១. អនុបទសុត្តវណ្ណនា

៩៣. ឯវំ មេ សុតន្តិ អនុបទសុត្តំ. តត្ថ ឯតទវោចាតិ ឯតំ (បដិ. ម. ៣.៤) ‘‘បណ្ឌិតោ’’តិអាទិនា នយេន ធម្មសេនាបតិសារិបុត្តត្ថេរស្ស គុណកថំ អវោច. កស្មា? អវសេសត្ថេរេសុ ហិ មហាមោគ្គល្លានត្ថេរស្ស ឥទ្ធិមាតិ គុណោ បាកដោ, មហាកស្សបស្ស ធុតវាទោតិ, អនុរុទ្ធត្ថេរស្ស ទិព្ពចក្ខុកោតិ, ឧបាលិត្ថេរស្ស វិនយធរោតិ, រេវតត្ថេរស្ស ឈាយី ឈានាភិរតោតិ, អានន្ទត្ថេរស្ស ពហុស្សុតោតិ. ឯវំ តេសំ តេសំ ថេរានំ តេ តេ គុណា បាកដា, សារិបុត្តត្ថេរស្ស បន អបាកដា. កស្មា? បញ្ញវតោ ហិ គុណា ន សក្កា អកថិតា ជានិតុំ. ឥតិ ភគវា ‘‘សារិបុត្តស្ស គុណេ កថេស្សាមី’’តិ សភាគបរិសាយ សន្និបាតំ អាគមេសិ. វិសភាគបុគ្គលានញ្ហិ សន្តិកេ វណ្ណំ កថេតុំ ន វដ្ដតិ, តេ វណ្ណេ កថិយមានេ អវណ្ណមេវ កថេន្តិ. ឥមស្មិំ បន ទិវសេ ថេរស្ស សភាគបរិសា សន្និបតិ, តស្សា សន្និបតិតភាវំ ទិស្វា សត្ថា វណ្ណំ កថេន្តោ ឥមំ ទេសនំ អារភិ.

តត្ថ បណ្ឌិតោតិ ធាតុកុសលតា អាយតនកុសលតា បដិច្ចសមុប្បាទកុសលតា ឋានាដ្ឋានកុសលតាតិ ឥមេហិ ចតូហិ ការណេហិ បណ្ឌិតោ. មហាបញ្ញោតិអាទីសុ មហាបញ្ញាទីហិ សមន្នាគតោតិ អត្ថោ.

តត្រិទំ មហាបញ្ញាទីនំ នានត្តំ – តត្ថ កតមា មហាបញ្ញា? មហន្តេ សីលក្ខន្ធេ បរិគ្គណ្ហាតីតិ មហាបញ្ញា, មហន្តេ សមាធិក្ខន្ធេ, បញ្ញាក្ខន្ធេ, វិមុត្តិក្ខន្ធេ, វិមុត្តិញាណទស្សនក្ខន្ធេ បរិគ្គណ្ហាតីតិ មហាបញ្ញា, មហន្តានិ ឋានាដ្ឋានានិ, មហន្តា វិហារសមាបត្តិយោ, មហន្តានិ អរិយសច្ចានិ, មហន្តេ សតិបដ្ឋានេ, សម្មប្បធានេ, ឥទ្ធិបាទេ, មហន្តានិ ឥន្ទ្រិយានិ, ពលានិ, ពោជ្ឈង្គានិ, មហន្តេ អរិយមគ្គេ, មហន្តានិ សាមញ្ញផលានិ, មហន្តា អភិញ្ញាយោ, មហន្តំ បរមត្ថំ និព្ពានំ បរិគ្គណ្ហាតីតិ មហាបញ្ញា.

