៨. វាសេដ្ឋសុត្តវណ្ណនា

៤៥៤. ឯវំ មេ សុតន្តិ វាសេដ្ឋសុត្តំ. តត្ថ ឥច្ឆានង្គលវនសណ្ឌេតិ ឥច្ឆានង្គលគាមស្ស អវិទូរេ វនសណ្ឌេ. ចង្កីតិ អាទយោ បញ្ចបិ ជនា រញ្ញោ បសេនទិស្ស កោសលស្ស បុរោហិតា ឯវ. អញ្ញេ ច អភិញ្ញាតាតិ អញ្ញេ ច ពហូ អភិញ្ញាតា ព្រាហ្មណា. តេ កិរ ឆដ្ឋេ ឆដ្ឋេ មាសេ ទ្វីសុ ឋានេសុ សន្និបតន្តិ. យទា ជាតិំ សោធេតុកាមា ហោន្តិ, តទា បោក្ខរសាតិស្ស សន្តិកេ ជាតិសោធនត្ថំ ឧក្កដ្ឋាយ សន្និបតន្តិ. យទា មន្តេ សោធេតុកាមា ហោន្តិ, តទា ឥច្ឆានង្គលេ សន្និបតន្តិ. ឥមស្មិំ កាលេ មន្តសោធនត្ថំ សន្និបតិំសុ. អយមន្តរា កថាតិ យំ អត្តនោ សហាយកភាវានុរូបំ កថំ កថេន្តា អនុវិចរិំសុ, តស្សា កថាយ អន្តរា អយមញ្ញា កថា ឧទបាទិ. សីលវាតិ គុណវា. វត្តសម្បន្នោតិ អាចារសម្បន្នោ.

៤៥៥. អនុញ្ញាតបដិញ្ញាតាតិ សិក្ខិតា តុម្ហេតិ ឯវំ អាចរិយេហិ អនុញ្ញាតា, អាម អាចរិយ សិក្ខិតម្ហាតិ ឯវំ សយញ្ច បដិញ្ញាតា. អស្មាតិ ភវាម. អហំ បោក្ខរសាតិស្ស, តារុក្ខស្សាយំ មាណវោតិ អហំ បោក្ខរសាតិស្ស ជេដ្ឋន្តេវាសី អគ្គសិស្សោ, អយំ តារុក្ខស្សាតិ ទីបេតិ.

តេវិជ្ជានន្តិ តិវេទានំ ព្រាហ្មណានំ. យទក្ខាតន្តិ យំ អត្ថតោ ច ព្យញ្ជនតោ ច ឯកំ បទម្បិ អក្ខាតំ. តត្រ កេវលិនោស្មសេតិ តំ សកលំ ជាននតោ តត្ថ និដ្ឋាគតម្ហាតិ អត្ថោ. ឥទានិ តំ កេវលិភាវំ អាវិករោន្តោ បទកស្មាតិអាទិមាហ. តត្ថ ជប្បេ អាចរិយសាទិសាតិ កថនដ្ឋានេ មយំ អាចរិយសទិសាយេវ.

កម្មុនាតិ ទសកុសលកម្មបថកម្មុនា. អយញ្ហិ បុព្ពេ សត្តវិធំ កាយវចីកម្មំ សន្ធាយ ‘‘យតោ ខោ, ភោ, សីលវា ហោតី’’តិ អាហ, តិវិធំ មនោកម្មំ សន្ធាយ ‘‘វត្តសម្បន្នោ’’តិ. តេន សមន្នាគតោ ហិ អាចារសម្បន្នោ ហោតិ. ចក្ខុមាតិ បញ្ចហិ ចក្ខូហិ ចក្ខុមន្តភាវេន ភគវន្តំ អាលបតិ.

ខយាតីតន្តិ ឩនភាវំ អតីតំ, បរិបុណ្ណន្តិ អត្ថោ. បេច្ចាតិ ឧបគន្ត្វា. នមស្សន្តីតិ នមោ ករោន្តិ.

