១១. សក្កសំយុត្តំ

១. បឋមវគ្គោ

១. សុវីរសុត្តវណ្ណនា

២៤៧. សក្កសំយុត្តស្ស បឋមេ អភិយំសូតិ កទា អភិយំសុ? យទា ពលវន្តោ អហេសុំ, តទា. តត្រាយំ អនុបុព្ពិកថា – សក្កោ កិរ មគធរដ្ឋេ មចលគាមកេ មឃោ នាម មាណវោ ហុត្វា តេត្តិំស បុរិសេ គហេត្វា កល្យាណកម្មំ ករោន្តោ សត្ត វតបទានិ បូរេត្វា តត្ថ កាលង្កតោ ទេវលោកេ និព្ពត្តិ. តំ ពលវកម្មានុភាវេន សបរិសំ សេសទេវតា ទសហិ ឋានេហិ អធិគណ្ហន្តំ ទិស្វា ‘‘អាគន្តុកទេវបុត្តា អាគតា’’តិ នេវាសិកា គន្ធបានំ សជ្ជយិំសុ. សក្កោ សកបរិសាយ សញ្ញំ អទាសិ – ‘‘មារិសា មា គន្ធបានំ បិវិត្ថ, បិវនាការមត្តមេវ ទស្សេថា’’តិ. តេ តត្ថ អកំសុ. នេវាសិកទេវតា សុវណ្ណសរកេហិ ឧបនីតំ គន្ធបានំ យាវទត្ថំ បិវិត្វា មត្តា តត្ថ តត្ថ សុវណ្ណបថវិយំ បតិត្វា សយិំសុ. សក្កោ ‘‘គណ្ហថ បុត្តហតាយ បុត្តេ’’តិ តេ បាទេសុ គហេត្វា សិនេរុបាទេ ខិបាបេសិ. សក្កស្ស បុញ្ញតេជេន តទនុវត្តកាបិ សព្ពេ តត្ថេវ បតិំសុ. តេ សិនេរុវេមជ្ឈកាលេ សញ្ញំ លភិត្វា, ‘‘តាតា ន សុរំ បិវិម្ហ, ន សុរំ បិវិម្ហា’’តិ អាហំសុ. តតោ បដ្ឋាយ អសុរា នាម ជាតា. អថ នេសំ កម្មបច្ចយឧតុសមុដ្ឋានំ សិនេរុស្ស ហេដ្ឋិមតលេ ទសយោជនសហស្សំ អសុរភវនំ និព្ពត្តិ. សក្កោ តេសំ និវត្តេត្វា អនាគមនត្ថាយ អារក្ខំ ឋបេសិ, យំ សន្ធាយ វុត្តំ –

‘‘អន្តរា ទ្វិន្នំ អយុជ្ឈបុរានំ,

បញ្ចវិធា ឋបិតា អភិរក្ខា;

ឧទកំ ករោដិ-បយស្ស ច ហារី,

មទនយុតា ចតុរោ ច មហត្ថា’’តិ.

ទ្វេ នគរានិ ហិ យុទ្ធេន គហេតុំ អសក្កុណេយ្យតាយ អយុជ្ឈបុរានិ នាម ជាតានិ ទេវនគរញ្ច អសុរនគរញ្ច. យទា ហិ អសុរា ពលវន្តោ ហោន្តិ, អថ ទេវេហិ បលាយិត្វា ទេវនគរំ បវិសិត្វា ទ្វារេ បិទហិតេ អសុរានំ សតសហស្សម្បិ កិញ្ចិ កាតុំ ន សក្កោតិ. យទា ទេវា ពលវន្តោ ហោន្តិ, អថាសុរេហិ បលាយិត្វា អសុរនគរស្ស ទ្វារេ បិទហិតេ សក្កានំ សតសហស្សម្បិ កិញ្ចិ កាតុំ ន សក្កោតិ. ឥតិ ឥមានិ ទ្វេ នគរានិ អយុជ្ឈបុរានិ នាម. នេសំ អន្តរា ឯតេសុ ឧទកាទីសុ បញ្ចសុ ឋានេសុ សក្កេន អារក្ខា ឋបិតា. តត្ថ ឧទកសទ្ទេន នាគា គហិតា. តេ ហិ ឧទកេ ពលវន្តោ ហោន្តិ. តស្មា សិនេរុស្ស បឋមាលិន្ទេ តេសំ អារក្ខា. ករោដិសទ្ទេន សុបណ្ណា គហិតា. តេសំ កិរ ករោដិ នាម បានភោជនំ, តេន តំ នាមំ លភិំសុ. ទុតិយាលិន្ទេ តេសំ អារក្ខា. បយស្សហារីសទ្ទេន កុម្ភណ្ឌា គហិតា. ទានវរក្ខសា កិរ តេ. តតិយាលិន្ទេ តេសំ អារក្ខា. មទនយុតសទ្ទេន យក្ខា គហិតា. វិសមចារិនោ កិរតេ យុជ្ឈសោណ្ឌា. ចតុត្ថាលិន្ទេ តេសំ អារក្ខា. ចតុរោ ច មហន្តាតិ ចត្តារោ មហារាជានោ វុត្តា. បញ្ចមាលិន្ទេ តេសំ អារក្ខា. តស្មា យទិ អសុរា កុបិតាវិលចិត្តា ទេវបុរំ ឧបយន្តិ យុទ្ធេសូ, យំ គិរិនោ បឋមំ បរិភណ្ឌំ, តំ ឧរគា បដិពាហន្តិ ឯវំ សេសេសុ សេសា.

តេ បន អសុរា អាយុវណ្ណរសឥស្សរិយសម្បត្តីហិ តាវតិំសសទិសាវ. តស្មា អន្តរា អត្តានំ អជានិត្វា បាដលិយា បុប្ផិតាយ, ‘‘ន ឥទំ ទេវនគរំ, តត្ថ បារិច្ឆត្តកោ បុប្ផតិ, ឥធ បន ចិត្តបាដលី, ជរសក្កេនាម្ហាកំ សុរំ បាយេត្វា វញ្ចិតា, ទេវនគរញ្ច នោ គហិតំ, គច្ឆាម តេន សទ្ធិំ យុជ្ឈិស្សាមា’’តិ ហត្ថិអស្សរថេ អារុយ្ហ សុវណ្ណរជតមណិផលកានិ គហេត្វា, យុទ្ធសជ្ជា ហុត្វា, អសុរភេរិយោ វាទេន្តា មហាសមុទ្ទេ ឧទកំ ទ្វិធា ភេត្វា ឧដ្ឋហន្តិ. តេ ទេវេ វុដ្ឋេ វម្មិកមក្ខិកា វម្មិកំ វិយ សិនេរុំ អភិរុហិតុ អារភន្តិ. អថ នេសំ បឋមំ នាគេហិ សទ្ធិំ យុទ្ធំ ហោតិ. តស្មិំ ខោ បន យុទ្ធេ ន កស្សចិ ឆវិ វា ចម្មំ វា ឆិជ្ជតិ, ន លោហិតំ ឧប្បជ្ជតិ, កេវលំ កុមារកានំ ទារុមេណ្ឌកយុទ្ធំ វិយ អញ្ញមញ្ញំ សន្តាសនមត្តមេវ ហោតិ. កោដិសតាបិ កោដិសហស្សាបិ នាគា តេហិ សទ្ធិំ យុជ្ឈិត្វា តេ អសុរបុរំយេវ បវេសេត្វា និវត្តន្តិ.

