៩. សុភសុត្តវណ្ណនា

៤៦២. ឯវំ មេ សុតន្តិ សុភសុត្តំ. តត្ថ តោទេយ្យបុត្តោតិ តុទិគាមវាសិនោ តោទេយ្យព្រាហ្មណស្ស បុត្តោ. អារាធកោ ហោតីតិ សម្បាទកោ ហោតិ បរិបូរកោ. ញាយំ ធម្មន្តិ ការណធម្មំ. កុសលន្តិ អនវជ្ជំ.

៤៦៣. មិច្ឆាបដិបត្តិន្តិ អនិយ្យានិកំ អកុសលបដិបទំ. សម្មាបដិបត្តិន្តិ និយ្យានិកំ កុសលបដិបទំ.

មហដ្ឋន្តិអាទីសុ មហន្តេហិ វេយ្យាវច្ចករេហិ វា ឧបករណេហិ វា ពហូហិ អត្ថោ ឯត្ថាតិ មហដ្ឋំ. មហន្តានិ នាមគ្គហណមង្គលាទីនិ កិច្ចានិ ឯត្ថាតិ មហាកិច្ចំ. ឥទំ អជ្ជ កត្តព្ពំ, ឥទំ ស្វេតិ ឯវំ មហន្តានិ អធិការសង្ខាតានិ អធិករណានិ ឯត្ថាតិ មហាធិករណំ. ពហូនំ កម្មេ យុត្តប្បយុត្តតាវសេន បីឡាសង្ខាតោ មហាសមារម្ភោ ឯត្ថាតិ មហាសមារម្ភំ. ឃរាវាសកម្មដ្ឋានន្តិ ឃរាវាសកម្មំ. ឯវំ សព្ពវារេសុ អត្ថោ វេទិតព្ពោ. កសិកម្មេ ចេត្ថ នង្គលកោដិំ អាទិំ កត្វា ឧបករណានំ បរិយេសនវសេន មហដ្ឋតា, វណិជ្ជាយ យថាឋិតំយេវ ភណ្ឌំ គហេត្វា បរិវត្តនវសេន អប្បដ្ឋតា វេទិតព្ពា. វិបជ្ជមានន្តិ អវុដ្ឋិអតិវុដ្ឋិអាទីហិ កសិកម្មំ, មណិសុវណ្ណាទីសុ អច្ឆេកតាទីហិ ច វណិជ្ជកម្មំ អប្បផលំ ហោតិ, មូលច្ឆេទម្បិ បាបុណាតិ. វិបរិយាយេន សម្បជ្ជមានំ មហប្ផលំ ចូឡន្តេវាសិកស្ស វិយ.

៤៦៤. ឯវមេវ ខោតិ យថា កសិកម្មដ្ឋានំ វិបជ្ជមានំ អប្បផលំ ហោតិ, ឯវំ ឃរាវាសកម្មដ្ឋានម្បិ. អកតកល្យាណោ ហិ កាលំ កត្វា និរយេ និព្ពត្តតិ. មហាទត្តសេនាបតិ នាម កិរេកោ ព្រាហ្មណភត្តោ អហោសិ, តស្ស មរណសមយេ និរយោ ឧបដ្ឋាសិ. សោ ព្រាហ្មណេហិ ‘‘កិំ បស្សសី’’តិ វុត្តោ? លោហិតឃរន្តិ អាហ. ព្រហ្មលោកោ ភោ ឯសោតិ. ព្រហ្មលោកោ នាម ភោ កហន្តិ? ឧបរីតិ. មយ្ហំ ហេដ្ឋា ឧបដ្ឋាតីតិ. កិញ្ចាបិ ហេដ្ឋា ឧបដ្ឋាតិ, តថាបិ ឧបរីតិ កាលំ កត្វា និរយេ និព្ពត្តោ. ‘‘ឥមិនា អម្ហាកំ យញ្ញេ ទោសោ ទិន្នោ’’តិ សហស្សំ គហេត្វា នីហរិតុំ អទំសុ. សម្បជ្ជមានំ បន មហប្ផលំ ហោតិ. កតកល្យាណោ ហិ កាលំ កត្វា សគ្គេ និព្ពត្តតិ. សកលាយ គុត្តិលវិមានកថាយ ទីបេតព្ពំ. យថា បន តំ វណិជ្ជកម្មដ្ឋានំ វិបជ្ជមានំ អប្បផលំ ហោតិ, ឯវំ សីលេសុ អបរិបូរការិនោ អនេសនាយ យុត្តស្ស បព្ពជ្ជាកម្មដ្ឋានម្បិ. ឯវរូបា ហិ នេវ ឈានាទិសុខំ ន សគ្គមោក្ខំ លភតិ. សម្បជ្ជមានំ បន មហប្ផលំ ហោតិ. សីលានិ ហិ បូរេត្វា វិបស្សនំ វឌ្ឍេន្តោ អរហត្តម្បិ បាបុណាតិ.

