២. ឆព្ពិសោធនសុត្តវណ្ណនា

៩៨. ឯវំ មេ សុតន្តិ ឆព្ពិសោធនសុត្តំ. តត្ថ ខីណា ជាតីតិអាទីសុ ឯកេនាបិ បទេន អញ្ញា ព្យាកតាវ ហោតិ, ទ្វីហិបិ. ឥធ បន ចតូហិ បទេហិ អញ្ញព្យាករណំ អាគតំ. ទិដ្ឋេ ទិដ្ឋវាទិតាតិអាទីសុ យាយ ចេតនាយ ទិដ្ឋេ ទិដ្ឋំ មេតិ វទតិ, សា ទិដ្ឋេ ទិដ្ឋវាទិតា នាម. សេសបទេសុបិ ឯសេវ នយោ. អយមនុធម្មោតិ អយំ សភាវោ. អភិនន្ទិតព្ពន្តិ ន កេវលំ អភិនន្ទិតព្ពំ, បរិនិព្ពុតស្ស បនស្ស សព្ពោបិ ខីណាសវស្ស សក្ការោ កាតព្ពោ. ឧត្តរិំ បញ្ហោតិ សចេ បនស្ស វេយ្យាករណេន អសន្តុដ្ឋា ហោថ, ឧត្តរិម្បិ អយំ បញ្ហោ បុច្ឆិតព្ពោតិ ទស្សេតិ. ឥតោ បរេសុបិ តីសុ វារេសុ អយមេវ នយោ.

៩៩. អពលន្តិ ទុព្ពលំ. វិរាគុនន្តិ វិគច្ឆនសភាវំ. អនស្សាសិកន្តិ អស្សាសវិរហិតំ. ឧបាយូបាទានាតិ តណ្ហាទិដ្ឋីនមេតំ អធិវចនំ. តណ្ហាទិដ្ឋិយោ ហិ តេភូមកធម្មេ ឧបេន្តីតិ ឧបាយា, ឧបាទិយន្តីតិ ឧបាទានា. ចេតសោ អទិដ្ឋានាភិនិវេសានុសយាតិបិ តាសំយេវ នាមំ. ចិត្តញ្ហិ តណ្ហាទិដ្ឋីហិ សក្កាយធម្មេសុ តិដ្ឋតិ អធិតិដ្ឋតីតិ តណ្ហាទិដ្ឋិយោ ចេតសោ អធិដ្ឋានា, តាហិ តំ អភិនិវិសតីតិ អភិនិវេសា, តាហិយេវ តំ អនុសេតីតិ អនុសយាតិ វុច្ចន្តិ. ខយា វិរាគាតិអាទីសុ ខយេន វិរាគេនាតិ អត្ថោ. សព្ពានិ ចេតានិ អញ្ញមញ្ញវេវចនានេវ.

១០០. បថវីធាតូតិ បតិដ្ឋានធាតុ. អាបោធាតូតិ អាពន្ធនធាតុ. តេជោធាតូតិ បរិបាចនធាតុ. វាយោធាតូតិ វិត្ថម្ភនធាតុ. អាកាសធាតូតិ អសម្ផុដ្ឋធាតុ. វិញ្ញាណធាតូតិ វិជាននធាតុ. ន អនត្តតោ ឧបគច្ឆិន្តិ អហំ អត្តាតិ អត្តកោដ្ឋាសេន ន ឧបគមិំ. ន ច បថវីធាតុនិស្សិតន្តិ បថវីធាតុនិស្សិតា សេសធាតុយោ ច ឧបាទារូបញ្ច អរូបក្ខន្ធា ច. តេបិ ហិ និស្សិតវត្ថុរូបានំ បថវីធាតុនិស្សិតត្តា ឯកេន បរិយាយេន បថវីធាតុនិស្សិតាវ. តស្មា ‘‘ន ច បថវីធាតុនិស្សិត’’ន្តិ វទន្តោ សេសរូបារូបធម្មេបិ អត្តតោ ន ឧបគច្ឆិន្តិ វទតិ. អាកាសធាតុនិស្សិតបទេ បន អវិនិព្ភោគវសេន សព្ពម្បិ ភូតុបាទារូបំ អាកាសធាតុនិស្សិតំ នាម, តថា តំនិស្សិតរូបវត្ថុកា អរូបក្ខន្ធា. ឯវំ ឥធាបិ រូបារូបំ គហិតមេវ ហោតិ. វិញ្ញាណធាតុនិស្សិតបទេ បន សហជាតា តយោ ខន្ធា ចិត្តសមុដ្ឋានរូបញ្ច វិញ្ញាណធាតុនិស្សិតន្តិ រូបារូបំ គហិតមេវ ហោតិ.

