៧. មហាចត្តារីសកសុត្តវណ្ណនា

១៣៦. ឯវំ មេ សុតន្តិ មហាចត្តារីសកសុត្តំ. តត្ថ អរិយន្តិ និទ្ទោសំ លោកុត្តរំ, និទ្ទោសញ្ហិ ‘‘អរិយ’’ន្តិ វុច្ចតិ. សម្មាសមាធិន្តិ មគ្គសមាធិំ. សឧបនិសន្តិ សបច្ចយំ. សបរិក្ខារន្តិ សបរិវារំ.

បរិក្ខតាតិ បរិវារិតា. សម្មាទិដ្ឋិ បុព្ពង្គមា ហោតីតិ ទ្វិធា សម្មាទិដ្ឋិ បុព្ពង្គមា ហោតិ បុរេចារិកា វិបស្សនាសម្មាទិដ្ឋិ ច មគ្គសម្មាទិដ្ឋិ ច. វិបស្សនាសម្មាទិដ្ឋិ តេភូមកសង្ខារេ អនិច្ចាទិវសេន បរិវីមំសតិ; មគ្គសម្មាទិដ្ឋិ បន បរិវីមំសនបរិយោសានេ ភូមិលទ្ធំ វដ្ដំ សមុគ្ឃាដយមានា វូបសមយមានា សីតុទកឃដសហស្សំ មត្ថកេ អាសិញ្ចមានា វិយ ឧប្បជ្ជតិ. យថា ហិ ខេត្តំ កុរុមានោ កស្សកោ បឋមំ អរញ្ញេ រុក្ខេ ឆិន្ទតិ, បច្ឆា អគ្គិំ ទេតិ, សោ អគ្គិ បឋមំ ឆិន្នេ រុក្ខេ អនវសេសេ ឈាបេតិ, ឯវមេវ វិបស្សនាសម្មាទិដ្ឋិ បឋមំ អនិច្ចាទិវសេន សង្ខារេ វីមំសតិ, មគ្គសម្មាទិដ្ឋិ តាយ វីមំសនត្ថំ សង្ខារេ បុន អប្បវត្តិវសេន សមុគ្ឃាដយមានា ឧប្បជ្ជតិ, សា ទុវិធាបិ ឥធ អធិប្បេតា.

មិច្ឆាទិដ្ឋីតិ បជានាតីតិ មិច្ឆាទិដ្ឋិំ អនិច្ចំ ទុក្ខំ អនត្តាតិ លក្ខណបដិវេធេន អារម្មណតោ បជានាតិ, សម្មាទិដ្ឋិំ កិច្ចតោ អសម្មោហតោ បជានាតិ. សាស្ស ហោតិ សម្មាទិដ្ឋីតិ សា ឯវំ បជាននា អស្ស សម្មាទិដ្ឋិ នាម ហោតិ.

ទ្វាយំ វទាមីតិ ទ្វយំ វទាមិ, ទុវិធកោដ្ឋាសំ វទាមីតិ អត្ថោ. បុញ្ញភាគិយាតិ បុញ្ញកោដ្ឋាសភូតា. ឧបធិវេបក្កាតិ ឧបធិសង្ខាតស្ស វិបាកស្ស ទាយិកា.