ចក្ខុំ លោកេ សមុប្បន្នន្តិ អវិជ្ជន្ធការេ លោកេ តំ អន្ធការំ វិធមិត្វា លោកស្ស ទិដ្ឋធម្មិកាទិអត្ថទស្សនេន ចក្ខុ ហុត្វា សមុប្បន្នំ.

៤៥៦. ឯវំ វាសេដ្ឋេន ថោមេត្វា យាចិតោ ភគវា ទ្វេបិ ជនេ សង្គណ្ហន្តោ តេសំ វោ អហំ ព្យក្ខិស្សន្តិអាទិមាហ. តត្ថ ព្យក្ខិស្សន្តិ ព្យាករិស្សាមិ. អនុបុព្ពន្តិ តិដ្ឋតុ តាវ ព្រាហ្មណចិន្តា, តិណរុក្ខកីដបដង្គតោ បដ្ឋាយ អនុបដិបាដិយា អាចិក្ខិស្សាមីតិ អត្ថោ. ជាតិវិភង្គន្តិ ជាតិវិត្ថារំ. អញ្ញមញ្ញា ហិ ជាតិយោតិ តេសំ តេសញ្ហិ បាណានំ ជាតិយោ អញ្ញមញ្ញា នានប្បការាតិ អត្ថោ.

តិណរុក្ខេតិ អនុបាទិន្នកជាតិំ កត្វា បច្ឆា ឧបាទិន្នកជាតិំ កថេស្សាមិ, ឯវំ តស្ស ជាតិភេទោ បាកដោ ភវិស្សតីតិ ឥមំ ទេសនំ អារភិ. មហាសីវត្ថេរោ បន ‘‘កិំ, ភន្តេ, អនុបាទិន្នកំ ពីជនានតាយ នានំ, ឧបាទិន្នំ កម្មនានតាយាតិ? ឯវំ វត្តុំ ន វដ្ដតី’’តិ បុច្ឆិតោ អាម ន វដ្ដតិ. កម្មញ្ហិ យោនិយំ ខិបតិ. យោនិសិទ្ធា ឥមេ សត្តា នានាវណ្ណា ហោន្តីតិ. តិណរុក្ខេតិ ឯត្ថ អន្តោផេគ្គូ ពហិសារា អន្តមសោ តាលនាឡិកេរាទយោបិ តិណានេវ, អន្តោសារា បន ពហិផេគ្គូ សព្ពេ រុក្ខា នាម. ន ចាបិ បដិជានរេតិ មយំ តិណា មយំ រុក្ខាតិ វា, អហំ តិណំ, អហំ រុក្ខោតិ វា ឯវំ ន ជានន្តិ. លិង្គំ ជាតិមយន្តិ អជានន្តានម្បិ ច តេសំ ជាតិមយមេវ សណ្ឋានំ អត្តនោ មូលភូតតិណាទិសទិសមេវ ហោតិ. កិំ ការណា? អញ្ញមញ្ញា ហិ ជាតិយោ. យស្មា អញ្ញា តិណជាតិ, អញ្ញា រុក្ខជាតិ. តិណេសុបិ អញ្ញា តាលជាតិ, អញ្ញា នាឡិកេរជាតិ, ឯវំ វិត្ថារេតព្ពំ. ឥមិនា ឥទំ ទស្សេតិ – យំ ជាតិវសេន នានា ហោតិ, តំ អត្តនោ បដិញ្ញំ បរេសំ វា ឧបទេសំ វិនាបិ អញ្ញជាតិតោ វិសេសេន គយ្ហតិ. យទិ ច ជាតិយា ព្រាហ្មណោ ភវេយ្យ, សោបិ អត្តនោ បដិញ្ញំ បរេសំ វា ឧបទេសំ វិនា ខត្តិយតោ វេស្សតោ សុទ្ទតោ វា វិសេសេន គយ្ហេយ្យ, ន ច គយ្ហតិ. តស្មា ន ជាតិយា ព្រាហ្មណោតិ. បរតោ បន ‘‘យថា ឯតាសុ ជាតីសូ’’តិ គាថាយ ឯតមត្ថំ វចីភេទេនេវ អាវិករិស្សតិ.