កតមា បុថុបញ្ញា, បុថុ នានាខន្ធេសុ ញាណំ បវត្តតីតិ បុថុបញ្ញា. បុថុ នានាធាតូសុ, បុថុ នានាអាយតនេសុ, បុថុ នានាអត្ថេសុ, បុថុ នានាបដិច្ចសមុប្បាទេសុ, បុថុ នានាសុញ្ញតមនុបលព្ភេសុ, បុថុ នានាអត្ថេសុ, ធម្មេសុ, និរុត្តីសុ, បដិភានេសុ, បុថុ នានាសីលក្ខន្ធេសុ, បុថុ នានាសមាធិ-បញ្ញា-វិមុត្តិ-វិមុត្តិញាណទស្សនក្ខន្ធេសុ, បុថុ នានាឋានាដ្ឋានេសុ, បុថុ នានាវិហារសមាបត្តីសុ, បុថុ នានាអរិយសច្ចេសុ, បុថុ នានាសតិបដ្ឋានេសុ, សម្មប្បធានេសុ, ឥទ្ធិបាទេសុ, ឥន្ទ្រិយេសុ, ពលេសុ, ពោជ្ឈង្គេសុ, បុថុ នានាអរិយមគ្គេសុ, សាមញ្ញផលេសុ, អភិញ្ញាសុ, បុថុ នានាជនសាធារណេ ធម្មេ សមតិក្កម្ម បរមត្ថេ និព្ពានេ ញាណំ បវត្តតីតិ បុថុបញ្ញា.

កតមា ហាសបញ្ញា, ឥធេកច្ចោ ហាសពហុលោ វេទពហុលោ តុដ្ឋិពហុលោ បាមោជ្ជពហុលោ សីលំ បរិបូរេតិ, ឥន្ទ្រិយសំវរំ បរិបូរេតិ, ភោជនេ មត្តញ្ញុតំ, ជាគរិយានុយោគំ, សីលក្ខន្ធំ, សមាធិក្ខន្ធំ, បញ្ញាក្ខន្ធំ, វិមុត្តិក្ខន្ធំ, វិមុត្តិញាណទស្សនក្ខន្ធំ បរិបូរេតីតិ ហាសបញ្ញា. ហាសពហុលោ បាមោជ្ជពហុលោ ឋានាដ្ឋានំ បដិវិជ្ឈតិ, ហាសពហុលោ វិហារសមាបត្តិយោ បរិបូរេតីតិ ហាសបញ្ញា, ហាសពហុលោ អរិយសច្ចានិ បដិវិជ្ឈតិ. សតិបដ្ឋានេ, សម្មប្បធានេ, ឥទ្ធិបាទេ, ឥន្ទ្រិយានិ, ពលានិ, ពោជ្ឈង្គានិ, អរិយមគ្គំ ភាវេតីតិ ហាសបញ្ញា, ហាសពហុលោ សាមញ្ញផលានិ សច្ឆិករោតិ, អភិញ្ញាយោ បដិវិជ្ឈតីតិ ហាសបញ្ញា, ហាសពហុលោ វេទតុដ្ឋិបាមោជ្ជពហុលោ បរមត្ថំ និព្ពានំ សច្ឆិករោតីតិ ហាសបញ្ញា.

កតមា ជវនបញ្ញា, យំកិញ្ចិ រូបំ អតីតានាគតបច្ចុប្បន្នំ…បេ… យំ ទូរេ សន្តិកេ វា, សព្ពំ រូបំ អនិច្ចតោ ខិប្បំ ជវតីតិ ជវនបញ្ញា. ទុក្ខតោ ខិប្បំ… អនត្តតោ ខិប្បំ ជវតីតិ ជវនបញ្ញា. យា កាចិ វេទនា…បេ… យំកិញ្ចិ វិញ្ញាណំ អតីតានាគតបច្ចុប្បន្នំ…បេ… សព្ពំ វិញ្ញាណំ អនិច្ចតោ ទុក្ខតោ អនត្តតោ ខិប្បំ ជវតីតិ ជវនបញ្ញា. ចក្ខុ…បេ… ជរាមរណំ អតីតានាគតបច្ចុប្បន្នំ អនិច្ចតោ ទុក្ខតោ អនត្តតោ ខិប្បំ ជវតីតិ ជវនបញ្ញា. រូបំ អតីតានាគតបច្ចុប្បន្នំ អនិច្ចំ ខយដ្ឋេន, ទុក្ខំ ភយដ្ឋេន, អនត្តា អសារកដ្ឋេនាតិ តុលយិត្វា តីរយិត្វា វិភាវយិត្វា វិភូតំ កត្វា រូបនិរោធេ និព្ពានេ ខិប្បំ ជវតីតិ ជវនបញ្ញា. វេទនា, សញ្ញា, សង្ខារា, វិញ្ញាណំ, ចក្ខុ…បេ… ជរាមរណំ អតីតានាគតបច្ចុប្បន្នំ អនិច្ចំ ខយដ្ឋេន…បេ… វិភូតំ កត្វា ជរាមរណនិរោធេ និព្ពានេ ខិប្បំ ជវតីតិ ជវនបញ្ញា. រូបំ អតីតានាគតបច្ចុប្បន្នំ…បេ… វិញ្ញាណំ. ចក្ខុ…បេ… ជរាមរណំ អតីតានាគតបច្ចុប្បន្នំ អនិច្ចំ សង្ខតំ បដិច្ចសមុប្បន្នំ ខយធម្មំ វយធម្មំ វិរាគធម្មំ និរោធធម្មន្តិ តុលយិត្វា តីរយិត្វា វិភាវយិត្វា វិភូតំ កត្វា ជរាមរណនិរោធេ និព្ពានេ ខិប្បំ ជវតីតិ ជវនបញ្ញា.

