥទំ ធជគ្គបរិត្តំ នាម ភគវា អវោច, យស្ស អាណាខេត្តេ កោដិសតសហស្សចក្កវាឡេ អានុភាវោ វត្តតិ. ឥទំ អាវជ្ជេត្វា ហិ យក្ខភយចោរភយាទីហិ ទុក្ខេហិ មុត្តានំ អន្តោ នត្ថិ. តិដ្ឋតុ អញ្ញទុក្ខវូបសមោ, ឥទំ អាវជ្ជមានោ ហិ បសន្នចិត្តោ អាកាសេបិ បតិដ្ឋំ លភតិ.

តត្រិទំ វត្ថុ – ទីឃវាបិចេតិយម្ហិ កិរ សុធាកម្មេ កយិរមានេ ឯកោ ទហរោ មុទ្ធវេទិកាបាទតោ បតិត្វា ចេតិយកុច្ឆិយា ភស្សតិ. ហេដ្ឋា ឋិតោ ភិក្ខុសង្ឃោ ‘‘ធជគ្គបរិត្តំ, អាវុសោ, អាវជ្ជាហី’’តិ អាហ. សោ មរណភយេន តជ្ជិតោ ‘‘ធជគ្គបរិត្តំ មំ រក្ខតូ’’តិ អាហ. តាវទេវស្ស ចេតិយកុច្ឆិតោ ទ្វេ ឥដ្ឋកា និក្ខមិត្វា សោបានំ ហុត្វា អដ្ឋំសុ, ឧបរិដ្ឋិតោ វល្លិនិស្សេណិំ ឱតារេសុំ. តស្មិំ និស្សេណិយំ ឋិតេ ឥដ្ឋកា យថាដ្ឋានេយេវ អដ្ឋំសុ. តតិយំ.

៤. វេបចិត្តិសុត្តវណ្ណនា

២៥០. ចតុត្ថេ វេបចិត្តីតិ សោ កិរ អសុរានំ សព្ពជេដ្ឋកោ. យេនាតិ និបាតមត្តំ នន្តិ ច. កណ្ឋបញ្ចមេហីតិ ទ្វីសុ ហត្ថេសុ បាទេសុ កណ្ឋេ ចាតិ ឯវំ បញ្ចហិ ពន្ធនេហិ. តានិ បន នឡិនសុត្តំ វិយ មក្កដកសុត្តំ វិយ ច ចក្ខុស្សាបាថំ អាគច្ឆន្តិ, ឥរិយាបថំ រុជ្ឈន្តិ. តេហិ បន ចិត្តេនេវ ពជ្ឈតិ, ចិត្តេនេវ មុច្ចតិ. អក្កោសតីតិ ចោរោសិ ពាលោសិ មូឡ្ហោសិ ថេនោសិ ឱដ្ឋោសិ គោណោសិ គទ្រភោសិ នេរយិកោសិ តិរច្ឆានគតោសិ, នត្ថិ តុយ្ហំ សុគតិ, ទុគ្គតិយេវ តុយ្ហំ បាដិកង្ខាតិ ឥមេហិ ទសហិ អក្កោសវត្ថូហិ អក្កោសតិ. បរិភាសតីតិ, ជរសក្ក, ន ត្វំ សព្ពកាលំ ជិនិស្សសិ, យទា អសុរានំ ជយោ ភវិស្សតិ, តទា តម្បិ ឯវំ ពន្ធិត្វា អសុរភវនស្ស ទ្វារេ និបជ្ជាបេត្វា បោថាបេស្សាមីតិ អាទីនិ វត្វា តជ្ជេតិ. សក្កោ វិជិតវិជយោ ន តំ មនសិ ករោតិ, មហាបដិគ្គហណំ បនស្ស មត្ថកេ វិធុនន្តោ សុធម្មទេវសភំ បវិសតិ ចេវ និក្ខមតិ ច. អជ្ឈភាសីតិ ‘‘កិំ នុ ខោ ឯស សក្កោ ឥមានិ ផរុសវចនានិ ភយេន តិតិក្ខតិ, ឧទាហុ អធិវាសនខន្តិយា សមន្នាគតត្តា’’តិ? វីមំសន្តោ អភាសិ.

