៧. សឡាយតនវិភង្គសុត្តវណ្ណនា

៣០៤. ឯវំ មេ សុតន្តិ សឡាយតនវិភង្គសុត្តំ. តត្ថ វេទិតព្ពានីតិ សហវិបស្សនេន មគ្គេន ជានិតព្ពានិ. មនោបវិចារាតិ វិតក្កវិចារា. វិតក្កុប្បាទកញ្ហិ មនោ ឥធ មនោតិ អធិប្បេតំ, មនស្ស ឧបវិចារាតិ មនោបវិចារា. សត្តបទាតិ វដ្ដវិវដ្ដនិស្សិតានំ សត្តានំ បទា. ឯត្ថ ហិ អដ្ឋារស វដ្ដបទា នាម, អដ្ឋារស វិវដ្ដបទា នាម, តេបិ សហវិបស្សនេន មគ្គេនេវ វេទិតព្ពា. យោគ្គាចរិយានន្តិ ហត្ថិយោគ្គាទិអាចារសិក្ខាបកានំ, ទមេតព្ពទមកានន្តិ អត្ថោ. សេសំ វិភង្គេយេវ អាវិភវិស្សតិ. អយមុទ្ទេសោតិ ឥទំ មាតិកាដ្ឋបនំ.

៣០៥. ចក្ខាយតនាទីនិ វិសុទ្ធិមគ្គេ វិត្ថារិតានិ. ចក្ខុវិញ្ញាណន្តិ កុសលាកុសលវិបាកតោ ទ្វេ ចក្ខុវិញ្ញាណានិ. សេសបសាទវិញ្ញាណេសុបិ ឯសេវ នយោ. ឥមានិ បន ទស ឋបេត្វា សេសំ ឥធ មនោវិញ្ញាណំ នាម.

ចក្ខុសម្ផស្សោតិ ចក្ខុម្ហិ សម្ផស្សោ. ចក្ខុវិញ្ញាណសម្បយុត្តសម្ផស្សស្សេតំ អធិវចនំ. សេសេសុបិ ឯសេវ នយោ.

ចក្ខុនា រូបំ ទិស្វាតិ ចក្ខុវិញ្ញាណេន រូបំ ទិស្វា. ឯសេវ នយោ សព្ពត្ថ. សោមនស្សដ្ឋានិយន្តិ សោមនស្សស្ស អារម្មណវសេន ការណភូតំ. ឧបវិចរតីតិ តត្ថ វិចារបវត្តនេន ឧបវិចរតិ, វិតក្កោ តំសម្បយុត្តោ ចាតិ ឥមិនា នយេន អដ្ឋារស វិតក្កវិចារសង្ខាតា មនោបវិចារា វេទិតព្ពា. ឆ សោមនស្សូបវិចារាតិ ឯត្ថ បន សោមនស្សេន សទ្ធិំ ឧបវិចរន្តីតិ សោមនស្សូបវិចារា. សេសបទទ្វយេបិ ឯសេវ នយោ.

៣០៦. គេហសិតានីតិ កាមគុណនិស្សិតានិ. នេក្ខម្មសិតានីតិ វិបស្សនានិស្សិតានិ. ឥដ្ឋានន្តិ បរិយេសិតានំ. កន្តានន្តិ កាមិតានំ. មនោរមានន្តិ មនោ ឯតេសុ រមតីតិ មនោរមានិ, តេសំ មនោរមានំ. លោកាមិសបដិសំយុត្តានន្តិ តណ្ហាបដិសំយុត្តានំ. អតីតន្តិ បដិលទ្ធំ. បច្ចុប្បន្នំ តាវ អារព្ភ សោមនស្សំ ឧប្បជ្ជតុ, អតីតេ កថំ ឧប្បជ្ជតីតិ. អតីតេបិ – ‘‘យថាហំ ឯតរហិ ឥដ្ឋារម្មណំ អនុភវាមិ, ឯវំ បុព្ពេបិ អនុភវិ’’ន្តិ អនុស្សរន្តស្ស ពលវសោមនស្សំ ឧប្បជ្ជតិ.