បញ្ញា បញ្ញិន្ទ្រិយន្តិអាទីសុ វិភជិត្វា វិភជិត្វា អមតទ្វារំ បញ្ញបេតិ ទស្សេតីតិ បញ្ញា. តស្មិំ អត្ថេ ឥន្ទត្តំ ករោតីតិ បញ្ញិន្ទ្រិយំ. អវិជ្ជាយ ន កម្បតីតិ បញ្ញាពលំ. ពោជ្ឈង្គប្បត្តា ហុត្វា ចតុសច្ចធម្មេ វិចិនាតីតិ ធម្មវិចយសម្ពោជ្ឈង្គោ. មគ្គសម្បត្តិយា បសដ្ឋា សោភនា ទិដ្ឋីតិ សម្មាទិដ្ឋិ. អរិយមគ្គស្ស អង្គន្តិ មគ្គង្គំ. សោតិ សោ ភិក្ខុ. បហានាយាតិ បជហនត្ថាយ. ឧបសម្បទាយាតិ បដិលាភត្ថាយ. សម្មាវាយាមោតិ និយ្យានិកោ កុសលវាយាមោ. សតោតិ សតិយា សមន្នាគតោ ហុត្វា. អនុបរិធាវន្តិ អនុបរិវត្តន្តីតិ សហជាតា ច បុរេជាតា ច ហុត្វា បរិវារេន្តិ. ឯត្ថ ហិ សម្មាវាយាមោ ច សម្មាសតិ ច លោកុត្តរសម្មាទិដ្ឋិំ សហជាតា បរិវារេន្តិ រាជានំ វិយ ឯករថេ ឋិតា អសិគ្គាហឆត្តគ្គាហា. វិបស្សនាសម្មាទិដ្ឋិ បន បុរេជាតា ហុត្វា បរិវារេតិ រថស្ស បុរតោ បត្តិកាទយោ វិយ. ទុតិយបព្ពតោ បដ្ឋាយ បន សម្មាសង្កប្បាទីនំ តយោបិ សហជាតបរិវារាវ ហោន្តីតិ វេទិតព្ពា.

១៣៧. មិច្ឆាសង្កប្បោតិ បជានាតីតិ មិច្ឆាសង្កប្បំ អនិច្ចំ ទុក្ខំ អនត្តាតិ លក្ខណបដិវេធេន អារម្មណតោ បជានាតិ សម្មាសង្កប្បំ កិច្ចតោ អសម្មោហតោ បជានាតិ. ឥតោ អបរេសុ សម្មាវាចាទីសុបិ ឯវមេវ យោជនា វេទិតព្ពា. កាមសង្កប្បាទយោ ទ្វេធាវិតក្កសុត្តេ (ម. និ. ១.២០៦) វុត្តាយេវ.

តក្កោតិអាទីសុ តក្កនវសេន តក្កោ. ស្វេវ ច ឧបសគ្គេន បទំ វឌ្ឍេត្វា វិតក្កោតិ វុត្តោ, ស្វេវ សង្កប្បនវសេន សង្កប្បោ. ឯកគ្គោ ហុត្វា អារម្មណេ អប្បេតីតិ អប្បនា. ឧបសគ្គេន បន បទំ វឌ្ឍេត្វា ព្យប្បនាតិ វុត្តំ. ចេតសោ អភិនិរោបនាតិ ចិត្តស្ស អភិនិរោបនា. វិតក្កស្មិញ្ហិ សតិ វិតក្កោ អារម្មណេ ចិត្តំ អភិនិរោបេតិ វិតក្កេ បន អសតិ អត្តនោយេវ ធម្មតាយ ចិត្តំ អារម្មណំ អភិរុហតិ ជាតិសម្បន្នោ អភិញ្ញាតបុរិសោ វិយ រាជគេហំ. អនភិញ្ញាតស្ស ហិ បដិហារេន វា ទោវារិកេន វា អត្ថោ ហោតិ, អភិញ្ញាតំ ជាតិសម្បន្នំ សព្ពេ រាជរាជមហាមត្តា ជានន្តីតិ អត្តនោវ ធម្មតាយ និក្ខមតិ ចេវ បវិសតិ ច, ឯវំសម្បទមិទំ វេទិតព្ពំ. វាចំ សង្ខរោតីតិ វចីសង្ខារោ. ឯត្ថ ច លោកិយវិតក្កោ វាចំ សង្ខរោតិ, ន លោកុត្តរោ. កិញ្ចាបិ ន សង្ខរោតិ, វចីសង្ខារោត្វេវ ច បនស្ស នាមំ ហោតិ. សម្មាសង្កប្បំ អនុបរិធាវន្តីតិ លោកុត្តរសម្មាសង្កប្បំ បរិវារេន្តិ. ឯត្ថ ច តយោបិ នេក្ខម្មសង្កប្បាទយោ បុព្ពភាគេ នានាចិត្តេសុ លព្ភន្តិ, មគ្គក្ខណេ បន តិណ្ណម្បិ កាមសង្កប្បាទីនញ្ច បទច្ឆេទំ សមុគ្ឃាតំ ករោន្តោ មគ្គង្គំ បូរយមានោ ឯកោវ សម្មាសង្កប្បោ ឧប្បជ្ជិត្វា នេក្ខម្មសង្កប្បាទិវសេន តីណិ នាមានិ លភតិ. បរតោ សម្មាវាចាទីសុបិ ឯសេវ នយោ.