យទា បន អសុរា ពលវន្តោ ហោន្តិ, អថ នាគា ឱសក្កិត្វា ទុតិយេ អាលិន្ទេ សុបណ្ណេហិ សទ្ធិំ ឯកតោវ ហុត្វា យុជ្ឈន្តិ. ឯស នយោ សុបណ្ណាទីសូបិ. យទា បន តានិ បញ្ចបិ ឋានានិ អសុរា មទ្ទន្តិ, តទា ឯកតោ សម្បិណ្ឌិតានិបិ បញ្ច ពលានិ ឱសក្កន្តិ. អថ ចត្តារោ មហារាជានោ គន្ត្វា សក្កស្ស តំ បវត្តិំ អារោចេន្តិ. សក្កោ តេសំ វចនំ សុត្វា ទិយឌ្ឍយោជនសតិកំ វេជយន្តរថំ អារុយ្ហ សយំ វា និក្ខមតិ, ឯកំ វា បុត្តំ បេសេតិ. ឥមស្មិំ បន កាលេ បុត្តំ បេសេតុកាមោ, តាត សុវីរាតិអាទិមាហ.

ឯវំ ភទ្ទន្តវាតិ ខោតិ ឯវំ ហោតុ ភទ្ទំ តវ ឥតិ ខោ. បមាទំ អាបាទេសីតិ បមាទំ អកាសិ. អច្ឆរាសង្ឃបរិវុតោ សដ្ឋិយោជនំ វិត្ថារេន សុវណ្ណមហាវីថិំ ឱតរិត្វា នក្ខត្តំ កីឡន្តោ នន្ទនវនាទីសុ វិចរតីតិ អត្ថោ.

អនុដ្ឋហន្តិ អនុដ្ឋហន្តោ. អវាយាមន្តិ អវាយមន្តោ. អលស្វស្សាតិ អលសោ អស្ស. ន ច កិច្ចានិ ការយេតិ កិញ្ចិ កិច្ចំ នាម ន ករេយ្យ. សព្ពកាមសមិទ្ធស្សាតិ សព្ពកាមេហិ សមិទ្ធោ អស្ស. តំ មេ, សក្ក, វរំ ទិសាតិ, សក្ក ទេវសេដ្ឋ, តំ មេ វរំ ឧត្តមំ ឋានំ ឱកាសំ ទិសំ អាចិក្ខ កថេហីតិ វទតិ. និព្ពានស្ស ហិ សោ មគ្គោតិ កម្មំ អកត្វា ជីវិតដ្ឋានំ នាម និព្ពានស្ស មគ្គោ. បឋមំ.

២. សុសីមសុត្តវណ្ណនា

២៤៨. ទុតិយេ សុសីមន្តិ អត្តនោ បុត្តសហស្សស្ស អន្តរេ ឯវំនាមកំ ឯកំ បុត្តមេវ. ទុតិយំ.

៣. ធជគ្គសុត្តវណ្ណនា

២៤៩. តតិយេ សមុបព្យូឡ្ហោតិ សម្បិណ្ឌិតោ រាសិភូតោ. ធជគ្គំឧល្លោកេយ្យថាតិ សក្កស្ស កិរ ទិយឌ្ឍយោជនសតាយាមោ រថោ. តស្ស ហិ បច្ឆិមន្តោ បណ្ណាសយោជនោ, មជ្ឈេ រថបញ្ជរោ បណ្ណាសយោជនោ, រថសន្ធិតោ យាវ រថសីសា បណ្ណាសយោជនានិ. តទេវ បមាណំ ទិគុណំ កត្វា តិយោជនសតាយាមោតិបិ វទន្តិយេវ. តស្មិំ យោជនិកបល្លង្កោ អត្ថតោ, តិយោជនិកំ សេតច្ឆត្តំ មត្ថកេ ឋបិតំ, ឯកស្មិំយេវ យុគេ សហស្សអាជញ្ញា យុត្តា, សេសាលង្ការស្ស បមាណំ នត្ថិ. ធជោ បនស្ស អឌ្ឍតិយានិ យោជនសតានិ ឧគ្គតោ, យស្ស វាតាហតស្ស បញ្ចង្គិកតូរិយស្សេវ សទ្ទោ និច្ឆរតិ, តំ ឧល្លោកេយ្យាថាតិ វទតិ. កស្មា? តំ បស្សន្តានញ្ហិ រាជា នោ អាគន្ត្វា បរិសបរិយន្តេ និខាតថម្ភោ វិយ ឋិតោ, កស្ស មយំ ភាយាមាតិ ភយំ ន ហោតិ. បជាបតិស្សាតិ សោ កិរ សក្កេន សមានវណ្ណោ សមានាយុកោ ទុតិយំ អាសនំ លភតិ. តថា វរុណោ ឦសានោ ច. វរុណោ បន តតិយំ អាសនំ លភតិ, ឦសានោ ចតុត្ថំ. បលាយីតិ អសុរេហិ បរាជិតោ តស្មិំ រថេ ឋិតោ អប្បមត្តកម្បិ រជធជំ ទិស្វា បលាយនធម្មោ.

ឥតិបិ សោ ភគវាតិអាទីនិ វិសុទ្ធិមគ្គេ វិត្ថារិតានេវ. ឥទមវោចាតិ ឥទំ ធជគ្គបរិត្តំ នាម ភគវា អវោច, យស្ស អាណាខេត្តេ កោដិសតសហស្សចក្កវាឡេ អានុភាវោ វត្តតិ. ឥទំ អាវជ្ជេត្វា ហិ យក្ខភយចោរភយាទីហិ ទុក្ខេហិ មុត្តានំ អន្តោ នត្ថិ. តិដ្ឋតុ អញ្ញទុក្ខវូបសមោ, ឥទំ អាវជ្ជមានោ ហិ បសន្នចិត្តោ អាកាសេបិ បតិដ្ឋំ លភតិ.

តត្រិទំ វត្ថុ – ទីឃវាបិចេតិយម្ហិ កិរ សុធាកម្មេ កយិរមានេ ឯកោ ទហរោ មុទ្ធវេទិកាបាទតោ បតិត្វា ចេតិយកុច្ឆិយា ភស្សតិ. ហេដ្ឋា ឋិតោ ភិក្ខុសង្ឃោ ‘‘ធជគ្គបរិត្តំ, អាវុសោ, អាវជ្ជាហី’’តិ អាហ. សោ មរណភយេន តជ្ជិតោ ‘‘ធជគ្គបរិត្តំ មំ រក្ខតូ’’តិ អាហ. តាវទេវស្ស ចេតិយកុច្ឆិតោ ទ្វេ ឥដ្ឋកា និក្ខមិត្វា សោបានំ ហុត្វា អដ្ឋំសុ, ឧបរិដ្ឋិតោ វល្លិនិស្សេណិំ ឱតារេសុំ. តស្មិំ និស្សេណិយំ ឋិតេ ឥដ្ឋកា យថាដ្ឋានេយេវ អដ្ឋំសុ. តតិយំ.

៤. វេបចិត្តិសុត្តវណ្ណនា

២៥០. ចតុត្ថេ វេបចិត្តីតិ សោ កិរ អសុរានំ សព្ពជេដ្ឋកោ. យេនាតិ និបាតមត្តំ នន្តិ ច. កណ្ឋបញ្ចមេហីតិ ទ្វីសុ ហត្ថេសុ បាទេសុ កណ្ឋេ ចាតិ ឯវំ បញ្ចហិ ពន្ធនេហិ. តានិ បន នឡិនសុត្តំ វិយ មក្កដកសុត្តំ វិយ ច ចក្ខុស្សាបាថំ អាគច្ឆន្តិ, ឥរិយាបថំ រុជ្ឈន្តិ. តេហិ បន ចិត្តេនេវ ពជ្ឈតិ, ចិត្តេនេវ មុច្ចតិ. អក្កោសតីតិ ចោរោសិ ពាលោសិ មូឡ្ហោសិ ថេនោសិ ឱដ្ឋោសិ គោណោសិ គទ្រភោសិ នេរយិកោសិ តិរច្ឆានគតោសិ, នត្ថិ តុយ្ហំ សុគតិ, ទុគ្គតិយេវ តុយ្ហំ បាដិកង្ខាតិ ឥមេហិ ទសហិ អក្កោសវត្ថូហិ អក្កោសតិ. បរិភាសតីតិ, ជរសក្ក, ន ត្វំ សព្ពកាលំ ជិនិស្សសិ, យទា អសុរានំ ជយោ ភវិស្សតិ, តទា តម្បិ ឯវំ ពន្ធិត្វា អសុរភវនស្ស ទ្វារេ និបជ្ជាបេត្វា បោថាបេស្សាមីតិ អាទីនិ វត្វា តជ្ជេតិ. សក្កោ វិជិតវិជយោ ន តំ មនសិ ករោតិ, មហាបដិគ្គហណំ បនស្ស មត្ថកេ វិធុនន្តោ សុធម្មទេវសភំ បវិសតិ ចេវ និក្ខមតិ ច. អជ្ឈភាសីតិ ‘‘កិំ នុ ខោ ឯស សក្កោ ឥមានិ ផរុសវចនានិ ភយេន តិតិក្ខតិ, ឧទាហុ អធិវាសនខន្តិយា សមន្នាគតត្តា’’តិ? វីមំសន្តោ អភាសិ.