អនិច្ចតន្តិ អនិច្ចាការំ. វិបរិណាមវិរាគនិរោធន្តិ បកតិវិជហនេន វិបរិណាមំ, វិគច្ឆនេន វិរាគំ, និរុជ្ឈនេន និរោធំ. សម្មបញ្ញាយាតិ វិបស្សនាបញ្ញាយ. ឥទំ វុច្ចតិ នេក្ខម្មសិតំ សោមនស្សន្តិ ឥទំ រញ្ញោ វិយ អត្តនោ សិរិសម្បត្តិំ ឱលោកេន្តស្ស វិបស្សនំ បដ្ឋបេត្វា និសិន្នស្ស សង្ខារានំ ភេទំ បស្សតោ សង្ខារគតម្ហិ តិក្ខេ សូរេ វិបស្សនាញាណេ វហន្តេ ឧប្បន្នសោមនស្សំ ‘‘នេក្ខម្មសិតំ សោមនស្ស’’ន្តិ វុច្ចតិ. វុត្តម្បិ ចេតំ –

‘‘សុញ្ញាគារំ បវិដ្ឋស្ស, សន្តចិត្តស្ស ភិក្ខុនោ;

អមានុសី រតី ហោតិ, សម្មា ធម្មំ វិបស្សតោ.

យតោ យតោ សម្មសតិ, ខន្ធានំ ឧទយព្ពយំ;

លភតី បីតិបាមោជ្ជំ, អមតន្តំ វិជានត’’ន្តិ. (ធ. ប. ៣៧៣-៣៧៤);

ឥមានីតិ ឥមានិ ឆសុ ទ្វារេសុ ឥដ្ឋារម្មណេ អាបាថគតេ អនិច្ចាទិវសេន វិបស្សនំ បដ្ឋបេត្វា និសិន្នស្ស ឧប្បន្នានិ ឆ នេក្ខម្មសិតានិ សោមនស្សានិ.

៣០៧. អតីតន្តិ បច្ចុប្បន្នំ តាវ បត្ថេត្វា អលភន្តស្ស ទោមនស្សំ ឧប្បជ្ជតុ, អតីតេ កថំ ឧប្បជ្ជតីតិ. អតីតេបិ ‘‘យថាហំ ឯតរហិ ឥដ្ឋារម្មណំ បត្ថេត្វា ន លភាមិ, ឯវំ បុព្ពេបិ បត្ថេត្វា ន លភិ’’ន្តិ អនុស្សរន្តស្ស ពលវទោមនស្សំ ឧប្បជ្ជតិ.

អនុត្តរេសុ វិមោក្ខេសូតិ អនុត្តរវិមោក្ខោ នាម អរហត្តំ, អរហត្តេ បត្ថនំ បដ្ឋបេន្តស្សាតិ អត្ថោ. អាយតនន្តិ អរហត្តាយតនំ. បិហំ ឧបដ្ឋាបយតោតិ បត្ថនំ បដ្ឋបេន្តស្ស. តំ បនេតំ បត្ថនំ បដ្ឋបេន្តស្ស ឧប្បជ្ជតិ, ឥតិ បត្ថនាមូលកត្តា ‘‘បិហំ ឧបដ្ឋាបយតោ’’តិ វុត្តំ. ឥមានិ ឆ នេក្ខម្មសិតានិ ទោមនស្សានីតិ ឥមានិ ឯវំ ឆសុ ទ្វារេសុ ឥដ្ឋារម្មណេ អាបាថគតេ អរហត្តេ បិហំ បដ្ឋបេត្វា តទធិគមាយ អនិច្ចាទិវសេន វិបស្សនំ ឧបដ្ឋបេត្វា ឧស្សុក្កាបេតុំ អសក្កោន្តស្ស – ‘‘ឥមម្បិ បក្ខំ ឥមម្បិ មាសំ ឥមម្បិ សំវច្ឆរំ អរហត្តំ បាបុណិតុំ នាសក្ខិ’’ន្តិ អនុសោចតោ គាមន្តបព្ភារវាសិមហាសីវត្ថេរស្ស វិយ អស្សុធារាបវត្តនវសេន ឧប្បន្នទោមនស្សានិ ឆ នេក្ខម្មសិតទោមនស្សានីតិ វេទិតព្ពានិ. វត្ថុ បន សុមង្គលវិលាសិនិយា ទីឃនិកាយដ្ឋកថាយ សក្កបញ្ហវណ្ណនាយំ (ទី. និ. អដ្ឋ. ២.៣៦១) វិត្ថារិតំ, ឥច្ឆន្តេន តតោ គហេតព្ពំ.