កតមា តិក្ខបញ្ញា, ខិប្បំ កិលេសេ ឆិន្ទតីតិ តិក្ខបញ្ញា. ឧប្បន្នំ កាមវិតក្កំ នាធិវាសេតិ, ឧប្បន្នំ ព្យាបាទវិតក្កំ, ឧប្បន្នំ វិហិំសាវិតក្កំ, ឧប្បន្នុប្បន្នេ បាបកេ អកុសលេ ធម្មេ, ឧប្បន្នំ រាគំ, ទោសំ, មោហំ, កោធំ, ឧបនាហំ, មក្ខំ, បឡាសំ, ឥស្សំ, មច្ឆរិយំ, មាយំ, សាឋេយ្យំ, ថម្ភំ, សារម្ភំ, មានំ, អតិមានំ, មទំ, បមាទំ, សព្ពេ កិលេសេ, សព្ពេ ទុច្ចរិតេ, សព្ពេ អភិសង្ខារេ, សព្ពេ ភវគាមិកម្មេ នាធិវាសេតិ បជហតិ វិនោទេតិ ព្យន្តីករោតិ អនភាវំ គមេតីតិ តិក្ខបញ្ញា. ឯកស្មិំ អាសនេ ចត្តារោ អរិយមគ្គា, ចត្តារិ សាមញ្ញផលានិ, ចតស្សោ បដិសម្ភិទាយោ, ឆ ច អភិញ្ញាយោ អធិគតា ហោន្តិ សច្ឆិកតា បស្សិតា បញ្ញាយាតិ តិក្ខបញ្ញា.

កតមា និព្ពេធិកបញ្ញា, ឥធេកច្ចោ សព្ពសង្ខារេសុ ឧព្ពេគពហុលោ ហោតិ ឧត្តាសពហុលោ ឧក្កណ្ឋនពហុលោ អរតិពហុលោ អនភិរតិពហុលោ ពហិមុខោ ន រមតិ សព្ពសង្ខារេសុ, អនិព្ពិទ្ធបុព្ពំ អប្បទាលិតបុព្ពំ លោភក្ខន្ធំ និព្ពិជ្ឈតិ បទាលេតីតិ និព្ពេធិកបញ្ញា. អនិព្ពិទ្ធបុព្ពំ អប្បទាលិតបុព្ពំ ទោសក្ខន្ធំ, មោហក្ខន្ធំ, កោធំ, ឧបនាហំ…បេ… សព្ពេ ភវគាមិកម្មេ និព្ពិជ្ឈតិ បទាលេតីតិ និព្ពេធិកបញ្ញា.