ទុព្ពល្យា នោតិ ទុព្ពលភាវេន នុ. បដិសំយុជេតិ បដិសំយុជេយ្យ បដិប្ផរេយ្យ. បភិជ្ជេយ្យុន្តិ វិរជ្ជេយ្យុំ. បកុជ្ឈេយ្យុន្តិបិ បាឋោ. បរន្តិ បច្ចត្ថិកំ. យោ សតោ ឧបសម្មតីតិ យោ សតិមា ហុត្វា ឧបសម្មតិ, តស្ស ឧបសមំយេវាហំ ពាលស្ស បដិសេធនំ មញ្ញេតិ អត្ថោ. យទា នំ មញ្ញតីតិ យស្មា តំ មញ្ញតិ. អជ្ឈារុហតីតិ អជ្ឈោត្ថរតិ. គោវ ភិយ្យោ បលាយិនន្តិ យថា គោយុទ្ធេ តាវទេវ ទ្វេ គាវោ យុជ្ឈន្តេ គោគណោ ឱលោកេន្តោ តិដ្ឋតិ, យទា បន ឯកោ បលាយតិ, អថ នំ បលាយន្តំ សព្ពោ គោគណោ ភិយ្យោ អជ្ឈោត្ថរតិ. ឯវំ ទុម្មេធោ ខមន្តំ ភិយ្យោ អជ្ឈោត្ថរតីតិ អត្ថោ.

សទត្ថបរមាតិ សកត្ថបរមា. ខន្ត្យា ភិយ្យោ ន វិជ្ជតីតិ តេសុ សកអត្ថបរមេសុ អត្ថេសុ ខន្តិតោ ឧត្តរិតរោ អញ្ញោ អត្ថោ ន វិជ្ជតិ. តមាហុ បរមំ ខន្តិន្តិ យោ ពលវា តិតិក្ខតិ, តស្ស តំ ខន្តិំ បរមំ អាហុ. ពាលពលំ នាម អញ្ញាណពលំ. តំ យស្ស ពលំ, អពលមេវ តំ ពលន្តិ អាហុ កថេន្តីតិ ទីបេតិ. ធម្មគុត្តស្សាតិ ធម្មេន រក្ខិតស្ស, ធម្មំ វា រក្ខន្តស្ស. បដិវត្តាតិ បដិប្ផរិត្វា វត្តា, បដិប្ផរិត្វា វា ពាលពលន្តិ វទេយ្យាបិ, ធម្មដ្ឋំ បន ចាលេតុំ សមត្ថោ នាម នត្ថិ. តស្សេវ តេន បាបិយោតិ តេន កោធេន តស្សេវ បុគ្គលស្ស បាបំ. កតរស្ស? យោ កុទ្ធំ បដិកុជ្ឈតិ. តិកិច្ឆន្តានន្តិ ឯកវចនេ ពហុវចនំ, តិកិច្ឆន្តន្តិ អត្ថោ. ជនា មញ្ញន្តីតិ ឯវរូបំ អត្តនោ ច បរស្ស ចាតិ ឧភិន្នំ អត្ថំ តិកិច្ឆន្តំ និប្ផាទេន្តំ បុគ្គលំ ‘‘អន្ធពាលោ អយ’’ន្តិ អន្ធពាលបុថុជ្ជនាវ ឯវំ មញ្ញន្តិ. ធម្មស្ស អកោវិទាតិ ចតុសច្ចធម្មេ អឆេកា. ឥធាតិ ឥមស្មិំ សាសនេ. ខោតិ និបាតមត្តំ. ចតុត្ថំ.

៥. សុភាសិតជយសុត្តវណ្ណនា

២៥១. បញ្ចមេ អសុរិន្ទំ ឯតទវោចាតិ ឆេកតាយ ឯតំ អវោច. ឯវំ កិរស្ស អហោសិ ‘‘បរស្ស នាម គាហំ មោចេត្វា បឋមំ វត្តុំ គរុ. បរស្ស វចនំ អនុគន្ត្វា បន បច្ឆា សុខំ វត្តុ’’ន្តិ. បុព្ពទេវាតិ ទេវលោកេ ចិរនិវាសិនោ បុព្ពសាមិកា, តុម្ហាកំ តាវ បវេណិអាគតំ ភណថាតិ. អទណ្ឌាវចរាតិ ទណ្ឌាវចរណរហិតា, ទណ្ឌំ វា សត្ថំ វា គហេតព្ពន្តិ ឯវមេត្ថ នត្ថីតិ អត្ថោ. បញ្ចមំ.

៦. កុលាវកសុត្តវណ្ណនា

២៥២. ឆដ្ឋេ អជ្ឈភាសីតិ តស្ស កិរ សិម្ពលិវនាភិមុខស្ស ជាតស្ស រថសទ្ទោ ច អាជានីយសទ្ទោ ធជសទ្ទោ ច សមន្តា អសនិបាតសទ្ទោ វិយ អហោសិ. តំ សុត្វា សិម្ពលិវនេ ពលវសុបណ្ណា បលាយិំសុ, ជរាជិណ្ណា ចេវ រោគទុព្ពលា ច អសញ្ជាតបក្ខបោតកា ច បលាយិតុំ អសក្កោន្តា, មរណភយេន តជ្ជិតា ឯកប្បហារេនេវ មហាវិរវំ វិរវិំសុ. សក្កោ តំ សុត្វា ‘‘កស្ស សទ្ទោ, តាតា’’តិ? មាតលិំ បុច្ឆិ. រថសទ្ទំ, តេ ទេវ, សុត្វា សុបណ្ណា បលាយិតុំ អសក្កោន្តា វិរវន្តីតិ. តំ សុត្វា ករុណាសមាវជ្ជិតហទយោ អភាសិ. ឦសាមុខេនាតិ រថស្ស ឦសាមុខេន. យថា កុលាវកេ ឦសាមុខំ ន សញ្ចុណ្ណេតិ, ឯវំ ឥមិនា ឦសាមុខេន តេ បរិវជ្ជយ. សោ ហិ រថោ បុញ្ញបច្ចយនិព្ពត្តោ ចក្កវាឡបព្ពតេបិ សិនេរុម្ហិបិ សម្មុខីភូតេ វិនិវិជ្ឈិត្វាវ គច្ឆតិ ន សជ្ជតិ, អាកាសគតសទិសេនេវ គច្ឆតិ. សចេ តេន សិម្ពលិវនេន គតោ ភវេយ្យ, យថា មហាសកដេ កទលិវនមជ្ឈេន វា ឯរណ្ឌវនមជ្ឈេន វា គច្ឆន្តេ សព្ពវនំ វិភគ្គំ និម្មថិតំ ហោតិ, ឯវំ តម្បិ សិម្ពលិវនំ ភវេយ្យ. ឆដ្ឋំ.