១០១. រូបេ ចក្ខុវិញ្ញាណេ ចក្ខុវិញ្ញាណវិញ្ញាតព្ពេសុ ធម្មេសូតិ ឯត្ថ យំ អតីតេ ចក្ខុទ្វារស្ស អាបាថំ អាគន្ត្វា និរុទ្ធំ, យញ្ច អនាគតេ អាបាថំ អាគន្ត្វា និរុជ្ឈិស្សតិ, យម្បិ ឯតរហិ អាគន្ត្វា និរុទ្ធំ, តំ សព្ពំ រូបំ នាម. យំ បន អតីតេបិ អាបាថំ អនាគន្ត្វា និរុទ្ធំ, អនាគតេបិ អនាគន្ត្វា និរុជ្ឈិស្សតិ, ឯតរហិបិ អនាគន្ត្វា និរុទ្ធំ, តំ ចក្ខុវិញ្ញាណវិញ្ញាតព្ពធម្មេសុ សង្គហិតន្តិ វុត្តេ តិបិដកចូឡាភយត្ថេរោ អាហ – ‘‘ឥមស្មិំ ឋានេ ទ្វិធា ករោថ, ឧបរិ ឆន្ទោវារេ កិន្តិ ករិស្សថ, នយិទំ លព្ភតី’’តិ. តស្មា តីសុ កាលេសុ អាបាថំ អាគតំ វា អនាគតំ វា សព្ពម្បិ តំ រូបមេវ, ចក្ខុវិញ្ញាណសម្បយុត្តា បន តយោ ខន្ធា ចក្ខុវិញ្ញាណវិញ្ញាតព្ពធម្មាតិ វេទិតព្ពា. អយញ្ហេត្ថ អត្ថោ ‘‘ចក្ខុវិញ្ញាណេន សទ្ធិំ វិញ្ញាតព្ពេសុ ធម្មេសូ’’តិ. ឆន្ទោតិ តណ្ហាឆន្ទោ. រាគោតិ ស្វេវ រជ្ជនវសេន រាគោ. នន្ទីតិ ស្វេវ អភិនន្ទនវសេន នន្ទី. តណ្ហាតិ ស្វេវ តណ្ហាយនវសេន តណ្ហា. សេសទ្វារេសុបិ ឯសេវ នយោ.

១០២. អហង្ការមមង្ការមានានុសយាតិ ឯត្ថ អហង្ការោ មានោ, មមង្ការោ តណ្ហា, ស្វេវ មានានុសយោ. អាសវានំ ខយញាណាយាតិ ឥទំ បុព្ពេនិវាសំ ទិព្ពចក្ខុញ្ច អវត្វា កស្មា វុត្តំ? ភិក្ខូ លោកិយធម្មំ ន បុច្ឆន្តិ, លោកុត្តរមេវ បុច្ឆន្តិ, តស្មា បុច្ឆិតបញ្ហំយេវ កថេន្តោ ឯវមាហ. ឯកវិស្សជ្ជិតសុត្តំ នាមេតំ, ឆព្ពិសោធនន្តិបិស្ស នាមំ. ឯត្ថ ហិ ចត្តារោ វោហារា បញ្ច ខន្ធា ឆ ធាតុយោ ឆ អជ្ឈត្តិកពាហិរានិ អាយតនានិ អត្តនោ សវិញ្ញាណកកាយោ បរេសំ សវិញ្ញាណកកាយោតិ ឥមេ ឆ កោដ្ឋាសា វិសុទ្ធា, តស្មា ‘‘ឆព្ពិសោធនិយ’’ន្តិ វុត្តំ. បរសមុទ្ទវាសិត្ថេរា បន អត្តនោ ច បរស្ស ច វិញ្ញាណកកាយំ ឯកមេវ កត្វា ចតូហិ អាហារេហិ សទ្ធិន្តិ ឆ កោដ្ឋាសេ វទន្តិ.