ឯវំ អនុបាទិន្នកេសុ ជាតិំ ទស្សេត្វា ឧបាទិន្នកេសុ ទស្សេន្តោ តតោ កីដេតិអាទិមាហ. យាវ កុន្ថកិបិល្លិកេតិ កុន្ថកិបិល្លិកំ បរិយន្តំ កត្វាតិ អត្ថោ. ឯត្ថ ច យេ ឧប្បតិត្វា គច្ឆន្តិ, តេ បដង្គា នាម. អញ្ញមញ្ញា ហិ ជាតិយោតិ តេសម្បិ នីលរត្តាទិវណ្ណវសេន ជាតិយោ នានប្បការាវ ហោន្តិ.

ខុទ្ទកេតិ កាឡកាទយោ. មហល្លកេតិ សសពិឡារាទយោ.

បាទូទរេតិ ឧទរបាទេ, ឧទរំយេវ នេសំ បាទាតិ វុត្តំ ហោតិ. ទីឃបិដ្ឋិកេតិ សប្បានញ្ហិ សីសតោ យាវ នង្គុដ្ឋា បិដ្ឋិយេវ ហោតិ, តេន តេ ‘‘ទីឃបិដ្ឋិកា’’តិ វុច្ចន្តិ.

ឧទកេតិ ឱទកេ, ឧទកម្ហិ ជាតេ.

បក្ខីតិ សកុណេ. តេ ហិ បត្តេហិ យន្តីតិ បត្តយានា, វេហាសំ គច្ឆន្តីតិ វិហង្គមា.

ឯវំ ថលជលាកាសគោចរានំ បាណានំ ជាតិភេទំ ទស្សេត្វា ឥទានិ យេនាធិប្បាយេន តំ ទស្សេតិ, តំ អាវិករោន្តោ យថា ឯតាសូតិ គាថមាហ. តស្សត្ថោ សង្ខេបេន វុត្តោវ. វិត្ថារតោ បនេត្ថ យំ វត្តព្ពំ, តំ សយមេវ ទស្សេន្តោ ន កេសេហីតិអាទិមាហ. តត្រាយំ យោជនា – យំ វុត្តំ ‘‘នត្ថិ មនុស្សេសុ លិង្គជាតិមយំ បុថូ’’តិ, តំ ឯវំ នត្ថីតិ វេទិតព្ពំ. សេយ្យថិទំ? ន កេសេហីតិ. ន ហិ – ‘‘ព្រាហ្មណានំ ឯទិសា កេសា ហោន្តិ, ខត្តិយានំ ឯទិសា’’តិ និយមោ អត្ថិ យថា ហត្ថិអស្សមិគាទីនន្តិ ឥមិនា នយេន សព្ពំ យោជេតព្ពំ.

លិង្គំ ជាតិមយំ នេវ, យថា អញ្ញាសុ ជាតិសូតិ ឥទំ បន វុត្តស្សេវត្ថស្ស និគមនន្តិ វេទិតព្ពំ. តស្សាយំ យោជនា – ឯវំ យស្មា ឥមេហិ កេសាទីហិ នត្ថិ មនុស្សេសុ លិង្គំ ជាតិមយំ បុថុ, តស្មា វេទិតព្ពមេតំ ‘‘ព្រាហ្មណាទិភេទេសុ មនុស្សេសុ លិង្គំ ជាតិមយំ នេវ, យថា អញ្ញាសុ ជាតិសូ’’តិ.

៤៥៧. ឥទានិ ឯវំ ជាតិភេទេ អសតិបិ ‘‘ព្រាហ្មណោ ខត្តិយោ’’តិ ឥទំ នានត្តំ យថា ជាតំ, តំ ទស្សេតុំ បច្ចត្តន្តិ គាថមាហ. តត្ថ វោការន្តិ នានត្តំ. អយំ បនេត្ថ សង្ខេបត្ថោ – យថា ហិ តិរច្ឆានានំ យោនិសិទ្ធមេវ កេសាទិសណ្ឋានេន នានត្តំ, តថា ព្រាហ្មណាទីនំ អត្តនោ អត្តនោ សរីរេ តំ នត្ថិ. ឯវំ សន្តេបិ យទេតំ ‘‘ព្រាហ្មណោ ខត្តិយោ’’តិ វោការំ, តំ វោការញ្ច មនុស្សេសុ សមញ្ញាយ បវុច្ចតិ, វោហារមត្តេនេវ បវុច្ចតីតិ.