៧. នទុព្ភិយសុត្តវណ្ណនា

២៥៣. សត្តមេ ឧបសង្កមីតិ ‘‘អយំ សក្កោ ‘យោបិ មេ អស្ស សុបច្ចត្ថិកោ, តស្ស បាហំ ន ទុព្ភេយ្យ’ន្តិ ចិន្តេតិ, មយា តស្ស បច្ចត្ថិកតរោ នាម នត្ថិ, វីមំសិស្សាមិ តាវ នំ, កិំ នុ ខោ មំ បស្សិត្វា ទុព្ភតិ, ន ទុព្ភតី’’តិ ចិន្តេត្វា ឧបសង្កមិ. តិដ្ឋ វេបចិត្តិ គហិតោសីតិ វេបចិត្តិ, ឯត្ថេវ តិដ្ឋ, គហិតោ ត្វំ មយាតិ វទតិ. សហ វចនេនេវស្ស សោ កណ្ឋបញ្ចមេហិ ពន្ធនេហិ ពទ្ធោវ អហោសិ. សបស្សុ ច មេតិ មយិ អទុព្ភត្ថាយ សបថំ ករោហីតិ វទតិ. យំ មុសាភណតោ បាបន្តិ ឥមស្មិំ កប្បេ បឋមកប្បិកេសុ ចេតិយរញ្ញោ បាបំ សន្ធាយាហ. អរិយូបវាទិនោតិ កោកលិកស្ស វិយ បាបំ. មិត្តទ្ទុនោ ច យំ បាបន្តិ មហាកបិជាតកេ មហាសត្តេ ទុដ្ឋចិត្តស្ស បាបំ. អកតញ្ញុនោតិ ទេវទត្តសទិសស្ស អកតញ្ញុនោ បាបំ. ឥមានិ កិរ ឥមស្មិំ កប្បេ ចត្តារិ មហាបាបានិ. សត្តមំ.

៨. វេរោចនអសុរិន្ទសុត្តវណ្ណនា

២៥៤. អដ្ឋមេ អដ្ឋំសូតិ ទ្វារបាលរូបកានិ វិយ ឋិតា. និប្ផទាតិ និប្ផត្តិ, យាវ អត្ថោ និប្ផជ្ជតិ, តាវ វាយមេថេវាតិ វទតិ. ទុតិយគាថា សក្កស្ស. តត្ថ ខន្ត្យា ភិយ្យោតិ និប្ផន្នសោភនេសុ អត្ថេសុ ខន្តិតោ ឧត្តរិតរោ អត្ថោ នាម នត្ថិ. អត្ថជាតាតិ កិច្ចជាតា. សោណសិង្គាលាទយោបិ ហិ ឧបាទាយ អកិច្ចជាតោ សត្តោ នាម នត្ថិ. ឥតោ ឯត្តោ គមនមត្តម្បិ កិច្ចមេវ ហោតិ. សំយោគបរមា ត្វេវ, សម្ភោគា សព្ពបាណិនន្តិ បារិវាសិកឱទនាទីនិ ហិ អសម្ភោគារហានិ ហោន្តិ, តានិ បុន ឧណ្ហាបេត្វា ភជ្ជិត្វា សប្បិមធុផាណិតាទីហិ សំយោជិតានិ សម្ភោគារហានិ ហោន្តិ. តេនាហ ‘‘សំយោគបរមា ត្វេវ, សម្ភោគា សព្ពបាណិន’’ន្តិ. និប្ផន្នសោភនោ អត្ថោតិ ឥមេ អត្ថា នាម និប្ផន្នាវ សោភន្តិ. បុន ចតុត្ថគាថា សក្កស្ស. តត្ថាបិ វុត្តនយេនេវ អត្ថោ វេទិតព្ពោ. អដ្ឋមំ.

៩. អរញ្ញាយតនឥសិសុត្តវណ្ណនា

២៥៥. នវមេ បណ្ណកុដីសុ សម្មន្តីតិ ហិមវន្តបទេសេ រមណីយេ អរញ្ញាយតនេ រត្តិដ្ឋានទិវាដ្ឋានចង្កមនាទីហិ សម្បន្នាសុ បណ្ណសាលាសុ វសន្តិ. សក្កោ ច ទេវានមិន្ទោ វេបចិត្តិ ចាតិ ឥមេ ទ្វេ ជនា ជាមាតិកសសុរា កាលេន កលហំ ករោន្តិ, កាលេន ឯកតោ ចរន្តិ, ឥមស្មិំ បន កាលេ ឯកតោ ចរន្តិ. បដលិយោតិ គណង្គណូបាហនា. ខគ្គំ ឱលគ្គេត្វាតិ ខគ្គំ អំសេ ឱលគ្គេត្វា. ឆត្តេនាតិ ទិព្ពសេតច្ឆត្តេន មត្ថកេ ធារយមានេន. អបព្យាមតោ ករិត្វាតិ ព្យាមតោ អកត្វា. ចិរទិក្ខិតានន្តិ ចិរសមាទិណ្ណវតានំ. ឥតោ បដិក្កម្មាតិ ‘‘ឥតោ បក្កម បរិវជ្ជយ, មា ឧបរិវាតេ តិដ្ឋា’’តិ វទន្តិ. ន ហេត្ថ ទេវាតិ ឯតស្មិំ សីលវន្តានំ គន្ធេ ទេវា ន បដិក្កូលសញ្ញិនោ, ឥដ្ឋកន្តមនាបសញ្ញិនោយេវាតិ ទីបេតិ. នវមំ.

១០. សមុទ្ទកសុត្តវណ្ណនា

២៥៦. ទសមេ សមុទ្ទតីរេ បណ្ណកុដីសូតិ ចក្កវាឡមហាសមុទ្ទបិដ្ឋិយំ រជតបដ្ដវណ្ណេ វាលុកបុឡិនេ វុត្តប្បការាសុ បណ្ណសាលាសុ វសន្តិ. សិយាបិ នោតិ សិយាបិ អម្ហាកំ. អភយទក្ខិណំ យាចេយ្យាមាតិ អភយទានំ យាចេយ្យាម. យេភុយ្យេន កិរ ទេវាសុរសង្គាមោ មហាសមុទ្ទបិដ្ឋេ ហោតិ. អសុរានំ ន សព្ពកាលំ ជយោ ហោតិ, ពហុវារេ បរាជយោវ ហោតិ. តេ ទេវេហិ បរាជិតា បលាយន្តា ឥសីនំ អស្សមបទេន គច្ឆន្តា ‘‘សក្កោ ឥមេហិ សទ្ធិំ មន្តេត្វា អម្ហេ នាសេតិ, គណ្ហថ បុត្តហតាយ បុត្តេ’’តិ កុបិតា អស្សមបទេ បានីយឃដចង្កមនសាលាទីនិ វិទ្ធំសេន្តិ. ឥសយោ អរញ្ញតោ ផលាផលំ អាទាយ អាគតា នំ ទិស្វា បុន ទុក្ខេន បដិបាកតិកំ ករោន្តិ. តេបិ បុនប្បុនំ តថេវ វិនាសេន្តិ. តស្មា ‘‘ឥទានិ តេសំ សង្គាមោ បច្ចុបដ្ឋិតោ’’តិ សុត្វា ឯវំ ចិន្តយិំសុ.

កាមំករោតិ ឥច្ឆិតករោ. ភយស្ស អភយស្ស វាតិ ភយំ វា អភយំ វា. ឥទំ វុត្តំ ហោតិ – សចេ ត្វំ អភយំ ទាតុកាមោ, អភយំ ទាតុំ បហោសិ. សចេ ភយំ ទាតុកាមោ. ភយំ ទាតុំ បហោសិ. អម្ហាកំ បន អភយទានំ ទេហីតិ. ទុដ្ឋានន្តិ វិរុទ្ធានំ. បវុត្តន្តិ ខេត្តេ បតិដ្ឋាបិតំ.

