៥. ចូឡកម្មវិភង្គសុត្តវណ្ណនា

២៨៩. ឯវំ មេ សុតន្តិ ចូឡកម្មវិភង្គសុត្តំ. តត្ថ សុភោតិ សោ កិរ ទស្សនីយោ អហោសិ បាសាទិកោ, តេនស្ស អង្គសុភតាយ សុភោត្វេវ នាមំ អកំសុ. មាណវោតិ បន តំ តរុណកាលេ វោហរិំសុ, សោ មហល្លកកាលេបិ តេនេវ វោហារេន វោហរិយតិ. តោទេយ្យបុត្តោតិ តោទេយ្យស្ស នាម បសេនទិរញ្ញោ បុរោហិតព្រាហ្មណស្ស បុត្តោ. សោ កិរ សាវត្ថិយា អវិទូរេ តុទិគាមោ នាម អត្ថិ, តស្ស អធិបតិត្តា តោទេយ្យោតិ សង្ខំ គតោ. មហាធនោ បន ហោតិ សត្តាសីតិកោដិវិភវោ បរមមច្ឆរី, ‘‘ទទតោ ភោគានំ អបរិក្ខយោ នាម នត្ថី’’តិ ចិន្តេត្វា កស្សចិ កិញ្ចិ ន ទេតិ. វុត្តម្បិ ចេតំ –

‘‘អញ្ជនានំ ខយំ ទិស្វា, វម្មិកានញ្ច សញ្ចយំ;

មធូនញ្ច សមាហារំ, បណ្ឌិតោ ឃរមាវសេ’’តិ.

ឯវំ អទានមេវ សិក្ខាបេសិ. ធុរវិហារេ វសតោ សម្មាសម្ពុទ្ធស្ស យាគុឧឡុង្គមត្តំ វា ភត្តកដច្ឆុមត្តំ វា អទត្វា ធនលោភេន កាលំ កត្វា តស្មិំយេវ ឃរេ សុនខោ ហុត្វា និព្ពត្តោ. សុភោ តំ សុនខំ អតិវិយ បិយាយតិ, អត្តនោ ភុញ្ជនកភត្តំយេវ ភោជេតិ, ឧក្ខិបិត្វា វរសយនេ សយាបេតិ. អថ ភគវា ឯកទិវសំ បច្ចូសសមយេ លោកំ វោលោកេន្តោ តំ សុនខំ ទិស្វា – ‘‘តោទេយ្យព្រាហ្មណោ ធនលោភេន អត្តនោវ ឃរេ សុនខោ ហុត្វា និព្ពត្តោ, អជ្ជ មយិ សុភស្ស ឃរំ គតេ មំ ទិស្វា សុនខោ ភុក្ការំ ករិស្សតិ, អថស្សាហំ ឯកំ វចនំ វក្ខាមិ, សោ ‘ជានាតិ មំ សមណោ គោតមោ’តិ គន្ត្វា ឧទ្ធនដ្ឋានេ និបជ្ជិស្សតិ. តតោនិទានំ សុភស្ស មយា សទ្ធិំ ឯកោ កថាសល្លាបោ ភវិស្សតិ, សោ ធម្មំ សុត្វា សរណេសុ បតិដ្ឋហិស្សតិ, សុនខោ បន កាលំ កត្វា និរយេ និព្ពត្តិស្សតី’’តិ ឥមំ មាណវស្ស សរណេសុ បតិដ្ឋានភាវំ ញត្វា ភគវា តំ ទិវសំ សរីរបដិជគ្គនំ កត្វា ឯកកោវ គាមំ បវិសិត្វា និក្ខន្តេ មាណវេ តំ ឃរំ បិណ្ឌាយ បាវិសិ.