ឯត្តាវតា ភគវា ភារទ្វាជស្ស វាទំ និគ្គណ្ហិត្វា ឥទានិ យទិ ជាតិយា ព្រាហ្មណោ ភវេយ្យ, អាជីវសីលាចារវិបន្នោបិ ព្រាហ្មណោ ភវេយ្យ. យស្មា បន បោរាណា ព្រាហ្មណា តស្ស ព្រាហ្មណភាវំ ន ឥច្ឆន្តិ, លោកេ ច អញ្ញេបិ បណ្ឌិតមនុស្សា, តស្មា វាសេដ្ឋស្ស វាទំ បគ្គណ្ហន្តោ យោ ហិ កោចិ មនុស្សេសូតិ អដ្ឋ គាថា អាហ. តត្ថ គោរក្ខន្តិ ខេត្តរក្ខំ, កសិកម្មន្តិ វុត្តំ ហោតិ. គោតិ ហិ បថវិយា នាមំ, តស្មា ឯវមាហ. បុថុសិប្បេនាតិ តន្តវាយកម្មាទិនានាសិប្បេន. វោហារន្តិ វណិជ្ជំ. បរបេស្សេនាតិ បរេសំ វេយ្យាវច្ចកម្មេន. ឥស្សត្ថន្តិ អាវុធជីវិកំ, ឧសុញ្ច សត្តិំ ចាតិ វុត្តំ ហោតិ. បោរោហិច្ចេនាតិ បុរោហិតកម្មេន.

ឯវំ ព្រាហ្មណសមយេន ច លោកវោហារេន ច អាជីវសីលាចារវិបន្នស្ស អព្រាហ្មណភាវំ សាធេត្វា ឯវំ សន្តេ ន ជាតិយា ព្រាហ្មណោ, គុណេហិ បន ព្រាហ្មណោ ហោតិ. តស្មា យត្ថ កត្ថចិ កុលេ ជាតោ យោ គុណវា, សោ ព្រាហ្មណោ, អយមេត្ថ ញាយោតិ ឯវមេតំ ញាយំ អត្ថតោ អាបាទេត្វា ឥទានិ នំ វចីភេទេន បកាសេន្តោ ន ចាហំ ព្រាហ្មណន្តិអាទិមាហ. តស្សត្ថោ – អហញ្ហិ យ្វាយំ ចតុន្នំ យោនីនំ យត្ថ កត្ថចិ ជាតោ, តត្រាបិ វិសេសេន យោ ព្រាហ្មណស្ស សំវណ្ណិតាយ មាតរិ សម្ភូតោ, តំ យោនិជំ មត្តិសម្ភវំ, យា ចាយំ ឧភតោ សុជាតោតិអាទិនា នយេន ព្រាហ្មណេហិ ព្រាហ្មណស្ស បរិសុទ្ធឧប្បត្តិមគ្គសង្ខាតា យោនិ វុត្តា, សំសុទ្ធគហណិកោតិ ឥមិនា ច មាតិសម្បត្តិ, តតោបិ ជាតសម្ភូតត្តា យោនិជោ មត្តិសម្ភវោតិ វុច្ចតិ, តំ យោនិជំ មត្តិសម្ភវំ ឥមិនា ច យោនិជមត្តិសម្ភវមត្តេន ន ព្រាហ្មណំ ព្រូមិ. កស្មា? យស្មា, ភោ ភោតិ, វចនមត្តេន អញ្ញេហិ សកិញ្ចនេហិ វិសិដ្ឋត្តា ភោវាទិ នាម សោ ហោតិ, សចេ ហោតិ សកិញ្ចនោ សបលិពោធោ. យោ បនាយំ យត្ថ កត្ថចិ ជាតោបិ រាគាទិកិញ្ចនាភាវេន អកិញ្ចនោ, សព្ពគហណបដិនិស្សគ្គេន អនាទានោ, អកិញ្ចនំ អនាទានំ, តមហំ ព្រូមិ ព្រាហ្មណំ. កស្មា? យស្មា ពាហិតបាបោតិ.