៣០៨. ឧប្បជ្ជតិ ឧបេក្ខាតិ ឯត្ថ ឧបេក្ខា នាម អញ្ញាណុបេខា. អនោធិជិនស្សាតិ កិលេសោធិំ ជិនិត្វា ឋិតត្តា ខីណាសវោ ឱធិជិនោ នាម, តស្មា អខីណាសវស្សាតិ អត្ថោ. អវិបាកជិនស្សាតិ ឯត្ថបិ អាយតិំ វិបាកំ ជិនិត្វា ឋិតត្តា ខីណាសវោវ វិបាកជិនោ នាម, តស្មា អខីណាសវស្សេវាតិ អត្ថោ. អនាទីនវទស្សាវិនោតិអាទីនវតោ ឧបទ្ទវតោ អបស្សន្តស្ស. ឥមា ឆ គេហសិតា ឧបេក្ខាតិ ឥមា ឯវំ ឆសុ ទ្វារេសុ ឥដ្ឋារម្មណេ អាបាថគតេ គុឡបិណ្ឌកេ និលីនមក្ខិកា វិយ រូបាទីនិ អនតិវត្តមានា តត្ថ លគ្គា លគ្គិតា ហុត្វា ឧប្បន្នា ឧបេក្ខា ឆ គេហសិតា ឧបេក្ខាតិ វេទិតព្ពា.

រូបំ សា អតិវត្តតីតិ រូបំ សា អនតិក្កមតិ, តត្ថ និកន្តិវសេន ន តិដ្ឋតិ. ឥមា ឆ នេក្ខម្មសិតា ឧបេក្ខាតិ ឥមា ឯវំ ឆសុ ទ្វារេសុ ឥដ្ឋាទិអារម្មណេ អាបាថគតេ ឥដ្ឋេ អរជ្ជន្តស្ស, អនិដ្ឋេ អទុស្សន្តស្ស, អសមបេក្ខនេ អសម្មុយ្ហន្តស្ស, ឧប្បន្នវិបស្សនា-ញាណសម្បយុត្តា ឆ នេក្ខម្មសិតា ឧបេក្ខាតិ វេទិតព្ពា.

៣០៩. តត្រ ឥទំ និស្សាយ ឥទំ បជហថាតិ តេសុ ឆត្តិំសសត្តបទេសុ អដ្ឋារស និស្សាយ អដ្ឋារស បជហថាតិ អត្ថោ. តេនេវ – ‘‘តត្រ, ភិក្ខវេ, យានិ ឆ នេក្ខម្មសិតានី’’តិអាទិមាហ. និស្សាយ អាគម្មាតិ បវត្តនវសេន និស្សាយ ចេវ អាគម្ម ច. ឯវមេតេសំ សមតិក្កមោ ហោតីតិ ឯវំ នេក្ខម្មសិតានំ បវត្តនេន គេហសិតានិ អតិក្កន្តានិ នាម ហោន្តិ.

ឯវំ សរិក្ខកេនេវ សរិក្ខកំ ជហាបេត្វា ឥទានិ ពលវតា ទុព្ពលំ ជហាបេន្តោ – ‘‘តត្រ, ភិក្ខវេ, យានិ ឆ នេក្ខម្មសិតានិ សោមនស្សានី’’តិអាទិមាហ. ឯវំ នេក្ខម្មសិតសោមនស្សេហិ នេក្ខម្មសិតទោមនស្សានិ, នេក្ខម្មសិតឧបេក្ខាហិ ច នេក្ខម្មសិតសោមនស្សានិ ជហាបេន្តេន ពលវតា ទុព្ពលប្បហានំ កថិតំ.

