១. ចូឡសុញ្ញតសុត្តវណ្ណនា

១៧៦. ឯវំ មេ សុតន្តិ ចូឡសុញ្ញតសុត្តំ. តត្ថ ឯកមិទន្តិ ថេរោ កិរ ភគវតោ វត្តំ កត្វា អត្តនោ ទិវាដ្ឋានំ គន្ត្វា កាលបរិច្ឆេទំ កត្វា និព្ពានារម្មណំ សុញ្ញតាផលសមាបត្តិំ អប្បេត្វា និសិន្នោ យថាបរិច្ឆេទេន វុដ្ឋាសិ. អថស្ស សង្ខារា សុញ្ញតោ ឧបដ្ឋហិំសុ. សោ សុញ្ញតាកថំ សោតុកាមោ ជាតោ. អថស្ស ឯតទហោសិ – ‘‘ន ខោ បន សក្កា ធុរេន ធុរំ បហរន្តេន វិយ គន្ត្វា ‘សុញ្ញតាកថំ មេ, ភន្តេ, កថេថា’តិ ភគវន្តំ វត្តុំ, ហន្ទាហំ យំ មេ ភគវា នគរកំ ឧបនិស្សាយ វិហរន្តោ ឯកំ កថំ កថេសិ, តំ សារេមិ, ឯវំ មេ ភគវា សុញ្ញតាកថំ កថេស្សតី’’តិ ទសពលំ សារេន្តោ ឯកមិទន្តិអាទិមាហ.

តត្ថ ឥទន្តិ និបាតមត្តមេវ. កច្ចិមេតំ, ភន្តេតិ ថេរោ ឯកបទេ ឋត្វា សដ្ឋិបទសហស្សានិ ឧគ្គហេត្វា ធារេតុំ សមត្ថោ, កិំ សោ ‘‘សុញ្ញតាវិហារេនា’’តិ ឯកំ បទំ ធារេតុំ ន សក្ខិស្សតិ, សោតុកាមេន បន ជានន្តេន វិយ បុច្ឆិតុំ ន វដ្ដតិ, បាកដំ កត្វា វិត្ថារិយមានំ សុញ្ញតាកថំ សោតុកាមោ អជានន្តោ វិយ ឯវមាហ. ឯកោ អជានន្តោបិ ជានន្តោ វិយ ហោតិ, ថេរោ ឯវរូបំ កោហញ្ញំ កិំ ករិស្សតិ, អត្តនោ ជាននដ្ឋានេបិ ភគវតោ អបចិតិំ ទស្សេត្វា ‘‘កច្ចិមេត’’ន្តិអាទិមាហ.

បុព្ពេបីតិ បឋមពោធិយំ នគរកំ ឧបនិស្សាយ វិហរណកាលេបិ. ឯតរហិបីតិ ឥទានិបិ. ឯវំ បន វត្វា ចិន្តេសិ – ‘‘អានន្ទោ សុញ្ញតាកថំ សោតុកាមោ, ឯកោ បន សោតុំ សក្កោតិ, ន ឧគ្គហេតុំ, ឯកោ សោតុម្បិ ឧគ្គហេតុម្បិ សក្កោតិ, ន កថេតុំ, អានន្ទោ បន សោតុម្បិ សក្កោតិ ឧគ្គហេតុម្បិ កថេតុម្បិ, (កថេមិស្ស) សុញ្ញតាកថ’’ន្តិ. ឥតិ តំ កថេន្តោ សេយ្យថាបីតិអាទិមាហ. តត្ថ សុញ្ញោ ហត្ថិគវាស្សវឡវេនាតិ តត្ថ កដ្ឋរូបបោត្ថករូបចិត្តរូបវសេន កតា ហត្ថិអាទយោ អត្ថិ, វេស្សវណមន្ធាតាទីនំ ឋិតដ្ឋានេ ចិត្តកម្មវសេន កតម្បិ, រតនបរិក្ខតានំ វាតបានទ្វារពន្ធមញ្ចបីឋាទីនំ វសេន សណ្ឋិតម្បិ, ជិណ្ណបដិសង្ខរណត្ថំ ឋបិតម្បិ ជាតរូបរជតំ អត្ថិ, កដ្ឋរូបាទិវសេន កតា ធម្មសវនបញ្ហបុច្ឆនាទិវសេន អាគច្ឆន្តា ច ឥត្ថិបុរិសាបិ អត្ថិ, តស្មា ន សោ តេហិ សុញ្ញោ. ឥន្ទ្រិយពទ្ធានំ សវិញ្ញាណកានំ ហត្ថិអាទីនំ, ឥច្ឆិតិច្ឆិតក្ខណេ បរិភុញ្ជិតព្ពស្ស ជាតរូបរជតស្ស, និពទ្ធវាសំ វសន្តានំ ឥត្ថិបុរិសានញ្ច អភាវំ សន្ធាយេតំ វុត្តំ.