៤៥៨. កិញ្ចភិយ្យោ សព្ពសំយោជនំ ឆេត្វាតិអាទិ សត្តវីសតិ គាថា. តត្ថ សព្ពសំយោជនន្តិ ទសវិធសំយោជនំ. ន បរិតស្សតីតិ តណ្ហាបរិតស្សនាយ ន បរិតស្សតិ. សង្គាតិគន្តិ រាគសង្គាទយោ អតិក្កន្តំ. វិសំយុត្តន្តិ ចតូហិ យោនីហិ សព្ពកិលេសេហិ វា វិសំយុត្តំ.

នទ្ធិន្តិ ឧបនាហំ. វរត្តន្តិ តណ្ហំ. សន្ទានន្តិ យុត្តបាសំ, ទិដ្ឋិបរិយុដ្ឋានស្សេតំ អធិវចនំ. សហនុក្កមន្តិ អនុក្កមោ វុច្ចតិ បាសេ បវេសនគណ្ឋិ, ទិដ្ឋានុសយស្សេតំ នាមំ. ឧក្ខិត្តបលិឃន្តិ ឯត្ថ បលិឃោតិ អវិជ្ជា. ពុទ្ធន្តិ ចតុសច្ចពុទ្ធំ. តិតិក្ខតីតិ ខមតិ.

ខន្តិពលន្តិ អធិវាសនខន្តិពលំ. សា បន សកិំ ឧប្បន្នា ពលានីកំ នាម ន ហោតិ, បុនប្បុនំ ឧប្បន្នា បន ហោតិ. តស្សា អត្ថិតាយ ពលានីកំ.

វតវន្តន្តិ ធុតង្គវន្តំ. សីលវន្តន្តិ គុណវន្តំ. អនុស្សទន្តិ រាគាទិឧស្សទវិរហិតំ. ‘‘អនុស្សុត’’ន្តិបិ បាឋោ, អនវស្សុតន្តិ អត្ថោ. ទន្តន្តិ និព្ពិសេវនំ.

ន លិម្បតីតិ ន អល្លីយតិ. កាមេសូតិ កិលេសកាមវត្ថុកាមេសុ.

ទុក្ខស្ស បជានាតិ, ឥធេវ ខយន្តិ ឯត្ថ អរហត្តផលំ ទុក្ខក្ខយោតិ អធិប្បេតំ. បជានាតីតិ អធិគមវសេន ជានាតិ. បន្នភារន្តិ ឱហិតភារំ, ខន្ធកិលេសអភិសង្ខារកាមគុណភារេ ឱតារេត្វា ឋិតំ. វិសំយុត្តបទំ វុត្តត្ថមេវ.

គម្ភីរបញ្ញន្តិ គម្ភីរេសុ អារម្មណេសុ បវត្តបញ្ញំ. មេធាវិន្តិ បកតិបញ្ញាយ បញ្ញវន្តំ.

អនាគារេហិ ចូភយន្តិ អនាគារេហិ ច វិសំសដ្ឋំ ឧភយញ្ច, ទ្វីហិបិ ចេតេហិ វិសំសដ្ឋមេវាតិ អត្ថោ. អនោកសារិន្តិ ឱកំ វុច្ចតិ បញ្ចកាមគុណាលយោ, តំ អនល្លីយមានន្តិ អត្ថោ. អប្បិច្ឆន្តិ អនិច្ឆំ.

តសេសូតិ សតណ្ហេសុ. ថាវរេសូតិ និត្តណ្ហេសុ.

