៨. អានាបានស្សតិសុត្តវណ្ណនា

១៤៤. ឯវំ មេ សុតន្តិ អានាបានស្សតិសុត្តំ. តត្ថ អញ្ញេហិ ចាតិ ឋបេត្វា បាឡិយំ អាគតេ ទស ថេរេ អញ្ញេហិបិ អភិញ្ញាតេហិ ពហូហិ សាវកេហិ សទ្ធិំ. តទា កិរ មហា ភិក្ខុសង្ឃោ អហោសិ អបរិច្ឆិន្នគណនោ.

ឱវទន្តិ អនុសាសន្តីតិ អាមិសសង្គហេន ធម្មសង្គហេន ចាតិ ទ្វីហិ សង្គហេហិ សង្គណ្ហិត្វា កម្មដ្ឋានោវាទានុសាសនីហិ ឱវទន្តិ ច អនុសាសន្តិ ច. តេ ចាតិ ចការោ អាគមសន្ធិមត្តំ. ឧឡារំ បុព្ពេនាបរំ វិសេសំ ជានន្តីតិ សីលបរិបូរណាទិតោ បុព្ពវិសេសតោ ឧឡារតរំ អបរំ កសិណបរិកម្មាទិវិសេសំ ជានន្តីតិ អត្ថោ.

១៤៥. អារទ្ធោតិ តុដ្ឋោ. អប្បត្តស្ស បត្តិយាតិ អប្បត្តស្ស អរហត្តស្ស បាបុណនត្ថំ. សេសបទទ្វយេបិ អយមេវ អត្ថោ. កោមុទិំ ចាតុមាសិនិន្តិ បច្ឆិមកត្តិកចាតុមាសបុណ្ណមំ. សា ហិ កុមុទានំ អត្ថិតាយ កោមុទី, ចតុន្នំ វស្សិកានំ មាសានំ បរិយោសានត្តា ចាតុមាសិនីតិ វុច្ចតិ. អាគមេស្សាមីតិ ឧទិក្ខិស្សាមិ, អជ្ជ អបវារេត្វា យាវ សា អាគច្ឆតិ, តាវ កត្ថចិ អគន្ត្វា ឥធេវ វសិស្សាមីតិ អត្ថោ. ឥតិ ភិក្ខូនំ បវារណសង្គហំ អនុជានន្តោ ឯវមាហ.

បវារណសង្គហោ នាម ញត្តិទុតិយេន កម្មេន ទិយ្យតិ កស្ស បនេស ទិយ្យតិ, កស្ស ន ទិយ្យតីតិ. អការកស្ស តាវ ពាលបុថុជ្ជនស្ស ន ទិយ្យតិ, តថា អារទ្ធវិបស្សកស្ស ចេវ អរិយសាវកស្ស ច. យស្ស បន សមថោ វា តរុណោ ហោតិ វិបស្សនា វា, តស្ស ទិយ្យតិ. ភគវាបិ តទា ភិក្ខូនំ ចិត្តាចារំ បរិវីមំសន្តោ សមថវិបស្សនានំ តរុណភាវំ ញត្វា – ‘‘មយិ អជ្ជ បវារេន្តេ ទិសាសុ វស្សំវុដ្ឋា ភិក្ខូ ឥធ ឱសរិស្សន្តិ. តតោ ឥមេ ភិក្ខូ វុឌ្ឍតរេហិ ភិក្ខូហិ សេនាសនេ គហិតេ វិសេសំ និព្ពត្តេតុំ ន សក្ខិស្សន្តិ. សចេបិ ចារិកំ បក្កមិស្សាមិ, ឥមេសំ វសនដ្ឋានំ ទុល្លភមេវ ភវិស្សតិ. មយិ បន អបវារេន្តេ ភិក្ខូបិ ឥមំ សាវត្ថិំ ន ឱសរិស្សន្តិ, អហម្បិ ចារិកំ ន បក្កមិស្សាមិ, ឯវំ ឥមេសំ ភិក្ខូនំ វសនដ្ឋានំ អបលិពុទ្ធំ ភវិស្សតិ. តេ អត្តនោ អត្តនោ វសនដ្ឋានេ ផាសុ វិហរន្តា សមថវិបស្សនា ថាមជាតា កត្វា វិសេសំ និព្ពត្តេតុំ សក្ខិស្សន្តី’’តិ សោ តំទិវសំ អបវារេត្វា កត្តិកបុណ្ណមាយំ បវារេស្សាមីតិ ភិក្ខូនំ បវារណសង្គហំ អនុជានិ. បវារណសង្គហស្មិញ្ហិ លទ្ធេ យស្ស និស្សយបដិបន្នស្ស អាចរិយុបជ្ឈាយា បក្កមន្តិ, សោបិ ‘‘សចេ បតិរូបោ និស្សយទាយកោ អាគមិស្សតិ, តស្ស សន្តិកេ និស្សយំ គណ្ហិស្សាមី’’តិ យាវ គិម្ហានំ បច្ឆិមមាសា វសិតុំ លភតិ. សចេបិ សដ្ឋិវស្សា ភិក្ខូ អាគច្ឆន្តិ, តស្ស សេនាសនំ គហេតុំ ន លភន្តិ. អយញ្ច បន បវារណសង្គហោ ឯកស្ស ទិន្នោបិ សព្ពេសំ ទិន្នោយេវ ហោតិ.