ព្រាហ្មណា, ភោ គោតមោតិ ឥធ កិំ បុច្ឆាមីតិ បុច្ឆតិ? ព្រាហ្មណា វទន្តិ – ‘‘បព្ពជិតោ ឥមេ បញ្ច ធម្មេ បូរេតុំ សមត្ថោ នាម នត្ថិ, គហដ្ឋោវ បូរេតី’’តិ. សមណោ បន គោតមោ – ‘‘គិហិស្ស វា អហំ មាណវ បព្ពជិតស្ស វា’’តិ បុនប្បុនំ វទតិ, នេវ បព្ពជិតំ មុញ្ចតិ, មយ្ហមេវ បុច្ឆំ មញ្ញេ ន សល្លក្ខេតីតិ ចាគសីសេន បញ្ច ធម្មេ បុច្ឆាមីតិ បុច្ឆតិ. សចេ តេ អគរូតិ សចេ តុយ្ហំ យថា ព្រាហ្មណា បញ្ញបេន្តិ, តថា ឥធ ភាសិតុំ ភារិយំ ន ហោតិ, យទិ ន កោចិ អផាសុកភាវោ ហោតិ, ភាសស្សូតិ អត្ថោ. ន ខោ មេ, ភោតិ កិំ សន្ធាយាហ? បណ្ឌិតបដិរូបកានញ្ហិ សន្តិកេ កថេតុំ ទុក្ខំ ហោតិ, តេ បទេ បទេ អក្ខរេ អក្ខរេ ទោសមេវ វទន្តិ. ឯកន្តបណ្ឌិតា បន កថំ សុត្វា សុកថិតំ បសំសន្តិ, ទុក្កថិតេ បាឡិបទអត្ថព្យញ្ជនេសុ យំ យំ វិរុជ្ឈតិ, តំ តំ ឧជុំ កត្វា ទេន្តិ. ភគវតា ច សទិសោ ឯកន្តបណ្ឌិតោ នាម នត្ថិ, តេនាហ ‘‘ន ខោ មេ, ភោ គោតម, គរុ, យត្ថស្សុ ភវន្តោ វា និសិន្នោ ភវន្តរូបោ វា’’តិ. សច្ចន្តិ វចីសច្ចំ. តបន្តិ តបចរិយំ. ព្រហ្មចរិយន្តិ មេថុនវិរតិំ. អជ្ឈេនន្តិ មន្តគហណំ. ចាគន្តិ អាមិសបរិច្ចាគំ.