អនុបទធម្មវិបស្សនន្តិ សមាបត្តិវសេន វា ឈានង្គវសេន វា អនុបដិបាដិយា ធម្មវិបស្សនំ វិបស្សតិ, ឯវំ វិបស្សន្តោ អទ្ធមាសេន អរហត្តំ បត្តោ. មហាមោគ្គល្លានត្ថេរោ បន សត្តហិ ទិវសេហិ. ឯវំ សន្តេបិ សារិបុត្តត្ថេរោ មហាបញ្ញវន្តតរោ. មហាមោគ្គល្លានត្ថេរោ ហិ សាវកានំ សម្មសនចារំ យដ្ឋិកោដិយា ឧប្បីឡេន្តោ វិយ ឯកទេសមេវ សម្មសន្តោ សត្ត ទិវសេ វាយមិត្វា អរហត្តំ បត្តោ. សារិបុត្តត្ថេរោ ឋបេត្វា ពុទ្ធានំ បច្ចេកពុទ្ធានញ្ច សម្មសនចារំ សាវកានំ សម្មសនចារំ និប្បទេសំ សម្មសិ. ឯវំ សម្មសន្តោ អទ្ធមាសំ វាយមិ. អរហត្តញ្ច កិរ បត្វា អញ្ញាសិ – ‘‘ឋបេត្វា ពុទ្ធេ ច បច្ចេកពុទ្ធេ ច អញ្ញោ សាវកោ នាម បញ្ញាយ មយា បត្តព្ពំ បត្តុំ សមត្ថោ នាម ន ភវិស្សតី’’តិ. យថា ហិ បុរិសោ វេឡុយដ្ឋិំ គណ្ហិស្សាមីតិ មហាជដំ វេឡុំ ទិស្វា ជដំ ឆិន្ទន្តស្ស បបញ្ចោ ភវិស្សតីតិ អន្តរេន ហត្ថំ បវេសេត្វា សម្បត្តមេវ យដ្ឋិំ មូលេ ច អគ្គេ ច ឆិន្ទិត្វា អាទាយ បក្កមេយ្យ, សោ កិញ្ចាបិ បឋមតរំ គច្ឆតិ, យដ្ឋិំ បន សារំ វា ឧជុំ វា ន លភតិ. អបរោ ច តថារូបមេវ វេណុំ ទិស្វា ‘‘សចេ សម្បត្តំ យដ្ឋិំ គណ្ហិស្សាមិ, សារំ វា ឧជុំ វា ន លភិស្សាមី’’តិ កច្ឆំ ពន្ធិត្វា មហន្តេន សត្ថេន វេណុជដំ ឆិន្ទិត្វា សារា ចេវ ឧជូ ច យដ្ឋិយោ ឧច្ចិនិត្វា អាទាយ បក្កមេយ្យ. អយំ កិញ្ចាបិ បច្ឆា គច្ឆតិ, យដ្ឋិយោ បន សារា ចេវ ឧជូ ច លភតិ. ឯវំសម្បទមិទំ វេទិតព្ពំ ឥមេសំ ទ្វិន្នំ ថេរានំ បធានំ.

ឯវំ បន អទ្ធមាសំ វាយមិត្វា ធម្មសេនាបតិ សារិបុត្តត្ថេរោ សូករខតលេណទ្វារេ ភាគិនេយ្យស្ស ទីឃនខបរិព្ពាជកស្ស វេទនាបរិគ្គហសុត្តន្តេ ទេសិយមានេ ទសពលំ ពីជយមានោ ឋិតោ ទេសនានុសារេន ញាណំ បេសេត្វា បព្ពជិតទិវសតោ បន្នរសមេ ទិវសេ សាវកបារមិញាណស្ស មត្ថកំ បត្វា សត្តសដ្ឋិ ញាណានិ បដិវិជ្ឈិត្វា សោឡសវិធំ បញ្ញំ អនុប្បត្តោ.

តត្រិទំ, ភិក្ខវេ, សារិបុត្តស្ស អនុបទធម្មវិបស្សនាយាតិ យា អនុបទធម្មវិបស្សនំ វិបស្សតីតិ អនុបទធម្មវិបស្សនា វុត្តា, តត្រ អនុបទធម្មវិបស្សនាយ សារិបុត្តស្ស ឥទំ ហោតិ. ឥទានិ វត្តព្ពំ តំ តំ វិបស្សនាកោដ្ឋាសំ សន្ធាយេតំ វុត្តំ.