១៣៨. មុសាវាទា វេរមណីតិអាទីសុ វិរតិបិ ចេតនាបិ វដ្ដតិ. អារតីតិអាទីសុ វចីទុច្ចរិតេហិ អារកា រមតីតិ អារតិ. វិនា តេហិ រមតីតិ វិរតិ. តតោ តតោ បដិនិវត្តាវ ហុត្វា តេហិ វិនា រមតីតិ បដិវិរតិ. ឧបសគ្គវសេន វា បទំ វឌ្ឍិតំ, សព្ពមិទំ ឱរមនភាវស្សេវ អធិវចនំ. វេរំ មណតិ វិនាសេតីតិ វេរមណិ. ឥទម្បិ ឱរមនស្សេវ វេវចនំ.

១៣៩. បាណាតិបាតា វេរមណីតិអាទីសុបិ ចេតនា វិរតីតិ ឧភយម្បិ វដ្ដតិយេវ.

១៤០. កុហនាតិអាទីសុ តិវិធេន កុហនវត្ថុនា លោកំ ឯតាយ កុហយន្តិ វិម្ហាបយន្តីតិ កុហនា. លាភសក្ការត្ថិកា ហុត្វា ឯតាយ លបន្តីតិ លបនា. និមិត្តំ សីលមេតេសន្តិ នេមិត្តិកា, តេសំ ភាវោ នេមិត្តិកតា. និប្បេសោ សីលមេតេសន្តិ និប្បេសិកា, តេសំ ភាវោ និប្បេសិកតា. លាភេន លាភំ និជិគីសន្តិ មគ្គន្តិ បរិយេសន្តីតិ លាភេន លាភំ និជិគីសនា, តេសំ ភាវោ លាភេន លាភំ និជិគីសនតា. អយមេត្ថ សង្ខេបោ, វិត្ថារេន បនេតា កុហនាទិកា វិសុទ្ធិមគ្គេ សីលនិទ្ទេសេយេវ បាឡិញ្ច អដ្ឋកថញ្ច អាហរិត្វា បកាសិតា. មិច្ឆាអាជីវស្ស បហានាយាតិ ឯត្ថ ន កេវលំ បាឡិយំ អាគតោវ មិច្ឆាអាជីវោ, អាជីវហេតុ បន បវត្តិតា បាណាតិបាតាទយោ សត្តកម្មបថចេតនាបិ មិច្ឆាអាជីវោវ. តាសំយេវ សត្តន្នំ ចេតនានំ បទបច្ឆេទំ សមុគ្ឃាតំ កុរុមានំ មគ្គង្គំ បូរយមានា ឧប្បន្នា វិរតិ សម្មាអាជីវោ នាម.