អត្តទណ្ឌេសូតិ គហិតទណ្ឌេសុ. និព្ពុតន្តិ កិលេសនិព្ពានេន និព្ពុតំ. សាទានេសូតិ សឧបាទានេសុ.

ឱហិតោតិ បតិតោ.

៤៥៩. អកក្កសន្តិ និទ្ទោសំ. សទោសោ ហិ រុក្ខោបិ សកក្កសោតិ វុច្ចតិ. វិញ្ញាបនិន្តិ អត្ថវិញ្ញាបនិកំ. សច្ចន្តិ អវិសំវាទិកំ. ឧទីរយេតិ ភណតិ. យាយ នាភិសជ្ជេតិ យាយ គិរាយ បរស្ស សជ្ជនំ វា លគ្គនំ វា ន ករោតិ, តាទិសំ អផរុសំ គិរំ ភាសតីតិ អត្ថោ.

ទីឃន្តិ សុត្តារុឡ្ហភណ្ឌំ. រស្សន្តិ វិប្បកិណ្ណភណ្ឌំ. អណុន្តិ ខុទ្ទកំ. ថូលន្តិ មហន្តំ. សុភាសុភន្តិ សុន្ទរាសុន្ទរំ. ទីឃភណ្ឌញ្ហិ អប្បគ្ឃម្បិ ហោតិ មហគ្ឃម្បិ. រស្សាទីសុបិ ឯសេវ នយោ. ឥតិ ឯត្តាវតា ន សព្ពំ បរិយាទិណ្ណំ, ‘‘សុភាសុភ’’ន្តិ ឥមិនា បន បរិយាទិណ្ណំ ហោតិ.

និរាសយន្តិ និត្តណ្ហំ.

អាលយាតិ តណ្ហាលយា. អញ្ញាយាតិ ជានិត្វា. អមតោគធន្តិ អមតព្ភន្តរំ. អនុប្បត្តន្តិ អនុបវិដ្ឋំ.

ឧភោ សង្គន្តិ ឧភយម្បេតំ សង្គំ. បុញ្ញញ្ហិ សគ្គេ លគ្គាបេតិ, អបុញ្ញំ អបាយេ, តស្មា ឧភយម្បេតំ សង្គន្តិ អាហ. ឧបច្ចគាតិ អតីតោ.

អនាវិលន្តិ អាវិលករណកិលេសវិរហិតំ. នន្ទីភវបរិក្ខីណន្តិ បរិក្ខីណនន្ទិំ បរិក្ខីណភវំ.

‘‘យោ ឥម’’ន្តិ គាថាយ អវិជ្ជាយេវ វិសំវាទកដ្ឋេន បលិបថោ, មហាវិទុគ្គតាយ ទុគ្គំ, សំសរណដ្ឋេន សំសារោ, មោហនដ្ឋេន មោហោតិ វុត្តោ. តិណ្ណោតិ ចតុរោឃតិណ្ណោ. បារង្គតោតិ និព្ពានំ គតោ. ឈាយីតិ អារម្មណលក្ខណូបនិជ្ឈានវសេន ឈាយី. អនេជោតិ និត្តណ្ហោ. អនុបាទាយ និព្ពុតោតិ កិញ្ចិ គហណំ អគ្គហេត្វា សព្ពកិលេសនិព្ពានេន និព្ពុតោ.

កាមេតិ ទុវិធេបិ កាមេ. អនាគារោតិ អនាគារោ ហុត្វា. បរិព្ពជេតិ បរិព្ពជតិ. កាមភវបរិក្ខីណន្តិ ខីណកាមំ ខីណភវំ.

មានុសកំ យោគន្តិ មានុសកំ បញ្ចកាមគុណយោគំ. ទិព្ពំ យោគន្តិ ទិព្ពំ បញ្ចកាមគុណយោគំ. សព្ពយោគវិសំយុត្តន្តិ សព្ពកិលេសយោគវិសំយុត្តំ.

រតិន្តិ បញ្ចកាមគុណរតិំ. អរតិន្តិ កុសលភាវនាយ ឧក្កណ្ឋិតំ. វីរន្តិ វីរិយវន្តំ.