៩៤. បឋមេ ឈានេតិ យេ បឋមេ ឈានេ អន្តោសមាបត្តិយំ ធម្មា. ត្យាស្សាតិ តេ អស្ស. អនុបទវវត្ថិតា ហោន្តីតិ អនុបដិបាដិយា វវត្ថិតា បរិច្ឆិន្នា ញាតា វិទិតា ហោន្តិ. កថំ? ថេរោ ហិ តេ ធម្មេ ឱលោកេន្តោ អភិនិរោបនលក្ខណោ វិតក្កោ វត្តតីតិ ជានាតិ. តថា អនុមជ្ជនលក្ខណោ វិចារោ, ផរណលក្ខណា បីតិ, សាតលក្ខណំ សុខំ, អវិក្ខេបលក្ខណា ចិត្តេកគ្គតា, ផុសនលក្ខណោ ផស្សោ វេទយិតលក្ខណា វេទនា, សញ្ជាននលក្ខណា សញ្ញា, ចេតយិតលក្ខណា ចេតនា, វិជាននលក្ខណំ វិញ្ញាណំ, កត្តុកម្យតាលក្ខណោ ឆន្ទោ, អធិមោក្ខលក្ខណោ អធិមោក្ខោ, បគ្គាហលក្ខណំ វីរិយំ ឧបដ្ឋានលក្ខណា សតិ, មជ្ឈត្តលក្ខណា ឧបេក្ខា, អនុនយមនសិការលក្ខណោ មនសិការោ វត្តតីតិ ជានាតិ. ឯវំ ជានំ អភិនិរោបនដ្ឋេន វិតក្កំ សភាវតោ វវត្ថបេតិ…បេ… អនុនយមនសិការណដ្ឋេន មនសិការំ សភាវភាវតោ វវត្ថបេតិ. តេន វុត្តំ ‘‘ត្យាស្ស ធម្មា អនុបទវវត្ថិតា ហោន្តី’’តិ.

វិទិតា ឧប្បជ្ជន្តីតិ ឧប្បជ្ជមានា វិទិតា បាកដាវ ហុត្វា ឧប្បជ្ជន្តិ. វិទិតា ឧបដ្ឋហន្តីតិ តិដ្ឋមានាបិ វិទិតា បាកដាវ ហុត្វា តិដ្ឋន្តិ. វិទិតា អព្ភត្ថំ គច្ឆន្តីតិ និរុជ្ឈមានាបិ វិទិតា បាកដាវ ហុត្វា និរុជ្ឈន្តិ. ឯត្ថ បន តំញាណតា ចេវ ញាណពហុតា ច មោចេតព្ពា. យថា ហិ តេនេវ អង្គុលគ្គេន តំ អង្គុលគ្គំ ន សក្កា ផុសិតុំ, ឯវមេវ តេនេវ ចិត្តេន តស្ស ចិត្តស្ស ឧប្បាទោ វា ឋិតិ វា ភង្គោ វា ន សក្កា ជានិតុន្តិ. ឯវំ តាវ តំញាណតា មោចេតព្ពា. យទិ បន ទ្វេ ចិត្តានិ ឯកតោ ឧប្បជ្ជេយ្យុំ, ឯកេន ចិត្តេន ឯកស្ស ឧប្បាទោ វា ឋិតិ វា ភង្គោ វា សក្កា ភវេយ្យ ជានិតុំ. ទ្វេ បន ផស្សា វា វេទនា វា សញ្ញា វា ចេតនា វា ចិត្តានិ វា ឯកតោ ឧប្បជ្ជនកានិ នាម នត្ថិ, ឯកេកមេវ ឧប្បជ្ជតិ. ឯវំ ញាណពហុតា មោចេតព្ពា. ឯវំ សន្តេ កថំ? មហាថេរស្ស អន្តោសមាបត្តិយំ សោឡស ធម្មា វិទិតា បាកដា ហោន្តីតិ. វត្ថារម្មណានំ បរិគ្គហិតតាយ. ថេរេន ហិ វត្ថុ ចេវ អារម្មណញ្ច បរិគ្គហិតំ, តេនស្ស តេសំ ធម្មានំ ឧប្បាទំ អាវជ្ជន្តស្ស ឧប្បាទោ បាកដោ ហោតិ, ឋានំ អាវជ្ជន្តស្ស ឋានំ បាកដំ ហោតិ, ភេទំ អាវជ្ជន្តស្ស ភេទោ បាកដោ ហោតិ. តេន វុត្តំ ‘‘វិទិតា ឧប្បជ្ជន្តិ វិទិតា ឧបដ្ឋហន្តិ វិទិតា អព្ភត្ថំ គច្ឆន្តី’’តិ. អហុត្វា សម្ភោន្តីតិ ឥមិនា ឧទយំ បស្សតិ. ហុត្វា បដិវេន្តីតិ ឥមិនា វយំ បស្សតិ.