សាវត្ថិំ ឱសរន្តីតិ ភគវតា បវារណសង្គហោ ទិន្នោតិ សុតសុតដ្ឋានេយេវ យថាសភាវេន ឯកំ មាសំ វសិត្វា កត្តិកបុណ្ណមាយ ឧបោសថំ កត្វា ឱសរន្តេ សន្ធាយ ឥទំ វុត្តំ. បុព្ពេនាបរន្តិ ឥធ តរុណសមថវិបស្សនាសុ កម្មំ កត្វា សមថវិបស្សនា ថាមជាតា អកំសុ, អយំ បុព្ពេ វិសេសោ នាម. តតោ សមាហិតេន ចិត្តេន សង្ខារេ សម្មសិត្វា កេចិ សោតាបត្តិផលំ…បេ… កេចិ អរហត្តំ សច្ឆិករិំសុ. អយំ អបរោ ឧឡារោ វិសេសោ នាម.

១៤៦. អលន្តិ យុត្តំ. យោជនគណនានីតិ ឯកំ យោជនំ យោជនមេវ, ទសបិ យោជនានិ យោជនានេវ, តតោ ឧទ្ធំ យោជនគណនានីតិ វុច្ចន្តិ. ឥធ បន យោជនសតម្បិ យោជនសហស្សម្បិ អធិប្បេតំ. បុដោសេនាបីតិ បុដោសំ វុច្ចតិ បាថេយ្យំ. តំ បាថេយ្យំ គហេត្វាបិ ឧបសង្កមិតុំ យុត្តមេវាតិ អត្ថោ. ‘‘បុដំសេនា’’តិបិ បាឋោ, តស្សត្ថោ – បុដោ អំសេ អស្សាតិ បុដំសោ, តេន បុដំសេន, អំសេ បាថេយ្យបុដំ វហន្តេនាបីតិ វុត្តំ ហោតិ.

១៤៧. ឥទានិ ឯវរូបេហិ ចរណេហិ សមន្នាគតា ឯត្ថ ភិក្ខូ អត្ថីតិ ទស្សេតុំ សន្តិ, ភិក្ខវេតិអាទិមាហ. តត្ថ ចតុន្នំ សតិបដ្ឋានានន្តិអាទីនិ តេសំ ភិក្ខូនំ អភិនិវិដ្ឋកម្មដ្ឋានទស្សនត្ថំ វុត្តានិ. តត្ថ សត្តតិំស ពោធិបក្ខិយធម្មា លោកិយលោកុត្តរា កថិតា. តត្រ ហិ យេ ភិក្ខូ តស្មិំ ខណេ មគ្គំ ភាវេន្តិ, តេសំ លោកុត្តរា ហោន្តិ. អារទ្ធវិបស្សកានំ លោកិយា. អនិច្ចសញ្ញាភាវនានុយោគន្តិ ឯត្ថ សញ្ញាសីសេន វិបស្សនា កថិតា. យស្មា បនេត្ថ អានាបានកម្មដ្ឋានវសេន អភិនិវិដ្ឋាវ ពហូ ភិក្ខូ, តស្មា សេសកម្មដ្ឋានានិ សង្ខេបេន កថេត្វា អានាបានកម្មដ្ឋានំ វិត្ថារេន កថេន្តោ អានាបានស្សតិ, ភិក្ខវេតិអាទិមាហ. ឥទំ បន អានាបានកម្មដ្ឋានំ សព្ពាការេន វិសុទ្ធិមគ្គេ វិត្ថារិតំ, តស្មា តត្ថ វុត្តនយេនេវស្ស បាឡិត្ថោ ច ភាវនានយោ ច វេទិតព្ពោ.