សុនខោ ភគវន្តំ ទិស្វា ភុក្ការំ ករោន្តោ ភគវតោ សមីបំ គតោ. តតោ នំ ភគវា ឯតទវោច – ‘‘តោទេយ្យ ត្វំ បុព្ពេបិ មំ ភោ ភោតិ បរិភវិត្វា សុនខោ ជាតោ, ឥទានិបិ ភុក្ការំ កត្វា អវីចិំ គមិស្សសី’’តិ. សុនខោ តំ សុត្វា – ‘‘ជានាតិ មំ សមណោ គោតមោ’’តិ វិប្បដិសារី ហុត្វា គីវំ ឱនាមេត្វា ឧទ្ធនន្តរេ ឆារិកាយំ និបន្នោ. មនុស្សា ឧក្ខិបិត្វា សយនេ សយាបេតុំ នាសក្ខិំសុ. សុភោ អាគន្ត្វា – ‘‘កេនាយំ សុនខោ សយនា ឱរោបិតោ’’តិ អាហ. មនុស្សា ន កេនចីតិ វត្វា តំ បវត្តិំ អារោចេសុំ. មាណវោ សុត្វា – ‘‘មម បិតា ព្រហ្មលោកេ និព្ពត្តោ, តោទេយ្យោ នាម សុនខោ នត្ថិ. សមណោ បន គោតមោ បិតរំ សុនខំ ករោតិ, យំកិញ្ចិ ឯស មុខារុឡ្ហំ ភាសតី’’តិ កុជ្ឈិត្វា ភគវន្តំ មុសាវាទេន និគ្គហេតុកាមោ វិហារំ គន្ត្វា តំ បវត្តិំ បុច្ឆិ.

ភគវាបិ តស្ស តថេវ វត្វា អវិសំវាទនត្ថំ អាហ – ‘‘អត្ថិ បន តេ មាណវ បិតរា អនក្ខាតំ ធន’’ន្តិ. អត្ថិ, ភោ គោតម, សតសហស្សគ្ឃនិកា សុវណ្ណមាលា សតសហស្សគ្ឃនិកា សុវណ្ណបាទុកា សតសហស្សគ្ឃនិកា សុវណ្ណបាតិ សតសហស្សញ្ច កហាបណន្តិ. គច្ឆ តំ សុនខំ អប្បោទកបាយាសំ ភោជាបេត្វា សយនេ អារោបេត្វា ឦសកំ និទ្ទំ ឱក្កន្តកាលេ បុច្ឆ, សព្ពំ តេ អាចិក្ខិស្សតិ. អថ នំ ជានេយ្យាសិ ‘‘បិតា មេ ឯសោ’’តិ. មាណវោ – ‘‘សចេ សច្ចំ ភវិស្សតិ, ធនំ លច្ឆាមិ, នោ ចេ, សមណំ គោតមំ មុសាវាទេន និគ្គណ្ហិស្សាមី’’តិ ទ្វីហិបិ ការណេហិ តុដ្ឋោ គន្ត្វា តថា អកាសិ. សុនខោ – ‘‘ញាតោម្ហិ ឥមិនា’’តិ រោទិត្វា ហុំ ហុន្តិ ករោន្តោ ធននិធានដ្ឋានំ គន្ត្វា បាទេន បថវិំ ខណិត្វា សញ្ញំ អទាសិ, មាណវោ ធនំ គហេត្វា – ‘‘ភវបដិច្ឆន្នំ នាម ឯវំ សុខុមំ បដិសន្ធិអន្តរំ បាកដំ សមណស្ស គោតមស្ស, អទ្ធា ឯស សព្ពញ្ញូ’’តិ ភគវតិ បសន្នចិត្តោ ចុទ្ទស បញ្ហេ អភិសង្ខរិ. អង្គវិជ្ជាបាឋកោ កិរេស, តេនស្ស ឯតទហោសិ – ‘‘ឥទំ ធម្មបណ្ណាការំ គហេត្វា សមណំ គោតមំ បញ្ហេ បុច្ឆិស្សាមី’’តិ ទុតិយគមនេន យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ, តេន បុដ្ឋបញ្ហេ បន ភគវា ឯកប្បហារេនេវ វិស្សជ្ជេន្តោ កម្មស្សកាតិអាទិមាហ.