ទុព្ពល្យា នោតិ ទុព្ពលភាវេន នុ. បដិសំយុជេតិ បដិសំយុជេយ្យ បដិប្ផរេយ្យ. បភិជ្ជេយ្យុន្តិ វិរជ្ជេយ្យុំ. បកុជ្ឈេយ្យុន្តិបិ បាឋោ. បរន្តិ បច្ចត្ថិកំ. យោ សតោ ឧបសម្មតីតិ យោ សតិមា ហុត្វា ឧបសម្មតិ, តស្ស ឧបសមំយេវាហំ ពាលស្ស បដិសេធនំ មញ្ញេតិ អត្ថោ. យទា នំ មញ្ញតីតិ យស្មា តំ មញ្ញតិ. អជ្ឈារុហតីតិ អជ្ឈោត្ថរតិ. គោវ ភិយ្យោ បលាយិនន្តិ យថា គោយុទ្ធេ តាវទេវ ទ្វេ គាវោ យុជ្ឈន្តេ គោគណោ ឱលោកេន្តោ តិដ្ឋតិ, យទា បន ឯកោ បលាយតិ, អថ នំ បលាយន្តំ សព្ពោ គោគណោ ភិយ្យោ អជ្ឈោត្ថរតិ. ឯវំ ទុម្មេធោ ខមន្តំ ភិយ្យោ អជ្ឈោត្ថរតីតិ អត្ថោ.

សទត្ថបរមាតិ សកត្ថបរមា. ខន្ត្យា ភិយ្យោ ន វិជ្ជតីតិ តេសុ សកអត្ថបរមេសុ អត្ថេសុ ខន្តិតោ ឧត្តរិតរោ អញ្ញោ អត្ថោ ន វិជ្ជតិ. តមាហុ បរមំ ខន្តិន្តិ យោ ពលវា តិតិក្ខតិ, តស្ស តំ ខន្តិំ បរមំ អាហុ. ពាលពលំ នាម អញ្ញាណពលំ. តំ យស្ស ពលំ, អពលមេវ តំ ពលន្តិ អាហុ កថេន្តីតិ ទីបេតិ. ធម្មគុត្តស្សាតិ ធម្មេន រក្ខិតស្ស, ធម្មំ វា រក្ខន្តស្ស. បដិវត្តាតិ បដិប្ផរិត្វា វត្តា, បដិប្ផរិត្វា វា ពាលពលន្តិ វទេយ្យាបិ, ធម្មដ្ឋំ បន ចាលេតុំ សមត្ថោ នាម នត្ថិ. តស្សេវ តេន បាបិយោតិ តេន កោធេន តស្សេវ បុគ្គលស្ស បាបំ. កតរស្ស? យោ កុទ្ធំ បដិកុជ្ឈតិ. តិកិច្ឆន្តានន្តិ ឯកវចនេ ពហុវចនំ, តិកិច្ឆន្តន្តិ អត្ថោ. ជនា មញ្ញន្តីតិ ឯវរូបំ អត្តនោ ច បរស្ស ចាតិ ឧភិន្នំ អត្ថំ តិកិច្ឆន្តំ និប្ផាទេន្តំ បុគ្គលំ ‘‘អន្ធពាលោ អយ’’ន្តិ អន្ធពាលបុថុជ្ជនាវ ឯវំ មញ្ញន្តិ. ធម្មស្ស អកោវិទាតិ ចតុសច្ចធម្មេ អឆេកា. ឥធាតិ ឥមស្មិំ សាសនេ. ខោតិ និបាតមត្តំ. ចតុត្ថំ.