១៤៩. កាយញ្ញតរន្តិ បថវីកាយាទីសុ ចតូសុ កាយេសុ អញ្ញតរំ វទាមិ, វាយោ កាយំ វទាមីតិ អត្ថោ. អថ វា រូបាយតនំ…បេ… កពឡីការោ អាហារោតិ បញ្ចវីសតិ រូបកោដ្ឋាសា រូបកាយោ នាម. តេសុ អានាបានំ ផោដ្ឋព្ពាយតនេ សង្គហិតត្តា កាយញ្ញតរំ ហោតិ, តស្មាបិ ឯវមាហ. តស្មាតិហាតិ យស្មា ចតូសុ កាយេសុ អញ្ញតរំ វាយោកាយំ, បញ្ចវីសតិរូបកោដ្ឋាសេ វា រូបកាយេ អញ្ញតរំ អានាបានំ អនុបស្សតិ, តស្មា កាយេ កាយានុបស្សីតិ អត្ថោ. ឯវំ សព្ពត្ថ អត្ថោ វេទិតព្ពោ. វេទនាញ្ញតរន្តិ តីសុ វេទនាសុ អញ្ញតរំ, សុខវេទនំ សន្ធាយេតំ វុត្តំ. សាធុកំ មនសិការន្តិ បីតិបដិសំវេទិតាទិវសេន ឧប្បន្នំ សុន្ទរមនសិការំ. កិំ បន មនសិការោ សុខវេទនា ហោតីតិ. ន ហោតិ, ទេសនាសីសំ បនេតំ. យថេវ ហិ ‘‘អនិច្ចសញ្ញាភាវនានុយោគមនុយុត្តា’’តិ ឯត្ថ សញ្ញានាមេន បញ្ញា វុត្តា, ឯវមិធាបិ មនសិការនាមេន វេទនា វុត្តាតិ វេទិតព្ពា. ឯតស្មិំ ចតុក្កេ បឋមបទេ បីតិសីសេន វេទនា វុត្តា, ទុតិយបទេ សុខន្តិ សរូបេនេវ វុត្តា. ចិត្តសង្ខារបទទ្វយេ ‘‘សញ្ញា ច វេទនា ច ចេតសិកា, ឯតេ ធម្មា ចិត្តបដិពទ្ធា ចិត្តសង្ខារា’’តិ (បដិ. ម. ១.១៧៤) វចនតោ ‘‘វិតក្កវិចារេ ឋបេត្វា សព្ពេបិ ចិត្តសម្បយុត្តកា ធម្មា ចិត្តសង្ខារេ សង្គហិតា’’តិ វចនតោ ចិត្តសង្ខារនាមេន វេទនា វុត្តា. តំ សព្ពំ មនសិការនាមេន សង្គហេត្វា ឥធ ‘‘សាធុកំ មនសិការ’’ន្តិ អាហ.

ឯវំ សន្តេបិ យស្មា ឯសា វេទនា អារម្មណំ ន ហោតិ, តស្មា វេទនានុបស្សនា ន យុជ្ជតីតិ. នោ ន យុជ្ជតិ, សតិបដ្ឋានវណ្ណនាយម្បិ ហិ ‘‘តំតំសុខាទីនំ វត្ថុំ អារម្មណំ កត្វា វេទនាវ វេទយតិ, តំ បន វេទនាបវត្តិំ ឧបាទាយ ‘អហំ វេទយាមី’តិ វោហារមត្តំ ហោតី’’តិ វុត្តំ. អបិច បីតិបដិសំវេទីតិអាទីនំ អត្ថវណ្ណនាយមេតស្ស បរិហារោ វុត្តោយេវ. វុត្តញ្ហេតំ វិសុទ្ធិមគ្គេ –

‘‘ទ្វីហាការេហិ បីតិ បដិសំវិទិតា ហោតិ អារម្មណតោ ច អសម្មោហតោ ច. កថំ អារម្មណតោ បីតិ បដិសំវិទិតា ហោតិ? សប្បីតិកេ ទ្វេ ឈានេ សមាបជ្ជតិ, តស្ស សមាបត្តិក្ខណេ ឈានបដិលាភេន អារម្មណតោ បីតិ បដិសំវិទិតា ហោតិ អារម្មណស្ស បដិសំវិទិតត្តា. កថំ អសម្មោហតោ (បីតិ បដិសំវិទិតា ហោតិ)? សប្បីតិកេ ទ្វេ ឈានេ សមាបជ្ជិត្វា វុដ្ឋាយ ឈានសម្បយុត្តំ បីតិំ ខយតោ វយតោ សម្មសតិ, តស្ស វិបស្សនាក្ខណេ លក្ខណបដិវេធា អសម្មោហតោ បីតិ បដិសំវិទិតា ហោតិ. វុត្តម្បិ ចេតំ បដិសម្ភិទាយំ ‘ទីឃំ អស្សាសវសេន ចិត្តស្ស ឯកគ្គតំ អវិក្ខេបំ បជានតោ សតិ ឧបដ្ឋិតា ហោតិ, តាយ សតិយា, តេន ញាណេន សា បីតិ បដិសំវិទិតា ហោតី’តិ. ឯតេនេវ នយេន អវសេសបទានិបិ អត្ថតោ វេទិតព្ពានី’’តិ.