ឥមេ បន ឆ កោដ្ឋាសា ‘‘កិំ តេ អធិគតំ, កិន្តិ តេ អធិគតំ, កទា តេ អធិគតំ, កត្ថ តេ អធិគតំ, កតមេ តេ កិលេសា បហីនា, កតមេសំ ត្វំ ធម្មានំ លាភី’’តិ (បារា. ១៩៨) ឯវំ វិនយនិទ្ទេសបរិយាយេន សោធេតព្ពា.

ឯត្ថ ហិ កិំ តេ អធិគតន្តិ អធិគមបុច្ឆា, ឈានវិមោក្ខាទីសុ សោតាបត្តិមគ្គាទីសុ វា កិំ តយា អធិគតំ. កិន្តិ តេ អធិគតន្តិ ឧបាយបុច្ឆា. អយញ្ហិ ឯត្ថាធិប្បាយោ – កិំ តយា អនិច្ចលក្ខណំ ធុរំ កត្វា អធិគតំ, ទុក្ខានត្តលក្ខណេសុ អញ្ញតរំ វា, កិំ វា សមាធិវសេន អភិនិវិសិត្វា, ឧទាហុ វិបស្សនាវសេន, តថា កិំ រូបេ អភិនិវិសិត្វា, ឧទាហុ អរូបេ, កិំ វា អជ្ឈត្តំ អភិនិវិសិត្វា, ឧទាហុ ពហិទ្ធាតិ. កទា តេ អធិគតន្តិ កាលបុច្ឆា, បុព្ពណ្ហមជ្ឈន្ហិកាទីសុ កតរស្មិំ កាលេតិ វុត្តំ ហោតិ.

កត្ថ តេ អធិគតន្តិ ឱកាសបុច្ឆា, កិស្មិំ ឱកាសេ, កិំ រត្តិដ្ឋានេ ទិវាដ្ឋានេ រុក្ខមូលេ មណ្ឌបេ កតរស្មិំ វា វិហារេតិ វុត្តំ ហោតិ. កតមេ តេ កិលេសា បហីនាតិ បហីនកិលេសេ បុច្ឆតិ, កតរមគ្គវជ្ឈា តវ កិលេសា បហីនាតិ វុត្តំ ហោតិ.

កតមេសំ ត្វំ ធម្មានំ លាភីតិ បដិលទ្ធធម្មបុច្ឆា, បឋមមគ្គាទីសុ កតមេសំ ត្វំ ធម្មានំ លាភីតិ វុត្តំ ហោតិ.

តស្មា ឥទានិ ចេបិ កោចិ ភិក្ខុ ឧត្តរិមនុស្សធម្មាធិគមំ ព្យាករេយ្យ, ន សោ ឯត្តាវតាវ សក្កាតព្ពោ. ឥមេសុ បន ឆសុ ឋានេសុ សោធនត្ថំ វត្តព្ពោ ‘‘កិំ តេ អធិគតំ, កិំ ឈានំ ឧទាហុ វិមោក្ខាទីសុ អញ្ញតរ’’ន្តិ? យោ ហិ យេន អធិគតោ ធម្មោ, សោ តស្ស បាកដោ ហោតិ. សចេ ‘‘ឥទំ នាម មេ អធិគត’’ន្តិ វទតិ, តតោ ‘‘កិន្តិ តេ អធិគត’’ន្តិ បុច្ឆិតព្ពោ. អនិច្ចលក្ខណាទីសុ កិំ ធុរំ កត្វា, អដ្ឋតិំសាយ វា អារម្មណេសុ រូបារូបអជ្ឈត្តពហិទ្ធាទិភេទេសុ វា ធម្មេសុ កេន មុខេន អភិនិវិសិត្វាតិ? យោ ហិ យស្សាភិនិវេសោ, សោ តស្ស បាកដោ ហោតិ.