៤៦៦. បាបិតោ ភវិស្សតីតិ. អជាននភាវំ បាបិតោ ភវិស្សតិ. ឯតទវោចាតិ ភគវតា អន្ធវេណូបមាយ និគ្គហិតោ តំ បច្ចាហរិតុំ អសក្កោន្តោ យថា នាម ទុព្ពលសុនខោ មិគំ ឧដ្ឋបេត្វា សាមិកស្ស អភិមុខំ កត្វា សយំ អបសក្កតិ, ឯវមេវំ អាចរិយំ អបទិសន្តោ ឯវំ ‘‘ព្រាហ្មណោ’’តិអាទិវចនំ អវោច. តត្ថ បោក្ខរសាតីតិ ឥទំ តស្ស នាមំ, ‘‘បោក្ខរសាយី’’តិបិ វុច្ចតិ. តស្ស កិរ កាយោ សេតបោក្ខរសទិសោ ទេវនគរេ ឧស្សាបិតរជតតោរណំ វិយ សោភតិ, សីសំ បនស្ស កាឡវណ្ណឥន្ទនីលមយំ វិយ, មស្សុបិ ចន្ទមណ្ឌលេ កាឡមេឃរាជិ វិយ ខាយតិ, អក្ខីនិ នីលុប្បលសទិសានិ, នាសា រជតបនាឡិកា វិយ សុវដ្ដិតា សុបរិសុទ្ធា, ហត្ថបាទតលានិ ចេវ មុខញ្ច កតលាខារសបរិកម្មំ វិយ សោភតិ. អតិវិយ សោភគ្គប្បត្តោ ព្រាហ្មណស្ស អត្តភាវោ. អរាជកេ ឋានេ រាជានំ កាតុំ យុត្តមិមំ ព្រាហ្មណំ, ឯវមេស សស្សិរិកោ, ឥតិ នំ បោក្ខរសទិសត្តា ‘‘បោក្ខរសាតី’’តិ សញ្ជានន្តិ, បោក្ខរេ បន សោ និព្ពត្តោ, ន មាតុកុច្ឆិយន្តិ ឥតិ នំ បោក្ខរេ សយិតត្តា ‘‘បោក្ខរសាយី’’តិបិ សញ្ជានន្តិ. ឱបមញ្ញោតិ ឧបមញ្ញគោត្តោ. សុភគវនិកោតិ ឧក្កដ្ឋាយ សុភគវនស្ស ឥស្សរោ. ហស្សកំយេវាតិ ហសិតព្ពកញ្ញេវ. នាមកំយេវាតិ លាមកំយេវ. តទេវ តំ អត្ថាភាវេន រិត្តកំ. រិត្តកត្តា ច តុច្ឆកំ. ឥទានិ នំ ភគវា សាចរិយកំ និគ្គណ្ហិតុំ កិំ បន មាណវាតិអាទិមាហ.

៤៦៧. តត្ថ កតមា នេសំ សេយ្យោតិ កតមា វាចា តេសំ សេយ្យោ, បាសំសតរោតិ អត្ថោ. សម្មុច្ចាតិ សម្មុតិយា លោកវោហារេន. មន្តាតិ តុលយិត្វា បរិគ្គណ្ហិត្វា. បដិសង្ខាយាតិ ជានិត្វា. អត្ថសំហិតន្តិ ការណនិស្សិតំ. ឯវំ សន្តេតិ លោកវោហារំ អមុញ្ចិត្វា តុលយិត្វា ជានិត្វា ការណនិស្សិតំ កត្វា កថិតាយ សេយ្យភាវេ សតិ. អាវុតោតិ អាវរិតោ. និវុតោតិ និវារិតោ. ឱផុដោតិ ឱនទ្ធោ. បរិយោនទ្ធោតិ បលិវេឋិតោ.

៤៦៨. គធិតោតិអាទីនិ វុត្តត្ថានេវ. សចេ តំ, ភោ គោតម, ឋានន្តិ សចេ ឯតំ ការណមត្ថិ. ស្វាស្សាតិ ធូមឆារិកាទីនំ អភាវេន សោ អស្ស អគ្គិ អច្ចិមា ច វណ្ណិមា ច បភស្សរោ ចាតិ. តថូបមាហំ មាណវាតិ តប្បដិភាគំ អហំ. ឥទំ វុត្តំ ហោតិ – យថេវ ហិ តិណកដ្ឋុបាទានំ បដិច្ច ជលមានោ អគ្គិ ធូមឆារិកង្គារានំ អត្ថិតាយ សទោសោ ហោតិ, ឯវមេវំ បញ្ច កាមគុណេ បដិច្ច ឧប្បន្នា បីតិ ជាតិជរាព្យាធិមរណសោកាទីនំ អត្ថិតាយ សទោសា. យថា បន បរិច្ចត្តតិណកដ្ឋុបាទានោ ធូមាទីនំ អភាវេន បរិសុទ្ធោ, ឯវមេវំ លោកុត្តរជ្ឈានទ្វយសម្បយុត្តា បីតិ ជាតិអាទីនំ អភាវេន បរិសុទ្ធាតិ អត្ថោ.