ឥតិ យថេវ ឈានបដិលាភេន អារម្មណតោ បីតិសុខចិត្តសង្ខារា បដិសំវិទិតា ហោន្តិ, ឯវំ ឥមិនាបិ ឈានសម្បយុត្តេន វេទនាសង្ខាតមនសិការបដិលាភេន អារម្មណតោ វេទនា បដិសំវិទិតា ហោតិ. តស្មា សុវុត្តមេតំ ហោតិ ‘‘វេទនាសុ វេទនានុបស្សី តស្មិំ សមយេ ភិក្ខុ វិហរតី’’តិ.

នាហំ, ភិក្ខវេ, មុដ្ឋស្សតិស្ស អសម្បជានស្សាតិ ឯត្ថ អយមធិប្បាយោ – យស្មា ចិត្តបដិសំវេទី អស្សសិស្សាមីតិអាទិនា នយេន បវត្តោ ភិក្ខុ កិញ្ចាបិ អស្សាសបស្សាសនិមិត្តំ អារម្មណំ ករោតិ, តស្ស បន ចិត្តស្ស អារម្មណេ សតិញ្ច សម្បជញ្ញញ្ច ឧបដ្ឋបេត្វា បវត្តនតោ ចិត្តេ ចិត្តានុបស្សីយេវ នាមេស ហោតិ. ន ហិ មុដ្ឋស្សតិស្ស អសម្បជានស្ស អានាបានស្សតិភាវនា អត្ថិ. តស្មា អារម្មណតោ ចិត្តបដិសំវិទិតាទិវសេន ចិត្តេ ចិត្តានុបស្សី តស្មិំ សមយេ ភិក្ខុ វិហរតីតិ. សោ យំ តំ អភិជ្ឈាទោមនស្សានំ បហានំ, តំ បញ្ញាយ ទិស្វា សាធុកំ អជ្ឈុបេក្ខិតា ហោតីតិ ឯត្ថ អភិជ្ឈាយ កាមច្ឆន្ទនីវរណំ, ទោមនស្សវសេន ព្យាបាទនីវរណំ ទស្សិតំ. ឥទញ្ហិ ចតុក្កំ វិបស្សនាវសេនេវ វុត្តំ, ធម្មានុបស្សនា ច នីវរណបព្ពាទិវសេន ឆព្ពិធា ហោតិ, តស្សា នីវរណបព្ពំ អាទិ, តស្សបិ ឥទំ នីវរណទ្វយំ អាទិ, ឥតិ ធម្មានុបស្សនាយ អាទិំ ទស្សេតុំ ‘‘អភិជ្ឈាទោមនស្សាន’’ន្តិ អាហ. បហានន្តិ អនិច្ចានុបស្សនាយ និច្ចសញ្ញំ បជហតីតិ ឯវំ បហានករញាណំ អធិប្បេតំ. តំ បញ្ញាយ ទិស្វាតិ តំ អនិច្ចវិរាគនិរោធបដិនិស្សគ្គាញាណសង្ខាតំ បហានញាណំ អបរាយ វិបស្សនាបញ្ញាយ, តម្បិ អបរាយាតិ ឯវំ វិបស្សនាបរម្បរំ ទស្សេតិ. អជ្ឈុបេក្ខិតា ហោតីតិ យញ្ច សមថបដិបន្នំ អជ្ឈុបេក្ខតិ, យញ្ច ឯកតោ ឧបដ្ឋានំ អជ្ឈុបេក្ខតីតិ ទ្វិធា អជ្ឈុបេក្ខតិ នាម. តត្ថ សហជាតានម្បិ អជ្ឈុបេក្ខនា ហោតិ អារម្មណស្សបិ អជ្ឈុបេក្ខនា, ឥធ អារម្មណអជ្ឈុបេក្ខនា អធិប្បេតា. តស្មាតិហ, ភិក្ខវេតិ យស្មា អនិច្ចានុបស្សី អស្សសិស្សាមីតិអាទិនា នយេន បវត្តោ ន កេវលំ នីវរណាទិធម្មេ, អភិជ្ឈាទោមនស្សសីសេន បន វុត្តានំ ធម្មានំ បហានញាណម្បិ បញ្ញាយ ទិស្វា អជ្ឈុបេក្ខិតា ហោតិ, តស្មា ‘‘ធម្មេសុ ធម្មានុបស្សី តស្មិំ សមយេ ភិក្ខុ វិហរតី’’តិ វេទិតព្ពោ.