តិក្ខត្តុំ ឧព្ពិជ្ជីតិ សាយមាសភត្តំ ភុញ្ជិត្វា សយនំ អភិរុយ្ហ និបន្នោ និទ្ទាយ ឱក្កន្តមត្តាយ សមន្តា ឋត្វា សត្តិសតេន បហដោ វិយ វិរវន្តោ ឧដ្ឋហតិ, ទសយោជនសហស្សំ អសុរភវនំ ‘‘កិមិទ’’ន្តិ សង្ខោភំ អាបជ្ជតិ. អថ នំ អាគន្ត្វា ‘‘កិមិទ’’ន្តិ បុច្ឆន្តិ. សោ ‘‘ន កិញ្ចី’’តិ វទតិ. ទុតិយយាមាទីសុបិ ឯសេវ នយោ. ឥតិ អសុរានំ ‘‘មា ភាយិ, មហារាជា’’តិ តំ អស្សាសេន្តានំយេវ អរុណំ ឧគ្គច្ឆតិ. ឯវមស្ស តតោ បដ្ឋាយ គេលញ្ញជាតំ ចិត្តំ វេបតិ. តេនេវ ចស្ស ‘‘វេបចិត្តី’’តិ អបរំ នាមំ ឧទបាទីតិ. ទសមំ.

បឋមោ វគ្គោ.

២. ទុតិយវគ្គោ

១. វតបទសុត្តវណ្ណនា

២៥៧. ទុតិយវគ្គស្ស បឋមេ វតបទានីតិ វតកោដ្ឋាសានិ. សមត្តានីតិ បរិបុណ្ណានិ. សមាទិន្នានីតិ គហិតានិ. កុលេ ជេដ្ឋាបចាយីតិ កុលជេដ្ឋកានំ មហាបិតា មហាមាតា ចូឡបិតា ចូឡមាតា មាតុលោ មាតុលានីតិអាទីនំ អបចិតិការកោ. សណ្ហវាចោតិ បិយមុទុមធុរវាចោ. មុត្តចាគោតិ វិស្សដ្ឋចាគោ. បយតបាណីតិ ទេយ្យធម្មទានត្ថាយ សទា ធោតហត្ថោ. វោស្សគ្គរតោតិ វោស្សជ្ជនេ រតោ. យាចយោគោតិ បរេហិ យាចិតព្ពារហោ, យាចយោគោតិ វា យាចយោគេនេវ យុត្តោ. ទានសំវិភាគរតោតិ ទានេ ច សំវិភាគេ ច រតោ. បឋមំ.

២. សក្កនាមសុត្តវណ្ណនា

២៥៨. ទុតិយេ មនុស្សភូតោតិ មគធរដ្ឋេ មចលគាមេ មនុស្សភូតោ. អាវសថំ អទាសីតិ ចតុមហាបថេ មហាជនស្ស អាវសថំ ការេត្វា អទាសិ. សហស្សម្បិ អត្ថានន្តិ សហស្សម្បិ ការណានំ, ជនសហស្សេន វា វចនសហស្សេន វា ឱសារិតេ ‘‘អយំ ឥមស្ស អត្ថោ, អយំ ឥមស្ស អត្ថោ’’តិ ឯកបទេ ឋិតោវ វិនិច្ឆិនតិ. ទុតិយំ.

៣. មហាលិសុត្តវណ្ណនា

២៥៩. តតិយេ ឧបសង្កមីតិ ‘‘សក្កោ ទេវរាជាតិ កថេន្តិ, អត្ថិ នុ ខោ សោ សក្កោ, យេន សោ ទិដ្ឋបុព្ពោតិ ឥមមត្ថំ ទសពលំ បុច្ឆិស្សាមី’’តិ ឧបសង្កមិ. តញ្ច បជានាមីតិ ពហុវចនេ ឯកវចនំ, តេ ច ធម្មេ បជានាមីតិ អត្ថោ. សក្កោ កិរ អនន្តរេ អត្តភាវេ មគធរដ្ឋេ មចលគាមេ មឃោ នាម មាណវោ អហោសិ បណ្ឌិតោ ព្យត្តោ, ពោធិសត្តចរិយា វិយ ច តស្ស ចរិយា អហោសិ. សោ តេត្តិំស បុរិសេ គហេត្វា កល្យាណមកាសិ. ឯកទិវសំ អត្តនោវ បញ្ញាយ ឧបបរិក្ខិត្វា គាមមជ្ឈេ មហាជនស្ស សន្និបតិតដ្ឋានេ កចវរំ ឧភតោបស្សេសុ អបព្យូហិត្វា តំ ឋានំ រមណីយំ អកាសិ. បុន តត្ថេវ មណ្ឌបំ ការេសិ. បុន គច្ឆន្តេ កាលេ សាលំ ការេសិ. គាមតោ ច និក្ខមិត្វា គាវុតម្បិ អឌ្ឍយោជនម្បិ តិគាវុតម្បិ យោជនម្បិ វិចរិត្វា តេហិ សហាយេហិ សទ្ធិំ វិសមំ សមំ អកាសិ. តេ សព្ពេវ ឯកច្ឆន្ទា តត្ថ តត្ថ សេតុយុត្តដ្ឋានេ សេតុំ, មណ្ឌបសាលាបោក្ខរណិមាលាវច្ឆរោបនបទីនំ យុត្តដ្ឋានេសុ មណ្ឌបសាលាបោក្ខរណិមាលាវច្ឆរោបនាទីនិ ករោន្តា ពហុំ បុញ្ញមកំសុ. មឃោ សត្ត វតបទានិ បូរេត្វា កាយស្ស ភេទា សទ្ធិំ សហាយេហិ តាវតិំសភវនេ និព្ពត្តិ. តំ សព្ពំ ភគវា ជានាតិ. តេនាហ – យេសំ ធម្មានំ សមាទិន្នត្តា សក្កោ សក្កត្តំ អជ្ឈគា, តញ្ច បជានាមីតិ. អយំ សក្កស្ស សក្កត្តាធិគមេ សង្ខេបកថា, វិត្ថារោ បន សុមង្គលវិលាសិនិយា ទីឃនិកាយដ្ឋកថាយ សក្កបណ្ហវណ្ណនាយំ វុត្តោ. តតិយំ.