១៤១. សម្មាទិដ្ឋិស្សាតិ មគ្គសម្មាទិដ្ឋិយំ ឋិតស្ស បុគ្គលស្ស. សម្មាសង្កប្បោ បហោតីតិ មគ្គសម្មាសង្កប្បោ បហោតិ, ផលសម្មាទិដ្ឋិស្សបិ ផលសម្មាសង្កប្បោ បហោតីតិ ឯវំ សព្ពបទេសុ អត្ថោ វេទិតព្ពោ. សម្មាញាណស្ស សម្មាវិមុត្តីតិ ឯត្ថ បន មគ្គសម្មាសមាធិម្ហិ ឋិតស្ស មគ្គបច្ចវេក្ខណំ សម្មាញាណំ បហោតិ, ផលសម្មាសមាធិម្ហិ ឋិតស្ស ផលបច្ចវេក្ខណំ សម្មាញាណំ បហោតិ. មគ្គបច្ចវេក្ខណសម្មាញាណេ ច ឋិតស្ស មគ្គសម្មាវិមុត្តិ បហោតិ, ផលបច្ចវេក្ខណសម្មាញាណេ ឋិតស្ស ផលសម្មាវិមុត្តិ បហោតីតិ អត្ថោ. ឯត្ថ ច ឋបេត្វា អដ្ឋ ផលង្គានិ សម្មាញាណំ បច្ចវេក្ខណំ កត្វា សម្មាវិមុត្តិំ ផលំ កាតុំ វដ្ដតីតិ វុត្តំ.

១៤២. សម្មាទិដ្ឋិស្ស, ភិក្ខវេ, មិច្ឆាទិដ្ឋិ និជ្ជិណ្ណា ហោតីតិអាទីសុ អវសេសនិកាយភាណកា ផលំ កថិតន្តិ វទន្តិ, មជ្ឈិមភាណកា បន ទសន្នំ និជ្ជរវត្ថូនំ អាគតដ្ឋានេ មគ្គោ កថិតោតិ វទន្តិ. តត្ថ ទស្សនដ្ឋេន សម្មាទិដ្ឋិ វេទិតព្ពា, វិទិតករណដ្ឋេន សម្មាញាណំ, តទធិមុត្តដ្ឋេន សម្មាវិមុត្តិ.

វីសតិ កុសលបក្ខាតិ សម្មាទិដ្ឋិអាទយោ ទស, ‘‘សម្មាទិដ្ឋិបច្ចយា ច អនេកេ កុសលា ធម្មា’’តិអាទិនា នយេន វុត្តា ទសាតិ ឯវំ វីសតិ កុសលបក្ខា ហោន្តិ. វីសតិ អកុសលបក្ខាតិ ‘‘មិច្ឆាទិដ្ឋិ និជ្ជិណ្ណា ហោតី’’តិអាទិនា នយេន វុត្តា មិច្ឆាទិដ្ឋិអាទយោ ទស, ‘‘យេ ច មិច្ឆាទិដ្ឋិបច្ចយា អនេកេ បាបកា’’តិអាទិនា វុត្តា ទស ចាតិ ឯវំ វីសតិ អកុសលបក្ខា វេទិតព្ពា. មហាចត្តារីសកោតិ មហាវិបាកទានេន មហន្តានំ កុសលបក្ខិកានញ្ចេវ អកុសលបក្ខិកានញ្ច ចត្តារីសាយ ធម្មានំ បកាសិតត្តា មហាចត្តារីសកោតិ.

ឥមស្មិញ្ច បន សុត្តេ បញ្ច សម្មាទិដ្ឋិយោ កថិតា វិបស្សនាសម្មាទិដ្ឋិ កម្មស្សកតាសម្មាទិដ្ឋិ មគ្គសម្មាទិដ្ឋិ ផលសម្មាទិដ្ឋិ បច្ចវេក្ខណាសម្មាទិដ្ឋីតិ. តត្ថ ‘‘មិច្ឆាទិដ្ឋិំ មិច្ឆាទិដ្ឋីតិ បជានាតី’’តិអាទិនា នយេន វុត្តា វិបស្សនាសម្មាទិដ្ឋិ នាម. ‘‘អត្ថិ ទិន្ន’’ន្តិអាទិនា នយេន វុត្តា កម្មស្សកតាសម្មាទិដ្ឋិ នាម. ‘‘សម្មាទិដ្ឋិស្ស, ភិក្ខវេ, សម្មាសង្កប្បោ បហោតី’’តិ ឯត្ថ បន មគ្គសម្មាទិដ្ឋិ ផលសម្មាទិដ្ឋីតិ ទ្វេបិ កថិតា. ‘‘សម្មាញាណំ បហោតី’’តិ. ឯត្ថ បន បច្ចវេក្ខណាសម្មាទិដ្ឋិ កថិតាតិ វេទិតព្ពា.