៥. សុភាសិតជយសុត្តវណ្ណនា

២៥១. បញ្ចមេ អសុរិន្ទំ ឯតទវោចាតិ ឆេកតាយ ឯតំ អវោច. ឯវំ កិរស្ស អហោសិ ‘‘បរស្ស នាម គាហំ មោចេត្វា បឋមំ វត្តុំ គរុ. បរស្ស វចនំ អនុគន្ត្វា បន បច្ឆា សុខំ វត្តុ’’ន្តិ. បុព្ពទេវាតិ ទេវលោកេ ចិរនិវាសិនោ បុព្ពសាមិកា, តុម្ហាកំ តាវ បវេណិអាគតំ ភណថាតិ. អទណ្ឌាវចរាតិ ទណ្ឌាវចរណរហិតា, ទណ្ឌំ វា សត្ថំ វា គហេតព្ពន្តិ ឯវមេត្ថ នត្ថីតិ អត្ថោ. បញ្ចមំ.

៦. កុលាវកសុត្តវណ្ណនា

២៥២. ឆដ្ឋេ អជ្ឈភាសីតិ តស្ស កិរ សិម្ពលិវនាភិមុខស្ស ជាតស្ស រថសទ្ទោ ច អាជានីយសទ្ទោ ធជសទ្ទោ ច សមន្តា អសនិបាតសទ្ទោ វិយ អហោសិ. តំ សុត្វា សិម្ពលិវនេ ពលវសុបណ្ណា បលាយិំសុ, ជរាជិណ្ណា ចេវ រោគទុព្ពលា ច អសញ្ជាតបក្ខបោតកា ច បលាយិតុំ អសក្កោន្តា, មរណភយេន តជ្ជិតា ឯកប្បហារេនេវ មហាវិរវំ វិរវិំសុ. សក្កោ តំ សុត្វា ‘‘កស្ស សទ្ទោ, តាតា’’តិ? មាតលិំ បុច្ឆិ. រថសទ្ទំ, តេ ទេវ, សុត្វា សុបណ្ណា បលាយិតុំ អសក្កោន្តា វិរវន្តីតិ. តំ សុត្វា ករុណាសមាវជ្ជិតហទយោ អភាសិ. ឦសាមុខេនាតិ រថស្ស ឦសាមុខេន. យថា កុលាវកេ ឦសាមុខំ ន សញ្ចុណ្ណេតិ, ឯវំ ឥមិនា ឦសាមុខេន តេ បរិវជ្ជយ. សោ ហិ រថោ បុញ្ញបច្ចយនិព្ពត្តោ ចក្កវាឡបព្ពតេបិ សិនេរុម្ហិបិ សម្មុខីភូតេ វិនិវិជ្ឈិត្វាវ គច្ឆតិ ន សជ្ជតិ, អាកាសគតសទិសេនេវ គច្ឆតិ. សចេ តេន សិម្ពលិវនេន គតោ ភវេយ្យ, យថា មហាសកដេ កទលិវនមជ្ឈេន វា ឯរណ្ឌវនមជ្ឈេន វា គច្ឆន្តេ សព្ពវនំ វិភគ្គំ និម្មថិតំ ហោតិ, ឯវំ តម្បិ សិម្ពលិវនំ ភវេយ្យ. ឆដ្ឋំ.

៧. នទុព្ភិយសុត្តវណ្ណនា

២៥៣. សត្តមេ ឧបសង្កមីតិ ‘‘អយំ សក្កោ ‘យោបិ មេ អស្ស សុបច្ចត្ថិកោ, តស្ស បាហំ ន ទុព្ភេយ្យ’ន្តិ ចិន្តេតិ, មយា តស្ស បច្ចត្ថិកតរោ នាម នត្ថិ, វីមំសិស្សាមិ តាវ នំ, កិំ នុ ខោ មំ បស្សិត្វា ទុព្ភតិ, ន ទុព្ភតី’’តិ ចិន្តេត្វា ឧបសង្កមិ. តិដ្ឋ វេបចិត្តិ គហិតោសីតិ វេបចិត្តិ, ឯត្ថេវ តិដ្ឋ, គហិតោ ត្វំ មយាតិ វទតិ. សហ វចនេនេវស្ស សោ កណ្ឋបញ្ចមេហិ ពន្ធនេហិ ពទ្ធោវ អហោសិ. សបស្សុ ច មេតិ មយិ អទុព្ភត្ថាយ សបថំ ករោហីតិ វទតិ. យំ មុសាភណតោ បាបន្តិ ឥមស្មិំ កប្បេ បឋមកប្បិកេសុ ចេតិយរញ្ញោ បាបំ សន្ធាយាហ. អរិយូបវាទិនោតិ កោកលិកស្ស វិយ បាបំ. មិត្តទ្ទុនោ ច យំ បាបន្តិ មហាកបិជាតកេ មហាសត្តេ ទុដ្ឋចិត្តស្ស បាបំ. អកតញ្ញុនោតិ ទេវទត្តសទិសស្ស អកតញ្ញុនោ បាបំ. ឥមានិ កិរ ឥមស្មិំ កប្បេ ចត្តារិ មហាបាបានិ. សត្តមំ.