៤. ទលិទ្ទសុត្តវណ្ណនា

២៦០. ចតុត្ថេ មនុស្សទលិទ្ទោតិ មនុស្សអធនោ. មនុស្សកបណោតិ មនុស្សការុញ្ញតំ បត្តោ. មនុស្សវរាកោតិ មនុស្សលាមកោ. តត្រាតិ តស្មិំ ឋានេ, តស្មិំ វា អតិរោចនេ. ឧជ្ឈាយន្តីតិ អវជ្ឈាយន្តិ លាមកតោ ចិន្តេន្តិ. ខិយន្តីតិ កថេន្តិ បកាសេន្តិ. វិបាចេន្តីតិ តត្ថ តត្ថ កថេន្តិ វិត្ថារេន្តិ. ឯសោ ខោ មារិសាតិ ឯត្ថ អយមនុបុព្ពិកថា – សោ កិរ អនុប្បន្នេ ពុទ្ធេ កាសិរដ្ឋេ ពារាណសិរាជា ហុត្វា សមុស្សិតទ្ធជបដាកនានាលង្ការេន សុដ្ឋុ អលង្កតំ នគរំ បទក្ខិណំ អកាសិ អត្តនោ សិរិសម្បត្តិយា សមាកឌ្ឍិតនេត្តេន ជនកាយេន សមុល្លោកិយមានោ. តស្មិញ្ច សមយេ ឯកោ បច្ចេកពុទ្ធោ គន្ធមាទនបព្ពតា អាគម្ម តស្មិំ នគរេ បិណ្ឌាយ ចរតិ, សន្តិន្ទ្រិយោ សន្តមានសោ ឧត្តមទមថសមន្នាគតោ. មហាជនោបិ រាជគតំ ចិត្តីការំ បហាយ បច្ចេកពុទ្ធមេវ ឱលោកេសិ. រាជា – ‘‘ឥទានិ ឥមស្មិំ ជនកាយេ ឯកោបិ មំ ន ឱលោកេតិ. កិំ នុ ខោ ឯត’’ន្តិ? ឱលោកេន្តោ បច្ចេកពុទ្ធំ អទ្ទស. សោបិ បច្ចេកពុទ្ធោ មហល្លកោ ហោតិ បច្ឆិមវយេ ឋិតោ. ចីវរានិបិស្ស ជិណ្ណានិ, តតោ តតោ សុត្តានិ គឡន្តិ. រញ្ញោ សតសហស្សាធិកានិ ទ្វេ អសង្ខ្យេយ្យានិ បូរិតបារមិំ បច្ចេកពុទ្ធំ ទិស្វា ចិត្តបសាទមត្តំ វា ហត្ថំ បសារេត្វា វន្ទនមត្តំ វា នាហោសិ. សោ រាជា ‘‘បព្ពជិតោ មញ្ញេ ឯស ឧសូយាយ មំ ន ឱលោកេតី’’តិ កុជ្ឈិត្វា ‘‘ក្វាយំ កុដ្ឋិចីវរានិ បារុតោ’’តិ និដ្ឋុភិត្វា បក្កាមិ. តស្ស កម្មស្ស វិបាកេន មហានិរយេ និព្ពត្តិត្វា វិបាកាវសេសេន មនុស្សលោកំ អាគច្ឆន្តោ រាជគហេ បរមកបណាយ ឥត្ថិយា កុច្ឆិម្ហិ បដិសន្ធិំ គណ្ហិ. គហិតកាលតោ បដ្ឋាយ សា ឥត្ថី កញ្ជិកមត្តម្បិ ឧទរបូរំ នាលត្ថ. តស្ស កុច្ឆិគតស្សេវ កណ្ណនាសា វិលីនា, សង្ខបលិតកុដ្ឋី ហុត្វា មាតុកុច្ឆិតោ និក្ខន្តោ. មាតាបិតរោ នាម ទុក្ករការិកា ហោន្តិ, តេនស្ស មាតា យាវ កបាលំ គហេត្វា ចរិតុំ ន សក្កោតិ, តាវស្ស កញ្ជិកម្បិ ឧទកម្បិ អាហរិត្វា អទាសិ. ភិក្ខាយ ចរិតុំ សមត្ថកាលេ បនស្ស កបាលំ ហត្ថេ ទត្វា ‘‘បញ្ញាយិស្សសិ សកេន កម្មេនា’’តិ បក្កាមិ.

អថស្ស តតោ បដ្ឋាយ សកលសរីរតោ មំសានិ ឆិជ្ជិត្វា ឆិជ្ជិត្វា បតន្តិ, យូសំ បគ្ឃរតិ, មហាវេទនា វត្តន្តិ. យំ យំ រច្ឆំ និស្សាយ សយតិ, សព្ពរត្តិំ មហារវេន រវតិ. តស្ស ការុញ្ញបរិទេវិតសទ្ទេន សកលវីថិយំ មនុស្សា សព្ពរត្តិំ និទ្ទំ ន លភន្តិ. តស្ស តតោ បដ្ឋាយ សុខសយិតេ បពោធេតីតិ សុប្បពុទ្ធោត្វេវ នាមំ ឧទបាទិ. អថាបរេន សមយេន ភគវតិ រាជគហំ សម្បត្តេ នាគរា សត្ថារំ និមន្តេត្វា នគរមជ្ឈេ មហាមណ្ឌបំ កត្វា ទានំ អទំសុ. សុប្បពុទ្ធោបិ កុដ្ឋី គន្ត្វា ទានគ្គមណ្ឌបស្ស អវិទូរេ និសីទិ. នាគរា ពុទ្ធប្បមុខំ ភិក្ខុសង្ឃំ បណីតេន ខាទនីយេន ភោជនីយេន បរិវិសន្តា តស្សាបិ យាគុភត្តំ អទំសុ. តស្ស បណីតភោជនំ ភុត្តស្ស ចិត្តំ ឯកគ្គំ អហោសិ. សត្ថា ភត្តកិច្ចាវសានេ អនុមោទនំ កត្វា សច្ចានិ ទីបេសិ, សុប្បពុទ្ធោ និសិន្នដ្ឋានេ និសិន្នោវ ទេសនានុសារេន ញាណំ បេសេត្វា សោតាបត្តិផលេ បតិដ្ឋិតោ. សត្ថា ឧដ្ឋាយ វិហារំ គតោ. សោបិ ចុម្ពដំ អារុយ្ហ កបាលមាទាយ ទណ្ឌមោលុព្ភ អត្តនោ វសនដ្ឋានំ គច្ឆន្តោ វិព្ភន្តាយ គាវិយា ជីវិតា វោរោបិតោ មត្តិកបាតិំ ភិន្ទិត្វា សុវណ្ណបាតិំ បដិលភន្តោ វិយ ទុតិយចិត្តវារេ ទេវលោកេ និព្ពត្តោ អត្តនោ បុញ្ញំ និស្សាយ អញ្ញេ ទេវេ អតិក្កម្ម វិរោចិត្ថ. តំ ការណំ ទស្សេន្តោ សក្កោ ទេវានមិន្ទោ ឯសោ ខោ មារិសាតិអាទិមាហ.

សទ្ធាតិ មគ្គេនាគតសទ្ធា. សីលញ្ច យស្ស កល្យាណន្តិ កល្យាណសីលំ នាម អរិយសាវកស្ស អរិយកន្តសីលំ វុច្ចតិ. តត្ថ កិញ្ចាបិ អរិយសាវកស្ស ឯកសីលម្បិ អកន្តំ នាម នត្ថិ, ឥមស្មិំ បនត្ថេ ភវន្តរេបិ អប្បហីនំ បញ្ចសីលំ អធិប្បេតំ. ចតុត្ថំ.

៥. រាមណេយ្យកសុត្តវណ្ណនា

២៦១. បញ្ចមេ អារាមចេត្យាតិ អារាមចេតិយានិ. វនចេត្យាតិ វនចេតិយានិ. ឧភយត្ថាបិ ចិត្តីកតដ្ឋេន ចេត្យំ វេទិតព្ពំ. មនុស្សរាមណេយ្យស្សាតិ មនុស្សរមណីយភាវស្ស. ឥទានិ មនុស្សរមណីយកវសេន ភូមិរមណីយកំ ទស្សេន្តោ គាមេ វាតិអាទិមាហ. បញ្ចមំ.