១៤៣. សម្មាទិដ្ឋិំ ចេ ភវំ គរហតីតិ មិច្ឆាទិដ្ឋិ នាមាយំ សោភនាតិ វទន្តោបិ សម្មាទិដ្ឋិ នាមាយំ ន សោភនាតិ វទន្តោបិ សម្មាទិដ្ឋិំ គរហតិ នាម. ឱក្កលាតិ ឱក្កលជនបទវាសិនោ. វស្សភញ្ញាតិ វស្សោ ច ភញ្ញោ ចាតិ ទ្វេ ជនា. អហេតុវាទាតិ នត្ថិ ហេតុ នត្ថិ បច្ចយោ សត្តានំ វិសុទ្ធិយាតិ ឯវមាទិវាទិនោ. អកិរិយវាទាតិ ករោតោ ន ករីយតិ បាបន្តិ ឯវំ កិរិយបដិក្ខេបវាទិនោ. នត្ថិកវាទាតិ នត្ថិ ទិន្នន្តិអាទិវាទិនោ. តេ ឥមេសុ តីសុបិ ទស្សនេសុ ឱក្កន្តនិយាមា អហេសុំ. កថំ បនេតេសុ និយាមោ ហោតីតិ. យោ ហិ ឯវរូបំ លទ្ធិំ គហេត្វា រត្តិដ្ឋានទិវាដ្ឋានេ និសិន្នោ សជ្ឈាយតិ វីមំសតិ, តស្ស ‘‘នត្ថិ ហេតុ នត្ថិ បច្ចយោ ករោតោ ន ករីយតិ បាបំ, នត្ថិ ទិន្នំ, កាយស្ស ភេទា ឧច្ឆិជ្ជតី’’តិ តស្មិំ អារម្មណេ មិច្ឆាសតិ សន្តិដ្ឋតិ, ចិត្តំ ឯកគ្គំ ហោតិ, ជវនានិ ជវន្តិ. បឋមជវនេ សតេកិច្ឆោ ហោតិ, តថា ទុតិយាទីសុ. សត្តមេ ពុទ្ធានម្បិ អតេកិច្ឆោ អនិវត្តី អរិដ្ឋកណ្ឌកសទិសោ ហោតិ.

តត្ថ កោចិ ឯកំ ទស្សនំ ឱក្កមតិ, កោចិ ទ្វេ, កោចិ តីណិបិ, និយតមិច្ឆាទិដ្ឋិកោវ ហោតិ, បត្តោ សគ្គមគ្គាវរណញ្ចេវ មោក្ខមគ្គាវរណញ្ច. អភព្ពោ តស្ស អត្តភាវស្ស អនន្តរំ សគ្គម្បិ គន្តុំ, បគេវ មោក្ខំ, វដ្ដខាណុ នាមេស សត្តោ បថវីគោបកោ, យេភុយ្យេន ឯវរូបស្ស ភវតោ វុដ្ឋានំ នត្ថិ. វស្សភញ្ញាបិ ឯទិសា អហេសុំ. និន្ទាព្យារោសឧបារម្ភភយាតិ អត្តនោ និន្ទាភយេន ឃដ្ដនភយេន ឧបវាទភយេន ចាតិ អត្ថោ. សេសំ សព្ពត្ថ ឧត្តានមេវាតិ.

បបញ្ចសូទនិយា មជ្ឈិមនិកាយដ្ឋកថាយ

មហាចត្តារីសកសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.