តត្ថ កម្មំ ឯតេសំ សកំ អត្តនោ ភណ្ឌកន្តិ កម្មស្សកា. កម្មស្ស ទាយាទាតិ កម្មទាយាទា, កម្មំ ឯតេសំ ទាយជ្ជំ ភណ្ឌកន្តិ អត្ថោ. កម្មំ ឯតេសំ យោនិ ការណន្តិ កម្មយោនី. កម្មំ ឯតេសំ ពន្ធូតិ កម្មពន្ធូ, កម្មញាតកាតិ អត្ថោ. កម្មំ ឯតេសំ បដិសរណំ បតិដ្ឋាតិ កម្មបដិសរណា. យទិទំ ហីនប្បណីតតាយាតិ យំ ឥទំ ‘‘ត្វំ ហីនោ ភវ, ត្វំ បណីតោ, ត្វំ អប្បាយុកោ, ត្វំ ទីឃាយុកោ…បេ… ត្វំ ទុប្បញ្ញោ ភវ, ត្វំ បញ្ញវា’’តិ ឯវំ ហីនប្បណីតតាយ វិភជនំ, តំ ន អញ្ញោ កោចិ ករោតិ, កម្មមេវ ឯវំ សត្តេ វិភជតីតិ អត្ថោ. ន មាណវោ កថិតស្ស អត្ថំ សញ្ជានាសិ, ឃនទុស្សបដ្ដេនស្ស មុខំ ពន្ធិត្វា មធុរំ បុរតោ ឋបិតំ វិយ អហោសិ. មាននិស្សិតោ កិរេស បណ្ឌិតមានី, អត្តនា សមំ ន បស្សតិ. អថស្ស ‘‘កិំ សមណោ គោតមោ កថេតិ, យមហំ ជានាមិ, តទេវ កថេតីតិ អយំ មានោ មា អហោសី’’តិ មានភញ្ជនត្ថំ ភគវា ‘‘អាទិតោវ ទុប្បដិវិជ្ឈំ កត្វា កថេស្សាមិ, តតោ ‘នាហំ ភោ គោតម ជានាមិ, វិត្ថារេន មេ បាកដំ កត្វា កថេថា’តិ មំ យាចិស្សតិ, អថស្សាហំ យាចិតកាលេ កថេស្សាមិ, ឯវញ្ចស្ស សាត្ថកំ ភវិស្សតី’’តិ ទុប្បដិវិជ្ឈំ កត្វា កថេសិ.

ឥទានិ សោ អត្តនោ អប្បដិវិទ្ធភាវំ បកាសេន្តោ ន ខោ អហន្តិអាទិមាហ.

២៩០. សមត្តេនាតិ បរិបុណ្ណេន. សមាទិន្នេនាតិ គហិតេន បរាមដ្ឋេន. អប្បាយុកសំវត្តនិកា ឯសា, មាណវ, បដិបទា យទិទំ បាណាតិបាតីតិ យំ ឥទំ បាណាតិបាតកម្មំ, ឯសា អប្បាយុកសំវត្តនិកា បដិបទាតិ.

កថំ បនេសា អប្បាយុកតំ ករោតិ? ចត្តារិ ហិ កម្មានិ ឧបបីឡកំ ឧបច្ឆេទកំ ជនកំ ឧបត្ថម្ភកន្តិ. ពលវកម្មេន ហិ និព្ពត្តំ បវត្តេ ឧបបីឡកំ អាគន្ត្វា អត្ថតោ ឯវំ វទតិ នាម – ‘‘សចាហំ បឋមតរំ ជានេយ្យំ, ន តេ ឥធ និព្ពត្តិតុំ ទទេយ្យំ, ចតូសុយេវ តំ អបាយេសុ និព្ពត្តាបេយ្យំ. ហោតុ, ត្វំ យត្ថ កត្ថចិ និព្ពត្ត, អហំ ឧបបីឡកកម្មំ នាម តំ បីឡេត្វា និរោជំ និយូសំ កសដំ ករិស្សាមី’’តិ. តតោ បដ្ឋាយ តំ តាទិសំ ករោតិ. កិំ ករោតិ? បរិស្សយំ ឧបនេតិ, ភោគេ វិនាសេតិ.