៤៦៩. ឥទានិ យេ តេ ព្រាហ្មណេហិ ចាគសីសេន បញ្ច ធម្មា បញ្ញត្តា, តេបិ យស្មា បញ្ចេវ ហុត្វា ន និច្ចលា តិដ្ឋន្តិ, អនុកម្បាជាតិកេន សទ្ធិំ ឆ អាបជ្ជន្តិ. តស្មា តំ ទោសំ ទស្សេតុំ យេ តេ មាណវាតិអាទិមាហ. តត្ថ អនុកម្បាជាតិកន្តិ អនុកម្បាសភាវំ.

កត្ថ ពហុលំ សមនុបស្សសីតិ ឥទំ ភគវា យស្មា – ‘‘ឯស ឥមេ បញ្ច ធម្មេ បព្ពជិតោ បរិបូរេតុំ សមត្ថោ នាម នត្ថិ, គហដ្ឋោ បរិបូរេតី’’តិ អាហ, តស្មា – ‘‘បព្ពជិតោវ ឥមេ បូរេតិ, គហដ្ឋោ បូរេតុំ សមត្ថោ នាម នត្ថី’’តិ តេនេវ មុខេន ភណាបេតុំ បុច្ឆតិ.

ន សតតំ សមិតំ សច្ចវាទីតិអាទីសុ គហដ្ឋោ អញ្ញស្មិំ អសតិ វឡញ្ជនកមុសាវាទម្បិ ករោតិយេវ, បព្ពជិតា អសិនា សីសេ ឆិជ្ជន្តេបិ ទ្វេ កថា ន កថេន្តិ. គហដ្ឋោ ច អន្តោតេមាសមត្តម្បិ សិក្ខាបទំ រក្ខិតុំ ន សក្កោតិ, បព្ពជិតោ និច្ចមេវ តបស្សី សីលវា តបនិស្សិតកោ ហោតិ. គហដ្ឋោ មាសស្ស អដ្ឋទិវសមត្តម្បិ ឧបោសថកម្មំ កាតុំ ន សក្កោតិ, បព្ពជិតា យាវជីវំ ព្រហ្មចារិនោ ហោន្តិ. គហដ្ឋោ រតនសុត្តមង្គលសុត្តមត្តម្បិ បោត្ថកេ លិខិត្វា ឋបេតិ, បព្ពជិតា និច្ចំ សជ្ឈាយន្តិ. គហដ្ឋោ សលាកភត្តម្បិ អខណ្ឌំ កត្វា ទាតុំ ន សក្កោតិ, បព្ពជិតា អញ្ញស្មិំ អសតិ កាកសុនខាទីនម្បិ បិណ្ឌំ ទេន្តិ, ភណ្ឌគ្គាហកទហរស្សបិ បត្តេ បក្ខិបន្តេវាតិ ឯវមត្ថោ ទដ្ឋព្ពោ. ចិត្តស្សាហមេតេន្តិ អហំ ឯតេ បញ្ច ធម្មេ មេត្តចិត្តស្ស បរិវារេ វទាមីតិ អត្ថោ.