ភិក្ខុសង្ឃំ បដិច្ចាតិ ភិក្ខូសុ ហិ បិណ្ឌាយ បវិដ្ឋេសុបិ វិហារភត្តំ សាទិយន្តេហិ ភិក្ខូហិ ចេវ គិលានគិលានុបដ្ឋាកឧទ្ទេសចីវរកម្មបសុតាទីហិ ច ភិក្ខូហិ សោ អសុញ្ញោវ ហោតិ, ឥតិ និច្ចម្បិ ភិក្ខូនំ អត្ថិតាយ ឯវមាហ. ឯកត្តន្តិ ឯកភាវំ, ឯកំ អសុញ្ញតំ អត្ថីតិ អត្ថោ. ឯកោ អសុញ្ញភាវោ អត្ថីតិ វុត្តំ ហោតិ. អមនសិករិត្វាតិ ចិត្តេ អកត្វា អនាវជ្ជិត្វា អបច្ចវេក្ខិត្វា. គាមសញ្ញន្តិ គាមោតិ បវត្តវសេន វា កិលេសវសេន វា ឧប្បន្នំ គាមសញ្ញំ. មនុស្សសញ្ញាយបិ ឯសេវ នយោ. អរញ្ញសញ្ញំ បដិច្ច មនសិ ករោតិ ឯកត្តន្តិ ឥទំ អរញ្ញំ, អយំ រុក្ខោ, អយំ បព្ពតោ, អយំ នីលោភាសោ វនសណ្ឌោតិ ឯវំ ឯកំ អរញ្ញំយេវ បដិច្ច អរញ្ញសញ្ញំ មនសិ ករោតិ. បក្ខន្ទតីតិ ឱតរតិ. អធិមុច្ចតីតិ ឯវន្តិ អធិមុច្ចតិ. យេ អស្សុ ទរថាតិ យេ ច បវត្តទរថា វា កិលេសទរថា វា គាមសញ្ញំ បដិច្ច ភវេយ្យុំ, តេ ឥធ អរញ្ញសញ្ញាយ ន សន្តិ. ទុតិយបទេបិ ឯសេវ នយោ. អត្ថិ ចេវាយន្តិ អយំ បន ឯកំ អរញ្ញសញ្ញំ បដិច្ច ឧប្បជ្ជមានា បវត្តទរថមត្តា អត្ថិ.

យញ្ហិ ខោ តត្ថ ន ហោតីតិ យំ មិគារមាតុបាសាទេ ហត្ថិអាទយោ វិយ ឥមិស្សា អរញ្ញសញ្ញាយ គាមសញ្ញាមនុស្សសញ្ញាវសេន ឧប្បជ្ជមានំ បវត្តទរថកិលេសទរថជាតំ, តំ ន ហោតិ. យំ បន តត្ថ អវសិដ្ឋន្តិ យំ មិគារមាតុបាសាទេ ភិក្ខុសង្ឃោ វិយ តត្ថ អរញ្ញសញ្ញាយ បវត្តទរថមត្តំ អវសិដ្ឋំ ហោតិ. តំ សន្តមិទំ អត្ថីតិ បជានាតីតិ តំ វិជ្ជមានមេវ ‘‘អត្ថិ ឥទ’’ន្តិ បជានាតិ, សុញ្ញតាវក្កន្តីតិ សុញ្ញតានិព្ពត្តិ.