សចេ បន ‘‘អយំ នាម មេ អភិនិវេសោ, ឯវំ មយា អធិគត’’ន្តិ វទតិ, តតោ ‘‘កទា តេ អធិគត’’ន្តិ បុច្ឆិតព្ពោ, ‘‘កិំ បុព្ពណ្ហេ, ឧទាហុ មជ្ឈន្ហិកាទីសុ អញ្ញតរស្មិំ កាលេ’’តិ? សព្ពេសញ្ហិ អត្តនា អធិគតកាលោ បាកដោ ហោតិ. សចេ ‘‘អមុកស្មិំ នាម មេ កាលេ អធិគត’’ន្តិ វទតិ, តតោ ‘‘កត្ថ តេ អធិគត’’ន្តិ បុច្ឆិតព្ពោ, ‘‘កិំ ទិវាដ្ឋានេ, ឧទាហុ រត្តិដ្ឋានាទីសុ អញ្ញតរស្មិំ ឱកាសេ’’តិ? សព្ពេសញ្ហិ អត្តនា អធិគតោកាសោ បាកដោ ហោតិ. សចេ ‘‘អមុកស្មិំ នាម មេ ឱកាសេ អធិគត’’ន្តិ វទតិ, តតោ ‘‘កតមេ តេ កិលេសា បហីនា’’តិ បុច្ឆិតព្ពោ, ‘‘កិំ បឋមមគ្គវជ្ឈា, ឧទាហុ ទុតិយាទិមគ្គវជ្ឈា’’តិ? សព្ពេសញ្ហិ អត្តនា អធិគតមគ្គេន បហីនកិលេសា បាកដា ហោន្តិ.

សចេ ‘‘ឥមេ នាម មេ កិលេសា បហីនា’’តិ វទតិ, តតោ ‘‘កតមេសំ ត្វំ ធម្មានំ លាភី’’តិ បុច្ឆិតព្ពោ, ‘‘កិំ សោតាបត្តិមគ្គស្ស, ឧទាហុ សកទាគាមិមគ្គាទីសុ អញ្ញតរស្សា’’តិ? សព្ពេសញ្ហិ អត្តនា អធិគតធម្មោ បាកដោ ហោតិ. សចេ ‘‘ឥមេសំ នាមាហំ ធម្មានំ លាភី’’តិ វទតិ, ឯត្តាវតាបិស្ស វចនំ ន សទ្ធាតព្ពំ. ពហុស្សុតា ហិ ឧគ្គហបរិបុច្ឆាកុសលា ភិក្ខូ ឥមានិ ឆ ឋានានិ សោធេតុំ សក្កោន្តិ. ឥមស្ស ភិក្ខុនោ អាគមនបដិបទា សោធេតព្ពា, យទិ អាគមនបដិបទា ន សុជ្ឈតិ, ‘‘ឥមាយ បដិបទាយ លោកុត្តរធម្មា នាម ន លព្ភន្តី’’តិ អបនេតព្ពោ.

យទិ បនស្ស អាគមនបដិបទា សុជ្ឈតិ, ‘‘ទីឃរត្តំ តីសុ សិក្ខាសុ អប្បមត្តោ ជាគរិយមនុយុត្តោ ចតូសុ បច្ចយេសុ អលគ្គោ អាកាសេ បាណិសមេន ចេតសា វិហរតី’’តិ បញ្ញាយតិ, តស្ស ភិក្ខុនោ ព្យាករណំ បដិបទាយ សទ្ធិំ សំសន្ទតិ សមេតិ. ‘‘សេយ្យថាបិ នាម គង្គោទកំ យមុនោទកេន សទ្ធិំ សំសន្ទតិ សមេតិ, ឯវមេវ សុបញ្ញត្តា តេន ភគវតា សាវកានំ និព្ពានគាមិនី បដិបទា សំសន្ទតិ សមេតិ និព្ពានញ្ច បដិបទា ចា’’តិ (ទី. និ. ២.២៩៦) វុត្តសទិសំ ហោតិ.