តត្ថ ទារកស្ស មាតុកុច្ឆិយំ និព្ពត្តកាលតោ បដ្ឋាយ មាតុ អស្សាទោ វា សុខំ វា ន ហោតិ, មាតាបិតូនំ បីឡាវ ឧប្បជ្ជតិ. ឯវំ បរិស្សយំ ឧបនេតិ. ទារកស្ស បន មាតុកុច្ឆិម្ហិ និព្ពត្តកាលតោ បដ្ឋាយ គេហេ ភោគា ឧទកំ បត្វា លោណំ វិយ រាជាទីនំ វសេន នស្សន្តិ, កុម្ភទោហនធេនុយោ ខីរំ ន ទេន្តិ, សូរតា គោណា ចណ្ឌា ហោន្តិ, កាណា ហោន្តិ, ខុជ្ជា ហោន្តិ, គោមណ្ឌលេ រោគោ បតតិ, ទាសាទយោ វចនំ ន ករោន្តិ, វាបិតំ សស្សំ ន ជាយតិ, គេហគតំ គេហេ, អរញ្ញគតំ អរញ្ញេ នស្សតិ, អនុបុព្ពេន ឃាសច្ឆាទនមត្តំ ទុល្លភំ ហោតិ, គព្ភបរិហារោ ន ហោតិ, វិជាតកាលេ មាតុថញ្ញំ ឆិជ្ជតិ, ទារកោ បរិហារំ អលភន្តោ បីឡិតោ និរោជោ និយូសោ កសដោ ហោតិ, ឥទំ ឧបបីឡកកម្មំ នាម.

ទីឃាយុកកម្មេន បន និព្ពត្តស្ស ឧបច្ឆេទកកម្មំ អាគន្ត្វា អាយុំ ឆិន្ទតិ. យថា ហិ បុរិសោ អដ្ឋុសភគមនំ កត្វា សរំ ខិបេយ្យ តមញ្ញោ ធនុតោ វិមុត្តមត្តំ មុគ្គរេន បហរិត្វា តត្ថេវ បាតេយ្យ, ឯវំ ទីឃាយុកកម្មេន និព្ពត្តស្ស ឧបច្ឆេទកកម្មំ អាយុំ ឆិន្ទតិ. កិំ ករោតិ? ចោរានំ អដវិំ បវេសេតិ, វាឡមច្ឆោទកំ ឱតារេតិ, អញ្ញតរំ វា បន សបរិស្សយដ្ឋានំ ឧបនេតិ, ឥទំ ឧបច្ឆេទកកម្មំ នាម, ‘‘ឧបឃាតក’’ន្តិបិ ឯតស្សេវ នាមំ.

បដិសន្ធិនិព្ពត្តកំ បន កម្មំ ជនកកម្មំ នាម. អប្បភោគកុលាទីសុ និព្ពត្តស្ស ភោគសម្បទាទិករណេន ឧបត្ថម្ភកកម្មំ ឧបត្ថម្ភកកម្មំ នាម.

ឥមេសុ ចតូសុ បុរិមានិ ទ្វេ អកុសលានេវ, ជនកំ កុសលម្បិ អកុសលម្បិ, ឧបត្ថម្ភកំ កុសលមេវ. តត្ថ បាណាតិបាតកម្មំ ឧបច្ឆេទកកម្មេន អប្បាយុកសំវត្តនិកំ ហោតិ. បាណាតិបាតិនា វា កតំ កុសលកម្មំ ឧឡារំ ន ហោតិ, ទីឃាយុកបដិសន្ធិំ ជនេតុំ ន សក្កោតិ. ឯវំ បាណាតិបាតោ អប្បាយុកសំវត្តនិកោ ហោតិ. បដិសន្ធិមេវ វា និយាមេត្វា អប្បាយុកំ ករោតិ, សន្និដ្ឋានចេតនាយ វា និរយេ និព្ពត្តតិ, បុព្ពាបរចេតនាហិ វុត្តនយេន អប្បាយុកោ ហោតិ.