ឯត្ថ បន ឋត្វា ឧបេក្ខាកថា វេទិតព្ពា – អដ្ឋសុ ហិ សមាបត្តីសុ បឋមាទីនិ ច តីណិ ឈានានិ, សុទ្ធសង្ខារេ ច បាទកេ កត្វា វិបស្សនំ អារទ្ធានំ ចតុន្នំ ភិក្ខូនំ បុព្ពភាគវិបស្សនា សោមនស្សសហគតា វា ហោតិ ឧបេក្ខាសហគតា វា, វុដ្ឋានគាមិនី បន សោមនស្សសហគតាវ. ចតុត្ថជ្ឈានាទីនិ បាទកានិ កត្វា វិបស្សនំ អារទ្ធានំ បញ្ចន្នំ បុព្ពភាគវិបស្សនា បុរិមសទិសាវ. វុដ្ឋានគាមិនី បន ឧបេក្ខាសហគតា ហោតិ. ឥទំ សន្ធាយ – ‘‘យា ឆ នេក្ខម្មសិតា ឧបេក្ខា, តា និស្សាយ តា អាគម្ម, យានិ ឆ នេក្ខម្មសិតានិ សោមនស្សានិ, តានិ បជហថា’’តិ វុត្តំ. ន កេវលញ្ច ឯវំបដិបន្នស្ស ភិក្ខុនោ អយំ វិបស្សនាយ វេទនាវិសេសោវ ហោតិ, អរិយមគ្គេបិ បន ឈានង្គពោជ្ឈង្គមគ្គង្គានម្បិ វិសេសោ ហោតិ.

កោ បនេតំ វិសេសំ និយមេតិ? កេចិ តាវ ថេរា វិបស្សនាបាទកជ្ឈានំ និយមេតីតិ វទន្តិ, កេចិ វិបស្សនាយ អារម្មណភូតា ខន្ធា និយមេន្តីតិ វទន្តិ, កេចិ បុគ្គលជ្ឈាសយោ និយមេតីតិ វទន្តិ. តេសម្បិ វាទេ អយមេវ បុព្ពភាគេ វុដ្ឋានគាមិនីវិបស្សនា និយមេតីតិ វេទិតព្ពា. វិនិច្ឆយកថា បនេត្ថ វិសុទ្ធិមគ្គេ សង្ខារុបេក្ខានិទ្ទេសេ វុត្តាវ.

៣១០. នានត្តាតិ នានា ពហូ អនេកប្បការា. នានត្តសិតាតិ នានារម្មណនិស្សិតា. ឯកត្តាតិ ឯកា. ឯកត្តសិតាតិ ឯការម្មណនិស្សិតា. កតមា បនាយំ ឧបេក្ខាតិ? ហេដ្ឋា តាវ អញ្ញាណុបេក្ខា វុត្តា, ឧបរិ ឆឡង្គុបេក្ខា វក្ខតិ, ឥធ សមថឧបេក្ខា, វិបស្សនុបេក្ខាតិ ទ្វេ ឧបេក្ខា គហិតា.

តត្ថ យស្មា អញ្ញាវ រូបេសុ ឧបេក្ខា, អញ្ញាវ សទ្ទាទីសុ, ន ហិ យា រូបេ ឧបេក្ខា, សា សទ្ទាទីសុ ហោតិ. រូបេ ឧបេក្ខា ច រូបមេវ អារម្មណំ ករោតិ, ន សទ្ទាទយោ. រូបេ ឧបេក្ខាភាវញ្ច អញ្ញា សមថឧបេក្ខា បថវីកសិណំ អារម្មណំ កត្វា ឧប្បជ្ជតិ, អញ្ញា អាបោកសិណាទីនិ. តស្មា នានត្តំ នានត្តសិតំ វិភជន្តោ អត្ថិ, ភិក្ខវេ, ឧបេក្ខា រូបេសូតិអាទិមាហ. យស្មា បន ទ្វេ វា តីណិ វា អាកាសានញ្ចាយតនានិ វា វិញ្ញាណញ្ចាយតនាទីនិ វា នត្ថិ, តស្មា ឯកត្តំ ឯកត្តសិតំ វិភជន្តោ អត្ថិ, ភិក្ខវេ, ឧបេក្ខា អាកាសានញ្ចាយតននិស្សិតាតិអាទិមាហ.