៨. វេរោចនអសុរិន្ទសុត្តវណ្ណនា

២៥៤. អដ្ឋមេ អដ្ឋំសូតិ ទ្វារបាលរូបកានិ វិយ ឋិតា. និប្ផទាតិ និប្ផត្តិ, យាវ អត្ថោ និប្ផជ្ជតិ, តាវ វាយមេថេវាតិ វទតិ. ទុតិយគាថា សក្កស្ស. តត្ថ ខន្ត្យា ភិយ្យោតិ និប្ផន្នសោភនេសុ អត្ថេសុ ខន្តិតោ ឧត្តរិតរោ អត្ថោ នាម នត្ថិ. អត្ថជាតាតិ កិច្ចជាតា. សោណសិង្គាលាទយោបិ ហិ ឧបាទាយ អកិច្ចជាតោ សត្តោ នាម នត្ថិ. ឥតោ ឯត្តោ គមនមត្តម្បិ កិច្ចមេវ ហោតិ. សំយោគបរមា ត្វេវ, សម្ភោគា សព្ពបាណិនន្តិ បារិវាសិកឱទនាទីនិ ហិ អសម្ភោគារហានិ ហោន្តិ, តានិ បុន ឧណ្ហាបេត្វា ភជ្ជិត្វា សប្បិមធុផាណិតាទីហិ សំយោជិតានិ សម្ភោគារហានិ ហោន្តិ. តេនាហ ‘‘សំយោគបរមា ត្វេវ, សម្ភោគា សព្ពបាណិន’’ន្តិ. និប្ផន្នសោភនោ អត្ថោតិ ឥមេ អត្ថា នាម និប្ផន្នាវ សោភន្តិ. បុន ចតុត្ថគាថា សក្កស្ស. តត្ថាបិ វុត្តនយេនេវ អត្ថោ វេទិតព្ពោ. អដ្ឋមំ.

៩. អរញ្ញាយតនឥសិសុត្តវណ្ណនា

២៥៥. នវមេ បណ្ណកុដីសុ សម្មន្តីតិ ហិមវន្តបទេសេ រមណីយេ អរញ្ញាយតនេ រត្តិដ្ឋានទិវាដ្ឋានចង្កមនាទីហិ សម្បន្នាសុ បណ្ណសាលាសុ វសន្តិ. សក្កោ ច ទេវានមិន្ទោ វេបចិត្តិ ចាតិ ឥមេ ទ្វេ ជនា ជាមាតិកសសុរា កាលេន កលហំ ករោន្តិ, កាលេន ឯកតោ ចរន្តិ, ឥមស្មិំ បន កាលេ ឯកតោ ចរន្តិ. បដលិយោតិ គណង្គណូបាហនា. ខគ្គំ ឱលគ្គេត្វាតិ ខគ្គំ អំសេ ឱលគ្គេត្វា. ឆត្តេនាតិ ទិព្ពសេតច្ឆត្តេន មត្ថកេ ធារយមានេន. អបព្យាមតោ ករិត្វាតិ ព្យាមតោ អកត្វា. ចិរទិក្ខិតានន្តិ ចិរសមាទិណ្ណវតានំ. ឥតោ បដិក្កម្មាតិ ‘‘ឥតោ បក្កម បរិវជ្ជយ, មា ឧបរិវាតេ តិដ្ឋា’’តិ វទន្តិ. ន ហេត្ថ ទេវាតិ ឯតស្មិំ សីលវន្តានំ គន្ធេ ទេវា ន បដិក្កូលសញ្ញិនោ, ឥដ្ឋកន្តមនាបសញ្ញិនោយេវាតិ ទីបេតិ. នវមំ.