សុគតន្តិ សុន្ទរំ ឋានំ គតំ, សុន្ទរាយ វា បដិបត្តិយា គតំ.

គតិន្តិ និព្ពត្តិំ. បុរេតិ អតីតេ. បច្ឆាតិ អនាគតេ. មជ្ឈេតិ បច្ចុប្បន្នេ. កិញ្ចនន្តិ កិញ្ចនការកោ កិលេសោ.

មហេសិន្តិ មហន្តេ គុណេ បរិយេសនដ្ឋេន មហេសិំ. វិជិតាវិនន្តិ វិជិតវិជយំ.

៤៦០. ឯវំ ភគវា គុណតោ ខីណាសវំយេវ ព្រាហ្មណំ ទស្សេត្វា យេ ជាតិតោ ព្រាហ្មណោតិ អភិនិវេសំ ករោន្តិ, តេ ឥទំ អជានន្តា, សាវ នេសំ ទិដ្ឋិ ទុទ្ទិដ្ឋីតិ ទស្សេន្តោ សមញ្ញា ហេសាតិ គាថាទ្វយមាហ. តស្សត្ថោ – យទិទំ ព្រាហ្មណោ ខត្តិយោ ភារទ្វាជោ វាសេដ្ឋោតិ នាមគោត្តំ បកប្បិតំ កតំ អភិសង្ខតំ, សមញ្ញា ហេសា លោកស្មិំ, វោហារមត្តន្តិ អត្ថោ. កស្មា? យស្មា សមុច្ចា សមុទាគតំ សមញ្ញាយ អាគតំ. ឯតញ្ហិ តត្ថ តត្ថ ជាតកាលេយេវស្ស ញាតិសាលោហិតេហិ បកប្បិតំ កតំ. នោ ចេ នំ ឯវំ បកប្បេយ្យុំ, ន កោចិ កិញ្ចិ ទិស្វា អយំ ព្រាហ្មណោតិ វា ភារទ្វាជោតិ វា ជានេយ្យ. ឯវំ បកប្បិតំ បេតំ ទីឃរត្តានុសយិតំ, ទិដ្ឋិគតមជានតំ, តំ បកប្បិតំ នាមគោត្តំ ‘‘នាមគោត្តមត្តមេតំ, វោហារត្ថំ បកប្បិត’’ន្តិ, អជានន្តានំ សត្តានំ ហទយេ ទីឃរត្តំ ទិដ្ឋិគតមនុសយិតំ. តស្ស អនុសយិតត្តា តំ នាមគោត្តំ អជានន្តា នោ បព្រុន្តិ, ‘‘ជាតិយា ហោតិ ព្រាហ្មណោ’’តិ អជានន្តាវ ឯវំ វទន្តីតិ វុត្តំ ហោតិ.

ឯវំ ‘‘យេ ‘ជាតិតោ ព្រាហ្មណោ’តិ អភិនិវេសំ ករោន្តិ, តេ ឥទំ វោហារមត្តំ អជានន្តា, សាវ នេសំ ទិដ្ឋិ ទុទ្ទិដ្ឋី’’តិ ទស្សេត្វា ឥទានិ និប្បរិយាយមេវ ជាតិវាទំ បដិក្ខិបន្តោ កម្មវាទញ្ច បតិដ្ឋបេន្តោ ន ជច្ចាតិអាទិមាហ. តត្ថ ‘‘កម្មុនា’’តិ ឧបឌ្ឍគាថាយ វិត្ថារណត្ថំ កស្សកោ កម្មុនាតិអាទិ វុត្តំ. តត្ថ កម្មុនាតិ បច្ចុប្បន្នេន កសិកម្មាទិនិព្ពត្តកចេតនាកម្មុនា.