៤៧០. ជាតវទ្ធោតិ ជាតោ ច វឌ្ឍិតោ ច. យោ ហិ កេវលំ តត្ថ ជាតោវ ហោតិ, អញ្ញត្ថ វឌ្ឍិតោ, តស្ស សមន្តា គាមមគ្គា ន សព្ពសោ បច្ចក្ខា ហោន្តិ, តស្មា ជាតវទ្ធោតិ អាហ. ជាតវទ្ធោបិ ហិ យោ ចិរំ និក្ខន្តោ, តស្ស ន សព្ពសោ បច្ចក្ខា ហោន្តិ, តស្មា តាវទេវ អវសដន្តិ អាហ, តំខណមេវ និក្ខន្តន្តិ អត្ថោ. ទន្ធាយិតត្តន្តិ ‘‘អយំ នុ ខោ មគ្គោ អយំ ន នុ ខោ’’តិ កង្ខាវសេន ចិរាយិតត្តំ. វិត្ថាយិតត្តន្តិ យថា សុខុមំ អត្ថជាតំ សហសា បុច្ឆិតស្ស កស្សចិ សរីរំ ថទ្ធភាវំ គណ្ហាតិ, ឯវំ ថទ្ធភាវគហណំ. នត្វេវាតិ ឥមិនា សព្ពញ្ញុតញ្ញាណស្ស អប្បដិហតភាវំ ទស្សេតិ. តស្ស ហិ បុរិសស្ស មារាវដ្ដនាទីនំ វសេន សិយា ញាណស្ស បដិឃាតោ, តេន សោ ទន្ធាយេយ្យ វា វិត្ថាយេយ្យ វា, សព្ពញ្ញុតញ្ញាណំ បន អប្បដិហតំ, ន សក្កា តស្ស កេនចិ អន្តរាយោ កាតុន្តិ ទីបេតិ.

សេយ្យថាបិ មាណវ ពលវា សង្ខធមោតិ ឯត្ថ ពលវាតិ ពលសម្បន្នោ. សង្ខធមោតិ សង្ខធមកោ. អប្បកសិរេនាតិ អកិច្ឆេន អទុក្ខេន. ទុព្ពលោ ហិ សង្ខធមកោ សង្ខំ ធមន្តោបិ ន សក្កោតិ ចតស្សោ ទិសា សរេន វិញ្ញាបេតុំ, នាស្ស សង្ខសទ្ទោ សព្ពសោ ផរិ. ពលវតោ បន វិប្ផារិកោ ហោតិ, តស្មា ពលវាតិ អាហ. មេត្តាយ ចេតោវិមុត្តិយាតិ ឯត្ថ មេត្តាយាតិ វុត្តេ ឧបចារោបិ អប្បនាបិ វដ្ដតិ, ចេតោវិមុត្តិយាតិ វុត្តេ បន អប្បនាវ វដ្ដតិ. យំ បមាណកតំ កម្មន្តិ បមាណកតំ កម្មំ នាម កាមាវចរំ វុច្ចតិ, អប្បមាណកតំ កម្មំ នាម រូបារូបាវចរំ. តេសុបិ ឥធ ព្រហ្មវិហារកម្មញ្ញេវ អធិប្បេតំ. តញ្ហិ បមាណំ អតិក្កមិត្វា ឱធិសកអនោធិសក ទិសាផរណវសេន វឌ្ឍេត្វា កតត្តា អប្បមាណកតន្តិ វុច្ចតិ. ន តំ តត្រាវសិស្សតិ, ន តំ តត្រាវតិដ្ឋតីតិ តំ កាមាវចរកម្មំ តស្មិំ រូបារូបាវចរកម្មេ ន ឱហីយតិ ន តិដ្ឋតិ. កិំ វុត្តំ ហោតិ? កាមាវចរកម្មំ តស្ស រូបារូបាវចរកម្មស្ស អន្តរា លគ្គិតុំ វា ឋាតុំ វា រូបារូបាវចរកម្មំ ផរិត្វា បរិយាទិយិត្វា អត្តនោ ឱកាសំ គហេត្វា បតិដ្ឋាតុំ វា ន សក្កោតិ, អថ ខោ រូបារូបាវចរកម្មមេវ កាមាវចរំ មហោឃោ វិយ បរិត្តឧទកំ ផរិត្វា បរិយាទិយិត្វា អត្តនោ ឱកាសំ គហេត្វា តិដ្ឋតិ, តស្ស វិបាកំ បដិពាហិត្វា សយមេវ ព្រហ្មសហព្យតំ ឧបនេតីតិ. សេសំ សព្ពត្ថ ឧត្តានមេវាតិ.

បបញ្ចសូទនិយា មជ្ឈិមនិកាយដ្ឋកថាយ

សុភសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.