តត្ថ អាកាសានញ្ចាយតនឧបេក្ខា សម្បយុត្តវសេន អាកាសានញ្ចាយតននិស្សិតា, អាកាសានញ្ចាយតនខន្ធេ វិបស្សន្តស្ស វិបស្សនុបេក្ខា អារម្មណវសេន អាកាសានញ្ចាយតននិស្សិតា. សេសាសុបិ ឯសេវ នយោ.

តំ បជហថាតិ ឯត្ថ អរូបាវចរសមាបត្តិឧបេក្ខាយ រូបាវចរសមាបត្តិឧបេក្ខំ បជហាបេតិ, អរូបាវចរវិបស្សនុបេក្ខាយ រូបាវចរវិបស្សនុបេក្ខំ.

អតម្មយតន្តិ ឯត្ថ តម្មយតា នាម តណ្ហា, តស្សា បរិយាទានតោ វុដ្ឋានគាមិនីវិបស្សនា អតម្មយតាតិ វុច្ចតិ. តំ បជហថាតិ ឥធ វុដ្ឋានគាមិនីវិបស្សនាយ អរូបាវចរសមាបត្តិឧបេក្ខញ្ច វិបស្សនុបេក្ខញ្ច បជហាបេតិ.

៣១១. យទរិយោតិ យេ សតិបដ្ឋានេ អរិយោ សម្មាសម្ពុទ្ធោ សេវតិ. តត្ថ តីសុ ឋានេសុ សតិំ បដ្ឋបេន្តោ សតិបដ្ឋានេ សេវតីតិ វេទិតព្ពោ. ន សុស្សូសន្តីតិ សទ្ទហិត្វា សោតុំ ន ឥច្ឆន្តិ. ន អញ្ញាតិ ជាននត្ថាយ ចិត្តំ ន ឧបដ្ឋបេន្តិ. វោក្កម្មាតិ អតិក្កមិត្វា. សត្ថុ សាសនាតិ សត្ថុ ឱវាទំ គហេតព្ពំ បូរេតព្ពំ ន មញ្ញន្តីតិ អត្ថោ. ន ច អត្តមនោតិ ន សកមនោ. ឯត្ថ ច គេហសិតទោមនស្សវសេន អប្បតីតោ ហោតីតិ ន ឯវមត្ថោ ទដ្ឋព្ពោ, អប្បដិបន្នកេសុ បន អត្តមនតាការណស្ស អភាវេនេតំ វុត្តំ. អនវស្សុតោតិ បដិឃអវស្សវេន អនវស្សុតោ. សតោ សម្បជានោតិ សតិយា ច ញាណេន ច សមន្នាគតោ. ឧបេក្ខកោតិ ឆឡង្គុបេក្ខាយ ឧបេក្ខកោ. អត្តមនោតិ ឥធាបិ គេហសិតសោមនស្សវសេន ឧប្បិលាវិតោតិ ន ឯវមត្ថោ ទដ្ឋព្ពោ, បដិបន្នកេសុ បន អនត្តមនតាការណស្ស អភាវេនេតំ វុត្តំ. អនវស្សុតោតិ រាគាវស្សវេន អនវស្សុតោ.

៣១២. សារិតោតិ ទមិតោ. ឯកមេវ ទិសំ ធាវតីតិ អនិវត្តិត្វា ធាវន្តោ ឯកំយេវ ទិសំ ធាវតិ, និវត្តិត្វា បន អបរំ ធាវិតុំ សក្កោតិ. អដ្ឋ ទិសា វិធាវតីតិ ឯកបល្លង្កេន និសិន្នោ កាយេន អនិវត្តិត្វាវ វិមោក្ខវសេន ឯកប្បហារេនេវ អដ្ឋ ទិសា វិធាវតិ, បុរត្ថាភិមុខោ វា ទក្ខិណាទីសុ អញ្ញតរទិសាភិមុខោ វា និសីទិត្វា អដ្ឋ សមាបត្តិយោ សមាបជ្ជតិយេវាតិ អត្ថោ. សេសំ សព្ពត្ថ ឧត្តានមេវាតិ.

បបញ្ចសូទនិយា មជ្ឈិមនិកាយដ្ឋកថាយ

សឡាយតនវិភង្គសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.