១០. សមុទ្ទកសុត្តវណ្ណនា

២៥៦. ទសមេ សមុទ្ទតីរេ បណ្ណកុដីសូតិ ចក្កវាឡមហាសមុទ្ទបិដ្ឋិយំ រជតបដ្ដវណ្ណេ វាលុកបុឡិនេ វុត្តប្បការាសុ បណ្ណសាលាសុ វសន្តិ. សិយាបិ នោតិ សិយាបិ អម្ហាកំ. អភយទក្ខិណំ យាចេយ្យាមាតិ អភយទានំ យាចេយ្យាម. យេភុយ្យេន កិរ ទេវាសុរសង្គាមោ មហាសមុទ្ទបិដ្ឋេ ហោតិ. អសុរានំ ន សព្ពកាលំ ជយោ ហោតិ, ពហុវារេ បរាជយោវ ហោតិ. តេ ទេវេហិ បរាជិតា បលាយន្តា ឥសីនំ អស្សមបទេន គច្ឆន្តា ‘‘សក្កោ ឥមេហិ សទ្ធិំ មន្តេត្វា អម្ហេ នាសេតិ, គណ្ហថ បុត្តហតាយ បុត្តេ’’តិ កុបិតា អស្សមបទេ បានីយឃដចង្កមនសាលាទីនិ វិទ្ធំសេន្តិ. ឥសយោ អរញ្ញតោ ផលាផលំ អាទាយ អាគតា នំ ទិស្វា បុន ទុក្ខេន បដិបាកតិកំ ករោន្តិ. តេបិ បុនប្បុនំ តថេវ វិនាសេន្តិ. តស្មា ‘‘ឥទានិ តេសំ សង្គាមោ បច្ចុបដ្ឋិតោ’’តិ សុត្វា ឯវំ ចិន្តយិំសុ.

កាមំករោតិ ឥច្ឆិតករោ. ភយស្ស អភយស្ស វាតិ ភយំ វា អភយំ វា. ឥទំ វុត្តំ ហោតិ – សចេ ត្វំ អភយំ ទាតុកាមោ, អភយំ ទាតុំ បហោសិ. សចេ ភយំ ទាតុកាមោ. ភយំ ទាតុំ បហោសិ. អម្ហាកំ បន អភយទានំ ទេហីតិ. ទុដ្ឋានន្តិ វិរុទ្ធានំ. បវុត្តន្តិ ខេត្តេ បតិដ្ឋាបិតំ.

តិក្ខត្តុំ ឧព្ពិជ្ជីតិ សាយមាសភត្តំ ភុញ្ជិត្វា សយនំ អភិរុយ្ហ និបន្នោ និទ្ទាយ ឱក្កន្តមត្តាយ សមន្តា ឋត្វា សត្តិសតេន បហដោ វិយ វិរវន្តោ ឧដ្ឋហតិ, ទសយោជនសហស្សំ អសុរភវនំ ‘‘កិមិទ’’ន្តិ សង្ខោភំ អាបជ្ជតិ. អថ នំ អាគន្ត្វា ‘‘កិមិទ’’ន្តិ បុច្ឆន្តិ. សោ ‘‘ន កិញ្ចី’’តិ វទតិ. ទុតិយយាមាទីសុបិ ឯសេវ នយោ. ឥតិ អសុរានំ ‘‘មា ភាយិ, មហារាជា’’តិ តំ អស្សាសេន្តានំយេវ អរុណំ ឧគ្គច្ឆតិ. ឯវមស្ស តតោ បដ្ឋាយ គេលញ្ញជាតំ ចិត្តំ វេបតិ. តេនេវ ចស្ស ‘‘វេបចិត្តី’’តិ អបរំ នាមំ ឧទបាទីតិ. ទសមំ.

បឋមោ វគ្គោ.