ទីឃាយុកសំវត្តនិកា ឯសា មាណវ បដិបទាតិ ឯត្ថ បរិត្តកម្មេនបិ និព្ពត្តំ បវត្តេ ឯតំ បាណាតិបាតា វិរតិកម្មំ អាគន្ត្វា អត្ថតោ ឯវំ វទតិ នាម – ‘‘សចាហំ បឋមតរំ ជានេយ្យំ, ន តេ ឥធ និព្ពត្តិតុំ ទទេយ្យំ, ទេវលោកេយេវ តំ និព្ពត្តាបេយ្យំ. ហោតុ, ត្វំ យត្ថ កត្ថចិ និព្ពត្តិ, អហំ ឧបត្ថម្ភកកម្មំ នាម ថម្ភំ តេ ករិស្សាមី’’តិ ឧបត្ថម្ភំ ករោតិ. កិំ ករោតិ? បរិស្សយំ នាសេតិ, ភោគេ ឧប្បាទេតិ.

តត្ថ ទារកស្ស មាតុកុច្ឆិយំ និព្ពត្តកាលតោ បដ្ឋាយ មាតាបិតូនំ សុខមេវ សាតមេវ ហោតិ. យេបិ បកតិយា មនុស្សាមនុស្សបរិស្សយា ហោន្តិ, តេ សព្ពេ អបគច្ឆន្តិ. ឯវំ បរិស្សយំ នាសេតិ. ទារកស្ស បន មាតុកុច្ឆិម្ហិ និព្ពត្តកាលតោ បដ្ឋាយ គេហេ ភោគានំ បមាណំ ន ហោតិ, និធិកុម្ភិយោ បុរតោបិ បច្ឆតោបិ គេហំ បវដ្ដមានា បវិសន្តិ. មាតាបិតរោ បរេហិ ឋបិតធនស្សាបិ សម្មុខីភាវំ គច្ឆន្តិ. ធេនុយោ ពហុខីរា ហោន្តិ, គោណា សុខសីលា ហោន្តិ, វប្បដ្ឋានេ សស្សានិ សម្បជ្ជន្តិ. វឌ្ឍិយា វា សម្បយុត្តំ, តាវកាលិកំ វា ទិន្នំ ធនំ អចោទិតា សយមេវ អាហរិត្វា ទេន្តិ, ទាសាទយោ សុវចា ហោន្តិ, កម្មន្តា ន បរិហាយន្តិ. ទារកោ គព្ភតោ បដ្ឋាយ បរិហារំ លភតិ, កោមារិកវេជ្ជា សន្និហិតាវ ហោន្តិ. គហបតិកុលេ ជាតោ សេដ្ឋិដ្ឋានំ, អមច្ចកុលាទីសុ ជាតោ សេនាបតិដ្ឋានាទីនិ លភតិ. ឯវំ ភោគេ ឧប្បាទេតិ. សោ អបរិស្សយោ សភោគោ ចិរំ ជីវតីតិ. ឯវំ អបាណាតិបាតកម្មំ ទីឃាយុកសំវត្តនិកំ ហោតិ.

អបាណាតិបាតិនា វា កតំ អញ្ញម្បិ កុសលំ ឧឡារំ ហោតិ, ទីឃាយុកបដិសន្ធិំ ជនេតុំ សក្កោតិ, ឯវម្បិ ទីឃាយុកសំវត្តនិកំ ហោតិ. បដិសន្ធិមេវ វា និយាមេត្វា ទីឃាយុកំ ករោតិ. សន្និដ្ឋានចេតនាយ វា ទេវលោកេ និព្ពត្តតិ, បុព្ពាបរចេតនាហិ វុត្តនយេន ទីឃាយុកោ ហោតិ. ឥមិនា នយេន សព្ពបញ្ហវិស្សជ្ជនេសុ អត្ថោ វេទិតព្ពោ.