អនុបាយោតិ រាគវសេន អនុបគមនោ ហុត្វា. អនបាយោតិ បដិឃវសេន អនបគតោ. អនិស្សិតោតិ តណ្ហាទិដ្ឋិនិស្សយេហិ អនិស្សិតោ. អប្បដិពទ្ធោតិ ឆន្ទរាគេន អពទ្ធោ. វិប្បមុត្តោតិ កាមរាគតោ វិប្បមុត្តោ. វិសំយុត្តោតិ ចតូហិ យោគេហិ សព្ពកិលេសេហិ វា វិសំយុត្តោ. វិមរិយាទីកតេនាតិ និម្មរិយាទីកតេន. ចេតសាតិ ឯវំវិធេន ចិត្តេន វិហរតិ.

តត្ថ ទ្វេ មរិយាទា កិលេសមរិយាទា ច អារម្មណមរិយាទា ច. សចេ ហិស្ស អន្តោសមាបត្តិយំ បវត្តេ សោឡស ធម្មេ អារព្ភ រាគាទយោ ឧប្បជ្ជេយ្យុំ, កិលេសមរិយាទា តេន កតា ភវេយ្យ, តេសុ បនស្ស ឯកោបិ ន ឧប្បន្នោតិ កិលេសមរិយាទា នត្ថិ. សចេ បនស្ស អន្តោសមាបត្តិយំ បវត្តេ សោឡស ធម្មេ អាវជ្ជន្តស្ស ឯកច្ចេ អាបាថំ នាគច្ឆេយ្យុំ. ឯវមស្ស អារម្មណមរិយាទា ភវេយ្យុំ. តេ បនស្ស សោឡស ធម្មេ អាវជ្ជន្តស្ស អាបាថំ អនាគតធម្មោ នាម នត្ថីតិ អារម្មណមរិយាទាបិ នត្ថិ.

អបរាបិ ទ្វេ មរិយាទា វិក្ខម្ភនមរិយាទា ច សមុច្ឆេទមរិយាទា ច. តាសុ សមុច្ឆេទមរិយាទា ឧបរិ អាគមិស្សតិ, ឥមស្មិំ បន ឋានេ វិក្ខម្ភនមរិយាទា អធិប្បេតា. តស្ស វិក្ខម្ភិតបច្ចនីកត្តា នត្ថីតិ វិមរិយាទិកតេន ចេតសា វិហរតិ.

ឧត្តរិ និស្សរណន្តិ ឥតោ ឧត្តរិ និស្សរណំ. អញ្ញេសុ ច សុត្តេសុ ‘‘ឧត្តរិ និស្សរណ’’ន្តិ និព្ពានំ វុត្តំ, ឥធ បន អនន្តរោ វិសេសោ អធិប្បេតោតិ វេទិតព្ពោ. តព្ពហុលីការាតិ តស្ស បជាននស្ស ពហុលីករណេន. អត្ថិត្វេវស្ស ហោតីតិ តស្ស ថេរស្ស អត្ថីតិយេវ ទឡ្ហតរំ ហោតិ. ឥមិនា នយេន សេសវារេសុបិ អត្ថោ វេទិតព្ពោ.

ទុតិយវារេ បន សម្បសាទនដ្ឋេន សម្បសាទោ. សភាវតោ វវត្ថបេតិ.