១៧៧. អមនសិករិត្វា មនុស្សសញ្ញន្តិ ឥធ គាមសញ្ញំ ន គណ្ហាតិ. កស្មា? ឯវំ កិរស្ស អហោសិ – ‘‘មនុស្សសញ្ញាយ គាមសញ្ញំ និវត្តេត្វា, អរញ្ញសញ្ញាយ មនុស្សសញ្ញំ, បថវីសញ្ញាយ អរញ្ញសញ្ញំ, អាកាសានញ្ចាយតនសញ្ញាយ បថវីសញ្ញំ…បេ… នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនសញ្ញាយ អាកិញ្ចញ្ញាយតនសញ្ញំ, វិបស្សនាយ នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនសញ្ញំ, មគ្គេន វិបស្សនំ និវត្តេត្វា អនុបុព្ពេន អច្ចន្តសុញ្ញតំ នាម ទស្សេស្សាមី’’តិ. តស្មា ឯវំ ទេសនំ អារភិ. តត្ថ បថវីសញ្ញន្តិ កស្មា អរញ្ញសញ្ញំ បហាយ បថវីសញ្ញំ មនសិ ករោតិ? អរញ្ញសញ្ញាយ វិសេសានធិគមនតោ. យថា ហិ បុរិសស្ស រមណីយំ ខេត្តដ្ឋានំ ទិស្វា – ‘‘ឥធ វុត្តា សាលិអាទយោ សុដ្ឋុ សម្បជ្ជិស្សន្តិ, មហាលាភំ លភិស្សាមី’’តិ សត្តក្ខត្តុម្បិ ខេត្តដ្ឋានំ ឱលោកេន្តស្ស សាលិអាទយោ ន សម្បជ្ជន្តេវ, សចេ បន តំ ឋានំ វិហតខាណុកកណ្ដកំ កត្វា កសិត្វា វបតិ, ឯវំ សន្តេ សម្បជ្ជន្តិ, ឯវមេវ – ‘‘ឥទំ អរញ្ញំ, អយំ រុក្ខោ, អយំ បព្ពតោ, អយំ នីលោភាសោ វនសណ្ឌោ’’តិ សចេបិ សត្តក្ខត្តុំ អរញ្ញសញ្ញំ មនសិ ករោតិ, នេវូបចារំ ន សមាធិំ បាបុណាតិ, បថវីសញ្ញាយ បនស្ស ធុវសេវនំ កម្មដ្ឋានំ បថវីកសិណំ បរិកម្មំ កត្វា ឈានានិ និព្ពត្តេត្វា ឈានបទដ្ឋានម្បិ វិបស្សនំ វឌ្ឍេត្វា សក្កា អរហត្តំ បាបុណិតុំ. តស្មា អរញ្ញសញ្ញំ បហាយ បថវីសញ្ញំ មនសិ ករោតិ. បដិច្ចាតិ បដិច្ច សម្ភូតំ.