៦. យជមានសុត្តវណ្ណនា

២៦២. ឆដ្ឋេ យជមានានន្តិ យជន្តានំ. តទា កិរ អង្គមគធវាសិកា មនុស្សា អនុសំវច្ឆរំ សប្បិមធុផាណិតាទីសុ អគ្គំ គហេត្វា ឯកស្មិំ ឋានេ ទារូនំ សដ្ឋិមត្តេ សកដភារេ រាសិំ កត្វា អគ្គិំ ទត្វា បជ្ជលិតកាលេ ‘‘មហាព្រហ្មុនោ យជាមា’’តិ តំ សព្ពំ បក្ខិបន្តិ. ‘‘ឯកវារំ បក្ខិត្តំ សហស្សគុណផលំ ទេតី’’តិ នេសំ លទ្ធិ. សក្កោ ទេវរាជា ‘‘សព្ពេបិមេ សព្ពអគ្គានិ គហេត្វា ‘មហាព្រហ្មុនោ យជាមា’តិ អគ្គិម្ហិ ឈាបេន្តិ. អផលំ ករោន្តិ, មយិ បស្សន្តេ មា នស្សន្តុ, យថា ពុទ្ធស្ស ចេវ សង្ឃស្ស ច ទត្វា ពហុំ បុញ្ញំ បសវន្តិ, ឯវំ ករិស្សាមី’’តិ ទារុរាសិំ ជលាបេត្វា ឱលោកេន្តេសុ មនុស្សេសុ បុណ្ណមទិវសេ ព្រហ្មត្តភាវំ មាបេត្វា មហាជនស្ស បស្សន្តស្សេវ ចន្ទមណ្ឌលំ ភិន្ទិត្វា និក្ខន្តោ វិយ អហោសិ. មហាជនោ ទិស្វា ‘‘ឥមំ យញ្ញំ បដិគ្គហេតុំ មហាព្រហ្មា អាគច្ឆតី’’តិ ជណ្ណុកេហិ ភូមិយំ បតិដ្ឋាយ, អញ្ជលិំ បគ្គយ្ហ នមស្សមានោ អដ្ឋាសិ. ព្រាហ្មណា អាហំសុ ‘‘តុម្ហេ ‘មយំ តក្កេន កថេមា’តិ មញ្ញថ, ឥទានិ បស្សថ, អយំ វោ ព្រហ្មា សហត្ថា យញ្ញំ បដិគ្គហេតុំ អាគច្ឆតី’’តិ. សក្កោ អាគន្ត្វា ទារុចិតកមត្ថកេ អាកាសេ ឋត្វា ‘‘កស្សាយំ សក្ការោ’’តិ បុច្ឆិ? តុម្ហាកំ, ភន្តេ, បដិគ្គណ្ហថ នោ យញ្ញន្តិ. តេន ហិ អាគច្ឆថ, មា តុលំ ឆឌ្ឌេត្វា ហត្ថេន តុលយិត្ថ, អយំ សត្ថា ធុរវិហារេ វសតិ, តំ បុច្ឆិស្សាម ‘‘កស្ស ទិន្នំ មហប្ផលំ ហោតី’’តិ? ឧភយរដ្ឋវាសិនោ គហេត្វា សត្ថុ សន្តិកំ គន្ត្វា បុច្ឆន្តោ ឯវមាហ.

តត្ថ បុញ្ញបេក្ខានន្តិ បុញ្ញំ ឥច្ឆន្តានំ បុញ្ញត្ថិកានំ. ឱបធិកំ បុញ្ញន្តិ ឧបធិវិបាកំ បុញ្ញំ. សង្ឃេ ទិន្នំ មហប្ផលន្តិ អរិយសង្ឃេ ទិន្នំ វិប្ផារវន្តំ ហោតិ. ទេសនាវសានេ ចតុរាសីតិបាណសហស្សានិ អមតបានំ បិវិំសុ. តតោ បដ្ឋាយ មនុស្សា សព្ពានិ អគ្គទានានិ ភិក្ខុសង្ឃស្ស អទំសុ. ឆដ្ឋំ.

៧. ពុទ្ធវន្ទនាសុត្តវណ្ណនា

២៦៣. សត្តមេ ឧដ្ឋេហីតិ ឧដ្ឋហ, ឃដ, វាយម. វិជិតសង្គាមាតិ រាគាទីនញ្ចេវ ទ្វាទសយោជនិកស្ស ច មារពលស្ស ជិតត្តា ភគវន្តំ ឯវំ អាលបតិ. បន្នភារាតិ ឱរោបិតខន្ធកិលេសាភិសង្ខារភារ. បន្នរសាយ រត្តិន្តិ បន្នរសាយ បុណ្ណមាយ រត្តិំ. សត្តមំ.

៨. គហដ្ឋវន្ទនាសុត្តវណ្ណនា

២៦៤. អដ្ឋមេ បុថុទ្ទិសាតិ ចតស្សោ ទិសា ចតស្សោ អនុទិសា ច. ភុម្មាតិ ភូមិវាសិនោ. ចិររត្តសមាហិតេតិ ឧបចារប្បនាហិ ចិររត្តសមាហិតចិត្តេ. វន្ទេតិ វន្ទាមិ. ព្រហ្មចរិយបរាយណេតិ ទសបិ វស្សានិ វីសតិបិ វស្សានិ…បេ… សដ្ឋិបិ វស្សានិ អាបាណកោដិកំ ឯកសេយ្យំ ឯកភត្តន្តិអាទិកំ សេដ្ឋចរិយំ ព្រហ្មចរិយំ ចរមានេតិ អត្ថោ. បុញ្ញករាតិ ចតុបច្ចយទានំ កុសុម្ភសុមនបូជា ទីបសហស្សជាលន្តិ ឯវមាទិបុញ្ញការកា. សីលវន្តោតិ ឧបាសកត្តេ បតិដ្ឋាយ បញ្ចហិបិ ទសហិបិ សីលេហិ សមន្នាគតា. ធម្មេន ទារំ បោសេន្តីតិ ឧមង្គភិន្ទនាទីនិ អកត្វា ធម្មិកេហិ កសិគោរក្ខវណិជ្ជាទីហិ បុត្តទារំ បោសេន្តិ. បមុខោ រថមារុហីតិ ទេវានំ បមុខោ សេដ្ឋោ រថំ អារុហិ. អដ្ឋមំ.

៩. សត្ថារវន្ទនាសុត្តវណ្ណនា

២៦៥. នវមេ ភគវន្តំ នមស្សតីតិ ឯកំសំ ឧត្តរិយំ ទុកុលំ កត្វា, ព្រហ្មជាណុកោ ហុត្វា សិរសិ អញ្ជលិំ ឋបេត្វា នមស្សតិ. សោ យក្ខោតិ សោ សក្កោ. អនោមនាមន្តិ សព្ពគុណេហិ ឱមកភាវស្ស នត្ថិតាយ សព្ពគុណនេមិត្តកេហិ នាមេហិ អនោមនាមំ. អវិជ្ជាសមតិក្កមាតិ ចតុសច្ចបដិច្ឆាទិកាយ វដ្ដមូលកអវិជ្ជាយ សមតិក្កមេន. សេក្ខាតិ សត្ត សេក្ខា. អបចយារាមាតិ វដ្ដវិទ្ធំសនេ រតា. សិក្ខរេតិ សិក្ខន្តិ. នវមំ.

១០. សង្ឃវន្ទនាសុត្តវណ្ណនា

២៦៦. ទសមេ អជ្ឈភាសីតិ កស្មា ឯស បុនប្បុនំ ឯវំ ភាសតីតិ? សក្កស្ស កិរ ទេវរញ្ញោ សទ្ទោ មធុរោ, សុផសិតំ ទន្តាវរណំ, កថនកាលេ សុវណ្ណកិង្កិណិកសទ្ទោ វិយ និច្ឆរតិ. តំ បុនប្បុនំ សោតុំ លភិស្សាមីតិ ភាសតិ. បូតិទេហសយាតិ បូតិម្ហិ មាតុសរីរេ វា, អត្តនោយេវ វា សរីរំ អវត្ថរិត្វា សយនតោ បូតិទេហសយា. និមុគ្គា កុណបម្ហេតេតិ ទសមាសេ មាតុកុច្ឆិសង្ខាតេ កុណបស្មិំ ឯតេ និមុគ្គា. ឯតំ តេសំ បិហយាមីតិ ឯតេសំ ឯតំ បិហយាមិ បត្ថយាមិ. ន តេ សំ កោដ្ឋេ ឱបេន្តីតិ ន តេ សំ សន្តកំ ធញ្ញំ កោដ្ឋេ បក្ខិបន្តិ. ន ហិ ឯតេសំ ធញ្ញំ អត្ថិ. ន កុម្ភីតិ ន កុម្ភិយំ. ន កឡោបិយន្តិ ន បច្ឆិយំ. បរនិដ្ឋិតមេសានាតិ បរេសំ និដ្ឋិតំ បរឃរេ បក្កំ ភិក្ខាចារវត្តេន ឯសមានា គវេសមានា. តេនាតិ ឯវំ បរិយិដ្ឋេន. សុព្ពតាតិ ទសបិ…បេ… សដ្ឋិបិ វស្សានិ សុសមាទិន្នសុន្ទរវតា.