បដិច្ចសមុប្បាទទស្សាតិ ឥមិនា បច្ចយេន ឯវំ ហោតីតិ ឯវំ បដិច្ចសមុប្បាទទស្សាវិនោ. កម្មវិបាកកោវិទាតិ សម្មានាវមានារហកុលេ កម្មវសេន ឧប្បត្តិ ហោតិ, អញ្ញាបិ ហីនបណីតតា ហីនបណីតេ កម្មេ វិបច្ចមានេ ហោតីតិ. ឯវំ កម្មវិបាកកុសលា.

កម្មុនា វត្តតីតិ គាថាយ បន លោកោតិ វា បជាតិ វា សត្តោតិ វា ឯកោយេវត្ថោ, វចនមត្តភេទោ. បុរិមបទេន ចេត្ថ ‘‘អត្ថិ ព្រហ្មា មហាព្រហ្មា សេដ្ឋោ សជិតា’’តិ ទិដ្ឋិយា បដិសេធោ វេទិតព្ពោ. កម្មុនា ហិ តាសុ តាសុ គតីសុ វត្តតិ លោកោ, តស្ស កោ សជិតាតិ. ទុតិយបទេន ‘‘ឯវំ កម្មុនា និព្ពត្តោបិ ច បវត្តេបិ អតីតបច្ចុប្បន្នភេទេន កម្មុនា វត្តតិ, សុខទុក្ខានិ បច្ចនុភោន្តោ ហីនបណីតាទិភេទញ្ច អាបជ្ជន្តោ បវត្តតី’’តិ ទស្សេតិ. តតិយេន តមេវត្ថំ និគមេតិ ‘‘ឯវំ សព្ពថាបិ កម្មនិពន្ធនា សត្តា កម្មេនេវ ពទ្ធា ហុត្វា បវត្តន្តិ, ន អញ្ញថា’’តិ. ចតុត្ថេន តមេត្ថំ ឧបមាយ វិភាវេតិ. យថា ហិ រថស្ស យាយតោ អាណិ និពន្ធនំ ហោតិ, ន តាយ អនិពទ្ធោ យាតិ, ឯវំ លោកស្ស និព្ពត្តតោ ច បវត្តតោ ច កម្មំ និពន្ធនំ, ន តេន អនិពទ្ធោ និព្ពត្តតិ ន បវត្តតិ.

ឥទានិ យស្មា ឯវំ កម្មនិពន្ធនោ លោកោ, តស្មា សេដ្ឋេន កម្មុនា សេដ្ឋភាវំ ទស្សេន្តោ តបេនាតិ គាថាទ្វយមាហ. តត្ថ តបេនាតិ ធុតង្គតបេន. ព្រហ្មចរិយេនាតិ មេថុនវិរតិយា. សំយមេនាតិ សីលេន. ទមេនាតិ ឥន្ទ្រិយទមេន. ឯតេនាតិ ឯតេន សេដ្ឋេន បរិសុទ្ធេន ព្រហ្មភូតេន កម្មុនា ព្រាហ្មណោ ហោតិ. កស្មា? យស្មា ឯតំ ព្រាហ្មណមុត្តមំ, យស្មា ឯតំ កម្មំ ឧត្តមោ ព្រាហ្មណគុណោតិ វុត្តំ ហោតិ. ‘‘ព្រហ្មាន’’ន្តិបិ បាឋោ. អយំ បនេត្ថ វចនត្ថោ – ព្រហ្មំ អានេតីតិ ព្រហ្មានំ, ព្រាហ្មណភាវំ អាវហតីតិ វុត្តំ ហោតិ.

ទុតិយគាថាយ សន្តោតិ សន្តកិលេសោ. ព្រហ្មា សក្កោតិ ព្រហ្មា ច សក្កោ ច, យោ ឯវរូបោ, សោ ន កេវលំ ព្រាហ្មណោ, អថ ខោ ព្រហ្មា ច សក្កោ ច សោ វិជានតំ បណ្ឌិតានំ, ឯវំ វាសេដ្ឋ, ជានាហីតិ វុត្តំ ហោតិ. សេសំ សព្ពត្ថ ឧត្តានមេវាតិ.

បបញ្ចសូទនិយា មជ្ឈិមនិកាយដ្ឋកថាយ

វាសេដ្ឋសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.