ឥទានិ យស្មិំ បថវីកសិណេ សោ បថវីសញ្ញី ហោតិ, តស្ស ឱបម្មទស្សនត្ថំ សេយ្យថាបីតិអាទិមាហ. តត្ថ ឧសភស្ស ឯតន្តិ អាសភំ. អញ្ញេសំ បន គុន្នំ គណ្ឌាបិ ហោន្តិ បហារាបិ. តេសញ្ហិ ចម្មំ បសារិយមានំ និព្ពលិកំ ន ហោតិ, ឧសភស្ស លក្ខណសម្បន្នតាយ តេ ទោសា នត្ថិ. តស្មា តស្ស ចម្មំ គហិតំ. សង្កុសតេនាតិ ខិលសតេន. សុវិហតន្តិ បសារេត្វា សុដ្ឋុ វិហតំ. ឩនកសតសង្កុវិហតញ្ហិ និព្ពលិកំ ន ហោតិ, សង្កុសតេន វិហតំ ភេរិតលំ វិយ និព្ពលិកំ ហោតិ. តស្មា ឯវមាហ. ឧក្កូលវិក្កូលន្តិ ឧច្ចនីចំ ថលដ្ឋានំ និន្នដ្ឋានំ. នទីវិទុគ្គន្តិ នទិយោ ចេវ ទុគ្គមដ្ឋានញ្ច. បថវីសញ្ញំ បដិច្ច មនសិ ករោតិ ឯកត្តន្តិ កសិណបថវិយំយេវ បដិច្ច សម្ភូតំ ឯកំ សញ្ញំ មនសិ ករោតិ. ទរថមត្តាតិ ឥតោ បដ្ឋាយ សព្ពវារេសុ បវត្តទរថវសេន ទរថមត្តា វេទិតព្ពា.

១៨២. អនិមិត្តំ ចេតោសមាធិន្តិ វិបស្សនាចិត្តសមាធិំ. សោ ហិ និច្ចនិមិត្តាទិវិរហិតោ អនិមិត្តោតិ វុច្ចតិ. ឥមមេវ កាយន្តិ វិបស្សនាយ វត្ថុំ ទស្សេតិ. តត្ថ ឥមមេវាតិ ឥមំ ឯវ ចតុមហាភូតិកំ. សឡាយតនិកន្តិ សឡាយតនបដិសំយុត្តំ. ជីវិតបច្ចយាតិ យាវ ជីវិតិន្ទ្រិយានំ បវត្តិ, តាវ ជីវិតបច្ចយា បវត្តទរថមត្តា អត្ថីតិ វុត្តំ ហោតិ.

១៨៣. បុន អនិមិត្តន្តិ វិបស្សនាយ បដិវិបស្សនំ ទស្សេតុំ វុត្តំ. កាមាសវំ បដិច្ចាតិ កាមាសវំ បដិច្ច ឧប្បជ្ជនបវត្តទរថា ឥធ ន សន្តិ, អរិយមគ្គេ ចេវ អរិយផលេ ច នត្ថីតិ វុត្តំ ហោតិ. ឥមមេវ កាយន្តិ ឥមំ ឧបាទិសេសទរថទស្សនត្ថំ វុត្តំ. ឥតិ មនុស្សសញ្ញាយ គាមសញ្ញំ និវត្តេត្វា…បេ… មគ្គេន វិបស្សនំ និវត្តេត្វា អនុបុព្ពេន អច្ចន្តសុញ្ញតា នាម ទស្សិតា ហោតិ.

១៨៤. បរិសុទ្ធន្តិ និរុបក្កិលេសំ. អនុត្តរន្តិ ឧត្តរវិរហិតំ សព្ពសេដ្ឋំ. សុញ្ញតន្តិ សុញ្ញតផលសមាបត្តិំ. តស្មាតិ យស្មា អតីតេបិ, ពុទ្ធបច្ចេកពុទ្ធពុទ្ធសាវកសង្ខាតា សមណព្រាហ្មណា. អនាគតេបិ, ឯតរហិបិ ពុទ្ធពុទ្ធសាវកសង្ខាតា សមណព្រាហ្មណា ឥមំយេវ បរិសុទ្ធំ បរមំ អនុត្តរំ សុញ្ញតំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរិំសុ វិហរិស្សន្តិ វិហរន្តិ ច, តស្មា. សេសំ សព្ពត្ថ ឧត្តានមេវាតិ.

បបញ្ចសូទនិយា មជ្ឈិមនិកាយដ្ឋកថាយ

ចូឡសុញ្ញតសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.