សុមន្តមន្តិនោតិ ធម្មំ សជ្ឈាយិស្សាម, ធុតង្គំ សមាទិយិស្សាម, អមតំ បរិភុញ្ជិស្សាម, សមណធម្មំ ករិស្សាមាតិ ឯវំ សុភាសិតភាសិនោ. តុណ្ហីភូតា សមញ្ចរាតិ តិយាមរត្តិំ អសនិឃោសេន ឃោសិតា វិយ ធម្មំ កថេន្តាបិ តុណ្ហីភូតា សមំ ចរន្តិយេវ នាម. កស្មា? និរត្ថកវចនស្សាភាវា. បុថុមច្ចា ចាតិ ពហុសត្តា ច អញ្ញមញ្ញំ វិរុទ្ធា. អត្តទណ្ឌេសុ និព្ពុតាតិ បរវិហេឋនត្ថំ គហិតទណ្ឌេសុ សត្តេសុ និព្ពុតា វិស្សដ្ឋទណ្ឌា. សាទានេសុ អនាទានាតិ សគហណេសុ សត្តេសុ ច ភវយោនិអាទីនំ ឯកកោដ្ឋាសស្សាបិ អគហិតត្តា អគហណា. ទសមំ.

ទុតិយោ វគ្គោ.

៣. តតិយវគ្គោ

១. ឆេត្វាសុត្តវណ្ណនា

២៦៧. តតិយវគ្គស្ស បឋមំ វុត្តត្ថមេវ. បឋមំ.

២. ទុព្ពណ្ណិយសុត្តវណ្ណនា

២៦៨. ទុតិយេ ទុព្ពណ្ណោតិ ឈាមខាណុវណ្ណោ. ឱកោដិមកោតិ លកុណ្ឌកោ មហោទរោ. អាសនេតិ បណ្ឌុកម្ពលសិលាយំ. កោធភក្ខោតិ សក្កេន គហិតនាមមេវេតំ. សោ បន ឯកោ រូបាវចរព្រហ្មា, ‘‘សក្កោ កិរ ខន្តិពលេន សមន្នាគតោ’’តិ សុត្វា វីមំសនត្ថំ អាគតោ. អវរុទ្ធកយក្ខា បន ឯវរូបំ សំវិហិតារក្ខំ ឋានំ បវិសិតុំ ន សក្កោន្តិ. ឧបសង្កមីតិ ទេវានំ សុត្វា ‘‘ន សក្កា ឯស ផរុសេន ចាលេតុំ, នីចវុត្តិនា បន ខន្តិយំ ឋិតេន សក្កា បលាបេតុ’’ន្តិ តថា បលាបេតុកាមោ ឧបសង្កមិ. អន្តរធាយីតិ ខន្តិយំ ឋត្វា ពលវចិត្តីការំ បច្ចុបដ្ឋបេត្វា នីចវុត្តិយា ទស្សិយមានាយ សក្កាសនេ ឋាតុំ អសក្កោន្តោ អន្តរធាយិ. ន សូបហតចិត្តោម្ហីតិ ឯត្ថ សូតិ និបាតមត្តំ, ឧបហតចិត្តោម្ហីតិ អាហ. នាវត្តេន សុវានយោតិ ន កោធាវត្តេន សុអានយោ, កោធវសេ វត្តេតុំ ន សុករោម្ហីតិ វទតិ. ន វោ ចិរាហន្តិ វោតិ និបាតមត្តំ, អហំ ចិរំ ន កុជ្ឈាមីតិ វទតិ. ទុតិយំ.

៣. សម្ពរិមាយាសុត្តវណ្ណនា

២៦៩. តតិយេ អាពាធិកោតិ ឥសិគណេន អភិសបកាលេ ឧប្បន្នាពាធេន អាពាធិកោ. វាចេហិ មន្តិ សចេ មំ សម្ពរិមាយំ វាចេសិ, ឯវមហំ តម្បិ តិកិច្ឆិស្សាមីតិ វទតិ. មា ខោ ត្វំ, មារិស, វាចេសីតិ វិនាបិ តាវ សម្ពរិមាយំ សក្កោ អម្ហេ ពាធតិ, យទិ បន តំ ជានិស្សតិ, នដ្ឋា មយំ, មា អត្តនោ ឯកស្ស អត្ថាយ អម្ហេ នាសេហីតិ វត្វា និវារយិំសុ. សម្ពរោវ សតំ សមន្តិ យថា សម្ពរោ អសុរិន្ទោ មាយាវី មាយំ បយោជេត្វា វស្សសតំ និរយេ បក្កោ, ឯវំ បច្ចតិ. តុម្ហេ ធម្មិកាវ, អលំ វោ មាយាយាតិ វទតិ. កិំ បន សក្កោ តស្ស កោធំ តិកិច្ឆិតុំ សក្កុណេយ្យាតិ? អាម សក្កុណេយ្យ. កថំ? តទា កិរ សោ ឥសិគណោ ធរតិយេវ, តស្មា នំ ឥសីនំ សន្តិកំ នេត្វា ខមាបេយ្យ, ឯវមស្ស ផាសុ ភវេយ្យ. តេន បន វញ្ចិតត្តា តថា អកត្វា បក្កន្តោវ. តតិយំ.

៤. អច្ចយសុត្តវណ្ណនា

២៧០. ចតុត្ថេ សម្បយោជេសុន្តិ កលហំ អកំសុ. អច្ចសរាតិ អតិក្កមិ, ឯកោ ភិក្ខុ ឯកំ ភិក្ខុំ អតិក្កម្ម វចនំ អវោចាតិ អត្ថោ. យថាធម្មំ នប្បដិគ្គណ្ហាតីតិ ន ខមតិ. កោធោ វោ វសមាយាតូតិ កោធោ តុម្ហាកំ វសំ អាគច្ឆតុ, មា តុម្ហេ កោធវសំ គមិត្ថាតិ ទីបេតិ. មា ច មិត្តេ ហិ វោ ជរាតិ ឯត្ថ ហីតិ និបាតមត្តំ, តុម្ហាកំ មិត្តធម្មេ ជរា នាម មា និព្ពត្តិ. ភុម្មត្ថេ វា ករណវចនំ, មិត្តេសុ វោ ជរា មា និព្ពត្តិ, មិត្តភាវតោ អញ្ញថាភាវោ មា ហោតូតិ អត្ថោ. អគរហិយំ មា គរហិត្ថាតិ អគារយ្ហំ ខីណាសវបុគ្គលំ មា គរហិត្ថ. ចតុត្ថំ.

៥. អក្កោធសុត្តវណ្ណនា

២៧១. បញ្ចមេ មា វោ កោធោ អជ្ឈភវីតិ កោធោ តុម្ហេ មា អភិភវិ, តុម្ហេវ កោធំ អភិភវថ. មា ច កុជ្ឈិត្ថ កុជ្ឈិតន្តិ កុជ្ឈន្តានំ មា បដិកុជ្ឈិត្ថ. អក្កោធោតិ មេត្តា ច មេត្តាបុព្ពភាគោ ច. អវិហិំសាតិ ករុណា ច ករុណាបុព្ពភាគោ ច. អថ បាបជនំ កោធោ, បព្ពតោវាភិមទ្ទតីតិ លាមកជនំ បព្ពតោ វិយ កោធោ អភិមទ្ទតីតិ. បញ្ចមំ.

តតិយោ វគ្គោ.

សក្កសំយុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

ឥតិ សារត្ថប្បកាសិនិយា សំយុត្តនិកាយ-អដ្ឋកថាយ

សគាថាវគ្គវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

សំយុត្តនិកាយ-អដ្ឋកថាយ បឋមោ ភាគោ.