អបិច ខោ ឯត្តកេនាបិ សក្ការោ ន កាតព្ពោ. កស្មា? ឯកច្ចស្ស ហិ បុថុជ្ជនស្សាបិ សតោ ខីណាសវបដិបត្តិសទិសា បដិបទា ហោតិ. តស្មា សោ ភិក្ខុ តេហិ តេហិ ឧបាយេហិ ឧត្តាសេតព្ពោ. ខីណាសវស្ស នាម អសនិយាបិ មត្ថកេ បតមានាយ ភយំ វា ឆម្ភិតត្តំ វា លោមហំសោ វា ន ហោតិ, បុថុជ្ជនស្ស អប្បមត្តកេនាបិ ហោតិ.

តត្រិមានិ វត្ថូនិ – ទីឃភាណកអភយត្ថេរោ កិរ ឯកំ បិណ្ឌបាតិកំ បរិគ្គហេតុំ អសក្កោន្តោ ទហរស្ស សញ្ញំ អទាសិ. សោ តំ ន្ហាយមានំ កល្យាណីនទីមុខទ្វារេ និមុជ្ជិត្វា បាទេ អគ្គហេសិ. បិណ្ឌបាតិកោ កុម្ភីលោតិ សញ្ញាយ មហាសទ្ទមកាសិ, តទា នំ បុថុជ្ជនោតិ សញ្ជានិំសុ. ចន្ទមុខតិស្សរាជកាលេ បន មហាវិហារេ សង្ឃត្ថេរោ ខីណាសវោ ទុព្ពលចក្ខុកោ វិហារេយេវ អច្ឆិ. រាជា ថេរំ បរិគ្គណ្ហិស្សាមីតិ ភិក្ខូសុ ភិក្ខាចារំ គតេសុ អប្បសទ្ទោ ឧបសង្កមិត្វា សប្បោ វិយ បាទេ អគ្គហេសិ. ថេរោ សិលាថម្ភោ វិយ និច្ចលោ ហុត្វា កោ ឯត្ថាតិ អាហ? អហំ, ភន្តេ, តិស្សោតិ. សុគន្ធំ វាយសិ នោ តិស្សាតិ? ឯវំ ខីណាសវស្ស ភយំ នាម នត្ថីតិ.

ឯកច្ចោ បន បុថុជ្ជនោបិ អតិសូរោ ហោតិ និព្ភយោ. សោ រញ្ជនីយេន អារម្មណេន បរិគ្គណ្ហិតព្ពោ. វសភរាជាបិ ហិ ឯកំ ថេរំ បរិគ្គណ្ហមានោ ឃរេ និសីទាបេត្វា តស្ស សន្តិកេ ពទរសាឡវំ មទ្ទមានោ និសីទិ. មហាថេរស្ស ខេឡោ ចលិ, តតោ ថេរស្ស បុថុជ្ជនភាវោ អាវិភូតោ. ខីណាសវស្ស ហិ រសតណ្ហា នាម សុប្បហីនា, ទិព្ពេសុបិ រសេសុ និកន្តិ នាម ន ហោតិ. តស្មា ឥមេហិ ឧបាយេហិ បរិគ្គហេត្វា សចស្ស ភយំ វា ឆម្ភិតត្តំ វា លោមហំសោ វា រសតណ្ហា វា ឧប្បជ្ជតិ, ន ត្វំ អរហាតិ អបនេតព្ពោ. សចេ បន អភីរូ អច្ឆម្ភី អនុត្រាសី ហុត្វា សីហោ វិយ និសីទតិ, ទិព្ពារម្មណេបិ និកន្តិំ ន ជនេតិ. អយំ ភិក្ខុ សម្បន្នវេយ្យាករណោ សមន្តា រាជរាជមហាមត្តាទីហិ បេសិតំ សក្ការំ អរហតីតិ.

បបញ្ចសូទនិយា មជ្ឈិមនិកាយដ្ឋកថាយ

ឆព្ពិសោធនសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.