១៥០. បវិចិនតីតិ អនិច្ចាទិវសេន បវិចិនតិ. ឥតរំ បទទ្វយំ ឯតស្សេវ វេវចនំ. និរាមិសាតិ និក្កិលេសា. បស្សម្ភតីតិ កាយិកចេតសិកទរថបដិប្បស្សទ្ធិយា កាយោបិ ចិត្តម្បិ បស្សម្ភតិ. សមាធិយតីតិ សម្មា ឋបិយតិ, អប្បនាបត្តំ វិយ ហោតិ. អជ្ឈុបេក្ខិតា ហោតីតិ សហជាតអជ្ឈុបេក្ខនាយ អជ្ឈុបេក្ខិតា ហោតិ.

ឯវំ ចុទ្ទសវិធេន កាយបរិគ្គាហកស្ស ភិក្ខុនោ តស្មិំ កាយេ សតិ សតិសម្ពោជ្ឈង្គោ, សតិយា សម្បយុត្តំ ញាណំ ធម្មវិចយសម្ពោជ្ឈង្គោ, តំសម្បយុត្តមេវ កាយិកចេតសិកវីរិយំ វីរិយសម្ពោជ្ឈង្គោ, បីតិ, បស្សទ្ធិ, ចិត្តេកគ្គតា សមាធិសម្ពោជ្ឈង្គោ, ឥមេសំ ឆន្នំ សម្ពោជ្ឈង្គានំ អនោសក្កនអនតិវត្តនសង្ខាតោ មជ្ឈត្តាការោ ឧបេក្ខាសម្ពោជ្ឈង្គោ. យថេវ ហិ សមប្បវត្តេសុ អស្សេសុ សារថិនោ ‘‘អយំ ឱលីយតី’’តិ តុទនំ វា, ‘‘អយំ អតិធាវតី’’តិ អាកឌ្ឍនំ វា នត្ថិ, កេវលំ ឯវំ បស្សមានស្ស ឋិតាការោវ ហោតិ, ឯវមេវ ឥមេសំ ឆន្នំ សម្ពោជ្ឈង្គានំ អនោសក្កនអនតិវត្តនសង្ខាតោ មជ្ឈត្តាការោ ឧបេក្ខាសម្ពោជ្ឈង្គោ នាម ហោតិ. ឯត្តាវតា កិំ កថិតំ? ឯកចិត្តក្ខណិកា នានារសលក្ខណា វិបស្សនាសម្ពោជ្ឈង្គា នាម កថិតា.

១៥២. វិវេកនិស្សិតន្តិអាទីនិ វុត្តត្ថានេវ. ឯត្ថ បន អានាបានបរិគ្គាហិកា សតិ លោកិយា ហោតិ, លោកិយា អានាបានា លោកិយសតិបដ្ឋានំ បរិបូរេន្តិ, លោកិយា សតិបដ្ឋានា លោកុត្តរពោជ្ឈង្គេ បរិបូរេន្តិ, លោកុត្តរា ពោជ្ឈង្គា វិជ្ជាវិមុត្តិផលនិព្ពានំ បរិបូរេន្តិ. ឥតិ លោកិយស្ស អាគតដ្ឋានេ លោកិយំ កថិតំ, លោកុត្តរស្ស អាគតដ្ឋានេ លោកុត្តរំ កថិតន្តិ. ថេរោ បនាហ ‘‘អញ្ញត្ថ ឯវំ ហោតិ, ឥមស្មិំ បន សុត្តេ លោកុត្តរំ ឧបរិ អាគតំ, លោកិយា អានាបានា លោកិយសតិបដ្ឋានេ បរិបូរេន្តិ, លោកិយា សតិបដ្ឋានា លោកិយេ ពោជ្ឈង្គេ បរិបូរេន្តិ, លោកិយា ពោជ្ឈង្គា លោកុត្តរំ វិជ្ជាវិមុត្តិផលនិព្ពានំ បរិបូរេន្តិ, វិជ្ជាវិមុត្តិបទេន ហិ ឥធ វិជ្ជាវិមុត្តិផលនិព្ពានំ អធិប្បេត’’ន្តិ.

បបញ្ចសូទនិយា មជ្ឈិមនិកាយដ្ឋកថាយ

អានាបានស្សតិសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.