វិហេឋនកម្មាទីនិបិ ហិ បវត្តេ អាគន្ត្វា អត្ថតោ តថេវ វទមានានិ វិយ ឧបបីឡនេន និព្ភោគតំ អាបាទេត្វា បដិជគ្គនំ អលភន្តស្ស រោគុប្បាទនាទីហិ វា, វិហេឋកាទីហិ កតស្ស កុសលស្ស អនុឡារតាយ វា, អាទិតោវ បដិសន្ធិនិយាមនេន វា, វុត្តនយេនេវ បុព្ពាបរចេតនាវសេន វា ពហ្វាពាធតាទីនិ ករោន្តិ, អបាណាតិបាតោ វិយ ច អវិហេឋនាទីនិបិ អប្បាពាធតាទីនីតិ.

២៩៣. ឯត្ថ បន ឥស្សាមនកោតិ ឥស្សាសម្បយុត្តចិត្តោ. ឧបទុស្សតីតិ ឥស្សាវសេនេវ ឧបក្កោសន្តោ ទុស្សតិ. ឥស្សំ ពន្ធតីតិ យវកលាបំ ពន្ធន្តោ វិយ យថា ន នស្សតិ ឯវំ ពន្ធិត្វា វិយ ឋបេតិ. អប្បេសក្ខោតិ អប្បបរិវារោ, រត្តិំ ខិត្តោ វិយ សរោ ន បញ្ញាយតិ, ឧច្ឆិដ្ឋហត្ថោ និសីទិត្វា ឧទកទាយកម្បិ ន លភតិ.

២៩៤. ន ទាតា ហោតីតិ មច្ឆរិយវសេន ន ទាតា ហោតិ. តេន កម្មេនាតិ តេន មច្ឆរិយកម្មេន.

២៩៥. អភិវាទេតព្ពន្តិ អភិវាទនារហំ ពុទ្ធំ វា បច្ចេកពុទ្ធំ វា អរិយសាវកំ វា. បច្ចុដ្ឋាតព្ពាទីសុបិ ឯសេវ នយោ. ឥមស្មិំ បន បញ្ហវិស្សជ្ជនេ ឧបបីឡកឧបត្ថម្ភកកម្មានិ ន គហេតព្ពានិ. ន ហិ បវត្តេ នីចកុលិនំ វា ឧច្ចាកុលិនំ វា សក្កា កាតុំ, បដិសន្ធិមេវ បន និយាមេត្វា នីចកុលិយំ កម្មំ នីចកុលេ និព្ពត្តេតិ, ឧច្ចាកុលិយំ កម្មំ ឧច្ចាកុលេ.

២៩៦. ន បរិបុច្ឆិតា ហោតីតិ ឯត្ថ បន អបរិបុច្ឆនេន និរយេ ន និព្ពត្តតិ. អបរិបុច្ឆកោ បន ‘‘ឥទំ កាតព្ពំ, ឥទំ ន កាតព្ព’’ន្តិ ន ជានាតិ, អជានន្តោ កាតព្ពំ ន ករោតិ, អកាតព្ពំ ករោតិ. តេន និរយេ និព្ពត្តតិ, ឥតរោ សគ្គេ. ឥតិ ខោ, មាណវ…បេ… យទិទំ ហីនប្បណីតតាយាតិ សត្ថា ទេសនំ យថានុសន្ធិំ បាបេសិ. សេសំ សព្ពត្ថ ឧត្តានមេវាតិ.

បបញ្ចសូទនិយា មជ្ឈិមនិកាយដ្ឋកថាយ

ចូឡកម្មវិភង្គសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

សុភសុត្តន្តិបិ វុច្ចតិ.