ចតុត្ថវារេ ឧបេក្ខាតិ សុខដ្ឋានេ វេទនុបេក្ខាវ. បស្សទ្ធត្តា ចេតសោ អនាភោគោតិ យោ សោ ‘‘យទេវ តត្ថ សុខ’’ន្តិ ចេតសោ អាភោគោ, ឯតេនេតំ ឱឡារិកមក្ខាយតីតិ ឯវំ បស្សទ្ធត្តា ចេតសោ អនាភោគោ វុត្តោ, តស្ស អភាវាតិ អត្ថោ. សតិបារិសុទ្ធីតិ បរិសុទ្ធាសតិយេវ. ឧបេក្ខាបិ បារិសុទ្ធិឧបេក្ខា.

៩៥. សតោ វុដ្ឋហតីតិ សតិយា សមន្នាគតោ ញាណេន សម្បជានោ ហុត្វា វុដ្ឋាតិ. តេ ធម្មេ សមនុបស្សតីតិ យស្មា នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនេ ពុទ្ធានំយេវ អនុបទធម្មវិបស្សនា ហោតិ, ន សាវកានំ, តស្មា ឯត្ថ កលាបវិបស្សនំ ទស្សេន្តោ ឯវមាហ.

បញ្ញាយ ចស្ស ទិស្វា អាសវា បរិក្ខីណា ហោន្តីតិ មគ្គបញ្ញាយ ចត្តារិ សច្ចានិ ទិស្វា ចត្តារោ អាសវា ខីណា ហោន្តិ. សារិបុត្តត្ថេរស្ស សមថវិបស្សនំ យុគនទ្ធំ អាហរិត្វា អរហត្តំ បត្តវារោបិ អត្ថិ, និរោធសមាបត្តិសមាបន្នវារោបិ. អរហត្តំ បត្តវារោ ឥធ គហិតោ, និរោធំ បន ចិណ្ណវសិតាយ អបរាបរំ សមាបជ្ជិស្សតីតិ វទន្តិ.

តត្ថស្ស យស្មិំ កាលេ និរោធសមាបត្តិ សីសំ ហោតិ, និរោធស្ស វារោ អាគច្ឆតិ, ផលសមាបត្តិ គូឡ្ហា ហោតិ. យស្មិំ កាលេ ផលសមាបត្តិ សីសំ ហោតិ, ផលសមាបត្តិយា វារោ អាគច្ឆតិ, និរោធសមាបត្តិ គូឡ្ហា ហោតិ. ជម្ពុទីបវាសិនោ ថេរា បន វទន្តិ ‘‘សារិបុត្តត្ថេរោ សមថវិបស្សនំ យុគនទ្ធំ អាហរិត្វា អនាគាមិផលំ សច្ឆិកត្វា និរោធំ សមាបជ្ជិ, និរោធា វុដ្ឋាយ អរហត្តំ បត្តោ’’តិ. តេ ធម្មេតិ អន្តោសមាបត្តិយំ បវត្តេ តិសមុដ្ឋានិករូបធម្មេ, ហេដ្ឋា នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនសមាបត្តិយំ បវត្តធម្មេ វា. តេបិ ហិ ឥមស្មិំ វារេ វិបស្សិតព្ពធម្មាវ, តស្មា តេ វា វិបស្សតីតិ ទស្សេតុំ ឥទំ វុត្តន្តិ វេទិតព្ពំ.

៩៧. វសិប្បតោតិ ចិណ្ណវសិតំ បត្តោ. បារមិប្បត្តោតិ និប្ផត្តិំ បត្តោ. ឱរសោតិអាទីសុ ថេរោ ភគវតោ ឧរេ និព្ពត្តសទ្ទំ សុត្វា ជាតោតិ ឱរសោ, មុខេន បភាវិតំ សទ្ទំ សុត្វា ជាតោតិ មុខតោ ជាតោ, ធម្មេន បន ជាតត្តា និម្មិតត្តា ធម្មជោ ធម្មនិម្មិតោ, ធម្មទាយស្ស អាទិយនតោ ធម្មទាយាទោ, អាមិសទាយស្ស អនាទិយនតោ នោ អាមិសទាយាទោតិ វេទិតព្ពោ. សេសំ សព្ពត្ថ ឧត្តានមេវាតិ.

បបញ្ចសូទនិយា មជ្ឈិមនិកាយដ្ឋកថាយ

អនុបទសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.